Agni Purana· Agni Purāṇa
66
अध्याय 66 / 381

Adhyaya 66

30 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ30 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ६६

श्लोक 1

साधारणप्रतिष्ठाविधानं भगवानुवाच समुदायप्रतिष्ठाञ्च वक्ष्ये सा वासुदेववत् ।आदित्या वसवो रुद्राः साध्या विश्वे ऽश्विनौ तथा

sādhāraṇapratiṣṭhāvidhānaṃ bhagavānuvāca samudāyapratiṣṭhāñca vakṣye sā vāsudevavat / ādityā vasavo rudrāḥ sādhyā viśve 'śvinau tathā

हिन्दी अर्थ

पुरुष एक-एक लिङ्गमें विभागपूर्वक तीन-तीन

English

Denotes Laksml.

अध्याय ६६

श्लोक 2

ऋषयश् च तथा सर्वे वक्ष्ये तेषां विशेषकं ।यस्य देवस्य यन्नाम तस्याद्यं गृह्य चाक्षरं

ṛṣayaś ca tathā sarve vakṣye teṣāṃ viśeṣakaṃ / yasya devasya yannāma tasyādyaṃ gṛhya cākṣaraṃ

हिन्दी अर्थ

जाने। अग्नियोंमें आहवनीय अग्नि ही शुभ है।

English

It should be split into syllables. The longer vowels should be split. The mystical letter (of the deity) is first formed by adding a nasal and the pranava.

अध्याय ६६

श्लोक 3

मात्राभिर्भेदयित्वा तु दीर्घाण्यङ्गानि भेदयेत्(१) ।प्रथमं कल्पयेद्वीजं सविन्दुं प्रणवं नतिं(२)

mātrābhirbhedayitvā tu dīrghāṇyaṅgāni bhedayet(1) / prathamaṃ kalpayedvījaṃ savinduṃ praṇavaṃ natiṃ(2)

हिन्दी अर्थ

१. 'समराङ्गणसूत्रधार' में कहा है कि दो-दो अंशकी वृद्धि करते हुए तीन हाथकी लंबाई-तक पहुँचते-पहुँचते नौ लिङ्ग निर्मित

English

(The images of) all gods as well as those who had led a disciplined life and had observed austerities and atonements and those who had lived inthemonasteries should be worshipp¬ ed and installed with their respective principal mantra.

अध्याय ६६

श्लोक 4

सर्वेषां मूलमन्त्रेण पूजनं स्थापनं तथा ।नियमव्रतकृच्छ्राणां मठसङ्क्रमवेश्मनां

sarveṣāṃ mūlamantreṇa pūjanaṃ sthāpanaṃ tathā / niyamavratakṛcchrāṇāṃ maṭhasaṅkramaveśmanāṃ

हिन्दी अर्थ

हो सकते हैँ-- दयंशवृद्धा नवैवं स्युराहस्तत्रितयावधेः ।'

English

I shall describe the mode of fasting for a month and that which concludes on the twelfth day (of a fortnight). One should place a stone slab and pitchers made of bell metal filled with the articles (described earlier).

अध्याय ६६

श्लोक 5

मासोपवासं द्वादश्यां इत्य् आदिस्थापनं वदे ।शिलां पूर्णघटं कांस्यं सम्भारं स्थापयेत्ततः

māsopavāsaṃ dvādaśyāṃ ity ādisthāpanaṃ vade / śilāṃ pūrṇaghaṭaṃ kāṃsyaṃ sambhāraṃ sthāpayettataḥ

हिन्दी अर्थ

२. अपराजितपृच्छा' के ' आयाधिकार' नामक चौंसठवें सूत्रमें आयोंके नाम इस प्रकार दिये गये हैं-ध्वज, धूम्र, सिंह, श्वान,

English

After having collected the brahmakurca (grass), the wor¬ shipper should prepare the gruel made of barley and milk of tawny (coloured) cow with (the mantra ) tadvisnofr.1

