Adhyaya 73

हिन्दी अर्थ

सम्बोधित करके कहे--' भगवन्! समस्त लोकोंपर अनुग्रह करनेवाले सर्वव्यापी वासुदेव! आइये, आइये, इस यज्ञभागको ग्रहण कोजिये। आपको नमस्कार है।' इस प्रकार देवेश्वरका आवाहन

English

O Skanda! I shall describe the (mode of) worship of Sun preceded by the assignment (of letters) on the body. After having contemplated as "I am the Sun", one should wor¬ ship by offering waters ( arghya ).

हिन्दी अर्थ

करके उनके हाथमें बँधा हुआ मङ्गलसूत्र खोल दे। उसे खोलते समय 'मुञ्चामि" त्वा०' इस

English

One should invoke the god (with the mantra) liram hrim sa and salutations to the sun-god, showing the mudra. One should offer him perfume etc. and show the bimbamudra1 2.

हिन्दी अर्थ

इत्यादि मन्त्रसे पाद्य और 'अतो देवाः०' (ऋक्० १।१३।६) इत्यादि मन्त्रसे अर्घ्य दे। फिर “मधु वाताः०' इत्यादि मन्त्रसे मधुपर्क देकर 'मयि गृह्वामि०' इत्यादि मन्त्रसे आचमन

English

One should show the padmamudra 2 and the bilvamudra 3 4 (to the god) in all directions commencing with the south¬ east. Om am salutations to the heart. (Salutations) to sun on the head.

हिन्दी अर्थ

करावे। तत्पश्चात् विद्वान् पुरुष ' अक्षन्नमीमदन्त००'

English

Va! (salutations) to the weapons in the east etc. Then one should show mudras. Dhenumudra (fingers folded in the shape of a cow) to the heart etc. The Govisana mudra 1 should be shown to the eyes.

हिन्दी अर्थ

. या ओषधीः पूर्वा जाता देवेभ्यस्त्रियुगं पुरा। मनैनु बभ्रूणामहः शतं धामानि सप्त च॥ (यजु० १२।७५)

English

Having recited the principal mantra, water of oblation from the water-vessel should be offered to the sun-god. Then

हिन्दी अर्थ

. यज्ञा यज्ञा वो अग्नये गिरा गिरा च दक्षसे । प्र प्र वयममृतं जातवेदसं प्रियं मित्रं न शः सिषम्॥ (यजु० २७। ४२)

English

Intertwining of fingers representing a form.

हिन्दी अर्थ

. विश्वतश्चक्षुरुत विश्वतोमुखो विश्वतोबाहुरुत विश्वतस्पात्। सं बाहुभ्यां धमति सं पतत्रैर्यावाभूमी जनयन्देव एकः ॥ (यजु० १७। १९) . सोमः राजानमवसेऽग्निमन्वारभामहे । आदित्यान्विष्णुः सूर्य ब्रह्माणं च बृहस्पतिः स्वाहा॥ (यजु ९। २६)

English

Intertwining of fingers representing a lotus.

हिन्दी अर्थ

. मूर्द्धानं दिवो अरतिं पृथिव्या वैश्वानरमृत आ जातमग्निम्। कवि€ सम्राजमतिथिं जनानामासन्ना पात्रं जनयन्त देवाः ॥ (यजु० ७। २४) . मा नस्तोके तनये मा न आयुषि मा नो गोषु मा नो अश्वेषु रीरिषः । मा नो वीरान् रुद्र भामिनो वधीर्हविष्मन्तः सदमि त्वा हवामहे ॥

English

Intertwining of fingers in a particular way.

हिन्दी अर्थ

२. गन्धद्वारां दुराधर्षां नित्यपुष्टां करीषिणीम् । ईश्वरीं सर्वभूतानां तामिहोपह्वये श्रियम् ॥ (श्रीसूक्त) . इदमापः प्रवहतावद्यं च मलं य यत्। यच्चाभिदुद्रोहानृतं यच्च शेपे अभीरुणम्। आपो मा तस्मादेनसः पवमानश्च मुञ्चतु॥

English

Formation of fingers representing the horn of a cow.

