Agni Purana· Agni Purāṇa
77
अध्याय 77 / 381

Adhyaya 77

24 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ24 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ७७

श्लोक 1

कपिलादिपूजाविधनं ईश्वर उवाच कपिलापूजनं वक्ष्ये एभिर्मन्त्रैर् यजेच्च गां ।ॐ कपिले नन्दे नमः ॐ कपिले भद्रिके नमः

kapilādipūjāvidhanaṃ īśvara uvāca kapilāpūjanaṃ vakṣye ebhirmantrair yajecca gāṃ / oṃ kapile nande namaḥ oṃ kapile bhadrike namaḥ

हिन्दी अर्थ

“ ॐ क्षौं नृसिंहाय नमः ।'--इस मन्त्रसे श्रीहरिको स्थापना और पूजा करे। तदनन्तर बन्धु-बान्धवोंसहित यजमान ध्वज लेकर दही-भातसे युक्त पात्रमें ध्वजका अग्रभाग डाले। आदिमें (३) और

English

Om salutations to you O Kapila of good disposition. O Kapila, as effulgent as Surabhi (the divine cow, daughter of Daksa and wife of Kasyapa). Om Kapila, the good-minded, salutations. Om salutations to the bestower of enjoyment and emancipation.

अध्याय ७७

श्लोक 2

ॐ कपिले सुशीले नमः कपिले सुरभिप्रभे ।ॐ कपिले सुमनसे नमः ॐ भुक्तिमुक्तिप्रदे नमः

oṃ kapile suśīle namaḥ kapile surabhiprabhe / oṃ kapile sumanase namaḥ oṃ bhuktimuktiprade namaḥ

हिन्दी अर्थ

अन्तमें 'फट्' लगाकर “३ फट्' इस मन्त्रसे ध्वजका पूजन करे। तत्पश्चात् उस पात्रको सिरपर रखकर नारायणका बारंबार स्मरण करते हुए वाद्योंको ध्वनि और मङ्गलपाठके साथ परिक्रमा

English

O Daughter of Surabhi! the Mother of the universe! Giver of ambrosia to the celestials! Granter of boons! Accept this morsel of food and grant me all my desires.

अध्याय ७७

श्लोक 3

सौरभेयि जगन्मातर्देवानाममृतप्रदे ।गृहाण वरदे ग्रासमीप्सितार्थञ्च देहि मे

saurabheyi jaganmātardevānāmamṛtaprade / gṛhāṇa varade grāsamīpsitārthañca dehi me

हिन्दी अर्थ

करे। तदनन्तर अष्टाक्षर-मन्त्रसे ध्वजदण्डको स्थापना करे। विद्वान् पुरुष ' मुञ्चामि त्वा' (ऋक्० १८। १६१। १) इस सूक्तके द्वारा ध्वजको फहरावे। द्विजको चाहिए कि वह आचार्यको पात्र, ध्वज

English

You had been worshipped by Vasistha and the learned Visvamitra. O Kapila! Take away my sins and the bad acts of mine.

अध्याय ७७

श्लोक 4

वन्दितासि वसिष्ठेन विश्वामित्रेण धीमता ।कपिले हर मे पापं यन्मया दुष्कृतं कृतं

vanditāsi vasiṣṭhena viśvāmitreṇa dhīmatā / kapile hara me pāpaṃ yanmayā duṣkṛtaṃ kṛtaṃ

हिन्दी अर्थ

और हाथी आदि दान करे। यह ध्वजारोपणको साधारण विधि बतायी गयी है

English

(Let there be) cows always in front of me. (Let there be) cows behind me. (Let there be) cows in my heart also. I am dwelling in the midst of cows.

अध्याय ७७

श्लोक 5

गावो ममाग्रतो नित्यं गावः पृष्ठत एव च ।गावो मे हृदये चापि गवां मध्ये वसाम्यहं

gāvo mamāgrato nityaṃ gāvaḥ pṛṣṭhata eva ca / gāvo me hṛdaye cāpi gavāṃ madhye vasāmyahaṃ

हिन्दी अर्थ

जिस देवताका जो चिह्न है, उससे युक्त ध्वजको उसी देवताके मन्त्रसे स्थिरतापूर्वक स्थापित

English

May you. accept the morsel of food offered by me. After repetition (of the mantra') let me be pure like Lord Siva. After having worshipped the books of learning one should bow at the feet of the preceptor.

