Agni Purana· Agni Purāṇa
319
अध्याय 319 / 381

Adhyaya 320

15 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ15 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ३१९

श्लोक 1

अघीरास्त्रादिशान्तिकल्पः ईश्वर उवाच अस्त्रयागः पुरा कार्यः सर्वकर्मसु सिद्धिदः ।मध्ये पूज्यं शिवाद्यस्त्रं वज्रादीन् पूर्वतः क्रमात्

aghīrāstrādiśāntikalpaḥ īśvara uvāca astrayāgaḥ purā kāryaḥ sarvakarmasu siddhidaḥ / madhye pūjyaṃ śivādyastraṃ vajrādīn pūrvataḥ kramāt

हिन्दी अर्थ

भगण, एक लघु तथा एक गुरुसे युक्त चरणोंवाले

English

The hymns viftfoi krarru (is said to be) excellent for one who boards a chariot. (The hymn) SjaAghanti* is said (to be used) for whipping the horses.

अध्याय ३१९

श्लोक 2

पञ्चचक्रं दशकरं रणादौ पूजितं जये ।ग्रहपूजा रविर्मध्ये पूर्वाद्याः सोमकादयः

pañcacakraṃ daśakaraṃ raṇādau pūjitaṃ jaye / grahapūjā ravirmadhye pūrvādyāḥ somakādayaḥ

हिन्दी अर्थ

ग्यारह अक्षरोंपर विराम होता है। जिसके प्रत्येक चरणमें जगण, सगण, जगण, सगण, यगण, एक विराम हो उसका नाम “पृथ्वी ” है-यह पूर्वकालमें आचार्य पिङ्गलने कहा है। मगण, रगण, नगण, भगण, नगण, एक लघु तथा एक गुरुसे युक्त पदवाले छन्दको ' बंशपत्रपतित'' कहते हैं। इसमें

English

One will get the composure of mind by the repetition of (the hymn of) iivasaAkalpa'. One will get fortune by making five lakh oblations (with the repetition of the hymn) ancona- dya,

अध्याय ३१९

श्लोक 3

सर्व एकादशस्थास्तु ग्रहाः स्युः ग्रहपूजनात् ।अस्त्रशान्तिं प्रवक्ष्यामि सर्वोत्पातविनाशिनीं

sarva ekādaśasthāstu grahāḥ syuḥ grahapūjanāt / astraśāntiṃ pravakṣyāmi sarvotpātavināśinīṃ

हिन्दी अर्थ

दस-सातपर विराम होता है। जिसके प्रत्येक चरणमें नगण, सगण, मगण, रगण, सगण, एक

English

One should wear a golden (plate) after making incan¬ tations one thousand times with the Yiymnyad abaddinan ddkfdyat. It will ward off the enemies.

अध्याय ३१९

श्लोक 4

ग्रहरोगादिशमनीं मारीशत्रुविमर्दनीं ।विनायकोपतप्तिघ्नमघोरास्त्रं जपेन्नरः

graharogādiśamanīṃ mārīśatruvimardanīṃ / vināyakopataptighnamaghorāstraṃ japennaraḥ

हिन्दी अर्थ

सात अक्षरोंपर विराम हो, उसका नाम “हरिणी'” है। शिखरिणीसे मन्दाक्रान्तातकका नगण, दो तगण तथा दो गुरुसे युक्त पादोंवाले

English

One will not have the fear of thieves by throwing stones and lumps of earth in all the four directions in the house (after repeating the hymn) imadi jivebhyalO

अध्याय ३१९

श्लोक 5

लक्षं ग्रहादिनाशः स्यादुत्पाते तिलहोमनम् ।दिव्ये लक्षं तदर्धेन व्योमजोत्पातनाशनं

lakṣaṃ grahādināśaḥ syādutpāte tilahomanam / divye lakṣaṃ tadardhena vyomajotpātanāśanaṃ

हिन्दी अर्थ

सिंहोन्नतत्रिकतटी कुटिलालकान्ता कान्ता वसन्ततिलका नृपवल्लभासौ॥

English

(The hymn) pari me gdmanefata is excellent for charm¬ ing. One who has come to kill will be subdued.