अध्याय ६६

श्लोक 6

ब्रह्मकूर्चं समाहृत्य श्रपेद् यवमयं चरुं ।क्षीरेण कपिलायास्तु तद्विष्णोरिति साधकः

brahmakūrcaṃ samāhṛtya śraped yavamayaṃ caruṃ / kṣīreṇa kapilāyāstu tadviṣṇoriti sādhakaḥ

हिन्दी अर्थ

वृष, गर्दभ, गज और ध्वांक्ष (काक) । इनकी स्थिति पूर्वादि दिशाओंमें प्रदक्षिण-क्रमसे है। देवालयके लिये ध्वज, सिंह, वृष और गज--ये आय श्रेष्ठ कहे गये हैं । अधमोंके लिये शेष आय सुखावह हैं । सत्ययुगमें ध्वज, त्रेतामें सिंह, द्वापरमें वृषभ और कलियुगमें गजी नामक आयका प्राधान्य है । सिंह नामक आय मुख्यतः राजाओंके लिये कल्याणकारक है; ब्राह्मणके लिये ध्वज प्रशस्त है तथा वैश्यके लिये वृष । ध्वज आयमें अर्थलाभ होता है और धूम्रमें संताप। सिंह आयमें विपुल भोग उपस्थित होते हैं । श्वान नामक आयमें कलह होता

English

It should be stirred with the ladle holding it with (the recitation of) pranava ( om ). Having got it ready and bringing it down lord Visnu should be worshipped and the offering made.

अध्याय ६६

श्लोक 7

प्रणवेनाभिघार्यैव दर्व्या सङ्घट्टयेत्ततः ।साधयित्वावतार्याथ विष्णुमभ्यर्च्य होमयेत्

praṇavenābhighāryaiva darvyā saṅghaṭṭayettataḥ / sādhayitvāvatāryātha viṣṇumabhyarcya homayet

हिन्दी अर्थ

है। वृषभमें धन-धान्यकी वृद्धि होती है। गर्दभमें स्त्रयोंका चरित्र दूषित होता है । हाथी नामक आयमें सब लोग शुभ देखते हैं और काक नामक आय होनेपर निश्चय ही मृत्यु होती है। (श्लोक ९-१६)

English

The oblation should be done with the vyahrti {bhuh, bhuvah, svah ), the vedic mantras such as gdyatri 2 {mantra), tad - uiprasa3 4 5 6, vtivataScaksuh 4 and bhuragnaye *.

अध्याय ६६

श्लोक 8

व्याहृता चैव गायत्र्या तद्विप्रासेति होमयेत् ।विश्वतश् चक्षुर्वेद्यैर् भूरग्नये तथैव च

vyāhṛtā caiva gāyatryā tadviprāseti homayet / viśvataś cakṣurvedyair bhūragnaye tathaiva ca

हिन्दी अर्थ

उक्त लिङ्गकी लंबाईको आधा करके उसमें आठसे भाग देनेपर यदि शेष सातसे अधिक हो तो वह लिङ्ग 'आढ्य' कहा जाता है। यदि पाँचसे अधिक शेष रहे तो वह 'अनाढ्य' है।

English

Oblations should be given to Surya, Prajapati (the creator), (the lord of) the ethereal region. Oblation to sky 1 Oblations to Brahman! (Oblations should be given upto) the earth and the great king.

अध्याय ६६

श्लोक 9

सूर्याय प्रजापतये अन्तरिक्षाय होमयेत् ।द्यौः स्वाहा ब्रह्मणे स्वाहा पृथिवी महाराजकः

sūryāya prajāpataye antarikṣāya homayet / dyauḥ svāhā brahmaṇe svāhā pṛthivī mahārājakaḥ

हिन्दी अर्थ

यदि छः अंशसे अधिक शेष हो तो वह लिङ्ग 'देवेज्य' है और यदि तीन अंशसे अधिक शेष हो तो उस लिङ्गको 'अर्कतुल्य' माना जाता है। ये चारों ही प्रकारके लिङ्ग चतुष्कोण होते हैं।

English

Oblations should be done with (the mantras) tasmai, somatii ca, rajanamidam. Having offered the remaining part of the gruel as oblation, digbali (offerings to the quarters) should be done with due respect.