अध्याय ७७

श्लोक 6

दत्तं गृह्णन्तु(१) मे ग्रासं जप्त्वा स्यां निर्मलः शिवः ।प्रार्च्य विद्यापुस्तकानि गुरुपादौ नमेन्नरः

dattaṃ gṛhṇantu(1) me grāsaṃ japtvā syāṃ nirmalaḥ śivaḥ / prārcya vidyāpustakāni gurupādau namennaraḥ

हिन्दी अर्थ

न्यास करे तथा सुदर्शन-मन्त्र एवं ' मनस्तत्त्व "का करे। मनुष्य ध्वज-दानके पुण्यसे स्वर्गलोकमें जाता न्यास करे। यह 'मन' रूपसे उस चक्रका ही है तथा वह पृथ्वीपर बलवान् राजा होता है

English

One should bathe (again) at noon and worship (Lord) Siva with astapuspika. The asfapuspika is the worship of the image, seat and the limbs of (the image of) Siva.

अध्याय ७७

श्लोक 7

यजेत् स्नात्वा तु मध्याह्ने अष्टपुष्पिकया शिवं ।पीठमूर्तिशिवाङ्गानां पूजा स्यादष्टपुष्पिका

yajet snātvā tu madhyāhne aṣṭapuṣpikayā śivaṃ / pīṭhamūrtiśivāṅgānāṃ pūjā syādaṣṭapuṣpikā

हिन्दी अर्थ

इस प्रकार आदि आग्रेय महापुराणे 'अवभृथस्नान, द्वारप्रतिष्ठा और ध्वजारोपण आदिकी विधिका वर्णन” नामक इकसठवाँ अध्याय पूरा हुआ

English

Obeisance to Sun-god, to Jupiter, the lord of people. (Obeisance) to all gods and to all Visvedevas.

अध्याय ७७

श्लोक 8

मध्याह्ने भोजनागारे सुलिप्ते पाकमानयेत् ।ततो मृत्युञ्जयेनैव वौषडन्तेन सप्तधा

madhyāhne bhojanāgāre sulipte pākamānayet / tato mṛtyuñjayenaiva vauṣaḍantena saptadhā

हिन्दी अर्थ

लक्ष्मी आदि देवियोंकी प्रतिष्ठाकी सामान्य विधि

English

Ham obeisance to fire-god, for offering a right sacrifice. One should worship these in the east and other directions. After having made oblations ending with the word svaha one should bid farewell after seeking forbearance.

अध्याय ७७

श्लोक 9

जप्तैः सदर्भशङ्खस्थैः सिञ्चेत्तं वारिविन्दुभिः ।सर्वपाकाग्रमुद्धृत्य शिवाय विनिवेदयेत्

japtaiḥ sadarbhaśaṅkhasthaiḥ siñcettaṃ vārivindubhiḥ / sarvapākāgramuddhṛtya śivāya vinivedayet

हिन्दी अर्थ

श्रीभगवान् कहते हैं-- अब मैं सामूहिक रूपसे देवता आदिकी प्रतिष्ठाका तुमसे वर्णन करता हूँ। पहले लक्ष्मीकी, फिर अन्य देवियोंके समुदायकी स्थापनाका वर्णन करूँगा। पूर्ववर्ती

English

One should worship (the god of righteousness) on the right-hand side of the fire-place. 1 'Salutations to the god of right¬ eousness. The lord of unrighteousness (should be worshipped) on the left-handside in a vessel containing sour gruel.

अध्याय ७७

श्लोक 10

अथार्धं(२) चुल्लिकाहोमे विधानायोपकल्पयेत्(३) ।विशोध्य विधिना चुल्लीं तद्वह्निं पूरकाहुतिं

athārdhaṃ(2) cullikāhome vidhānāyopakalpayet(3) / viśodhya vidhinā cullīṃ tadvahniṃ pūrakāhutiṃ

हिन्दी अर्थ

अध्यायोंमें जैसा बताया गया है, उसके अनुसार मण्डप-अभिषेक आदि सारा कार्य करे। तत्पश्चात् भद्रपीठपर लक्ष्मीको स्थापना करके आठ दिशाओंमें आठ कलश स्थापित करे। देवीकी प्रतिमाका घीसे

English

Lord Varuna (should be worshipped) as the trans¬ former of the sap and as the lord of fire in the waters. Lord of obstacles (Vinayaka) (should be worshipped) at the entrance. Obeisance to Subhaga at the grinding stone.

