Agni Purana· Agni Purāṇa
70
अध्याय 70 / 381

Adhyaya 70

9 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ9 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ७०

श्लोक 1

वृक्षादिप्रतिष्ठाकथनं भगवानुवाच प्रतिष्ठां पादपानाञ्च वक्ष्ये ऽहं भुक्तिमुक्तिदां ।सर्वौषध्युदकैर् लिप्तान् पिष्टातकविभूषितान्

vṛkṣādipratiṣṭhākathanaṃ bhagavānuvāca pratiṣṭhāṃ pādapānāñca vakṣye 'haṃ bhuktimuktidāṃ / sarvauṣadhyudakair liptān piṣṭātakavibhūṣitān

हिन्दी अर्थ

नमस्कार है ।' तदनन्तर ' अग्निर्मूर्द्धा ० ' इत्यादिसे अथवा 'अग्नये नमः ।'--इस मन्त्रसे अग्निकी पूजा करे । यमराजका आवाहन--'महिषपर आरूढ, दण्डधारी, महाबली सूर्यपुत्र यम! आप यहाँ

English

Food should be given along with milk (to brahmins) for four days consecutively. Oblation should be made with sesa- mum and twigs of paldsa (tree). The sacrificial priest should be paid the fees double (the value of what is given to other brah¬ mins).

अध्याय ७०

श्लोक 2

वृक्षान्माल्यैर् अलङ्कृत्य वासोभिरभिवेष्टयेत् ।सूच्या सौवर्णया कार्यं सर्वेषां कर्णवेधनम्

vṛkṣānmālyair alaṅkṛtya vāsobhirabhiveṣṭayet / sūcyā sauvarṇayā kāryaṃ sarveṣāṃ karṇavedhanam

हिन्दी अर्थ

पधारिये और दक्षिण द्वारकी रक्षा कोजिये। आपको नमस्कार है।' इस प्रकार आवाहन करके "वैवस्वतं सङ्गमनम्०' इत्यादि मन्त्रसे यमराजकी पूजा करे। निर्ऋृतिका आवाहन-'बल और

English

The construction of sheds etc. here should be done as laid down earlier. The consecration of trees and a garden destroys one's sins and gets the highest merit.

अध्याय ७०

श्लोक 3

हेमशलाकयाञ्जनञ्च वेद्यान्तु फलसप्तकम् ।अधिवासयेच्च प्रत्येकं घटान् बलिनिवेदनं

hemaśalākayāñjanañca vedyāntu phalasaptakam / adhivāsayecca pratyekaṃ ghaṭān balinivedanaṃ

हिन्दी अर्थ

वाहनसे सम्पन्न खड्गधारी निर्क्रति! आइये। आपके लिये यह अर्घ्य है, यह पाद्य है। आप नैऋत्य दिशाकी रक्षा कीजिये।' इस तरह आवाहन करके 'एष ते नि्ऋते०' इत्यादिसे

English

Listen to the (mode of) installation (of the image) of Surya (sun), Ganesa, the goddess (Gaurl) and the attendant deities of Lord Hari as described by Isa (Siva) to Skanda (ear¬ lier).

अध्याय ७०

श्लोक 4

इन्द्रादेरधिवासो ऽथ होमः कार्यो वनस्पतेः ।वृक्षमध्यादुत्सृजेद्गां ततो ऽभिषेकमन्त्रतः

indrāderadhivāso 'tha homaḥ kāryo vanaspateḥ / vṛkṣamadhyādutsṛjedgāṃ tato 'bhiṣekamantrataḥ

हिन्दी अर्थ

मनुष्य अर्घ्य आदि उपचारोंद्वारा निर्क्रतिकी पूजा करे

English

Then the indwelling of Indra and others and the oblation of the lord of the forest should be done; from the middle of the tree one should release a cow; then by the anointing mantra,

अध्याय ७०

श्लोक 5

ऋग्यजुःसाममन्त्रैश् च वारुणैर् मङ्गलै रवैः(१) ।वृक्षवेदिककुम्भकैश् च(२) स्नपनं द्विजपुङ्गवाः

