Adhyaya 63

सुदर्शनचक्रादिप्रतिष्ठाकथनं भगवानुवाच एवं तार्क्ष्यस्य चक्रस्य ब्रह्मणो नृहरेस् तथा ।प्रतिष्ठा विष्णुवत् कार्या स्वस्वमन्त्रेण तां शृणु॥ १ ॥

sudarśanacakrādipratiṣṭhākathanaṃ bhagavānuvāca evaṃ tārkṣyasya cakrasya brahmaṇo nṛhares tathā / pratiṣṭhā viṣṇuvat kāryā svasvamantreṇa tāṃ śṛṇu

सुदर्शन महाचक्र शान्त दुष्टभयङ्कर ।च्छिन्द छिन्द भिन्द भिन्द विदारय विदारय परमन्त्रान् ग्रस ग्रस भक्षय भक्षय भूतान् त्रायस त्रायस हूं फट् सुदर्शनाय नमः ॥ अभ्यर्च्य चक्रं चानेन रणे दारयेते रिपून्॥ २ ॥

sudarśana mahācakra śānta duṣṭabhayaṅkara / cchinda chinda bhinda bhinda vidāraya vidāraya paramantrān grasa grasa bhakṣaya bhakṣaya bhūtān trāyasa trāyasa hūṃ phaṭ sudarśanāya namaḥ || abhyarcya cakraṃ cānena raṇe dārayete ripūn

ॐ क्षौं नरसिंह उग्ररूप ज्वल ज्वल प्रज्वल प्रज्वल स्वाहा ॥ नरसिंहस्य मन्त्रोयं पातालाख्यस्य वच्मि ते(२) ।ॐ क्षौं नमो भगवते नरसिंहाय प्रदीप्तसूर्यकोटिसहस्रसमतेजसे वज्रनखदंष्ट्रायुधायं स्फुटविकटविकीर्णकेसरसटाप्रक्षुभितमहार्णवाम्भोददुन्दुभिनिर्घोषाय सर्वमन्त्रोत्तारणाय एह्येहि भगवन्नरसिंह पुरुषपरापरब्रह्मसत्येन स्फुर स्फुर विजृम्भ विजृम्भ आक्रम गर्ज गर्ज मुञ्च मुञ्च सिंहनादान् विदारय विदारय विद्रावय विद्रावय आविश १ भूस्वर्णगवान्नादि इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः २ पातालाख्यस्य वक्ष्यते इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् १८४ आविश सर्वमन्त्ररूपाणि सर्वमन्त्रजातयश् च हन हन छिन्द सङ्क्षिप सङ्क्षिप सर सर(१) दारय दारय स्फुट स्फुट स्फोटय स्फोटय ज्वालामालासङ्घातमय सर्वतो ऽनन्तज्वालावज्राशनिचक्रेण सर्वपातालान् उत्सादय उत्सादय सर्वतो ऽनतज्वालावज्रशरपञ्जरेण सर्वपातालान् परिवारय परिवारय सर्वपातालासुरवासिनां हृदयान्याकर्षय आकर्षय शीघ्रं दह दह पच पच मथ मथ शोषय शोषय निकृन्तय निकृन्तय तावद्यावन्मे वशमागताः पातालेभ्यः फट् असुरेभ्यः फट् मन्त्ररूपेभ्यः फट् मन्त्रजातिभ्यः फट् संशयान्मां भगवन्नरसिंहरूप विष्णो सर्वापद्भ्यः सर्वमन्त्ररूपेभ्यो रक्ष रक्ष ह्रूं फट्(२) नमो ऽस्तु ते ॥ नरसिंहस्य विद्येयं हरिरूपार्थसिद्धिदा(३)॥ ३ ॥

oṃ kṣauṃ narasiṃha ugrarūpa jvala jvala prajvala prajvala svāhā || narasiṃhasya mantroyaṃ pātālākhyasya vacmi te(2) / oṃ kṣauṃ namo bhagavate narasiṃhāya pradīptasūryakoṭisahasrasamatejase vajranakhadaṃṣṭrāyudhāyaṃ sphuṭavikaṭavikīrṇakesarasaṭāprakṣubhitamahārṇavāmbhodadundubhinirghoṣāya sarvamantrottāraṇāya ehyehi bhagavannarasiṃha puruṣaparāparabrahmasatyena sphura sphura vijṛmbha vijṛmbha ākrama garja garja muñca muñca siṃhanādān vidāraya vidāraya vidrāvaya vidrāvaya āviśa 1 bhūsvarṇagavānnādi iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 pātālākhyasya vakṣyate iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 184 āviśa sarvamantrarūpāṇi sarvamantrajātayaś ca hana hana chinda saṅkṣipa saṅkṣipa sara sara(1) dāraya dāraya sphuṭa sphuṭa sphoṭaya sphoṭaya jvālāmālāsaṅghātamaya sarvato 'nantajvālāvajrāśanicakreṇa sarvapātālān utsādaya utsādaya sarvato 'natajvālāvajraśarapañjareṇa sarvapātālān parivāraya parivāraya sarvapātālāsuravāsināṃ hṛdayānyākarṣaya ākarṣaya śīghraṃ daha daha paca paca matha matha śoṣaya śoṣaya nikṛntaya nikṛntaya tāvadyāvanme vaśamāgatāḥ pātālebhyaḥ phaṭ asurebhyaḥ phaṭ mantrarūpebhyaḥ phaṭ mantrajātibhyaḥ phaṭ saṃśayānmāṃ bhagavannarasiṃharūpa viṣṇo sarvāpadbhyaḥ sarvamantrarūpebhyo rakṣa rakṣa hrūṃ phaṭ(2) namo 'stu te || narasiṃhasya vidyeyaṃ harirūpārthasiddhidā(3)

