Brahmanda Purana· Brahmāṇḍa Purāṇa
143
अध्याय 143 / 156

Book 3 - Adhyaya 31

106 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ106 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय १४३

श्लोक 1

इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने मदनपुनर्भवो नाम त्रिंशो ऽध्यायः अगस्त्य उवाच किमिदं श्रीपुरं नाम केन रूपेण वर्तते ।केन वानिर्मितं पूर्व तत्सर्वं मे निवदय

iti śrībrahmāṇḍamahāpurāṇe uttarabhāge hayagrīvāgastyasaṃvāde lalitopākhyāne madanapunarbhavo nāma triṃśo 'dhyāyaḥ agastya uvāca kimidaṃ śrīpuraṃ nāma kena rūpeṇa vartate / kena vānirmitaṃ pūrva tatsarvaṃ me nivadaya

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

I wish to hear about the exploits of SrldevI n the course of the battle. After seeing the mishap ofhis brother, w hat did Bhanda do, due to the grief thereof?

अध्याय १४३

श्लोक 2

कियत्प्रमाणं किं वर्णं कथयस्व मम प्रभो ।त्वमेव सर्वसन्देहपङ्कशोषणभास्करः

kiyatpramāṇaṃ kiṃ varṇaṃ kathayasva mama prabho / tvameva sarvasandehapaṅkaśoṣaṇabhāskaraḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Listen to this, O highly intelligent one. The narrative ofLalita is destructive of all sins. It is holy and it yields qualities, (i.e. siddhis like) Anima (minuteness) etc.

अध्याय १४३

श्लोक 3

हयग्रीव उवाच यथा चक्ररथं प्राप्य पूर्वोक्तैर्लक्षणैर्युतम् ।महायागानलोत्पन्ना ललिता परमेश्वरी

hayagrīva uvāca yathā cakrarathaṃ prāpya pūrvoktairlakṣaṇairyutam / mahāyāgānalotpannā lalitā parameśvarī

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

During the equinoctial periods as well as during the transits ofthe sun, on holy occasions and during the five Parvan* days, it bestows Siddhis ahd'glory. It destroys all sins.

अध्याय १४३

श्लोक 4

कृत्वा वैवाहिकीं लीलां ब्रह्माद्यैः प्रार्थिता पुनः ।व्यजेष्ट भण्डनामानमसुरं लोककण्टकम्

kṛtvā vaivāhikīṃ līlāṃ brahmādyaiḥ prārthitā punaḥ / vyajeṣṭa bhaṇḍanāmānamasuraṃ lokakaṇṭakam

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

On hearing that there in the battle his brothers had been killed. Bhanda was overwhelmed with great grief. He began to lament loudly.

अध्याय १४३

श्लोक 5

तदा देवा महेन्द्राद्याः सन्तोषं बहु भेजिरे ।अथ कामेश्वरस्यापि ललितायाश्च शोभनम् ।नित्योपभोगसर्वार्थं मन्दिरं कर्तुमुत्सुकाः

tadā devā mahendrādyāḥ santoṣaṃ bahu bhejire / atha kāmeśvarasyāpi lalitāyāśca śobhanam / nityopabhogasarvārthaṃ mandiraṃ kartumutsukāḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

With his hairs dishevelled and scattered, he fell on the ground in a swoon. He did not get any consolation. He became emaciated due to the sorrow for his brother.

अध्याय १४३

श्लोक 6

कुमारा ललितादेव्या ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः ।वर्धकिं विश्वकर्माणं सुराणां शिल्पकोविदम्

kumārā lalitādevyā brahmaviṣṇumaheśvarāḥ / vardhakiṃ viśvakarmāṇaṃ surāṇāṃ śilpakovidam

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Again and again he went on lamenting. On being pacified repeatedly by Kutilaksa, he got rid of his sorrow and became very furious.

अध्याय १४३

श्लोक 7

सुराणां शिल्पनं च मयं मायाविचक्षणम् ।आहूय कृतसत्कारानूचिरे ललिताज्ञया

surāṇāṃ śilpanaṃ ca mayaṃ māyāvicakṣaṇam / āhūya kṛtasatkārānūcire lalitājñayā

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

The lord of Daityas who w'as a great chariot-fighter and haughty in war, mounted his excellent chariot called Abhila to which a thousand lions were yoked.

