Agni Purana· Agni Purāṇa
43
अध्याय 43 / 381

Adhyaya 43

28 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ28 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ४३

श्लोक 1

प्रासाददेवतास्थापनं भगवानुवाच प्रासादे देवताः स्थाप्या वक्ष्ये ब्रह्मन् शृणुष्व मे ।पञ्चायतमध्ये तु वासुदेवं निवेशयेत्

prāsādadevatāsthāpanaṃ bhagavānuvāca prāsāde devatāḥ sthāpyā vakṣye brahman śṛṇuṣva me / pañcāyatamadhye tu vāsudevaṃ niveśayet

हिन्दी अर्थ

पश्चात् मण्डपके भीतर प्रवेश करे। भूतशुद्धि, न्यास और मुद्रा करके शिखा (वषट्)-के अन्तमें “फट्' जोड़कर उसका जप करते हुए सम्पूर्ण

English

O Brahman l Listen to my description (of the mode) of installation (of images) of deities in the temples (Ima§e ° Vasudeva should be placed at the middle of the five div. e)

अध्याय ४३

श्लोक 2

वामनं नृहरिञ्चाश्वशीर्षं तद्वञ्च शूकरं ।आग्नेये नैरृते चैव वायव्ये चेशगोचरे

vāmanaṃ nṛhariñcāśvaśīrṣaṃ tadvañca śūkaraṃ / āgneye nairṛte caiva vāyavye ceśagocare

हिन्दी अर्थ

अन्य वस्तुओंका भाग घीसे अधिक होना चाहिए। इन सबके मिलनेसे जो वस्तु तैयार होती है, उसे 'पञ्चगव्य' कहा गया है। पञ्चगव्य एक, दो या तीन बार अलग-अलग बनावे। इनमेंसे एक तो

English

(The images of) Laksmi and Vaisravapi (Kubcra; should be placed in the east, the divine mothers in the south,

अध्याय ४३

श्लोक 3

अथ नारायणं मध्ये आग्नेय्यामम्बिकां न्यसेत् ।नैरृत्यां भास्करं वायौ ब्रह्माणं लिङ्गमीशके

atha nārāyaṇaṃ madhye āgneyyāmambikāṃ nyaset / nairṛtyāṃ bhāskaraṃ vāyau brahmāṇaṃ liṅgamīśake

हिन्दी अर्थ

मण्डप (तथा वहाँकी वस्तुओं)-का प्रोक्षण करनेके लिये है, दूसरा प्राशनके लिये और तीसरा स्ानके उपयोगमें आता है। दस कलशोंकी स्थापना करके उनमें इन्द्रादि लोकपालोंकी पूजा

English

In the absence of hills, the stone lying buried in the earth should be taken out. Among the colours, white, red, yellow, and black are extolled.

अध्याय ४३

श्लोक 4

अथवा रुद्ररूपन्तु अथवा नवधामसु ।वासुदेवं न्यसेन्मध्ये पूर्वादौ वामवामकान्

athavā rudrarūpantu athavā navadhāmasu / vāsudevaṃ nyasenmadhye pūrvādau vāmavāmakān

हिन्दी अर्थ

करे। पूजन करके उन्हें श्रीहरिकी आज्ञा सुनावे “लोकपालगण! आपको इस यज्ञकी रक्षाके लिये श्रीहरिकी आज्ञासे यहाँ सदा स्थित रहना चाहिए'

English

When stones of the above-mentioned colours arc not available (the desired) colour is brought about by the (cere¬ mony known as) simhavidya.1

अध्याय ४३

श्लोक 5

इन्द्रादीन् लोकपालांश् च अथवा नवधामसु ।पञ्चायतनकं कुर्यात् मध्ये तु पुरुषोत्तमं

indrādīn lokapālāṃś ca athavā navadhāmasu / pañcāyatanakaṃ kuryāt madhye tu puruṣottamaṃ

हिन्दी अर्थ

याग-द्रव्य आदिको रक्षाको व्यवस्था करके विकिर (विघ्न-निवारणके लिये सब ओर छोंटे जानेवाले सर्षप आदि) द्रव्योंको निखेरे। सातः

English

After (the performance of) the siriihakoma (a piece or) stone (which becomes) tinged with white colour or black colour or produces sound like a bell-metal or emits sparks of fire (is •deemed) as male.