ṛgyajuḥsāmamantraiś ca vāruṇair maṅgalai ravaiḥ(1) / vṛkṣavedikakumbhakaiś ca(2) snapanaṃ dvijapuṅgavāḥ

हिन्दी अर्थ

वरुणका आवाहन--'मकरपर आरूढ पाशधारी महाबली वरुणदेव! आइये और पश्चिम द्वारकी रक्षा कीजिये। आपको नमस्कार है।' इस प्रकार आवाहन करके, 'उरुं' हि राजा वरुणः०'

English

with Rik, Yajus and Saman mantras and with Varuna mantras, auspicious sounds, and tree-altar pots, the bathing, best of Brahmins,

अध्याय ७०

श्लोक 6

तरूणां यजमानस्य कुर्युश् च यजमानकः ।भूषितो दक्षिणां दद्याद्गोभूभूषणवस्त्रकं

tarūṇāṃ yajamānasya kuryuś ca yajamānakaḥ / bhūṣito dakṣiṇāṃ dadyādgobhūbhūṣaṇavastrakaṃ

हिन्दी अर्थ

इत्यादि मन्त्रोंद्वारा आचार्य वरुणदेवताका अर्घ्य आदिसे पूजन करे। वायुदेवताका आवाहन

English

of the trees and of the sacrificer the sacrificers should do. Adorned, he should give a fee of cow, land, ornaments and clothes.

अध्याय ७०

श्लोक 7

१ वारुणमनुमिर्वररिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः २ वृक्षवेदीशकुम्भैस्तु इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् २०२ क्षीरेण भोजनं दद्याद्यावद्दिनचतुष्टयं ।होमस्तिलाद्यैः कार्यस्तु पलाशसमिधैस् तथा

1 vāruṇamanumirvarariti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 vṛkṣavedīśakumbhaistu iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 202 kṣīreṇa bhojanaṃ dadyādyāvaddinacatuṣṭayaṃ / homastilādyaiḥ kāryastu palāśasamidhais tathā

हिन्दी अर्थ

वायुदेव! आइये और देवताओं तथा मरुद्गणोंके साथ वायव्यकोणको रक्षा कोजिये। आपको नमस्कार है।' “वात” आवातु०' इत्यादि वैदिक

English

He should give food with milk for four days. The oblation should be done with sesame and the rest and with palasha sticks.

अध्याय ७०

श्लोक 8

आचार्ये द्विगुणं दद्यात् पूर्ववन् मण्डपादिकम् ।पापनाशः परा सिद्धिर्वृक्षारामप्रतिष्ठया

ācārye dviguṇaṃ dadyāt pūrvavan maṇḍapādikam / pāpanāśaḥ parā siddhirvṛkṣārāmapratiṣṭhayā

हिन्दी अर्थ

सोमका आवाहन --' बल और वाहनसे सम्पन्न गदाधारी सोम! आप यहाँ पधारिये और उत्तर द्वारकी रक्षा कोजिये। कुबेरसहित आपको नमस्कार है।' इस प्रकार आवाहन करके, “सोमं ° राजानम्०'

English

To the teacher one should give double, with the pavilion and the rest as before. Destruction of sin and supreme accomplishment come by the consecration of a grove of trees.

अध्याय ७०

श्लोक 9

स्कन्दायेशो यथा प्राह प्रतिष्ठाद्यं तथा शृणु ।सूर्येशगणशक्त्यादेः परिवारस्य वै हरेः

skandāyeśo yathā prāha pratiṣṭhādyaṃ tathā śṛṇu / sūryeśagaṇaśaktyādeḥ parivārasya vai hareḥ

हिन्दी अर्थ

इत्यादिसे अथवा 'सोमाय नमः।' इस मन्त्रसे सोमको पूजा करे। ईशानका आवाहन--' वृषभपर

English

Hear the consecration and the rest as Ishana told it to Skanda: of the Sun, Ishana, Ganesha, Shakti and the rest, and of Hari's retinue.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_agnipurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Agni Purana — Chapter 70
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.