Agni Purana· Agni Purāṇa
35
अध्याय 35 / 381

Adhyaya 35

18 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ18 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ३५

श्लोक 1

पवित्राधिवासनादिविधिः अग्निर् उवाच सम्पाताहुतिनासिच्य(२) पवित्राण्यधिवासयेत् ।नृसिंहमन्त्रजप्तानि गुप्तान्यस्त्रेण तानि तु

pavitrādhivāsanādividhiḥ agnir uvāca sampātāhutināsicya(2) pavitrāṇyadhivāsayet / nṛsiṃhamantrajaptāni guptānyastreṇa tāni tu

हिन्दी अर्थ

ही सदा 'मुख्य' माना गया है। “वैराज' अर्थात् तो उन सिद्धियोंको लाँघकर, चिन्मय स्वरूपसे

English

Having sprinkled with the residual offering one should perform consecration of the sacred, subtle, and chanted mystic formulae of the manlion form.

अध्याय ३५

श्लोक 2

वस्त्रसंवेष्टितान्येव पात्रस्थान्यभिमन्त्रयेत् ।विल्वाद्यद्भिः प्रोक्षितानि मन्त्रेण चैकधा द्विधा(४)

vastrasaṃveṣṭitānyeva pātrasthānyabhimantrayet / vilvādyadbhiḥ prokṣitāni mantreṇa caikadhā dvidhā(4)

हिन्दी अर्थ

विराट्का स्वरूप 'स्थूल' कहा गया है। लिङ्गमय

English

Om namo bhagavate Ndrdyapdya.

अध्याय ३५

श्लोक 3

कुम्भपार्श्वे तु संस्थाप्य रक्षां विज्ञाप्य देशिकः ।दन्तकाष्ठञ्चामरकं पूर्वे सङ्कर्षणेन तु

kumbhapārśve tu saṃsthāpya rakṣāṃ vijñāpya deśikaḥ / dantakāṣṭhañcāmarakaṃ pūrve saṅkarṣaṇena tu

हिन्दी अर्थ

स्थित हो, भूतमात्रसे तथा इन्द्रियरूपी ग्रहसे

English

The basic syllables forming part of the Gay atri-m antra.

अध्याय ३५

श्लोक 4

प्रद्युम्नेन भस्मतिलान् दक्षे गोमयमृत्तिकां ।१ स्वस्तिमुद्रयेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः २ पञ्चवक्त्रंश्चेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः ३ सङ्घाताहुतिनासिच्येति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः ४ मन्त्राणां चैकधा द्विधेति ख, चिहिनितपुस्तकपाठः :प् १०३ वारुणेन चानिरुद्धेन सौम्ये नारायणेन च

pradyumnena bhasmatilān dakṣe gomayamṛttikāṃ / 1 svastimudrayeti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 pañcavaktraṃśceti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 saṅghātāhutināsicyeti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 4 mantrāṇāṃ caikadhā dvidheti kha, cihinitapustakapāṭhaḥ :p 103 vāruṇena cāniruddhena saumye nārāyaṇena ca

हिन्दी अर्थ

स्वरूपको 'सूक्ष्म' जानना चाहिए। ईंश्वरका जो सर्वथा मुक्त हो जाता है

English

The ashes, sesamum, and cowdung-mixcd earth (should be consecrated) on the south with (syllable for) Pradyumna, in the west with (that of) Aniruddha and in the north with that of Narayana.

अध्याय ३५

श्लोक 5

दर्भोदकञ्चाथ हृदा अग्नौ कुङ्कुमरोचनं ।ऐशान्यां शिरसा धूपं शिखया नैरृतेप्यथ

darbhodakañcātha hṛdā agnau kuṅkumarocanaṃ / aiśānyāṃ śirasā dhūpaṃ śikhayā nairṛtepyatha

हिन्दी अर्थ

इस प्रकार आदि आग्नेय महापुराणमें ' भद्र-मण्डलादिविधि-कथन' नामक तीसवाँ अध्याय पूरा हुआ

English

Then the waters along with the ku$a grass (should be assigned) to the south-east with the heart, the saffron and pig¬ ment on the north-east with the head, the incense on the south¬ west with the tuft.

अध्याय ३५

श्लोक 6

मूलपुष्पाणि दिव्यानि कवचेनाथ वायवे ।चन्दनाम्ब्वक्षतदधिदूर्वाश् च पुटिकास्थिताः

mūlapuṣpāṇi divyāni kavacenātha vāyave / candanāmbvakṣatadadhidūrvāś ca puṭikāsthitāḥ

हिन्दी अर्थ

' अपामार्जन-विधान' एवं 'कुशापामार्जन' नामक स्तोत्रका वर्णन अग्निदेव कहते हैं- मुने! अब मैं अपनी है, जिसके द्वारा मानव दुःखसे छूट जाता है और

English

Then the principal beautiful flowers (should be assigned) to the north-west with the armour. The sandal, water, unbroken rice, curd, and durva (grass) are placed in small cups (made of leaves).

