Agni Purana· Agni Purāṇa
42
अध्याय 42 / 381

Adhyaya 42

25 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ25 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ४२

श्लोक 1

प्रासादलक्षणकथनं हयग्रीव उवाच प्रासादं सम्प्रवक्ष्यामि सर्वसाधारणं शृणु ।चतुरस्रीकृतं क्षेत्रं भजेत् षोडशधा बुधः

prāsādalakṣaṇakathanaṃ hayagrīva uvāca prāsādaṃ sampravakṣyāmi sarvasādhāraṇaṃ śṛṇu / caturasrīkṛtaṃ kṣetraṃ bhajet ṣoḍaśadhā budhaḥ

हिन्दी अर्थ

चन्द्रमा और अग्निमण्डलका पूजन करे । कमलादिके पूजनका मन्त्र यों समझना चाहिए- आनन्दकन्दाय संविन्नालाय सर्वतत्त्वात्मकाय कमलाय नमः ।', ' प्रकृतिमयदलेभ्यो नमः ।', “ विकृतिमयकेसरेभ्यो नमः ।', द्वादशकलात्मकसूर्यमण्डलाय नम: ।', षोडशकलात्मकचन्द्रमण्डलाय नमः।', “दशकलात्मकवह्िमण्डलाय नमः।' (शारदातिलक, चतुर्थ पटल ५६-६६)

English

One should make the four central squares endowed with. Wealth. The other sixteen parts are left for the walls.

अध्याय ४२

श्लोक 2

मध्ये तस्य चतुर्भिस्तु कुर्यादायसमन्वितं ।१ समप्रासादमानत इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् १२२ द्वदशैव तु भागानि भित्त्यर्थं परिकल्पयेत्

madhye tasya caturbhistu kuryādāyasamanvitaṃ / 1 samaprāsādamānata iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 122 dvadaśaiva tu bhāgāni bhittyarthaṃ parikalpayet

हिन्दी अर्थ

मूर्त्यातमक आवरणकी अर्चना करे। वासुदेव, संकर्षण, प्रद्युम्न और अनिरुद्ध --ये चार मूर्तियाँ हैं। अग्निकोण आदि कोणोंमें क्रमशः श्री, रति, धृति और कान्तिकी पूजा करे। ये भी श्रीहरिकी

English

The base (of the deity) should be of the same size as the image. The adytum (of the temple) should be half the size o the base and the walls proportionate to the adytum.

अध्याय ४२

श्लोक 3

जङ्घोच्छ्रायन्तु कर्तव्यं चतुर्भागेण चायतं(१) ।जङ्घायां द्विगुणोच्छ्रायं मञ्जर्याः कल्पयेद् बुधः

jaṅghocchrāyantu kartavyaṃ caturbhāgeṇa cāyataṃ(1) / jaṅghāyāṃ dviguṇocchrāyaṃ mañjaryāḥ kalpayed budhaḥ

हिन्दी अर्थ

मूर्तियाँ हैं। अग्नि आदि कोणोंमें क्रमशः शङ्क, चक्र, गदा और पदाकी परिचर्या करे। पूर्वादि दिशाओंमें शाङ्ग, मुशल, खड्ग तथा वनमालाकी अर्चना करे। उसके बाह्मभागमें पूर्वादि दिशाओंमें

English

The path around the temple should be a quarter of the extent of the pinnacle. The entrance chamber in the front should be a quarter of the extent of the pinnacle.

अध्याय ४२

श्लोक 4

तुर्यभागेन मञ्जर्याः कार्यः सम्यक् प्रदक्षिणः(२) ।तन्माननिर्गमं कार्यमुभयोः पार्श्वयोः समं

turyabhāgena mañjaryāḥ kāryaḥ samyak pradakṣiṇaḥ(2) / tanmānanirgamaṃ kāryamubhayoḥ pārśvayoḥ samaṃ

हिन्दी अर्थ

क्रमश: इन्द्र, अग्नि, यम, निर्क्रति, वरुण, वायु, कुबेर तथा ईशानकी पूजा करके नैर्क्रत्य और पश्चिमके बीचमें अनन्तकी तथा पूर्व और ईशानके बीचमें ब्रह्माजीको अर्चना करे। इनके बाह्मभागमें वज्र

English

The projections of the arches should be one-eightli of the extent of the adytum. The arches should be made propor¬ tionate to the circumference.