अध्याय १४३

श्लोक 8

अधिकारिपुरुषा ऊचुः भो विश्वकर्मञ्छिल्पज्ञ भोभो मय महोदय ।भवन्तौ सर्वशास्त्रज्ञौ घटनामार्गकोविदौ

adhikāripuruṣā ūcuḥ bho viśvakarmañchilpajña bhobho maya mahodaya / bhavantau sarvaśāstrajñau ghaṭanāmārgakovidau

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

He hastened with great lustre like the fire of •world-destruction whose flames blazed. The name of his sword was Ghataka. It had the same shape as the Candrahasa sword.

अध्याय १४३

श्लोक 9

संकल्पमात्रेण महाशिल्पकल्पविशारदौ ।युवाभ्यां ललितादेव्या नित्यज्ञानमहोदधेः

saṃkalpamātreṇa mahāśilpakalpaviśāradau / yuvābhyāṃ lalitādevyā nityajñānamahodadheḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

When the armies moved here and there, dust columns were raised. Being unable to bear their burden, it appeared as though the earth went to the heaven.

अध्याय १४३

श्लोक 10

षोडशीक्षेत्रमध्येषु तत्क्षेत्रसमसंख्यया ।कर्तव्या श्रीनगर्यो हि नानारत्नैरलङ्कृताः

ṣoḍaśīkṣetramadhyeṣu tatkṣetrasamasaṃkhyayā / kartavyā śrīnagaryo hi nānāratnairalaṅkṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Some ofthem who could not be contained on the earth moved ahead along the path of the sky. Some mighty warriors moved on riding on the shoulders of some.

अध्याय १४३

श्लोक 11

यत्र षोडशधा भिन्ना ललिता परमेश्वरी ।विश्वत्राणाय सततं निवासं रचयिष्यति

yatra ṣoḍaśadhā bhinnā lalitā parameśvarī / viśvatrāṇāya satataṃ nivāsaṃ racayiṣyati

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Neither in the cordinal points nor on the sphere of the earth nor in the sky could they be contained. They moved on with very great difficulty as though they were addicted by the close contact of one another.

अध्याय १४३

श्लोक 12

अस्माकं हि प्रियमिदं मरुतामपिच प्रियम् ।सर्वलोकप्रियं चैतत्तन्नाम्नैव विरच्यताम्

asmākaṃ hi priyamidaṃ marutāmapica priyam / sarvalokapriyaṃ caitattannāmnaiva viracyatām

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

A loud roar resembling the rumbling sound of the cloud was given out by him who was moving on along with all the soldiers.

अध्याय १४३

श्लोक 13

इति कारणदेवानां वचनं सुनिशम्य तौ ।विश्वकर्ममयौ नत्वा व्यभाषेतां तथास्त्विति

iti kāraṇadevānāṃ vacanaṃ suniśamya tau / viśvakarmamayau natvā vyabhāṣetāṃ tathāstviti

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

The universe became torn asunder by that exces- sively harsh leonine roar coming out ofthe mouth ofBhanda, the Daitya.

अध्याय १४३

श्लोक 14

पुनर्नत्वा पृष्टवन्तौ तौ तान्कारण पूरुषान् ।केषु क्षेत्रेषु कर्तव्याः श्रीनगर्यो महोदयाः

punarnatvā pṛṣṭavantau tau tānkāraṇa pūruṣān / keṣu kṣetreṣu kartavyāḥ śrīnagaryo mahodayāḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

The oceans became dried up. The moon and the sun fled. The stars fell down from the sky. The earth began to heave to and fro.

अध्याय १४३

श्लोक 15

ब्रह्माद्याः परिपृष्टास्ते प्रोचुस्तौ शिल्पिनौ पुनः ।क्षेत्राणां प्रविभागं तु कल्पयन्तौ यथोचितम्

brahmādyāḥ paripṛṣṭāste procustau śilpinau punaḥ / kṣetrāṇāṃ pravibhāgaṃ tu kalpayantau yathocitam

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

The elephants of the cardinal points became frighten- ed. The heaven-dwellers swooned. The camp of the Saktis became excited on account ofa sudden and unexpected fear.

अध्याय १४३

श्लोक 16

कारणपुरुषा ऊचुः प्रथमं मेरुपृष्ठे तु निषधे च महीधरे ।हेमकूटे हिमगिरौ पञ्चमे गन्धमादने

kāraṇapuruṣā ūcuḥ prathamaṃ merupṛṣṭhe tu niṣadhe ca mahīdhare / hemakūṭe himagirau pañcame gandhamādane

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Considering that the great fight with the Daitya Bhanda, of vicious conduct, was not possible for the other saktis she herself took up the task.