अध्याय ३५

श्लोक 7

गृहं त्रिसूत्रेणावेष्ट्य पुनः सिद्धार्थकान् क्षिपेत् ।दद्यात्पूजाक्रमेणाथ स्वैः स्वैर् गन्धपवित्रकं

gṛhaṃ trisūtreṇāveṣṭya punaḥ siddhārthakān kṣipet / dadyātpūjākrameṇātha svaiḥ svair gandhapavitrakaṃ

हिन्दी अर्थ

तथा दूसरोंकी रक्षाका उपाय बताऊँगा। उसका सुखको प्राप्त कर लेता है। उन सच्चिदानन्दमय, नाम है--मार्जन (या अपामार्जन)। यह वह रक्षा परमार्थस्वरूप, सर्वान्तर्यामी, महात्मा, निराकार

English

CT conceive on thy limbs, the deity who grants alL coveted things". After having worshipped him by (showing) the incense, lamp etc., one should approach the gate-way.

अध्याय ३५

श्लोक 8

मन्त्रैर् वै द्वारपादिभ्यो विष्णुकुम्भे त्वनेन च ।विष्णुतेजोभवं रम्यं सर्वपातकनाशनं

mantrair vai dvārapādibhyo viṣṇukumbhe tvanena ca / viṣṇutejobhavaṃ ramyaṃ sarvapātakanāśanaṃ

हिन्दी अर्थ

तथा सहस्रो आकारधारी व्यापक परमात्माको पराभिध्यानसहितैः प्रयुक्तं चाभिचारिकम्।

English

One should offer pavitra 1 * along with perfumes, flowers and unbroken grains. The radiant pavitra of Visnu (is capable) of destroying all sins,

अध्याय ३५

श्लोक 9

सर्वकामप्रदं देवं तवाङ्गे धारयाम्यहं ।सम्पूज्य धूपदीपाद्यैर् व्रजेद्द्वारसमीपतः

sarvakāmapradaṃ devaṃ tavāṅge dhārayāmyahaṃ / sampūjya dhūpadīpādyair vrajeddvārasamīpataḥ

हिन्दी अर्थ

मेरा नमस्कार है। जो समस्त कल्मषोंसे रहित, परम शुद्ध तथा नित्य ध्यानयोगरत है, उसे नमस्कार करके मैं प्रस्तुत रक्षाके विषयमें कहुँगा,

English

After having worshipped well with perfumes, one has to offer to Hari along with perfumes, flowers etc. and saying, "May these become the energy of Visnu".

अध्याय ३५

श्लोक 10

गन्धपुष्पाक्षतोपेतं पवित्रञ्चाखिलेर्पयेत् (१) ।पवित्रं वैष्णवं तेजो महापातकनाशनं

gandhapuṣpākṣatopetaṃ pavitrañcākhilerpayet (1) / pavitraṃ vaiṣṇavaṃ tejo mahāpātakanāśanaṃ

हिन्दी अर्थ

जिससे मेरी वाणी सत्य हो।' महामुने! मैं भगवान् नमः

English

It means the sanctified articles. It also means the twining of the

अध्याय ३५

श्लोक 11

धर्मकामार्थसिद्ध्यर्थं स्वकेङ्गे धारयाम्यहं ।आसने परिवारादौ गुरौ दद्यात् पवित्रकं

dharmakāmārthasiddhyarthaṃ svakeṅge dhārayāmyahaṃ / āsane parivārādau gurau dadyāt pavitrakaṃ

हिन्दी अर्थ

वाराह, नृसिंह तथा वामनको भी नमस्कार करके रक्षाके विषयमें जो कुछ कहूँगा, मेरा वह कथन सिद्ध (सफल) हो। मैं भगवान् त्रिविक्रम (त्रिलोकोको तीन पगोंसे नापनेवाले विराट्स्वरूप),

English

Then one should place a pitcher covered by two cloths and filled with water mixed with perfumes, rocana, camphor and saffron in front of the deity.