अध्याय ४३

श्लोक 6

लक्ष्मीवैश्रवणौ पूर्वं दक्षे मातृगणं न्यसेत् ।स्कन्दं गणेशमीशानं सूर्यादीन् पश्चिमे ग्रहान्

lakṣmīvaiśravaṇau pūrvaṃ dakṣe mātṛgaṇaṃ nyaset / skandaṃ gaṇeśamīśānaṃ sūryādīn paścime grahān

हिन्दी अर्थ

का जप करते हुए ही उक्त वस्तुओंको सब ओर बिखेरना चाहिए। फिर उसी तरह अस्त्र-मन्त्रका जप करके कुश-कूर्च ले आवे। उन्हें ईशान कोणमें रखकर उन्हींके ऊपर कलश और वर्धनीको

English

One should go to the forest and perform the forest rites for the sake of an image. After having bathed and plastering a shed Hari should be worshipped there.

अध्याय ४३

श्लोक 7

उत्तरे दश मत्स्यादीनाग्नेय्यां चण्डिकां तथा ।नैरृत्यामम्बिकां स्थाप्य वायव्ये तु सरस्वतीं

uttare daśa matsyādīnāgneyyāṃ caṇḍikāṃ tathā / nairṛtyāmambikāṃ sthāpya vāyavye tu sarasvatīṃ

हिन्दी अर्थ

स्थापित करे। कलशमें श्रीहरिका साङ्ग पूजन करके वर्धनीमें अस्त्रकी अर्चना करे। वर्धनीकी

English

After having made the offering of the victim, the (stone¬ cutter's) chisel used for the work should be worshipped. Having offered homa (pouring of clarified butter into the fire), watei mixed with rice should be sprinkled over the image with the

अध्याय ४३

श्लोक 8

पद्मामैशे वासुदेवं मध्ये नारायणञ्च वा ।त्रयोदशालये मध्ये विश्वरूपं न्यसेद्धरिं

padmāmaiśe vāsudevaṃ madhye nārāyaṇañca vā / trayodaśālaye madhye viśvarūpaṃ nyaseddhariṃ

हिन्दी अर्थ

दिशाओंमें सरसों छींटे। इसके बाद वासुदेव- छिन्न धारासे यागमण्डपको प्रदक्षिणाक्रमसे सींचते

English

"Being always pleased with this offering (you) repair quickly to some other place quitting this place for good55.

अध्याय ४३

श्लोक 9

पूर्वादौ केशवादीन् वा अन्यधामस्वयं हरिं(१) ।मृण्मयी दारुघटिता लोहजा रत्नजा तथा

pūrvādau keśavādīn vā anyadhāmasvayaṃ hariṃ(1) / mṛṇmayī dārughaṭitā lohajā ratnajā tathā

हिन्दी अर्थ

१. शारदातिलक (पटल ४ श्लोक १४-१५)-में लाजा, चन्दन, सरसों, भस्म, दूर्वाङ्कर तथा अक्षतको 'विकिर' कहा है; ये समस्त

English

Being informed thus (these beings) go to another place in good cheer and satisfied. Having eaten the sacrificial porridge along with the sculptors, he should repeat in the night the following sacred syllables (inducing) sleep.

अध्याय ४३

श्लोक 10

शैलजा गन्धजा चैव कौसुमी(२) सप्तधा स्मृता ।कौसुमी गन्धजा चैव मृण्मयी प्रतिमा तथा

śailajā gandhajā caiva kausumī(2) saptadhā smṛtā / kausumī gandhajā caiva mṛṇmayī pratimā tathā

हिन्दी अर्थ

विघ्नसमूहका नाश करनेवाले हैं

English

"Om! salutations to (Lord) Visnu, the omnipresent, Prabhavisnu (Visnu) (strong), the universe, and Salutations to the lord of dreams.55

अध्याय ४३

श्लोक 11

तत्कालपूजिताश् चैताः सर्वकामफलप्रदाः ।अथ शैलमयीं वक्ष्ये शिला यत्र च गृह्यते

tatkālapūjitāś caitāḥ sarvakāmaphalapradāḥ / atha śailamayīṃ vakṣye śilā yatra ca gṛhyate