अध्याय ७७

श्लोक 11

हुत्वा नाभ्यग्निना चैकं ततो रेचकवायुना ।वह्निवीजं समादाय कादिस्थानगतिक्रमात्(४)

hutvā nābhyagninā caikaṃ tato recakavāyunā / vahnivījaṃ samādāya kādisthānagatikramāt(4)

हिन्दी अर्थ

अभ्यञ्जन करके मूल-मन्त्रद्वारा पञ्चगव्यसे उसको स्नान करावे। फिर “हिरण्यवर्णा हरिणीम्०'' इत्यादि मन्त्रसे लक्ष्मीजीके दोनों नेत्रोंका उन्मीलन करे। 'तां म आ वह०"' इत्यादि मन्त्र पढ़कर

English

Om obeisance to Raudrika and Girika. Obeisance; one should worship in the mortar. Obeisance to the pestle, the weapon dear to Bala (rama). It should be worshipped.

अध्याय ७७

श्लोक 12

शिवाग्निस्त्वमिति ध्यात्वा चुल्लिकाग्नौ निवेशयेत् ।ॐ हां अग्नये नमो वै हां सोमाय वै नमः

śivāgnistvamiti dhyātvā cullikāgnau niveśayet / oṃ hāṃ agnaye namo vai hāṃ somāya vai namaḥ

हिन्दी अर्थ

देवीके लिये मधु, घी और चीनी अर्पित करे। तत्पश्चात् ' अश्वपूर्वाम्०?' इत्यादि मन्त्रसे पूर्ववर्ती कलशके जलद्वारा श्रीदेबीका अभिषेक करे। “कां सोऽस्मिताम्०' इस मन्त्रको पढ़कर दक्षिण

English

You are an ambrosial seat. Oblations for the vital winds should be made as before. Oblations to ihc prana, apana, samanay udanay and vyana. Having eaten food, water should be sipped. (The mantra for that) is "you are the ambrosial 'covering." Thus the food and the winds in the body (are worshipped).

अध्याय ७७

श्लोक 13

सूर्याय वृहस्पतये प्रजानां पतये नमः ।सर्वेभ्यश् चैव देवेभ्यः सर्वविश्वेभ्य एव च

sūryāya vṛhaspataye prajānāṃ pataye namaḥ / sarvebhyaś caiva devebhyaḥ sarvaviśvebhya eva ca

हिन्दी अर्थ

कलशसे 'चन्द्रां प्रभासाम्०' इत्यादि मन्त्रका उच्चारण करके पश्चिम कलशसे तथा ' आदित्यवर्णे०' इत्यादि मन्त्र बोलकर उत्तरवर्ती कलशसे देवीका अभिषेक करे

English

Homage to the Sun, to Brihaspati, to the lord of creatures; to all the gods, and to all the Vishvedevas.

अध्याय ७७

श्लोक 14

१ दत्तं गृहाणेति ग, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः २ अन्यार्धमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः ।अन्त्यार्धमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः ३ निधानायोपकल्पयेदिति च, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः ४ हृदि स्थानमतिक्रमेदिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः ।कादिस्थानमतिक्रमादिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् २२९ हामग्नये खिष्टिकृते पूर्वादावर्चयेदिमान् ।स्वाहान्तामाहुतिं दत्वा क्षमयित्वा विसर्जयेत्

1 dattaṃ gṛhāṇeti ga, gha, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ 2 anyārdhamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ / antyārdhamiti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 nidhānāyopakalpayediti ca, ṅa, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ 4 hṛdi sthānamatikramediti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ / kādisthānamatikramāditi kha, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 229 hāmagnaye khiṣṭikṛte pūrvādāvarcayedimān / svāhāntāmāhutiṃ datvā kṣamayitvā visarjayet

हिन्दी अर्थ

“उपैतु माम्०' इत्यादि मन्त्रका उच्चारण करके आग्नेय कोणके कलशसे, 'क्षुत्पिपासामलाम्-“' इत्यादि मन्त्र बोलकर नैऋत्यकोणके कलशसे ' गन्धद्वारां दुराधर्षाम्०९' इत्यादि मन्त्रको पढ़कर

English

"Ham, to Agni Svishtakrit" — one should worship these in the east and others; having given an oblation ending in svaha, having asked forgiveness, one should dismiss.