त्रिलोक्यमोहनैर् मन्त्रैः स्थाप्यस्त्रैलोक्यमोहनः ।गदो दक्षे शान्तिकरो द्विभुजो वा चतुर्भुजः॥ ४ ॥

trilokyamohanair mantraiḥ sthāpyastrailokyamohanaḥ / gado dakṣe śāntikaro dvibhujo vā caturbhujaḥ

वामोर्ध्वे कारयेच्चक्रं पाञ्चजन्यमथो ह्य् अधः ।श्रीपुष्टिसंयुक्तं कुर्याद् बलेन सह भद्रया॥ ५ ॥

vāmordhve kārayeccakraṃ pāñcajanyamatho hy adhaḥ / śrīpuṣṭisaṃyuktaṃ kuryād balena saha bhadrayā

प्रासादे स्थापयेद्विष्णुं गृहे वा मण्डपे ऽपि वा ।वामनं चैव वैकुण्ठं हयास्यमनिरुद्धकं॥ ६ ॥

prāsāde sthāpayedviṣṇuṃ gṛhe vā maṇḍape 'pi vā / vāmanaṃ caiva vaikuṇṭhaṃ hayāsyamaniruddhakaṃ

स्थापयेज्जलशय्यास्थं मत्स्यादींश्चावतारकान् ।सङ्कर्षणं विश्वरूपं लिङ्गं वै रुद्रमूर्तिकं॥ ७ ॥

sthāpayejjalaśayyāsthaṃ matsyādīṃścāvatārakān / saṅkarṣaṇaṃ viśvarūpaṃ liṅgaṃ vai rudramūrtikaṃ

अर्धनारीश्वरं तद्वद्धरिशङ्करमातृकाः ।भैरवं च तथा सूर्यं ग्रहांस्तद्विनायकम्॥ ८ ॥

ardhanārīśvaraṃ tadvaddhariśaṅkaramātṛkāḥ / bhairavaṃ ca tathā sūryaṃ grahāṃstadvināyakam

१ दर दर इति ख, ग, ङ, इति चिह्नितपुस्तकपाठः २ रक्ष रक्ष ॐ फट् इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः ।रक्ष रक्ष ह्रीं फडिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः ३ हरिरूपा सुमिद्विदा इति ग, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः :प् १८५ गौरीमिन्द्रादिकां लेप्यां(१) चित्रजां च बलाबलां ।पुस्तकानां प्रतिष्ठां च वक्ष्ये लिखनतद्विधिं॥ ९ ॥

1 dara dara iti kha, ga, ṅa, iti cihnitapustakapāṭhaḥ 2 rakṣa rakṣa oṃ phaṭ iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ / rakṣa rakṣa hrīṃ phaḍiti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 harirūpā sumidvidā iti ga, ṅa, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ :p 185 gaurīmindrādikāṃ lepyāṃ(1) citrajāṃ ca balābalāṃ / pustakānāṃ pratiṣṭhāṃ ca vakṣye likhanatadvidhiṃ

स्वस्तिके मण्डले ऽभ्यर्च्य शरपत्रासने स्थितं(२) ।लेख्यञ्च लिखितं पुस्तं गुरुर्विद्यां हरिं यजेत्॥ १० ॥

svastike maṇḍale 'bhyarcya śarapatrāsane sthitaṃ(2) / lekhyañca likhitaṃ pustaṃ gururvidyāṃ hariṃ yajet

यजमानो गुरुं विद्यां हरिं लिपिकृतं नरं ।प्राङ्मुखः पद्मिनीं ध्यायेत् लिखित्वा श्लोकपञ्चकं॥ ११ ॥

yajamāno guruṃ vidyāṃ hariṃ lipikṛtaṃ naraṃ / prāṅmukhaḥ padminīṃ dhyāyet likhitvā ślokapañcakaṃ

रौप्यस्थमस्या हैम्या च लेखन्या नागराक्षरं(३) ।ब्राह्मणान् भोजयेच्छक्या शक्त्या दद्याच्च दक्षिणां(४)॥ १२ ॥

raupyasthamasyā haimyā ca lekhanyā nāgarākṣaraṃ(3) / brāhmaṇān bhojayecchakyā śaktyā dadyācca dakṣiṇāṃ(4)