अध्याय ३१९

श्लोक 6

घृतेन लक्षपातेन उत्पाते भुमिजे हितम् ।घृतगुग्गुलुहोमे च सर्वोत्पातादिमर्दनम्

ghṛtena lakṣapātena utpāte bhumije hitam / ghṛtagugguluhome ca sarvotpātādimardanam

हिन्दी अर्थ

अपि वरयुवतिषु कुचतटनिहतः स्पृशति न वपुरिह मणिगणनिकरः॥ . अतिविपुलललाटं पीवरोरःकपाटं सुघटितदशनोष्ठं व्याघ्रतुल्यप्रकोष्ठम्।

English

With ghee, by a lakh falling (oblations), it is beneficial in earth-born portents. In ghee and guggulu oblation it crushes all portents and the like;

अध्याय ३१९

श्लोक 7

दूर्वाक्षताज्यहोमेन व्याधयो ऽथ घृतेन च ।सहस्रेण तु दुःखस्वप्ना विनशन्ति न संशयः

dūrvākṣatājyahomena vyādhayo 'tha ghṛtena ca / sahasreṇa tu duḥkhasvapnā vinaśanti na saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

. हताः समिति शत्रवरित्रभुवने प्रकीर्णं यशः कृतश्च गुणिनां गृहे निरवधिर्महानुत्सवः ।

English

by oblation of durva, unbroken rice and ghee, diseases; and with ghee by a thousand bad dreams perish, no doubt;

अध्याय ३१९

श्लोक 8

अयुताद् ग्रहदोषघ्नो जवाघृतविमिश्रितात् ।विनायकार्तिशमनमयुतेन घृतस्य च

ayutād grahadoṣaghno javāghṛtavimiśritāt / vināyakārtiśamanamayutena ghṛtasya ca

हिन्दी अर्थ

. अद्य कुरुष्व कर्म सुवृतं यदि परदिवसे मित्र विधेयमस्ति भवतः किमु चिरयसि तत्। जीवितमल्पकालकलनालघुतरतरलं नश्यति वंशपत्रपतितं हिमसलिलमिव॥

English

by ten thousand it destroys planetary fault, mixed with hibiscus and ghee; for pacifying Vinayaka's trouble ten thousand of ghee;

अध्याय ३१९

श्लोक 9

भूतवेदालशान्तिस्तु गुग्गुलोरयुतेन च ।महावृक्षस्य भङ्गेतु व्यालकङ्के(१) गृहे स्थिते

bhūtavedālaśāntistu guggulorayutena ca / mahāvṛkṣasya bhaṅgetu vyālakaṅke(1) gṛhe sthite

हिन्दी अर्थ

मनसिजधनुर्ज्यानिर्घोषैरिव श्रुतिपेशलैर्ममसि ललना लीलालापैः करोति ममोत्सवम्॥

English

peace from spirits and vetalas by ten thousand of guggulu. On breaking of a great tree, a snake and heron staying in the house,

अध्याय ३१९

श्लोक 10

आरण्यानां प्रवेशे दूर्वाज्याक्षतहावनात् ।उल्कापाते भूमिकम्पे तिलाज्येनाहुताच्छिवम्

āraṇyānāṃ praveśe dūrvājyākṣatahāvanāt / ulkāpāte bhūmikampe tilājyenāhutācchivam

हिन्दी अर्थ

और सात अक्षरोंपर विराम होता है। जिसके पादोंमें मगण, तगण, नगण तथा तीन यगण हों, वह 'कुसुमितलतावेल्लिता छन्द है। यह ' धृति' अक्षरोंपर विराम होता है। जिसके प्रत्येक चरणमें

English

on entry of wild animals, by offering durva, ghee and rice; on meteors and earthquake, by oblation of sesame and ghee there is welfare;

अध्याय ३१९

श्लोक 11

रक्तस्रावे तु वृक्षाणामयुताद् गुग्गुलोः शिवं ।अकाले फलपुष्पाणां राष्ट्रभङ्गे च मारणे

raktasrāve tu vṛkṣāṇāmayutād gugguloḥ śivaṃ / akāle phalapuṣpāṇāṃ rāṣṭrabhaṅge ca māraṇe