अध्याय १४३

श्लोक 17

नीले मेषे च शृङ्गारे महेन्द्रे च महागिरौ ।क्षेत्राणि हि नवैतानि भौमानि विदितान्यथ

nīle meṣe ca śṛṅgāre mahendre ca mahāgirau / kṣetrāṇi hi navaitāni bhaumāni viditānyatha

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Saktis who repeatedly endeavoured to kill Bhanda and his Asura followers were of multifbrmed nature. Although the opening of the circular fiery rampart extended to a Yojana in length, it was not sufficient for the outward march of the army.

अध्याय १४३

श्लोक 18

औदकानि तु सप्तैव प्रोक्तान्यखिल सिन्धुषु ।लवणो ऽब्धीक्षुसाराब्धिः सुराब्धिर्घृतसागरः

audakāni tu saptaiva proktānyakhila sindhuṣu / lavaṇo 'bdhīkṣusārābdhiḥ surābdhirghṛtasāgaraḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Desirous of an easy exit for all the armies, the Nitya deity named Jvalamalinika enlarged the opening further.

अध्याय १४३

श्लोक 19

दधिसिन्धुः क्षीरसिन्धुर्जलसिन्धुश्च सप्तमः ।पूर्वोक्ता नव शैलेन्द्राः पश्चात्सप्त च सिन्धवः

dadhisindhuḥ kṣīrasindhurjalasindhuśca saptamaḥ / pūrvoktā nava śailendrāḥ paścātsapta ca sindhavaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

As observed in Note 1 on Ch. 19, the chariot of Lalita symbolizes Vedic religion; the Vedas, Purusarthas etc. are parts of her chariot.

अध्याय १४३

श्लोक 20

आत्दृत्य षोडश क्षेत्राण्यंबाश्रीपुरकॢप्तये ।येषु दिव्यानि वेश्मानि ललिताया महौजसः ।सृजतं दिव्यघटनापण्डितौ शिल्पिनौ युवाम्

ātdṛtya ṣoḍaśa kṣetrāṇyaṃbāśrīpurakḷptaye / yeṣu divyāni veśmāni lalitāyā mahaujasaḥ / sṛjataṃ divyaghaṭanāpaṇḍitau śilpinau yuvām

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Then the gloriously splendid mother of the worlds, the great queen of excessive valour and exploits, went out ofthe fiery city through the excellent opening.

अध्याय १४३

श्लोक 21

येषु क्षेत्रेषु कॢप्तानि घ्नन्त्या देव्या महासुरान् ।नामानि नित्यानाम्नैव प्रथितानि न संशयः

yeṣu kṣetreṣu kḷptāni ghnantyā devyā mahāsurān / nāmāni nityānāmnaiva prathitāni na saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

The divine Dundubhis (wardrums) sounded. Showers of flowers fell down. The great royal umbrella set with pearls was seen shining brilliantly in the firmament.

अध्याय १४३

श्लोक 22

सा हि नित्यास्वरूपेण कालव्याप्तिकरी परा ।सर्वं कलयते देवी कलनाङ्कतया जगत्

sā hi nityāsvarūpeṇa kālavyāptikarī parā / sarvaṃ kalayate devī kalanāṅkatayā jagat

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Pleasingly clear omens indicating the glory ofvictory occurred in the army ofLalita. Portentous ill-omens occurred in the army of enemies.

अध्याय १४३

श्लोक 23

नित्यानाच महाराज्ञी नित्या यत्र न तद्भिदा ।अतस्तदीयनाम्ना तु सनामा प्रथिता पुरा

nityānāca mahārājñī nityā yatra na tadbhidā / atastadīyanāmnā tu sanāmā prathitā purā

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Neither the quarters nor the sky, neither the mountains nor the earth, nothing was seen. Only the dust column was seen increasing in size.

अध्याय १४३

श्लोक 24

कामेश्वरीपुरी चैव भगमालापुरी तथा ।नित्यक्लिन्नापुरीत्यादिनामानि प्रथितान्यलम्

kāmeśvarīpurī caiva bhagamālāpurī tathā / nityaklinnāpurītyādināmāni prathitānyalam

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

On the fourth day of the battle, beginning in the morning and extending to two Praharas (six hours) the terrible battle between the two armies ensued causing fear even to the god of Death.