अध्याय ४२

श्लोक 5

शिखरेण समं कार्यमग्रे जगति विस्तरं ।द्विगुणेनापि कर्तव्यं यथाशोभानुरूपतः

śikhareṇa samaṃ kāryamagre jagati vistaraṃ / dviguṇenāpi kartavyaṃ yathāśobhānurūpataḥ

हिन्दी अर्थ

आदि अस्त्रमय आवरणोंका पूजन करे। इनके भी बाह्मभागमें दिकृपालोंके वाहनरूप आवरण पूजनीय होते हैं। पूर्वादिके क्रमसे ऐरावत, छाग, भैंसा, वानर,

English

The projections of arches should otherwise be made as one-third of it. Always there should be three projections on the left on the three arches.

अध्याय ४२

श्लोक 6

विस्तारान्मण्डपस्याग्रे गर्भसूत्रद्वयेन तु ।दैर्घ्यात्पादाधिकं कुर्यान्मध्यस्तम्भैर् विभूषितं

vistārānmaṇḍapasyāgre garbhasūtradvayena tu / dairghyātpādādhikaṃ kuryānmadhyastambhair vibhūṣitaṃ

हिन्दी अर्थ

हंस-इनको पूजा करनी चाहिए। इनके भी बाह्यभागमें पृश्चिगर्भ और कुमुद आदि द्वारपालोंको पूजाको विधि कही गयी है। पूर्वसे लेकर उत्तरतक प्रत्येक द्वारपर दो-दो द्वारपालोंको पूजा

English

Two such lines should be marked on the sides. There should be a small platform above that.

अध्याय ४२

श्लोक 7

प्रासादगर्भमानं वा कुर्वीत मुखमण्डपं ।एकाशीतिपदैर् व्यास्तुं पश्चात् मण्डपमारभेत्

prāsādagarbhamānaṃ vā kurvīta mukhamaṇḍapaṃ / ekāśītipadair vyāstuṃ paścāt maṇḍapamārabhet

हिन्दी अर्थ

आवश्यक है। तदनन्तर श्रीहरिको नमस्कार करके बाह्यमभागमें बलि अर्पण करे। '३ॐ विष्णुपार्षदेभ्यो नमः ।' बोलकर बलिपीठपर उनके

English

(The lion) should not be in a dropping posture or fiercc- looking. The conical shaped structure is placed above, propor¬ tional to the small platform.

अध्याय ४२

श्लोक 8

शुकान् प्राग्द्वारविन्यासे पादान्तःस्थान् यजेत् सुरान् ।तथा प्राकारविन्यासे यजेद् द्वात्रिंशदन्तगान्(३)

śukān prāgdvāravinyāse pādāntaḥsthān yajet surān / tathā prākāravinyāse yajed dvātriṃśadantagān(3)

हिन्दी अर्थ

लिये बलि समर्पित करे

English

A beautiful opening should be made twice the length of the platform. Two globes should be placed above that with beautiful (ornamental) branches.

अध्याय ४२

श्लोक 9

सर्वसाधारणं चैतत् प्रासादस्य च लक्षणं ।मानेन प्रतिमाया वा प्रासादमपरं शृणु

sarvasādhāraṇaṃ caitat prāsādasya ca lakṣaṇaṃ / mānena pratimāyā vā prāsādamaparaṃ śṛṇu

हिन्दी अर्थ

ईशानकोणमें '३ विश्वाय विष्वक्सेनात्मने नमः।'— इस मन्त्रसे विष्वक्सेनको अर्चना करे। इसके बाद भगवान्के दाहिने हाथमें रक्षासूत्र बाँधे। उस समय भगवानूसे इस प्रकार कहे-

English

The height of the tower should be a quarter lesser than that of the temple. The pedestal (of the image) of the deity of five cubits should be of a cubit.