हिन्दी अर्थ

गुरु हों, उसका नाम 'शार्दूलविक्रीडित? है। इसमें बारह तथा सात अक्षरोंपर विराम होता है। यह छन्द ' अतिधृति के अन्तर्गत है ॥ १८--२३॥

English

on bleeding of trees, by ten thousand of guggulu welfare; on unseasonal fruits and flowers, on breaking of the kingdom and in killing,

अध्याय ३१९

श्लोक 12

द्विपदादेर्यदा मारि लक्षार्धाच्च तिलाज्यतः ।हस्तिमारीप्रशान्त्यर्थं करिणीदन्तवर्धने

dvipadāderyadā māri lakṣārdhācca tilājyataḥ / hastimārīpraśāntyarthaṃ kariṇīdantavardhane

हिन्दी अर्थ

' सुवदना ” छन्द 'कृति'के अन्तर्गत है । इसके प्रत्येक पादमें मगण, रगण, भगण, नगण, यगण, भगण, एक लघु और एक गुरु होते हैं। इसमें सात, सात, छःपर विराम होता है। जब कृतिके प्रत्येक पादमें क्रमशः गुरु और लघु अक्षर हों तो उसे “वृत्त” छन्द कहते हैं। मगण, रगण, भगण, नगण और तीन यगणसे युक्त चरणोंवाले छन्दका नाम 'ख्नग्धरा है। इसमें सात-सातके तीन

English

when there is epidemic among bipeds and the rest, by half a lakh of sesame and ghee; for pacification of elephant-epidemic, in growth of a female elephant's tusks,

अध्याय ३१९

श्लोक 13

हस्तिन्यां मददृष्टौ च अयुताच्छान्तिरिष्यते ।अकाले गर्भपाते तु जातं यत्र विनश्यति

hastinyāṃ madadṛṣṭau ca ayutācchāntiriṣyate / akāle garbhapāte tu jātaṃ yatra vinaśyati

हिन्दी अर्थ

विराम होते हैं। यह 'प्रकृति' छन्दके अन्तर्गत

English

in a female elephant and in seeing rut, peace is desired by ten thousand. In untimely miscarriage, where what is born perishes,

अध्याय ३१९

श्लोक 14

विकृता यत्र जायन्ते यात्राकाले ऽयुतं हुनेत् ।तिलाज्यलक्षहोमन्तु उत्तमासिद्धिसाधने

vikṛtā yatra jāyante yātrākāle 'yutaṃ hunet / tilājyalakṣahomantu uttamāsiddhisādhane

हिन्दी अर्थ

है। जिसके प्रत्येक चरणमें भगण, रगण, नगण, दस-बारह अक्षरोंपर विराम होता हो, उसे 'सुभद्रक छन्द कहते हैं। यह 'आकृति'

English

where deformed ones are born, at time of journey one should offer ten thousand; a lakh of sesame-ghee oblation for the best success;

अध्याय ३१९

श्लोक 15

मध्यमायां तदर्धेन तत्पादादधमासु च ।यथा जपस् तथा होमः संग्रामे विजयो भवेत् ।अघोरास्त्रं जपेन्न्यस्य ध्यात्वा पञ्चास्यमूर्जितम्

madhyamāyāṃ tadardhena tatpādādadhamāsu ca / yathā japas tathā homaḥ saṃgrāme vijayo bhavet / aghorāstraṃ japennyasya dhyātvā pañcāsyamūrjitam

हिन्दी अर्थ

गुरुसे युक्त पादवाले छन्दको ' अश्वललिता“ संज्ञा है। इसमें ग्यारह-बारहपर विराम होता है। यह “विकृति'के अन्तर्गत है ॥ २४-२५ ३॥

English

in the middle half of that, and a quarter in the lowest; as the recitation so the oblation; in battle there would be victory. One should recite the Aghora weapon, having placed and meditated on the powerful five-faced.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_agnipurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Agni Purana — Chapter 319
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.