हिन्दी अर्थ

. हिरण्मयेन पात्रेण सत्यस्यापिहितं मुखम्। योऽसावादित्ये पुरुषः सोऽसावहम्। (यजु० ४०। १७) . मयि गृह्णाम्यग्रे अग्निः रायस्पोषाय सुप्रजास्त्वाय सुवीर्याय । मामु देवताः सचन्ताम् ॥ (यजु० १३। १)

English

Having shown the lotus mudra and bilva mudra, the fire-sacrifice is said by the heart: "Om Am, to the heart, homage; to the Sun, to the head" likewise;

हिन्दी अर्थ

इत्यादि मन्त्र पढ़कर भगवानूके श्रीअज्लोंपर दूर्वा

English

"Bhur Bhuvah Svah, to the lord of gods," one should worship to the crest in the southwest; "Hum, to the armor" in the northwest; "Ham, to the eye" in the middle;

हिन्दी अर्थ

“काण्डात्०' ' इत्यादि मन्त्रसे निर्मञ्छन करे। 'गन्धवती०'' इत्यादिसे गन्ध अर्पित करे। 'उन्नयामि०' इस मन्त्रसे फूल-माला और “इदं विष्णुः०' इत्यादि मन्त्रसे पवित्रक अर्पित करे।

English

"Vah, to the missile" in the east and so on; then one should show the mudras. The cow-mudra for the heart and the rest, the cow-horn for the eyes,

हिन्दी अर्थ

“बृहस्पते०"' इत्यादि मन्त्रसे एक जोड़ा वस्त्र चढ़ावे । 'बेदाहमेतम्० ' इत्यादिसे उत्तरीय अर्पित करे। “महाव्रतेन० ' इस मन्त्रसे फूल और औषध-- इन सबको चढ़ावे। तदनन्तर 'धूरसि०' इस

English

the frightening one for the missile; and salutation to the planets. "Som" Soma; "Bum" Budha; "Brim" Jiva; "Bham" Bhargava one should worship;

हिन्दी अर्थ

करे । ' युञ्जन्ति०“' इत्यादि मन्त्रसे तिलक लगावे तथा 'दीर्घात्वाय० ' (अथर्व० २।४। १) इस मन्त्रसे

English

on the petals in the east and the fire direction and others: "Am" Bhauma; "Sham" Shanaishchara; "Ram" Rahu; "Kem" Ketu, with scent and the rest and with space and torch.

हिन्दी अर्थ

७।४।२) इत्यादि मन्त्रसे छत्र, 'विराट्० ' मन्त्रसे दर्पण, 'विकर्ण०' मन्त्रसे चँवर तथा 'रथन्तर०' साम-मन्त्रसे आभूषण निवेदित करे

English

Having repeated the root-mantra and given the arghya-vessel water, a praise to the Sun; having bowed, to the Sun facing away one should say "Forgive."

हिन्दी अर्थ

वायुदेवता-सम्बन्धी मन्त्रोद्वारा व्यजन, ' मुञ्चामि त्वा०' (ऋक् १०।१६१।१) इस मन्त्रसे फूल तथा वेदादि (प्रणव)-युक्त पुरुषसूक्तके मन्त्रोंद्वारा श्रीहरिकी स्तुति करे। ये सारी वस्तुएँ पिण्डिका

English

Having struck with the atom of the arrow ending in "phat," withdrawing the atom, in the lotus of the heart, with the Shiva-Surya withdrawer, the purification,

हिन्दी अर्थ

आदिपर तथा शिव आदि देवताओंपर इसी प्रकार चढ़ावे। भगवानको उठाते समय 'सौपर्ण'

English

one should unite the radiance to Chanda; one should offer the Sun's leftovers. Having worshipped in Ishana, by repetition, meditation and oblation everything belongs to the Sun.