अध्याय १४३

श्लोक 25

अतो नामानि वर्णेन योग्ये पुण्यतमे दिने ।महाशिल्पप्रकारेण पुरीं रचयतां शुभाम्

ato nāmāni varṇena yogye puṇyatame dine / mahāśilpaprakāreṇa purīṃ racayatāṃ śubhām

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

He discharged a great missile named Andhatamisraka '

अध्याय १४३

श्लोक 26

इति कारणकृत्येन्द्रैर्ब्रह्मविष्णुमहेश्वरैः ।प्रोक्तौ तौ श्रीपुरीस्थेषु तेषु क्षेत्रेषु चक्रतुः

iti kāraṇakṛtyendrairbrahmaviṣṇumaheśvaraiḥ / proktau tau śrīpurīstheṣu teṣu kṣetreṣu cakratuḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

As stated elsewhere this battle symbolizes the struggle between good and evil forces. The missiles also signify evil forces used'by Bhanda and good forces countered by Lalita. I give.below the list of so-called Astros discharged by Bhanda and destroyed by Lalita with a counter (good) force.

अध्याय १४३

श्लोक 27

अथ श्रीपुरविस्तारं पुराधिष्ठातृदेवताः ।कथयाम्यहमाधार्य लोपामुद्रापते शृणु

atha śrīpuravistāraṃ purādhiṣṭhātṛdevatāḥ / kathayāmyahamādhārya lopāmudrāpate śṛṇu

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Pdkhapaa

अध्याय १४३

श्लोक 28

यो मेरुरखिलाधारस्तुङ्गश्चानन्तयोजनः ।चतुर्दशजगच्चक्रसंप्रोतनिजविग्रहः

yo merurakhilādhārastuṅgaścānantayojanaḥ / caturdaśajagaccakrasaṃprotanijavigrahaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Bhanda the great hero discharged the missile Pakkandastra (Heresy) in the course of battle. For dispelling it, the mother of the universe discharged the missile of Gayatri.

अध्याय १४३

श्लोक 29

तस्य चत्वारि शृङ्गाणि शक्रनैरृतवायुषु ।मध्यस्थलेषु जातानि प्रोच्छ्रायस्तेषु कथ्यते

tasya catvāri śṛṅgāṇi śakranairṛtavāyuṣu / madhyasthaleṣu jātāni procchrāyasteṣu kathyate

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Bhanda discharged the missile Andhastra (Blindness) that was destructive of the vision of Saktis. The mother subdued it by means ofthe great- missile Caksus-matta (Endow- ment with eyes.)

अध्याय १४३

श्लोक 30

पूर्वोक्तशृङ्गत्रितयं शतयोजनमुन्नतम् ।शतयोजनविस्तारं तेषु लोकास्त्रयो मताः

pūrvoktaśṛṅgatritayaṃ śatayojanamunnatam / śatayojanavistāraṃ teṣu lokāstrayo matāḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

In the course of great battle, Bhanda discharged the missile named Saktinasa (Destruction of Saktis. (The goodess) dispelled its pride by the missile of Visvavasu.

अध्याय १४३

श्लोक 31

ब्रह्मलोको विष्णुलोकः शिवलोकस्तथैव च ।एतेषां गृहविन्यासान्वक्ष्याम्यवसरान्तरे

brahmaloko viṣṇulokaḥ śivalokastathaiva ca / eteṣāṃ gṛhavinyāsānvakṣyāmyavasarāntare

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Bhanda, the extremely infuriated Danava discharged the missile Antakdstra (with Antaka the god of death as the presiding deity). The goddess destroyed its power by the missile of Mahdmrtyuhjaya (with lord Siva the conqueror of the god of death as the presiding lord)

अध्याय १४३

श्लोक 32

मध्ये स्थितस्य शृङ्गस्य विस्तारं चोच्छ्रयं शृणु ।चतुःशतं योजनानामुच्छ्रितं विस्तृतं तथा

madhye sthitasya śṛṅgasya vistāraṃ cocchrayaṃ śṛṇu / catuḥśataṃ yojanānāmucchritaṃ vistṛtaṃ tathā

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Bhanda discharged the missile named Sarvastrasmrti - rtdia. (Destruction of the memory of all missiles). CakresT