अध्याय ६६

श्लोक 10

तस्मै सोमञ्च राजानं इन्द्राद्यैर् होममाचरेत् ।१ अङ्गानि कल्पयेदिति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः २ प्रणवं गतिमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् १९४ एवं हुत्वा(१) चरोर्भागान् दद्याद्दिग्बलिमादरात्

tasmai somañca rājānaṃ indrādyair homamācaret / 1 aṅgāni kalpayediti kha, ṅa, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ 2 praṇavaṃ gatimiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 194 evaṃ hutvā(1) carorbhāgān dadyāddigbalimādarāt

हिन्दी अर्थ

पाँचवाँ ' वर्धमान' संज्ञक लिङ्ग है, उसमें व्याससे नाह बढ़ा हुआ होता है। व्यासके समान नाह एवं व्याससे बढ़ा हुआ नाह --इस प्रकार इन लिङ्गोंके दो भेद हो जाते हैं। विश्वकर्म-शास्त्रके अनुसार

English

Having made oblation of one hundred and eight twigs of the palaia (tree) along with clarified butter, oblations should be done eight times with sesamum and water along with the purus as uhtcP.

अध्याय ६६

श्लोक 11

समिधो ऽष्टशतं हुत्वा पालाशांश्चाज्यहोमकं ।कुर्यात् पुरुषसूक्तेन इरावती तिलाष्टकं

samidho 'ṣṭaśataṃ hutvā pālāśāṃścājyahomakaṃ / kuryāt puruṣasūktena irāvatī tilāṣṭakaṃ

हिन्दी अर्थ

इन सबके बहुत-से भेद बताये जायँगे। आढ्य आदि लिङ्गोंकी स्थूलता आदिके कारण तीन भेद

English

Om bhur bhuvaswah tatsamturvawyam bharSo devasya dhimahi dhiyo yo nah pracodayat.

अध्याय ६६

श्लोक 12

हुत्वा तु ब्रह्मविष्ण्वीशदेवानामनुयायिनां ।ग्रहाणामाहुतीर्हुत्वा लोकेशानामथो पुनः

hutvā tu brahmaviṣṇvīśadevānāmanuyāyināṃ / grahāṇāmāhutīrhutvā lokeśānāmatho punaḥ

हिन्दी अर्थ

और होते हैं। उनमें एक-एक यवकी वृद्धि करनेसे वे सब आठ प्रकारके लिङ्ग होते हैं। फिर हस्तमानसे 'जिन' संज्ञक लिङ्गके भी तीन भेद होंगे। उसको सर्वसम लिङ्गमें जोड़ लिया

English

B.V.10.81.3a.

अध्याय ६६

श्लोक 13

पर्वतानां नदीनाञ्च समुद्राणां तथा।अहुतीः ।हुत्वा च व्याहृतीर्दद्द्यात् स्रुवपूर्णाहुतित्रयं

parvatānāṃ nadīnāñca samudrāṇāṃ tathā.ahutīḥ / hutvā ca vyāhṛtīrdaddyāt sruvapūrṇāhutitrayaṃ

हिन्दी अर्थ

अनाढ्य, देवार्चित तथा अर्कतुल्यमें भी पाँच- पाँच भेद होनेसे ये पच्चीस होंगे। ये सब एक, जिन और भक्त -भेदोंसे पचहत्तर हो जायँगे। सबका आकलन करनेसे पंद्रह हजार चार सौ

English

TA. 10.2.1 or 10.4.1.

अध्याय ६६

श्लोक 14

वौषडन्तेन मन्त्रेण वैष्णवेन पितामह ।पञ्चगव्यं चरुं प्राश्य दत्वाचार्याय दक्षिणां

vauṣaḍantena mantreṇa vaiṣṇavena pitāmaha / pañcagavyaṃ caruṃ prāśya datvācāryāya dakṣiṇāṃ

हिन्दी अर्थ

शिवलिङ्ग हो सकते हैं। इसी तरह आठ अङ्गुलके विस्तारवाला लिङ्ग भी एकाङ्गुल मान, हस्तमान एवं गर्भमानके अनुसार नौ भेदोंसे युक्त है। इन सबके कोण तथा अद्धकोणस्थ सूत्रोंद्वारा

English

B.V. 10.90.