गुरुं विद्यां हरिं प्रार्च्य पुराणादि लिखेन्नरः ।पूर्ववन्मण्डलाद्ये(५) च ऐशान्यां भद्रपीठके॥ १३ ॥

guruṃ vidyāṃ hariṃ prārcya purāṇādi likhennaraḥ / pūrvavanmaṇḍalādye(5) ca aiśānyāṃ bhadrapīṭhake

दर्पणे पुस्तकं दृष्ट्वा सेचयेत् पूर्ववद् घटैः ।नेत्रोन्मीलनकं कृत्वा शय्यायां तु न्यसेन्नरः॥ १४ ॥

darpaṇe pustakaṃ dṛṣṭvā secayet pūrvavad ghaṭaiḥ / netronmīlanakaṃ kṛtvā śayyāyāṃ tu nyasennaraḥ

न्यसेत्तु पौरुषं सूक्तं देवाद्यं तत्र पुस्तके ।कृत्वा सजीवीकरणं प्रार्च्य हुत्वा चरुं ततः॥ १५ ॥

nyasettu pauruṣaṃ sūktaṃ devādyaṃ tatra pustake / kṛtvā sajīvīkaraṇaṃ prārcya hutvā caruṃ tataḥ

सम्प्राश्य दक्षिणाभिस्तु गुर्वादीन् भोजयेद्द्विजान् ।रथेन हस्तिना वापि भ्राम्येत् पुस्तकं नरैः(६)॥ १६ ॥

samprāśya dakṣiṇābhistu gurvādīn bhojayeddvijān / rathena hastinā vāpi bhrāmyet pustakaṃ naraiḥ(6)

गृहे देवालयादौ तु पुस्तकं स्थाप्य पूजयेत् ।वस्त्रादिवेष्टितं पाठादादावन्ते समर्चयेत्(७)॥ १७ ॥

gṛhe devālayādau tu pustakaṃ sthāpya pūjayet / vastrādiveṣṭitaṃ pāṭhādādāvante samarcayet(7)

१ इन्द्रादिकां जप्यमिति ग, घ, चिह्नितपुस्तकपाठः २ शरयन्त्रासने स्थितमिति ख, घ, चिह्नितपुस्तकपाठः ३ रौप्यमय्याथ हैम्या वा लेखन्यथ वराक्षरमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः ४ प्राङ्मुखः पद्मिनीं ध्यायेत् लिखित्वा च प्रदापयेत् ।ब्राह्मणान् भोजयेच्छक्त्या शक्त्यादद्याच्च दक्षिणामिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः ५ पूर्वमण्डपपार्श्वे इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः ६ पुस्तकं नर इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः ७ अन्ते सदार्चयेदिति ख, ग, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् १८६ जगच्छान्तिञ्चावधार्य पुस्तकं वाचयेन्नरः ।अध्यायमेकं कुम्भाद्भिर्यजमानादि सेचयेत्॥ १८ ॥

1 indrādikāṃ japyamiti ga, gha, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 śarayantrāsane sthitamiti kha, gha, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 raupyamayyātha haimyā vā lekhanyatha varākṣaramiti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 4 prāṅmukhaḥ padminīṃ dhyāyet likhitvā ca pradāpayet / brāhmaṇān bhojayecchaktyā śaktyādadyācca dakṣiṇāmiti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ 5 pūrvamaṇḍapapārśve iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 6 pustakaṃ nara iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 7 ante sadārcayediti kha, ga, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 186 jagacchāntiñcāvadhārya pustakaṃ vācayennaraḥ / adhyāyamekaṃ kumbhādbhiryajamānādi secayet

द्विजाय पुस्तकं दत्वा फलस्यान्तो न विद्यते ।त्रीण्याहुरतिदानानि गावः पृथ्वीं सरस्वती॥ १९ ॥

dvijāya pustakaṃ datvā phalasyānto na vidyate / trīṇyāhuratidānāni gāvaḥ pṛthvīṃ sarasvatī

विद्यादानफलं दत्वा मस्यन्तं पत्रसञ्चयं ।यावत्तु पत्रसङ्ख्यानमक्षराणां तथानघ॥ २० ॥

vidyādānaphalaṃ datvā masyantaṃ patrasañcayaṃ / yāvattu patrasaṅkhyānamakṣarāṇāṃ tathānagha

तावद्वर्षसहस्राणि विष्णुलोके महीयते ।पञ्चरात्रं पुराणानि भारतानि ददन्नरः ।कुलैकविंशमुद्धृत्य परे तत्त्वे तु लीयते॥ २१ ॥

tāvadvarṣasahasrāṇi viṣṇuloke mahīyate / pañcarātraṃ purāṇāni bhāratāni dadannaraḥ / kulaikaviṃśamuddhṛtya pare tattve tu līyate