हिन्दी अर्थ

लाजाश्चन्दनसिद्धार्थभस्मदूर्वाङ्कराक्षताः । विकिरा इति संदिष्टाः सर्वविप्नौघनाशनाः ॥ २. शारदातिलकमें भी सात बार अस्त्र-मन्त्र-जपपूर्वक विकिर-विकिरणका विधान है। यथा --

English

"O Lord of lords! I have slept by your side. (Ins¬ truct me) in my dreams (how to execute) all the works I have in my mind.55

अध्याय ४३

श्लोक 12

पर्वतानामभावे च गृह्णीयाद्भूगतां शिलां ।पाण्डरा ह्य् अरुणा पीता कृष्णा शस्ता तु वैर्णिनां

parvatānāmabhāve ca gṛhṇīyādbhūgatāṃ śilāṃ / pāṇḍarā hy aruṇā pītā kṛṣṇā śastā tu vairṇināṃ

हिन्दी अर्थ

३. पचीस कुशोंसे बँधा हुआ कूर्च 'ज्ञानखड्ग' कहा गया है। दो दर्भोका सामान्य कूर्च तथा पाँच-पाँच कुशोंका विशेष कूर्च होता है। सत्रह कुशोंका 'ब्रह्मकूर्च' होता है। कूर्चोका दण्ड एक बित्तेका, उनकी ब्रह्मग्रन्थि एक अङ्गुलको और उसके अग्रभागको लंबाई तीन अङ्गलकी होनी चाहिए। (ईशानशिव गुरुदेवपद्धति, सप्तम पटल १४-१५)

English

"Om Om! hr um phal visnave svdha! When the dream (is) good, everything (will also be) good. If it is bad, it becomes good by the performance of the simhahoma1. Having offered reverential waters to the stone in the morning, the implements should be worshipped with (the sacred syllables) (for the worship of) implements.

अध्याय ४३

श्लोक 13

न यदा लभ्यते सम्यग् वर्णिनां वर्णतः शिला ।वर्णाद्यापादानं तत्र जुह्यात् सिंहविद्यया

na yadā labhyate samyag varṇināṃ varṇataḥ śilā / varṇādyāpādānaṃ tatra juhyāt siṃhavidyayā

हिन्दी अर्थ

हुए कलशको उसके उपयुक्त स्थानपर ले जाय और स्थिर आसनपर स्थापित करके उसकी पूजा करे। कलशके भीतर पञ्चरत्न डाले। उसके ऊपर

English

The spades and chisels should have their edges be¬ smeared with honey and clarified butter. (The priest) should think himself as Visnu and the sculptor as Visvakarman (the divine architect).

अध्याय ४३

श्लोक 14

शिलायां शुक्लरेखाग्र्या कृष्णाग्र्या सिंहहोमतः ।कांस्यघण्टानिनादा स्यात् पुंलिङ्गा विस्फुलिङ्गिका

śilāyāṃ śuklarekhāgryā kṛṣṇāgryā siṃhahomataḥ / kāṃsyaghaṇṭāninādā syāt puṃliṅgā visphuliṅgikā

हिन्दी अर्थ

श्रीहरिका पूजन करे। वर्धनीमें भी सोनेका टुकड़ा डाले। उसके बाद उसपर अस्त्रकी पूजा करके, उसके वाम-भागमें पास ही, वास्तु-लक्ष्मी तथा “भूविनायक'की अर्चना करे। संक्रान्ति

English

On a stone, a white line at the top, or dark at the top, from the Simha oblation; it would sound like a bronze bell, male, a sparkle.

अध्याय ४३

श्लोक 15

तन्मन्दलक्षणा(३) स्त्री स्याद्रूपाभावान्नपुंसका ।दृश्यते मण्डलं यस्यां सगर्भां तां विवर्जयेत्

tanmandalakṣaṇā(3) strī syādrūpābhāvānnapuṃsakā / dṛśyate maṇḍalaṃ yasyāṃ sagarbhāṃ tāṃ vivarjayet

हिन्दी अर्थ

आदिके समय इसी प्रकार श्रीविष्णुके स्नान- अभिषेककी व्यवस्था करे। मण्डपके कोणों और दिशाओंमें कुल मिलाकर आठ और मध्यमें एक-इस प्रकार नौ पूर्ण कलशोंको, जिनमें

English

One with faint marks would be female; for lack of form, a eunuch. One in which a circle is seen is pregnant; reject it.