अध्याय १४३

श्लोक 33

तत्रैव शृङ्गे महति शिल्पिभ्यां श्रीपुरं कृतम् ।चतुःशतं योजनानां विस्तृत कुम्भसंभव

tatraiva śṛṅge mahati śilpibhyāṃ śrīpuraṃ kṛtam / catuḥśataṃ yojanānāṃ vistṛta kumbhasaṃbhava

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Andhastra (Blindness)

अध्याय १४३

श्लोक 34

तत्रायं प्रविभागस्ते प्रविविच्य प्रदर्श्यते ।प्राकारः प्रथमः प्रोक्तः कालायसविनिर्मितः

tatrāyaṃ pravibhāgaste pravivicya pradarśyate / prākāraḥ prathamaḥ proktaḥ kālāyasavinirmitaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Saktinasa (Destruction of Saktis)

अध्याय १४३

श्लोक 35

षट्दशाधिकसाहस्रयोजनायतवेष्टनः ।चतुर्दिक्षु द्वार्युतश्च चतुर्योजनमुच्छ्रितः

ṣaṭdaśādhikasāhasrayojanāyataveṣṭanaḥ / caturdikṣu dvāryutaśca caturyojanamucchritaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Bhaya (Fear)

अध्याय १४३

श्लोक 36

शालमूलपरीणाहो योजनायुतमब्धिप ।शालाग्रस्य तु गव्यूतेर्नद्धवातायनं पृथक्

śālamūlaparīṇāho yojanāyutamabdhipa / śālāgrasya tu gavyūternaddhavātāyanaṃ pṛthak

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Mahirogas (great diseases)

अध्याय १४३

श्लोक 37

शालद्वारस्य चौन्नत्यमेकयोजनमाश्रितम् ।द्वारेद्वारे कपाटे द्वे गव्यूत्यर्धप्रविस्तरे

śāladvārasya caunnatyamekayojanamāśritam / dvāredvāre kapāṭe dve gavyūtyardhapravistare

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Mahasurastra

अध्याय १४३

श्लोक 38

एकयोजनमुन्नद्धे कालायस विनिर्मिते ।उभयोरर्गला चेत्थमर्धक्रोशसमायता

ekayojanamunnaddhe kālāyasa vinirmite / ubhayorargalā cetthamardhakrośasamāyatā

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Bhanda discharged the missile of Bhaya (fear) that

अध्याय १४३

श्लोक 39

एवं चतुर्षु द्वारेषु सदृशं परिकीर्तितम् ।गोपुरस्य तु संस्थानं कथये कुंभसंभव

evaṃ caturṣu dvāreṣu sadṛśaṃ parikīrtitam / gopurasya tu saṃsthānaṃ kathaye kuṃbhasaṃbhava

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

The Danava discharged the missile of Maharogas (great diseases) among the armies of Saktis. Thereupon pulmonary consumption and thousands of other diseases began to ravage.

अध्याय १४३

श्लोक 40

पूर्वोक्तस्य तु शालस्य मूले योजनसंमिते ।पार्श्वद्वये योजने द्वे द्वे समादाय निर्मिते

pūrvoktasya tu śālasya mūle yojanasaṃmite / pārśvadvaye yojane dve dve samādāya nirmite

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

In order to achieve their eradication and prevention, Lalita, the great goddess, discharged the great missile ofthe great Mantra ofthe three names (of Lord Visnu).

अध्याय १४३

श्लोक 41

विस्तारमपि तावन्तं संप्राप्तं द्वारगर्भितम् ।पार्श्वद्वयं योजने द्वे मध्ये शालस्य योजनम्

vistāramapi tāvantaṃ saṃprāptaṃ dvāragarbhitam / pārśvadvayaṃ yojane dve madhye śālasya yojanam

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Acyuta, Ananta and Govinda rose up from the

अध्याय १४३

श्लोक 42

मेलयित्वा पञ्च मुने योजनानि प्रमाणतः ।पार्श्वद्वयेन सार्धेन क्रोशयुग्मेन संयुतम्

melayitvā pañca mune yojanāni pramāṇataḥ / pārśvadvayena sārdhena krośayugmena saṃyutam

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

They bowed down to MahesanT. They were

अध्याय १४३

श्लोक 43

मेलयित्वा पञ्चसंख्यायोजनान्यायतस्तथा ।एवं प्राकारतस्तत्र गोपुरं रचितं मुने

melayitvā pañcasaṃkhyāyojanānyāyatastathā / evaṃ prākāratastatra gopuraṃ racitaṃ mune

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Bhanda, the Danava, discharged the missile

अध्याय १४३

श्लोक 44

तस्माद्गोपुरमूलस्य वेष्टो विंशतियोजनः ।उपर्युपरि वेष्टस्य ह्रास एव प्रकीर्त्यते

tasmādgopuramūlasya veṣṭo viṃśatiyojanaḥ / uparyupari veṣṭasya hrāsa eva prakīrtyate

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Therefore the circumference at the base of the gate-tower is twenty yojanas; above that, the circumference is declared to decrease.