अध्याय ४२

श्लोक 10

प्रतिमायाः प्रमाणन कर्तव्या पिण्डिका शुभा ।गर्भस्तु पिण्डिकार्धेन गर्भमानास्तु भित्तयः

pratimāyāḥ pramāṇana kartavyā piṇḍikā śubhā / garbhastu piṇḍikārdhena garbhamānāstu bhittayaḥ

हिन्दी अर्थ

"प्रभो! जो एक वर्षतक निरन्तर की हुई आपकी पूजाके सम्पूर्ण फलकी प्राप्तिमे हेतु है, वह पवित्रारोहण (या पवित्रारोपण) कर्म होनेवाला है; उसके लिये यह कौतुक (मङ्गल-सूत्र) धारण

English

A shed known as the Garudamandapa and shed for Bhauma (Mars) and other (planets) (should be made). In the eight directions above (the chamber housing) one should make (the images as follows):

अध्याय ४२

श्लोक 11

भित्तेरायाममानेन उत्सेधन्तु प्रकल्पयेत् ।भित्त्युच्छ्रायात्तु द्विगुणं शिखरं कल्पयेद् बुधः

bhitterāyāmamānena utsedhantu prakalpayet / bhittyucchrāyāttu dviguṇaṃ śikharaṃ kalpayed budhaḥ

हिन्दी अर्थ

कोजिये।' ॐ नमः।' इसके बाद भगवान्के समीप उपवास आदिका नियम ग्रहण करे और इस प्रकार कहे-- मैं उपवासके साथ नियमपूर्वक रहकर इष्टदेवको संतुष्ट करूँगा। देवेश्वर! आजसे

English

By the length of the wall one should plan the height; double the wall height one should plan the spire, the wise one.

अध्याय ४२

श्लोक 12

शिखरस्य तु तुर्येण भ्रमणं परिकल्पयेत् ।शिखरस्य चतुर्थेन व्यग्रतो मुखमण्डपं

śikharasya tu turyeṇa bhramaṇaṃ parikalpayet / śikharasya caturthena vyagrato mukhamaṇḍapaṃ

हिन्दी अर्थ

लेकर जबतक वैशेषिक (विशेष उत्सव)-का दिन न आ जाय, तबतक काम, क्रोध आदि

English

By a quarter of the spire one should arrange the circumambulation; by a quarter of the spire in front the entrance hall.

अध्याय ४२

श्लोक 13

१ चत्युर्भागेण वा युतमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः ।चतुर्भागेण संयुतमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः २ सम्यक् कुर्यात् प्रदक्षिणमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः ३ द्वात्रिंशदन्तरे इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् १२३ अष्टमांसेन गर्भस्य रथकानान्तु निर्गमः ।परिधेर्गुणभागेन रथकांस्तत्र कल्पयेत्

1 catyurbhāgeṇa vā yutamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ / caturbhāgeṇa saṃyutamiti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 samyak kuryāt pradakṣiṇamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 dvātriṃśadantare iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 123 aṣṭamāṃsena garbhasya rathakānāntu nirgamaḥ / paridherguṇabhāgena rathakāṃstatra kalpayet

हिन्दी अर्थ

पावें।' व्रती यजमान यदि उपवास करनेमें असमर्थ हो तो नक्त-व्रत (रातमें भोजन) किया करे। हवन करके भगवानको स्तुतिके बाद उनका विसर्जन करे। भगवानका नित्य-पूजन लक्ष्मीको

English

By an eighth of the sanctum the projection of the offsets; by a third part of the circumference one should arrange the offsets there.

अध्याय ४२

श्लोक 14

तत्तृतीयेण(४) वा कुर्याद्रथकानान्तु निर्गमं ।वामत्रयं स्थापनीयं रथकत्रितये सदा

tattṛtīyeṇa(4) vā kuryādrathakānāntu nirgamaṃ / vāmatrayaṃ sthāpanīyaṃ rathakatritaye sadā

हिन्दी अर्थ

प्रापि करानेवाला है। ॐ हीं श्रीं श्रीधराय त्रैलोक्यमोहनाय नमः ।'--यह भगवान्को पूजाके लिये मन्त्र है

English

Or by a third of that one should make the projection of the offsets; three left ones should always be set on the three offsets.

अध्याय ४२

श्लोक 15

शिखरार्थं हि सूत्राणि चत्वारि विनिपातयेत् ।शुकनाशोर्ध्वतः सूत्रं तिर्यग्भूतं निपातयेत्

śikharārthaṃ hi sūtrāṇi catvāri vinipātayet / śukanāśordhvataḥ sūtraṃ tiryagbhūtaṃ nipātayet

हिन्दी अर्थ

इस प्रकार आदि आग्नेय महापुराणमें 'सवदिवसाधारणपवित्रारोपण-विधि-कथन ' नामक तैंतीसवाँ अध्याय पूरा हुआ

English

For the spire one should drop four lines; one should drop the line across above the parrot-nose (shukanasa).