अध्याय ४३

श्लोक 16

प्रतिमार्थं वनं गत्वा व्रजयागं समाचरेत् ।तत्र खात्वोपलिप्याथ मण्डपे तु हरिं यजेत्

pratimārthaṃ vanaṃ gatvā vrajayāgaṃ samācaret / tatra khātvopalipyātha maṇḍape tu hariṃ yajet

हिन्दी अर्थ

छिद्र न हों, स्थापित करके उनमें पाद्य, अर्घ्य, आचमनीय तथा पञ्चगव्य डाले। पूर्व आदिके कलशोंमें उक्त वस्तुएँ डालनी चाहिए। अग्निकोण आदिके कलशोंमें उक्त वस्तुओंके अतिरिक्त

English

For an image one should go to the forest and perform the Vraja sacrifice. There, having dug and plastered, one should worship Hari in the pavilion.

अध्याय ४३

श्लोक 17

बलिं दत्वा कर्मशस्त्रं टङ्कादिकमथार्चयेत् ।हुत्वाथ शालितोयेन अस्त्रेण प्रोक्षयेच्छिलां

baliṃ datvā karmaśastraṃ ṭaṅkādikamathārcayet / hutvātha śālitoyena astreṇa prokṣayecchilāṃ

हिन्दी अर्थ

पञ्चामृतयुक्त जल अधिक डालनेका विधान है। पाद्यकी अङ्गभूता चार वस्तुएँ हैं-दही, दूध, मधु और गरम जल

English

Having given the offering, one should worship the work-tools such as the chisel; having offered, one should sprinkle the stone with rice-water and the weapon-mantra.

अध्याय ४३

श्लोक 18

रक्षां कृत्वा नृसिंहेन मूलमन्त्रेण पूजयेत्(४) ।हुत्वा पूर्णाहुतिं दद्यात्ततो भूतबलिं गुरुः

rakṣāṃ kṛtvā nṛsiṃhena mūlamantreṇa pūjayet(4) / hutvā pūrṇāhutiṃ dadyāttato bhūtabaliṃ guruḥ

हिन्दी अर्थ

किन्हींके मतमै कमल, श्यामाक (तिन्नीका चावल), दूर्वादल और विष्णुक्रान्ता ओषधि इन चार वस्तुओंसे युक्त जल 'पाद्य' कहलाता हैः। इसी तरह अर्घ्यके भी आठ अङ्ग कहे गये

English

Having made protection with Narasimha, one should worship with the root-mantra; having offered, one should give the full oblation, then the teacher the offering to beings.

अध्याय ४३

श्लोक 19

१ अन्यधामसु यज्ञविदिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः ।युग्मधामस्वयं हरिमिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः २ कौमुदी इति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः ३ उन्मत्तलक्षणा इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः ४ मन्त्रयेदिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् १२६ अत्र ये संस्थिताः सत्त्वा यातुधानाश् च गुह्यकाः ।सिद्धादयो वा ये चान्ये तान् सम्पूज्य क्षमापयेत्

1 anyadhāmasu yajñaviditi kha, cihnitapustakapāṭhaḥ /yugmadhāmasvayaṃ harimiti gha, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 kaumudī iti kha, gha, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ 3 unmattalakṣaṇā iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 4 mantrayediti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 126 atra ye saṃsthitāḥ sattvā yātudhānāś ca guhyakāḥ / siddhādayo vā ye cānye tān sampūjya kṣamāpayet

हिन्दी अर्थ

हैं। जौ, गन्ध, फल, अक्षत, कुश, सरसों, फूल और तिल-इन आठ द्रव्योंका अर्घ्यके लिये संग्रह करना चाहिए'। जाती (जायफल), लवङ्ग और कङ्कोलयुक्त जलका आचमनः देना चाहिए ।

English

"Whatever beings stay here, Yatudhanas and Guhyakas, Siddhas and others, and any others — having worshipped them, I ask forgiveness."