अध्याय ६६

श्लोक 15

तिलपात्रं हेमयुक्तं सवस्त्रं गामलङ्कृतां ।प्रीयतां भगवान् विष्णुरित्युत्सृजेद्व्रतं बुधः

tilapātraṃ hemayuktaṃ savastraṃ gāmalaṅkṛtāṃ / prīyatāṃ bhagavān viṣṇurityutsṛjedvrataṃ budhaḥ

हिन्दी अर्थ

कोणोंका छेदन (विभाजन) करे। लिङ्गके मध्यभागके

English

Oblation should be made to Visnu and other gods who are the lords of different months then. Om! oblations for Visnu! Oblations to lord Visnu, the ornament! Oblations to Lord Visnu, the tipivista (pervaded by rays) (an epithet of Visnu)! Om! oblations to Narasimha (man-lion form of Visnu). Om! oblations to Purusottama (the foremost) (an epithet of Visnu)! Twelve twigs of the holy fig tree dipped in the clarified butter should be given as oblation.

अध्याय ६६

श्लोक 16

मासोपवासादेरन्यां प्रतिष्ठां वच्मि पूर्णतः ।यज्ञेनातोष्य देवेशं श्रपयेद्वैष्णवं चरुं

māsopavāsāderanyāṃ pratiṣṭhāṃ vacmi pūrṇataḥ / yajñenātoṣya deveśaṃ śrapayedvaiṣṇavaṃ caruṃ

हिन्दी अर्थ

चौदह हजार चौदह सौ भेद कहे गये हैं। इस प्रकरणका मूल पाठ अपने शुद्धरूपमें उपलब्ध नहीं हो रहा है; अतएव यहाँ दी हुई गणना बैठ नहीं रही है। परंतु विश्वकर्माके शास्त्र 'अपराजितपृच्छा' के अवलोकनसे इन भेदोंपर विशेष प्रकाश पड़ता है। उसके अनुसार समस्त लिङ्ग-भेद १४४२० होते हैं। किस प्रकार, सो बताया जाता है--प्रस्तरमय लिङ्ग कम-से-कम एक हाथका होता है, उससे कम नहीं । उसका अन्तिम आयाम नौ हाथका बताया गया है। इस प्रकार एक हाथसे लेकर नौ हाथतकके लिङ्ग बनाये जायँ तो उनकी संख्या

English

Twelve oblations (should be made) with the mantra visno rarata1. Twelve oblations with the gruel should be made with (the mantras ) idam visnu,2 iravati 3.

अध्याय ६६

श्लोक 17

तिलतण्डुलनीवारैः श्यामाकैर् अथवा यवैः ।आज्येनाधार्य चोत्तार्य होमयेन्मूर्तिमन्त्रकैः

tilataṇḍulanīvāraiḥ śyāmākair athavā yavaiḥ / ājyenādhārya cottārya homayenmūrtimantrakaiḥ

हिन्दी अर्थ

नौ होती है। इनका प्रस्तार यों समझना चाहिए ।

English

Similarly, oblations should be made with clarified butter with (the mantra ) tadviprasa,4 Having done the remaining oblation, three concluding oblations should be made.