अध्याय १४३

श्लोक 45

गोपुरस्योन्नतिः प्रोक्तापञ्चविंशतियोजना ।योजनेयोजने द्वारं सकपाटं मनोहरम्

gopurasyonnatiḥ proktāpañcaviṃśatiyojanā / yojaneyojane dvāraṃ sakapāṭaṃ manoharam

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

The height of the gate-tower is said to be twenty-five yojanas; at every yojana there is a charming door with panels.

अध्याय १४३

श्लोक 46

भूमिकाश्चापि तावन्त्यो यथोर्ध्वं ह्राससंयुताः ।गोपुराग्रस्य निस्तारो योजनं हि समाश्रितः

bhūmikāścāpi tāvantyo yathordhvaṃ hrāsasaṃyutāḥ / gopurāgrasya nistāro yojanaṃ hi samāśritaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

The storeys are as many, decreasing as they rise; the top of the gate-tower extends a yojana.

अध्याय १४३

श्लोक 47

आयामो ऽपि च तावान्वै तत्र त्रिमुकुटं स्मृतम् ।मुकुटस्य तु विस्तारः क्रोशमानो घटोद्भव

āyāmo 'pi ca tāvānvai tatra trimukuṭaṃ smṛtam / mukuṭasya tu vistāraḥ krośamāno ghaṭodbhava

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Its length is the same, and there it is said to have three crowns; the width of each crown is a krosha, O pot-born one.

अध्याय १४३

श्लोक 48

क्रोशद्वयं समुन्नद्धं ह्रासं गोपुरवन्मुने ।मुकुटस्यान्तरे क्षोणी क्रोशार्धेन च संमिता

krośadvayaṃ samunnaddhaṃ hrāsaṃ gopuravanmune / mukuṭasyāntare kṣoṇī krośārdhena ca saṃmitā

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

It rises two kroshas, decreasing like the gate-tower, O sage; the ground between the crowns measures half a krosha.

अध्याय १४३

श्लोक 49

मुकुटं पश्चिमे प्राच्यां दक्षिणे द्वारगोपुरे ।दक्षोत्तरस्तु मुकुटाः पश्चिमद्वारगोपुरे

mukuṭaṃ paścime prācyāṃ dakṣiṇe dvāragopure / dakṣottarastu mukuṭāḥ paścimadvāragopure

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

On the eastern and southern gate-towers the crowns face west; on the western gate-tower the crowns face south and north.

अध्याय १४३

श्लोक 50

दक्षिणद्वारवत्प्रोक्ता उत्तरद्वाःकिरीटिकाः ।पश्चिमद्वारवत्पूर्वद्वारे मुकुटकल्पना

dakṣiṇadvāravatproktā uttaradvāḥkirīṭikāḥ / paścimadvāravatpūrvadvāre mukuṭakalpanā

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

The crowns of the northern gate are declared like those of the southern gate; on the eastern gate the crowns are arranged like those of the western gate.

अध्याय १४३

श्लोक 51

कालायसाख्यशालस्यान्तरे मारुतयोजने ।अन्तरे कांस्यशालस्य पूर्ववद्गोपुरो ऽन्वितः

kālāyasākhyaśālasyāntare mārutayojane / antare kāṃsyaśālasya pūrvavadgopuro 'nvitaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Within the wall called Kalayasa, seven yojanas in, is the bronze wall with gate-towers as before.