अध्याय ४३

श्लोक 20

विष्णुबिम्बार्थमस्माकं(१) यात्रैषा केशवाज्ञया ।विष्ण्वर्थं यद्भवेत् कार्यं युष्माकमपि तद्भवेत्

viṣṇubimbārthamasmākaṃ(1) yātraiṣā keśavājñayā / viṣṇvarthaṃ yadbhavet kāryaṃ yuṣmākamapi tadbhavet

हिन्दी अर्थ

इष्टदेवको मूलमन्त्रसे पञ्चामृतद्वारा स्नान करावे। बीचवाले कलशसे भगवानूके मस्तकपर शुद्ध

English

"This procession of ours is for the image of Vishnu, by Keshava's command; whatever is to be done for Vishnu, may that be so for you too.

अध्याय ४३

श्लोक 21

अनेन बलिदानेन प्रीता भवत सर्वथा

anena balidānena prītā bhavata sarvathā /

हिन्दी अर्थ

१. शारदातिलकमें भी यही बात कही गयी है--

English

Be pleased in every way by this gift of offering."

अध्याय ४३

श्लोक 22

प्रबोधिताः सत्त्वा यान्ति तृप्ता यथासुखं ।शिल्पिभिश् च चरुं प्राश्य स्वप्नमन्त्रं जपेन्निशि

prabodhitāḥ sattvā yānti tṛptā yathāsukhaṃ / śilpibhiś ca caruṃ prāśya svapnamantraṃ japenniśi

हिन्दी अर्थ

जलका छींटा दे। कलशसे निकले हुए जल एवं कूर्चाग्रका स्पर्श करे। फिर शुद्ध जलसे पाद्य, अर्घ्य और आचमनीय निवेदन करे। तत्पश्चात् वस्त्रसे भगवान्के श्रीविग्रहको पोँछकर वस्त्र

English

Awakened, the beings go, satisfied, as they please. The sculptors, having eaten the porridge, should recite the dream-mantra at night:

अध्याय ४३

श्लोक 23

ॐ नमः सकललोकाय विष्णवे प्रभविष्णवे ।विश्वाय विश्वरूपाय स्वप्नाधिपतये(२) नमः

oṃ namaḥ sakalalokāya viṣṇave prabhaviṣṇave / viśvāya viśvarūpāya svapnādhipataye(2) namaḥ

हिन्दी अर्थ

धारण करावे और वस्त्रके सहित उन्हें मण्डलमें ले जाय। वहाँ भलीभाँति पूजा करके प्राणायामपूर्वक कुण्ड आदिमें होम करे। (हवनको विधि) दोनों हाथ धोकर कुण्डमें या वेदीपर तीन पूर्वाग्र

English

"Om, homage to the lord of all worlds, Vishnu, the powerful, the universe, of universal form, lord of dreams, homage.

अध्याय ४३

श्लोक 24

आचक्ष्व देवदेवेश प्रसुप्तोस्मि(३) तवान्तिकं ।स्वप्ने सर्वाणि कार्याणि हृदिस्थानि तु यानि मे

ācakṣva devadeveśa prasuptosmi(3) tavāntikaṃ / svapne sarvāṇi kāryāṇi hṛdisthāni tu yāni me

हिन्दी अर्थ

रेखाएँ खांचे। ये रेखाएँ दक्षिणको ओरसे आरम्भ करके क्रमशः उत्तरकी ओर खींची जायँ। फिर इन्हींके ऊपर तीन उत्तराग्र रेखाएँ खींचे। (ये भी दाहिनेसे आरम्भ करके क्रमशः बायें खींची

English

Tell me, lord of the gods of gods; I lie asleep near you; in dream all those matters that are in my heart.