अध्याय ६६

श्लोक 18

विष्ण्वादीनां मासपानां तदन्ते होमयेत् पुनः ।ॐ विष्णवे स्वाहा ।ॐ विष्णवे(२) निभूयपाय स्वाहा ।ॐ विष्णवे शिपिविष्टाय स्वाहा ।ॐ नरसिंहाय स्वाहा ।ॐ पुरुषोत्तमाय स्वाहा द्वादशाश्वत्थसमिधो होमयेद्घृतसम्प्लुताः

viṣṇvādīnāṃ māsapānāṃ tadante homayet punaḥ / oṃ viṣṇave svāhā / oṃ viṣṇave(2) nibhūyapāya svāhā / oṃ viṣṇave śipiviṣṭāya svāhā / oṃ narasiṃhāya svāhā / oṃ puruṣottamāya svāhā dvādaśāśvatthasamidho homayedghṛtasamplutāḥ

हिन्दी अर्थ

एक हाथसे तीन हाथतकके शिवलिङ्ग 'कनिष्ठ' कहे गये हैं। चारसे छ: हाथतकके 'मध्यम' माने गये हैं और सातसे नौतकके 'उत्तम' या 'ज्येष्ठ' कहे गये हैं। इन तीनोंके प्रमाणमें पादवृद्धि करनेसे कुल ३३ शिवलिङ्ग होते हैं । यथा--

English

Having repeated the hymn yunjate5 the gruel should be

अध्याय ६६

श्लोक 19

विष्णो रराटमन्त्रेण ततो द्वादश चाहुतीः ।१ एवं दत्वा इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः ।एतान् दत्वा इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः २ ॐ विष्णवे प्रवृषाय स्वाहा इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् १९५ इदं विष्णुरिरावती चरोर्द्वादश आहुतीः

viṣṇo rarāṭamantreṇa tato dvādaśa cāhutīḥ / 1 evaṃ datvā iti kha, ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ / etān datvā iti gha, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 oṃ viṣṇave pravṛṣāya svāhā iti gha, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 195 idaṃ viṣṇurirāvatī carordvādaśa āhutīḥ

हिन्दी अर्थ

इन तैंतीसोंके नाम विश्वकर्माने क्रमशः इस प्रकार बताये हैं-१. भव, २. भवोद्भव, ३. भाव, ४. संसारभयनाशन, ५. पाशयुक्त, ६. महातेज, ७. महादेव, ८. परात्पर, ९. ईश्वर, १०. शेखर, ११. शिव, १२. शान्त, १३. मनोह्णादक, १४. रुद्रतेज, १५. सदात्मक (सद्योजात), १६. वामदेव, १७. अघोर, १८. तत्पुरुष, १९. ईशान, २०. मृत्युंजय, २१. विजय, २२. किरणाक्ष, २३. अघोरास्त्र, २४. श्रीकण्ठ, २५. पुण्यवर्धन, २६. पुण्डरीक, २७. सुवक्त्र, २८. उमातेजः, २९. विश्वेश्वर, ३०. त्रिनेत्र, ३१. त्र्यम्बक, ३२. घोर, ३३. महाकाल।

English

TS. 1.2.13.3.

अध्याय ६६

श्लोक 20

हुत्वा चाज्याहुतीस्तद्वत्तद्विप्रासेति होमयेत् ।शेषहोमं ततः कृत्वा दद्यात् पूर्णाहुतित्रयं

hutvā cājyāhutīstadvattadviprāseti homayet / śeṣahomaṃ tataḥ kṛtvā dadyāt pūrṇāhutitrayaṃ

हिन्दी अर्थ

पूर्वोक्त क्रमसे पादार्धवृद्धि करनेपर ६५ तक संख्या पहुँचेगी। १? १? दो अङ्गुल वृद्धि करनेपर ९७ तक 5 2 १ १० एक अङ्गुल वृद्धि करनेपर १९३ तक 3 ही १? ” अर्द्धङ्गुल वृद्धि करनेपर ३८५ तक » »

English

RV. 1.22. 17a.

अध्याय ६६

श्लोक 21

युञ्जतेत्यनुवाकन्तु(१) जप्त्वा प्राशीत वै चरुं ।प्रणवेन स्वशब्दान्ते कृत्वा पात्रे तु पैप्पले

yuñjatetyanuvākantu(1) japtvā prāśīta vai caruṃ / praṇavena svaśabdānte kṛtvā pātre tu paippale

हिन्दी अर्थ

१? १ अङ्गुलका चतुर्थाश बढानेपर ७६९ तक है छ ही १” एक-एक मूँगके मानकी वृद्धि करनेपर १४४२ तक » » १२ १ मुद्ग-प्रमाण लिङ्गोंमें प्रत्येकके दस भेद करनेपर १४४२० तक ति 9)

English

£V. 7. 99.3.a.