अध्याय १४३

श्लोक 52

शालमूलप्रमाणं च पूर्ववत्परिकीर्तितम् ।कांस्यशालो ऽपि पूर्वादिदिक्षु द्वारसमन्विन्तः

śālamūlapramāṇaṃ ca pūrvavatparikīrtitam / kāṃsyaśālo 'pi pūrvādidikṣu dvārasamanvintaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

The measure of the base of the wall is declared as before; the bronze wall too has gates in the east and the other directions,

अध्याय १४३

श्लोक 53

द्वारेद्वारे गोपुराणि पर्वलक्षणभाञ्जि च ।कालायसस्य कांस्यस्य य्ॐऽतर्देशः समन्ततः

dvāredvāre gopurāṇi parvalakṣaṇabhāñji ca / kālāyasasya kāṃsyasya yoṃ'tardeśaḥ samantataḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

and at every gate there are gate-towers with the same features. The region between the iron and bronze walls all around

अध्याय १४३

श्लोक 54

नानावृक्षमहोद्यानं तत्प्रोक्तं कुम्भसंभव ।उद्भिज्जाद्यं यावदस्ति तत्सर्वं तत्र वर्तते

nānāvṛkṣamahodyānaṃ tatproktaṃ kumbhasaṃbhava / udbhijjādyaṃ yāvadasti tatsarvaṃ tatra vartate

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

is said to be a great garden of various trees, O pot-born one; everything that springs from the earth is found there.

अध्याय १४३

श्लोक 55

परंसहस्रास्तरवः सदापुष्पाः सदाफलाः ।सदापल्लवशोभाढ्याः सदा सौरभसंकुलाः

paraṃsahasrāstaravaḥ sadāpuṣpāḥ sadāphalāḥ / sadāpallavaśobhāḍhyāḥ sadā saurabhasaṃkulāḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

More than thousands of trees, ever in flower and ever in fruit, ever beautiful with fresh shoots, ever full of fragrance:

अध्याय १४३

श्लोक 56

चूताः कङ्कोलका लोध्रा बकुलाः कर्णिकारकाः ।शिंशपाश्च शिरीषाश्च देवदारुनमेरवः

cūtāḥ kaṅkolakā lodhrā bakulāḥ karṇikārakāḥ / śiṃśapāśca śirīṣāśca devadārunameravaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

mangoes, kankolas, lodhras, bakulas, karnikaras, shimshapas, shirishas, devadarus and nameru trees,

अध्याय १४३

श्लोक 57

पुन्नागा नागभद्राश्च मुचुकुन्दाश्च कट्फलाः ।एलालवङ्गास्तक्कोलास्तथा कर्पूरशाखिनः

punnāgā nāgabhadrāśca mucukundāśca kaṭphalāḥ / elālavaṅgāstakkolāstathā karpūraśākhinaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

punnagas, nagabhadras, muchukundas, katphalas, cardamoms, cloves, takkolas and camphor trees,

अध्याय १४३

श्लोक 58

पीलवः काकतुण्ड्यश्च शालकाश्चासनास्तथा ।काञ्चनाराश्च लकुचाः पनसा हिङ्गुलास्तथा

pīlavaḥ kākatuṇḍyaśca śālakāścāsanāstathā / kāñcanārāśca lakucāḥ panasā hiṅgulāstathā

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

pilus, kakatundis, shalakas, asanas, kanchanaras, lakuchas, jackfruits and hingulas,

अध्याय १४३

श्लोक 59

पाटलाश्च फलिन्यश्च जटिल्यो जघनेफलाः ।गणिकाश्च कुरण्टाश्च बन्धुजीवाश्च दाडिमाः

pāṭalāśca phalinyaśca jaṭilyo jaghanephalāḥ / gaṇikāśca kuraṇṭāśca bandhujīvāśca dāḍimāḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

patalas, phalinis, jatilis, jaghanephalas, ganikas, kurantas, bandhujivas and pomegranates,

अध्याय १४३

श्लोक 60

अश्वकर्णा हस्तिकर्णाश्चांपेयाः कनकद्रुमाः ।यूथिकास्तालपर्ण्यश्च तुलस्यश्च सदाफलाः

aśvakarṇā hastikarṇāścāṃpeyāḥ kanakadrumāḥ / yūthikāstālaparṇyaśca tulasyaśca sadāphalāḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

ashvakarnas, hastikarnas, champakas, golden trees, jasmines, talaparnis and ever-fruiting tulasis,

अध्याय १४३

श्लोक 61

तालास्तमालहिन्तालखर्जूराः शरबर्बुराः ।इक्षवः क्षीरिणश्चैव श्लेष्मान्तकविभीतकाः

tālāstamālahintālakharjūrāḥ śarabarburāḥ / ikṣavaḥ kṣīriṇaścaiva śleṣmāntakavibhītakāḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

palmyras, tamalas, hintalas, date palms, sharas, barburas, sugarcanes, milky trees, shleshmantakas and vibhitakas,