अध्याय ३५

श्लोक 12

गन्धादिभिः समभ्यर्च्य गन्धपुष्पाक्षतादिमत् ।विष्णुतेजोभवेत्यादिमूलेन हरयेर्पयेत्

gandhādibhiḥ samabhyarcya gandhapuṣpākṣatādimat / viṣṇutejobhavetyādimūlena harayerpayet

हिन्दी अर्थ

श्रीराम, वैकुण्ठ (नारायण) तथा नरको भी नमस्कार करके जो कहूँगा, वह मेरा वचन सत्य सिद्ध होर

English

Having worshipped with scent and the rest, with scent, flowers and rice and the rest, one should offer to Hari with the root-mantra beginning "Vishnu-tejas."

अध्याय ३५

श्लोक 13

वह्निस्थाय ततो दत्वा देवं सम्प्रार्थयेत्ततः ।क्षीरोदधिमहानागशय्यावस्थितविग्रहः

vahnisthāya tato datvā devaṃ samprārthayettataḥ / kṣīrodadhimahānāgaśayyāvasthitavigrahaḥ

हिन्दी अर्थ

हयग्रीवेश सर्वेश हृषीकेश हराशुभम्

English

Having then given at the fire's place, one should pray to the god: "You whose body lies on the couch of the great serpent in the milk ocean,

अध्याय ३५

श्लोक 14

प्रातस्त्वां पूजयिष्यामि सन्निधौ भव केशव ।इन्द्रादिभस्ततो दत्वा विष्णुपार्षदके बलिं

prātastvāṃ pūjayiṣyāmi sannidhau bhava keśava / indrādibhastato datvā viṣṇupārṣadake baliṃ

हिन्दी अर्थ

हयग्रीवेश, सर्वेश तथा हृषीकेश! मेरा सारा अशुभ हर लीजिये। किसीसे भी पराजित न होनेवाले

English

in the morning I shall worship you; be present, Keshava." Then having given an offering to Indra and others and to Vishnu's attendants,

अध्याय ३५

श्लोक 15

ततो देवाग्रतः कुम्भं वासोयुगसमन्वितं ।रोचनाचन्द्रकाश्मीरगन्धाद्युदकसंयुतं

tato devāgrataḥ kumbhaṃ vāsoyugasamanvitaṃ / rocanācandrakāśmīragandhādyudakasaṃyutaṃ

हिन्दी अर्थ

आदि चारों आयुधोंसे समस्त दुष्टोंका संहार कर

English

then in front of the god a pot with a pair of garments, with water mixed with rochana, camphor, saffron, scent and the like,

अध्याय ३५

श्लोक 16

गन्धपुष्पादिनाभूष्य मूलमन्त्रेण पूजयेत् ।१ पवित्रं पार्श्वतो नयेदिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् १०४ मण्डपाद्वहिरागत्य विलिप्ते मण्डलत्रये

gandhapuṣpādinābhūṣya mūlamantreṇa pūjayet / 1 pavitraṃ pārśvato nayediti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 104 maṇḍapādvahirāgatya vilipte maṇḍalatraye

हिन्दी अर्थ

के सम्पूर्ण पापोंको हर लीजिये और उसके लिये पूर्णतया कुशल-क्षेमका सम्पादन कीजिये। दोषयुक्त यज्ञ या पापके फलस्वरूप जो मृत्यु, बन्धन, रोग, पीडा या भय आदि प्राप्त होते हैं, उन सबको

English

adorned with scent and flowers, one should worship with the root-mantra; coming outside the pavilion, in three anointed circles,

अध्याय ३५

श्लोक 17

पञ्चगव्यञ्चरुन्दन्तकाष्ठञ्चैव क्रमाद्भवेत् ।पुराणश्रवणं स्तोत्रं पठन् जागरणं निशि

pañcagavyañcarundantakāṣṭhañcaiva kramādbhavet / purāṇaśravaṇaṃ stotraṃ paṭhan jāgaraṇaṃ niśi

हिन्दी अर्थ

३ नमो वासुदेवाय नमः कृष्णाय खड्गिने। नमः पुष्करनेत्राय केशवायादिचक्रिणे

English

the five cow-products, the porridge and the tooth-stick are in order; reciting the Purana, praise and keeping vigil at night,

अध्याय ३५

श्लोक 18

परप्रेषकबालानां स्त्रीणां भोगभुजां तथा ।सद्योधिवासनं कुर्याद्विना गन्धपवित्रकं

parapreṣakabālānāṃ strīṇāṃ bhogabhujāṃ tathā / sadyodhivāsanaṃ kuryādvinā gandhapavitrakaṃ

हिन्दी अर्थ

कमलकिञ्जल्कपीतनिर्मलवाससे। महाहवरिपुस्कन्धघुष्टचक्राय चक्रिणे

English

for servants of others, children, women and those who enjoy pleasures, one should do the immediate dwelling without scent and thread.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_agnipurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Agni Purana — Chapter 35
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.