अध्याय ७७

श्लोक 15

चुल्ल्या दक्षिणबाहौ च यजेद्धर्माय वै नमः ।वामबाहावधर्माय काञ्जिकादिकभाण्डके

cullyā dakṣiṇabāhau ca yajeddharmāya vai namaḥ / vāmabāhāvadharmāya kāñjikādikabhāṇḍake

हिन्दी अर्थ

वायव्यकोणके कलशसे तथा "मनसः काममाकूतिम् -'°' इत्यादि मन्त्र कहकर ईशानकोणवर्ती कलशसे लक्ष्मीदेवीका अभिषेक करे। ' कर्दमेन प्रजा भूता०“'' इत्यादि मन्त्रसे

English

At the hearth, in the right arm, one should worship "homage to Dharma"; in the left arm "to Adharma"; in the vessel of sour gruel and the like,

अध्याय ७७

श्लोक 16

रसपरिवर्तमानाय वरुणाय जलाग्नये(१) ।विघ्नराजो गृहद्वारे पेषण्यां सुभगे नमः

rasaparivartamānāya varuṇāya jalāgnaye(1) / vighnarājo gṛhadvāre peṣaṇyāṃ subhage namaḥ

हिन्दी अर्थ

सुवर्णमय कलशके जलसे देवीके मस्तकका अभिषेक करे। तदनन्तर 'आपः सृजन्तु० ' इत्यादि मन्त्रसे इक्यासी कलशोंद्वारा श्रीदेवीकी प्रतिमाको स्नान करावे

English

to the one turning through taste, to Varuna, to water-fire; Vighnaraja at the house door; in the grinding stone "homage to Subhaga";

अध्याय ७७

श्लोक 17

ॐ रौद्रिके नमो गिरिके(२) नमश् चओलूखले यजेत् ।बलप्रियायायुधाय नमस्ते मुषले यजेत्

oṃ raudrike namo girike(2) namaś caolūkhale yajet / balapriyāyāyudhāya namaste muṣale yajet

हिन्दी अर्थ

तत्पश्चात् ( श्री-प्रतिमाको शुद्ध वस्त्रसे पोंछकर सिंहासनपर विराजमान करे और वस्त्र आदि समर्पित करनेके बाद) ' आद्रा पुष्करिणीम्०'' इस

English

"Om, homage to Raudrika; homage to Girika" in the mortar one should worship; "homage to you, dear to strength, the weapon," in the pestle one should worship;

अध्याय ७७

श्लोक 18

सम्मार्जन्यां देवतोक्ते कामाय शयनीयके ।मध्यस्तम्भे च स्कन्दाय दत्वा वास्तुबलिं ततः

sammārjanyāṃ devatokte kāmāya śayanīyake / madhyastambhe ca skandāya datvā vāstubaliṃ tataḥ

हिन्दी अर्थ

आदिसे पुष्प और माला चढ़ाकर पूजा करे। इसके बाद “तां म आ वह जातवेदो०'' इत्यादि

English

in the broom "the deity said"; to Kama in the bed; to Skanda in the middle pillar; having given the house-offering,

अध्याय ७७

श्लोक 19

भुञ्जीत पात्रे सौवर्णे पद्मिन्यादिदलादिके ।आचार्यः साधकःपुत्र समयी मौनमास्थितः

bhuñjīta pātre sauvarṇe padminyādidalādike / ācāryaḥ sādhakaḥputra samayī maunamāsthitaḥ

हिन्दी अर्थ

उपचार अर्पित करे

English

then one should eat in a golden vessel or on lotus leaves and the like. The teacher, the seeker, the son, the one observing silence,

अध्याय ७७

श्लोक 20

वटाश्वत्थार्कवाताविसर्जभल्लातकांस्त्यजेत् ।अपोशानं पुरादाय प्राणाद्यैः प्रणवान्वितैः

vaṭāśvatthārkavātāvisarjabhallātakāṃstyajet / apośānaṃ purādāya prāṇādyaiḥ praṇavānvitaiḥ

हिन्दी अर्थ

१. हिरण्यवर्णा हरिणीं सुवर्णरजतस्रजाम् । चन्द्रां हिरण्मयीं लक्ष्मी जातवेदो म आ वह॥ र.तां म आ वह जातवेदो लक्ष्मीमनपगामिनीम् यस्यां हिरण्यं विन्देयं गामश्वं पुरुषानहम्॥ ३. अश्चपूर्वा रथमध्यां हस्तिनादप्रबोधिनीम् । श्रियं देवीमुपह्र्‍ये श्रीर्मा देवी जुषताम्॥ ४. कां सोऽस्मितां हिरण्यप्राकारामारद्रा ज्वलन्तीं तृप्तां तर्पयन्तीम् । पद्मेस्थितां पद्मवर्णा तामिहोपहृये श्रियम्॥

