Agni Purana· Agni Purāṇa
71
अध्याय 71 / 381

Adhyaya 71

7 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ7 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ७१

श्लोक 1

गणेशपूजाविधिः ऐश्वर उवाच गणपूजां प्रवक्ष्यामि निर्विघ्नामखिलार्थदां(१) ।गणाय स्वाहा हृदयमेकदंष्ट्राय वै शिरः

gaṇeśapūjāvidhiḥ aiśvara uvāca gaṇapūjāṃ pravakṣyāmi nirvighnāmakhilārthadāṃ(1) / gaṇāya svāhā hṛdayamekadaṃṣṭrāya vai śiraḥ

हिन्दी अर्थ

और यज्ञ-मण्डपकी ईशान-दिशाका संरक्षण कीजिये। आपको नमस्कार है।' इस प्रकार आवाहन

English

The Janardana (stone) has (the marks of) four discs. The Vasudeva (stone) has (the marks of) five discs. The Pra¬ dyumna (stone) has (the marks of) six discs. The Sankarsana (stone) has (the marks of) seven discs.

अध्याय ७१

श्लोक 2

गजकर्णिने च(२) शिखा गजवक्त्राय वर्म च ।महोदराय स्वदन्तहस्तायाक्षि(३) तथास्त्रकम्

gajakarṇine ca(2) śikhā gajavaktrāya varma ca / mahodarāya svadantahastāyākṣi(3) tathāstrakam

हिन्दी अर्थ

५-उरुः हि राजा वरुणश्चकार सूर्याय पन्थामन्वेतवा उ। अपदे पादा प्रतिधातवेऽकरुतापवक्ता हृदयाविधश्चित्। (ऋ० मं० १ सू०२४।८)

English

The Purusottama (stone) has (the marks) of eight discs. The Navavyuha form has the marks of nine discs. (The stone representing) the ten manifestations (of Visnu) (is marked) with ten (discs). The Aniruddha form (is marked) with eleven (discs). The DvadaSatman (class of Salagrama) (is marked) by twelve (discs). (One is deemed to be) the Ananla (class of Salagrama) (if it has) more (discs) than these.

अध्याय ७१

श्लोक 3

गणो गुरुः पादुका च शक्त्यनन्तौ च धर्मकः ।मुख्यास्थिमण्डलं(४) चाधश्चोर्ध्वच्छदनमर्चयेत्

gaṇo guruḥ pādukā ca śaktyanantau ca dharmakaḥ / mukhyāsthimaṇḍalaṃ(4) cādhaścordhvacchadanamarcayet

हिन्दी अर्थ

७-सोमई राजानमवसेऽग्निं गीमिर्हवामहे । आदित्यान् विष्णुं सूर्य ब्रह्माणं च बृहस्पतिम्। (ऋ० मं० १० सू० १४१।३ तथा यजु० ९। २६)

English

One should worship the Gana, the teacher, the sandals, Shakti, Ananta and Dharma; the principal bone-circle and the lower and upper coverings.

अध्याय ७१

श्लोक 4

पद्मकर्णिकवीजांश् च ज्वालिनीं नन्दयार्चयेत् ।सूर्येशा कामरूपा च उदया कामवर्तिनी

padmakarṇikavījāṃś ca jvālinīṃ nandayārcayet / sūryeśā kāmarūpā ca udayā kāmavartinī

हिन्दी अर्थ

करके ईशानमस्य० ' इत्यादिसे अथवा “ईशानाय नमः।' इस मन्त्रसे ईशानदेवताका पूजन करे। ब्रह्माका आवाहन--' हाथके अग्रभागमें खुकु और खुवा लेकर हंसपर आरूढ हुए अजन्मा ब्रह्माजी !

English

One should worship the lotus-pericarp seed-syllables and Jvalini with Nanda; Suryesha, Kamarupa, Udaya, Kamavartini,

अध्याय ७१

श्लोक 5

१ निर्विघ्नां पापनाशिनीमिति ग, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः २ बलकर्णिने चेति ख, ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः ३ महोदराये दण्डहस्तायाक्षि इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः ४ मुख्यास्तिमण्डलमिति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः :प् २०३ सत्यां च विघ्ननाशा च आसनं गन्धमृत्तिका ।यं शोषा रं च दहनं प्लवो लं वं तथामृतम्

1 nirvighnāṃ pāpanāśinīmiti ga, gha, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ 2 balakarṇine ceti kha, ga, gha, ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 mahodarāye daṇḍahastāyākṣi iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 4 mukhyāstimaṇḍalamiti kha, ṅa, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ :p 203 satyāṃ ca vighnanāśā ca āsanaṃ gandhamṛttikā / yaṃ śoṣā raṃ ca dahanaṃ plavo laṃ vaṃ tathāmṛtam

हिन्दी अर्थ

आइये और लोकसहित यज्ञमण्डपको ऊर्ध्व- दिशाकी रक्षा कीजिये। आपको नमस्कार है।' इस प्रकार आवाहन करके 'हिरण्यगर्भः०'' इत्यादिसे अथवा “नमस्ते ब्रह्मणे’ इस मन्त्रसे

English

Satya and Vighnanasha; the seat of scent and clay; "Yam" the drier, "Ram" the burner, "Lam" the flood, "Vam" likewise nectar.

अध्याय ७१

श्लोक 6

लम्बोदराय विद्महे महोदराय धीमहि तन्नो दन्ती प्रचोदयात् ।गणपतिर्गणाधिपो गणेशो गणनायकः ।गणक्रीडो वक्रतुण्ड एकदंष्ट्रो महोदरः

lambodarāya vidmahe mahodarāya dhīmahi tanno dantī pracodayāt / gaṇapatirgaṇādhipo gaṇeśo gaṇanāyakaḥ / gaṇakrīḍo vakratuṇḍa ekadaṃṣṭro mahodaraḥ

हिन्दी अर्थ

ब्रह्माजीकी पूजा करे

English

"We know the pot-bellied; we meditate on the great-bellied; may the tusked one urge us on that." Ganapati, Ganadhipa, Ganesha, Gananayaka,

अध्याय ७१

श्लोक 7

गजवक्त्रो लम्बुक क्षिर्विकटो विघ्ननाशनः(१) ।धूम्रवर्णा महेन्द्राद्याः पूज्या गणपतेः स्मृताः

gajavaktro lambuka kṣirvikaṭo vighnanāśanaḥ(1) / dhūmravarṇā mahendrādyāḥ pūjyā gaṇapateḥ smṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

अनन्तका आवाहन--'कच्छपको पीठपर विराजमान, नागगणोंके अधिपति, चक्रधारी अनन्त! आइये और नीचेकी दिशाकी रक्षा कोजिये, रक्षा कीजिये। अनन्तेश्वर! आपको नमस्कार है।' इस

English

Ganakrida, Vakratunda, Ekadamshtra, Mahodara, Gajavaktra, Lambukukshi, Vikata, Vighnanashana. The dark-colored one, Mahendra and the others are remembered as to be worshipped for Ganapati.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_agnipurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Agni Purana — Chapter 71
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.