अध्याय ६६

श्लोक 22

ततो मासाधिपानान्तु विप्रान् द्वादश भोजयेत् ।त्रयोदश गुरुस्तत्र तेभ्यो दद्यात्त्रयोदश

tato māsādhipānāntu viprān dvādaśa bhojayet / trayodaśa gurustatra tebhyo dadyāttrayodaśa

हिन्दी अर्थ

विस्तारको ही प्रत्येक विभागका विस्तार मानकर, तदनुसार मध्य, ऊर्ध्व और अधः --इन विभागोंको स्थापना करे। मध्यम विभागसे ऊपरका अष्टकोण या षोडश कोणवाला विभाग शिवका अंश है।

English

£V. 1. 22.21a.

अध्याय ६६

श्लोक 23

कुम्भान् स्वाद्वम्बुसंयुक्तान्(२) सच्छत्रोपानहान्वितान्

kumbhān svādvambusaṃyuktān(2) sacchatropānahānvitān /

हिन्दी अर्थ

पाद या मूलभागसे जानृपर्यन्त लिङ्गका अधोभाग है, यह ब्रह्माका अंश है तथा जानुसे नाभिपर्यन्त लिङ्गका मध्यम भाग है, जो भगवान् विष्णुका अंश है

English

£V. 5. 81.1a.

अध्याय ६६

श्लोक 24

गावः प्रीतिं समायान्तु प्रचरन्तु प्रहर्षिताः ।इति गोपथमुत्सृज्य यूपं तत्र निवेशयेत्

gāvaḥ prītiṃ samāyāntu pracarantu praharṣitāḥ / iti gopathamutsṛjya yūpaṃ tatra niveśayet

हिन्दी अर्थ

मूर्धान्तभाग भूतभागेश्वरका है। व्यक्त-अव्यक्त सभी लिङ्गोंके लिये ऐसी ही बात है। जिस शिवलिङ्गमें पाँच लिङ्गकी व्यवस्था है, वहाँ शिरोभाग गोलाकार होना चाहिए-एऐसा बताया

English

Then twelve brahmins (representing) the twelve pre¬ siding deities of the months should be fed. The priest (would be) the thirteenth. The thirteenth place should be offered to him.

अध्याय ६६

श्लोक 25

दशहस्तं प्रपा।अराममठसङ्क्रमणादिषु ।गृहे च होममेवन्तु कृत्वा सर्वं यथाविधि

daśahastaṃ prapā.arāmamaṭhasaṅkramaṇādiṣu / gṛhe ca homamevantu kṛtvā sarvaṃ yathāvidhi

हिन्दी अर्थ

जाता है। वह गोलाई छत्राकार हो, मुर्गीके अंडेके समान हो; नवोदित चन्द्रके सदूश हो या पुरुषके आकारकी हो। ' पुरुषाकृति के स्थानमें ' त्रपुषाकृति ' पाठ हो तो गोलाई त्रपुषके समान आकारवाली

English

Thirteen pitchers containing sweet water along with umbrellas, shoes, clothes, gold and garlands should be given to them for the sake of conclusion of the rite.

अध्याय ६६

श्लोक 26

पूर्वोक्तेन विधानेन प्रविशेच्च गृहं गृही ।अनिवारितमन्नाद्यं सर्वेष्वेतेषु कारयेत्

pūrvoktena vidhānena praviśecca gṛhaṃ gṛhī / anivāritamannādyaṃ sarveṣveteṣu kārayet

हिन्दी अर्थ

हो--ऐसा अर्थ लेना चाहिए। इस प्रकार एक- एकके चार भेद होते हैं। कामनाओंके भेदसे इनके फलमें भी भेद होता है, यह बताऊँगा। लिङ्गके मस्तक-भागका विस्तार जितने अङ्गलका

English

A path-way should be laid out (for the cattle) saying, "May the cows get pleased! May they move happily!" Then the sacrificial post should be planted there.