अध्याय ४३

श्लोक 25

ॐ ॐ ह्रूं फट् विष्णवे स्वाहा(४) शुभे स्वप्ने शुभं सर्वं ह्य् अशुभे सिंहहोमतः ।प्रातरर्घ्यं शिलायां तु दत्वास्त्रेणास्त्रकं यजेत्

oṃ oṃ hrūṃ phaṭ viṣṇave svāhā(4) śubhe svapne śubhaṃ sarvaṃ hy aśubhe siṃhahomataḥ / prātararghyaṃ śilāyāṃ tu datvāstreṇāstrakaṃ yajet

हिन्दी अर्थ

तत्पश्चात् अर्घ्यके जलसे इन रेखाओंका प्रोक्षण करे और योनिमुद्रा दिखावे। अग्निका आत्मरूपसे चिन्तन करके मनुष्य योनियुक्त कुण्डमें उसकी स्थापना करे। इसके बाद दर्भ, खुकू, खुवा

English

Om Om Hrum phat, to Vishnu, svaha." In a good dream all is good; in a bad one, by the Simha oblation. In the morning, having given arghya on the stone, one should worship the weapon with the weapon-mantra,

अध्याय ४३

श्लोक 26

कुद्दालटङ्कशस्त्राद्यं मध्वान्याक्तमुखञ्चरेत् ।आत्मानं चिन्तयेद्विष्णुं शिल्पिनं विश्वकर्मकं(५)

kuddālaṭaṅkaśastrādyaṃ madhvānyāktamukhañcaret / ātmānaṃ cintayedviṣṇuṃ śilpinaṃ viśvakarmakaṃ(5)

हिन्दी अर्थ

आदिके साथ पात्रासादन करे। बाहुमात्रकी परिधियाँ,

English

the spade, chisel and the like, smeared on the mouth with honey. One should contemplate oneself as Vishnu, the sculptor Vishvakarman;

अध्याय ४३

श्लोक 27

शस्त्रं विष्ण्वात्मकं(६) दद्यात् मुखपृष्ठादि दर्शयेत् ।जितेन्द्रियः टङ्कहस्तः शिल्पी तु चतुरस्रकां

śastraṃ viṣṇvātmakaṃ(6) dadyāt mukhapṛṣṭhādi darśayet / jitendriyaḥ ṭaṅkahastaḥ śilpī tu caturasrakāṃ

हिन्दी अर्थ

घी, दो-दो सेर चावल तथा अधोमुख खुक् और ख्रुवाकी जोड़ी। प्रणीता एवं प्रोक्षणीमें पूर्वाग्र कुश रखे। प्रणीताको जलसे भरकर भगवानका ध्यान- पूजन करके उसको अग्निके पश्चिम अपने आगे

English

one should give the weapon made of Vishnu, and show the face and back and so on. The sculptor, self-controlled, chisel in hand, having made the stone square,

अध्याय ४३

श्लोक 28

१ लोकसिद्ध्यर्थमस्माकमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः २ विश्वाधिपतये इति ख, चिह्नितपुअतकपाठः ३ प्रपन्नो ऽस्मि इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः ४ ॐ ॐ ह्रीं फडिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः ५ विश्वकर्मणिमिति ख, ग, चिह्नितपुअतकपाठः ६ विश्वात्मकमिति ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः :प् १२७ शिलां कृत्वा पिण्डिकार्थं किञ्चिन्न्यूनान्तु कल्पयेत् ।रथे स्थाप्य समानीय सवस्त्रां कारुवेश्मनि ।पूजयित्वाथ घटयेत् प्रतिमां स तु कर्मकृत्

1 lokasiddhyarthamasmākamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 viśvādhipataye iti kha, cihnitapuatakapāṭhaḥ 3 prapanno 'smi iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 4 oṃ oṃ hrīṃ phaḍiti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ 5 viśvakarmaṇimiti kha, ga, cihnitapuatakapāṭhaḥ 6 viśvātmakamiti ga, gha, ṅa, cihnitapustakatrayapāṭhaḥ :p 127 śilāṃ kṛtvā piṇḍikārthaṃ kiñcinnyūnāntu kalpayet / rathe sthāpya samānīya savastrāṃ kāruveśmani / pūjayitvātha ghaṭayet pratimāṃ sa tu karmakṛt

हिन्दी अर्थ

और आसादित द्रव्योंके मध्यमें रखे। प्रोक्षणीको जलसे भरकर पूजनके पश्चात् दाहिने रखे। आगपर चरुको चढ़ाकर पकावे और अग्निसे दक्षिण दिशामें ब्रह्माजीकी स्थापना करे। कुण्ड या

English

should arrange it a little less for the pedestal. Having set it in a cart and brought it with cloth to the craftsman's house, having worshipped, the maker should shape the image.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_agnipurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Agni Purana — Chapter 43
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.