अध्याय ४२

श्लोक 16

शिखरस्यार्धभागस्थं सिंहं तत्र तु कारयेत् ।शुकनासां स्थिरीकृत्य मध्यसन्धौ निधापयेत्

śikharasyārdhabhāgasthaṃ siṃhaṃ tatra tu kārayet / śukanāsāṃ sthirīkṛtya madhyasandhau nidhāpayet

हिन्दी अर्थ

पवित्रारोपणके लिये पूजा-होमादिकी विधि

English

At half the spire one should make a lion there; having fixed the shukanasa one should set it in the middle joint.

अध्याय ४२

श्लोक 17

अपरे च तथा पार्श्वं तद्वत् सूत्रं निधापयेत् ।तदूर्ध्वन्तु भवेद्वेदी सकण्टा मनसारकं

apare ca tathā pārśvaṃ tadvat sūtraṃ nidhāpayet / tadūrdhvantu bhavedvedī sakaṇṭā manasārakaṃ

हिन्दी अर्थ

अग्निदेव कहते हैं-- मुनीश्वर! निम्नाङ्कित देवता अव्ययात्मा भगवान् श्रीधरको नमस्कार

English

On the other side likewise one should set the line; above that is the altar, thorny, with a pole.

अध्याय ४२

श्लोक 18

स्कन्धभग्नं न कर्तव्यं विकरालं तथैव च ।ऊर्ध्वं च वेदिकामानात् कलशं परिकल्पयेत्

skandhabhagnaṃ na kartavyaṃ vikarālaṃ tathaiva ca / ūrdhvaṃ ca vedikāmānāt kalaśaṃ parikalpayet

हिन्दी अर्थ

प्रवेश करे और सजावटसे यज्ञके स्थानकी शोभा हैं; शब्दमात्र आपके शरीर हैं; आप भगवान् बढ़ावे (तथा निम्नाङ्कित श्लोक पढ़कर भगवानको विष्णुको नमस्कार है। सायंकाल सर्वतोभद्रादि- नमस्कार करे)-- वेदों तथा ब्राह्मणोंके हितकारी मण्डलको रचना करके यजन-पूजन-सम्बन्धी

English

It should not be shoulder-broken nor ugly; above, by the measure of the altar, one should plan the pot.

अध्याय ४२

श्लोक 19

विस्ताराद्द्विगुणं द्वारं कर्तव्यं तु सुशोभनं ।उदुम्बरौ तदूर्ध्वञ्च न्यसेच्छाखां सुमङ्गलैः

vistārāddviguṇaṃ dvāraṃ kartavyaṃ tu suśobhanaṃ / udumbarau tadūrdhvañca nyasecchākhāṃ sumaṅgalaiḥ

हिन्दी अर्थ

नमो ब्रह्मण्यदेवाय श्रीधरायाव्ययात्मने। ऋग्यजुःसामरूपाय शब्ददेहाय विष्णवे॥ १ ३ ॥

English

The door should be made twice the width, very beautiful; the thresholds and above them one should place the frame with auspicious things.

अध्याय ४२

श्लोक 20

द्वारस्य तु चतुर्थांशे कार्यौ चण्डप्रचण्दकौ ।विश्वक्सेनवत्सदण्डौ शिखोर्ध्वोडुम्बरे श्रियं

dvārasya tu caturthāṃśe kāryau caṇḍapracaṇdakau / viśvaksenavatsadaṇḍau śikhordhvoḍumbare śriyaṃ

हिन्दी अर्थ

्रव्योंका संग्रह करे। हाथ-पैर धो ले। सब सामग्रीको यथास्थान जँचाकर हाथमें अर्घ्य लेकर मनुष्य उसके जलसे अपने मस्तकको सींचे। फिर द्वारदेश आदिमें भी जल छिड़के। तदनन्तर

English

In a quarter of the door the two Chanda and Prachanda should be made; Vishvaksena and Vatsa with staves; above the crest, at the lintel, Shri,

अध्याय ४२

श्लोक 21

दिग्गजैः स्नाप्यमानान्तां घटेः साब्जां सुरूपिकां ।प्रासादस्य चतुर्थांशैः प्राकारस्योच्छ्रयो भवेत्

diggajaiḥ snāpyamānāntāṃ ghaṭeḥ sābjāṃ surūpikāṃ / prāsādasya caturthāṃśaiḥ prākārasyocchrayo bhavet