English

should avoid banyan, ashvattha, arka, vata, visarja and bhallataka. Having taken water first with the breaths and the rest joined with Om,

अध्याय ७७

श्लोक 21

स्वाहान्तेनाहुतीः पञ्च दत्वादीप्योदरानलं ।नागः कूर्मो ऽथ कृकरो देवदत्तो धनञ्जयः

svāhāntenāhutīḥ pañca datvādīpyodarānalaṃ / nāgaḥ kūrmo 'tha kṛkaro devadatto dhanañjayaḥ

हिन्दी अर्थ

५. चन्द्रां प्रभासां यशसा ज्वलन्तीं श्रियं लोके देवजुष्टामुदाराम् । तां पद्मिनीमीं शरणं प्रपद्येऽलक्ष्मीर्मे नश्यतां त्वां वृणे॥

English

having given five oblations ending in svaha and kindled the belly-fire: Naga, Kurma, Krikara, Devadatta, Dhananjaya —

अध्याय ७७

श्लोक 22

एतेभ्य उपवायुभ्यः स्वाहापोषानवारिणा ।भक्तादिकं निवेद्याय पिवेच्छेषोदकं नरः

etebhya upavāyubhyaḥ svāhāpoṣānavāriṇā / bhaktādikaṃ nivedyāya piveccheṣodakaṃ naraḥ

हिन्दी अर्थ

७.उपैतु मां देवसखः कोीर्ति्च मणिना सह। प्रादुर्भूतोऽस्मि राष्ट्रेस्मिन् कीर्तिमृद्धिं ददातु मे॥ ८. क्षुत्पिपासामलां ज्येष्ठामलक्ष्मीं नाशयाम्यहम् । अभूतिमसमृद्धिं च सर्वां निर्णुद मे गृहात्। ९. गन्धद्वारां दुराधर्षा नित्यपुष्टां करीषिणीम् । ईश्वरीं सर्वभूतानां तामिहोपह्वये श्रियम्॥ १०. मनसः काममाकूतिं वाचः सत्यमशीमहि । पशूनां रूपमन्नस्य मयि श्रीः श्रयतां यशः॥

English

"to these sub-winds, svaha," with water of the ashana; having offered food and the rest, the man should drink the remaining water.

अध्याय ७७

श्लोक 23

अमृतोपस्तरणमसि प्राणाहुतीस्ततो ददेत् ।प्राणाय स्वाहापानाय समानाय ततस् तथा

amṛtopastaraṇamasi prāṇāhutīstato dadet / prāṇāya svāhāpānāya samānāya tatas tathā

हिन्दी अर्थ

११. कर्दमेन प्रजा भूता मयि सम्भव कर्दम। श्रियं वासय मे कुले मातरं पढ्ममालिनीम्॥ १२. आपः सृजन्तु स्निग्धानि चिक्लीत वस मे गृहे।नि च देवीं मातरं श्रियं वासय मे कुले॥

English

"You are the spreading-cover of immortality"; then one should give the breath-oblations: "To prana, svaha; to apana; to samana" likewise,

अध्याय ७७

श्लोक 24

उदानाय च व्यानाय भुक्त्वा चुल्लकमाचरेत् ।१ जलाशये इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः २ ॐ रौद्रकोटिगिरिके इति ख, ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकचतुष्टयपाठः :प् २३० अमृतापिश्चानमसीति शरीरे ऽन्नादिवायवः(१)

udānāya ca vyānāya bhuktvā cullakamācaret / 1 jalāśaye iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 oṃ raudrakoṭigirike iti kha, ga, gha, ṅa, cihnitapustakacatuṣṭayapāṭhaḥ :p 230 amṛtāpiścānamasīti śarīre 'nnādivāyavaḥ(1)

हिन्दी अर्थ

१३. आद्रा पुष्करिणी पुष्टिं पिङ्गलां पद्ममालिनीम् । चन्द्रां हिरण्मयीं लक्ष्मीं जातवेदो म आ वह॥ १४. आद्रा यः करिणीं यष्टिं सुवर्णा हेममालिनीम् । सूर्या हिरण्मयीं लक्ष्मीं जातवेदो म आ वह॥ १५.तां म आ वह जातवेदो लक्ष्मीमनपगामिनीम् । यस्यां हिरण्यं प्रभूतं गावो दास्योऽश्वान् विन्देयं पुरुषानहम् ॥

English

"to udana and vyana"; having eaten one should rinse. "You are the covering of immortality": in the body the winds of food and the rest.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_agnipurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Agni Purana — Chapter 77
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.