अध्याय ६६

श्लोक 27

द्विजेभ्यो दक्षिणा देया यथाशक्त्या विचक्षणैः ।आरामं कारयेद्यस्तु नन्दने स चिरं वसेत्

dvijebhyo dakṣiṇā deyā yathāśaktyā vicakṣaṇaiḥ / ārāmaṃ kārayedyastu nandane sa ciraṃ vaset

हिन्दी अर्थ

हो, उतनी संख्यामें आठसे भाग दे। इस प्रकार मस्तकको आठ भागोंमें विभक्त करके आदिके जो चार भाग हैं, उनका विस्तार और ऊँचाईके अनुसार ग्रहण करे। एक भागको छाँट देनेसे

English

Fees should be paid by wise men to the brahmins accord¬ ing to one's capacity. Whoever causes toset up a pleasure grove stays eternally in the garden of Indra.

अध्याय ६६

श्लोक 28

मठप्रदानात् स्वर्लोके शक्रलोके वसेत्ततः ।प्रपादानाद्वारुणेन सङ्क्रमेण वसेद्दिवि

maṭhapradānāt svarloke śakraloke vasettataḥ / prapādānādvāruṇena saṅkrameṇa vaseddivi

हिन्दी अर्थ

“पुण्डरीक' नामक लिङ्ग होता है, दो भागोंको लुप्त कर देनेसे 'विशाल' संज्ञक लिङ्ग होता है, तीन भागोंका उच्छेद कर देनेपर उसको ' श्रीवत्स ' संज्ञा होती है तथा चार भागोंके लोपसे उस

English

One who builds a monastery goes to heaven and remains in the world of Indra. One who sets up a water-shed (lives) with Lord Varuna. By (the construction of) a pathway one re-

अध्याय ६६

श्लोक 29

इष्टकासेतुकारी च गोलोके मार्गकृद्गवां ।नियमव्रतकृद्विष्णुः कृच्छ्रकृत्सर्वपापहा

iṣṭakāsetukārī ca goloke mārgakṛdgavāṃ / niyamavratakṛdviṣṇuḥ kṛcchrakṛtsarvapāpahā

हिन्दी अर्थ

लिङ्गको ' शत्रुकारक' कहा गया है। शिरोभाग सब ओरसे सम हो तो श्रेष्ठ माना गया है। देवपूज्य लिङ्गमें मस्तक-भाग कुक्कुटके अण्डकी भाँति गोल होना चाहिए॥ ३४--३८॥

English

One who builds a monastery goes to heaven and remains in the world of Indra. One who sets up a water-shed (lives) with Lord Varuna. By (the construction of) a pathway one re-

अध्याय ६६

श्लोक 30

गृहं दत्वा वसेत्स्वर्गे यावदाभूतसम्प्लवं ।१ अञ्जतेत्यनुवाकस्तु इति ग, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः २ स्वाद्वन्नसंयुक्तानिति ख, ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकचतुष्टयपाठः :प् १९६ समुदायप्रतिष्ठेष्टा शिवादीनां गृहात्मनां

gṛhaṃ datvā vasetsvarge yāvadābhūtasamplavaṃ / 1 añjatetyanuvākastu iti ga, ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 svādvannasaṃyuktāniti kha, ga, gha, ṅa, cihnitapustakacatuṣṭayapāṭhaḥ :p 196 samudāyapratiṣṭheṣṭā śivādīnāṃ gṛhātmanāṃ

हिन्दी अर्थ

चतुर्भागात्मक लिङ्गमेंसे ऊपरका दो भाग

English

One who builds a monastery goes to heaven and remains in the world of Indra. One who sets up a water-shed (lives) with Lord Varuna. By (the construction of) a pathway one re-

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_agnipurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Agni Purana — Chapter 66
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.