हिन्दी अर्थ

द्वारयाग (द्वारस्थ देवताओंका पूजन) आरम्भ करे। पहले तोरणेश्वरोंकी भलीभाँति पूजा करे। पूर्वादि दिशाओंके क्रमसे अश्वत्थ, उदुम्बर, वट तथा पाकर--ये वृक्ष पूजनीय हैं। इनके सिवा

English

bathed by elephants of the quarters with pots, with a lotus, well formed. The height of the enclosure should be a quarter of the temple.

अध्याय ४२

श्लोक 22

प्रासादात् पादहीनस्तु गोपुरस्योच्छ्रयो भवेत् ।पञ्चहस्तस्य देवस्य एकहस्ता तु पीठिका

prāsādāt pādahīnastu gopurasyocchrayo bhavet / pañcahastasya devasya ekahastā tu pīṭhikā

हिन्दी अर्थ

पूर्व दिशामें ऋग्वेद, इन्द्र तथा शोभनकी, दक्षिणमें यजुर्वेद, यम तथा सुभद्रकी, पश्चिममें सामवेद, वरुण तथा सुधन्वाकी और उत्तरमें अथर्ववेद, सोम एवं सुहोत्रकी अर्चना करे॥ १--५॥

English

The height of the gate-tower should be less than the temple by a quarter. For a god of five cubits the pedestal is one cubit.

अध्याय ४२

श्लोक 23

गारुडं मण्डपञ्चाग्रे एकं भौमादिधाम च ।कुर्याद्धि प्रतिमायान्तु दिक्षु चाष्टमासु चोपरि

gāruḍaṃ maṇḍapañcāgre ekaṃ bhaumādidhāma ca / kuryāddhi pratimāyāntu dikṣu cāṣṭamāsu copari

हिन्दी अर्थ

तोरण (फाटक)-के भीतर पताकाएँ फहरायी

English

One should make a Garuda pavilion in front, and one earth-level and other abode for an image, in the directions and above at the eight places.

अध्याय ४२

श्लोक 24

पूर्वे वराहं दक्षे च नृसिंहं श्रीधरं जले ।उत्तरे तु हयग्रीवनाग्नेय्यां जामदग्न्यकं

pūrve varāhaṃ dakṣe ca nṛsiṃhaṃ śrīdharaṃ jale / uttare tu hayagrīvanāgneyyāṃ jāmadagnyakaṃ

हिन्दी अर्थ

आदि दिग्गजोंका पूजन हो। प्रत्येक दरवाजेपर दो-दो द्वारपालोंकी उनके नाम-मन्त्रसे ही पूजा की जाय। पूर्व दिशामें पूर्ण और पुष्करका, दक्षिण दिशामें आनन्द और नन्दनका, पश्चिममें

English

In the east Varaha, in the south Narasimha, Shridhara in the water; in the north Hayagriva; in the southeast Jamadagnya;

अध्याय ४२

श्लोक 25

१ तत्तुरीयेणेति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् १२४ नैरृत्यां रामकं वायौ वामनं वासुदेवकं ।ईशे प्रासादरचना देया वस्वर्ककादिभिः ।द्वारस्य चाष्टमाद्यंशं त्यत्का बेधो न दोषभाक्

1 tatturīyeṇeti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 124 nairṛtyāṃ rāmakaṃ vāyau vāmanaṃ vāsudevakaṃ / īśe prāsādaracanā deyā vasvarkakādibhiḥ / dvārasya cāṣṭamādyaṃśaṃ tyatkā bedho na doṣabhāk

हिन्दी अर्थ

वीरसेन और सुषेणका तथा उत्तर दिशामें सम्भव और प्रभव नामक द्वारपालोंका पूजन करना चाहिए। अस्त्र-मन्त्र (फट्)-के उच्चारणपूर्वक फूल बिखेरकर विघ्नोंका अपसारण करनेके

English

in the southwest Rama, in the west Vamana and Vasudeva; in the northeast the temple composition should be given with the Vasus, Adityas and the like. Leaving off an eighth part and so on of the door, the piercing is not faulty.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_agnipurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Agni Purana — Chapter 42
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.