अध्याय १४३

श्लोक 62

हरीत्क्यस्त्ववाक्पुष्प्यो घोण्टाल्यः स्वर्गपुष्पिकाः ।भल्लातकाश्च खदिराः शाखोटाश्चन्दनद्रुमाः

harītkyastvavākpuṣpyo ghoṇṭālyaḥ svargapuṣpikāḥ / bhallātakāśca khadirāḥ śākhoṭāścandanadrumāḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

haritakis, avakpushpis, ghontalis, svargapushpikas, bhallatakas, khadiras, shakhotas and sandal trees,

अध्याय १४३

श्लोक 63

कालागुरुद्रुमाः कालस्कन्धाश्चिञ्चा वदास्तथा ।उदुंबरार्जुनाश्वत्थाः शमीवृक्षा ध्रुवाद्रुमाः

kālāgurudrumāḥ kālaskandhāściñcā vadāstathā / uduṃbarārjunāśvatthāḥ śamīvṛkṣā dhruvādrumāḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

black aloe trees, kalaskandhas, tamarinds and vatas, udumbaras, arjunas, ashvatthas, shami trees and dhruva trees,

अध्याय १४३

श्लोक 64

रुचकाः कुटजाः सप्तपर्णाश्च कृतमालकाः ।कपित्थास्तिन्तिणी चैवेत्येवमाध्याः सहस्रशः

rucakāḥ kuṭajāḥ saptaparṇāśca kṛtamālakāḥ / kapitthāstintiṇī caivetyevamādhyāḥ sahasraśaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

ruchakas, kutajas, saptaparnas, kritamalakas, kapitthas and tintinis — thousands of such trees,

अध्याय १४३

श्लोक 65

नानाऋतुसमाविष्टा देव्याः शृङ्गारहेतवः ।नानावृक्षमहोत्सेधा वर्तन्ते वरशाखिनः

nānāṛtusamāviṣṭā devyāḥ śṛṅgārahetavaḥ / nānāvṛkṣamahotsedhā vartante varaśākhinaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

pervaded by the various seasons, causes of the Goddess's delight; excellent trees of many kinds and great height stand there.

अध्याय १४३

श्लोक 66

कांस्यशालस्यान्तरोले सप्तयोजनदूरतः ।चतुरस्रस्ताम्रशालः सिंधुयोजनमुन्नतः

kāṃsyaśālasyāntarole saptayojanadūrataḥ / caturasrastāmraśālaḥ siṃdhuyojanamunnataḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Within the bronze wall, seven yojanas in, is the square copper wall, rising seven yojanas.

अध्याय १४३

श्लोक 67

अनयोरन्तरक्षोणी प्रोक्ता कल्पकवाटिका ।कर्पूरगन्धिभिश्चारुरत्नबीजसमन्वितैः

anayorantarakṣoṇī proktā kalpakavāṭikā / karpūragandhibhiścāruratnabījasamanvitaiḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

The ground between these two is called the Kalpaka garden; the trees there bear fruits with the scent of camphor, containing lovely jewel-seeds,

अध्याय १४३

श्लोक 68

काञ्चनत्वक्सुरुचिरैः फलैस्तैः फलिता द्रुमाः ।पीतांबराणि दिव्यानि प्रवालान्येव शाखिषु

kāñcanatvaksuruciraiḥ phalaistaiḥ phalitā drumāḥ / pītāṃbarāṇi divyāni pravālānyeva śākhiṣu

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

very beautiful with golden skins; the fresh shoots on the branches are divine yellow garments;

अध्याय १४३

श्लोक 69

अमृतं स्यान्मधुरसः पुष्पाणि च विभूषणम् ।ईदृशा वहवस्तत्र कल्पवृक्षाः प्रकीर्तिताः

amṛtaṃ syānmadhurasaḥ puṣpāṇi ca vibhūṣaṇam / īdṛśā vahavastatra kalpavṛkṣāḥ prakīrtitāḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

their sap is nectar and their flowers are ornaments. Many such wish-fulfilling trees are said to be there.

अध्याय १४३

श्लोक 70

एषा कक्षा द्वितीया स्यान्कल्पवापीति नामतः ।ताम्रशालस्यान्तराले नागशालः प्रकीर्तिताः

eṣā kakṣā dvitīyā syānkalpavāpīti nāmataḥ / tāmraśālasyāntarāle nāgaśālaḥ prakīrtitāḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

This is the second enclosure, called Kalpavapi by name. Within the copper wall the Naga wall is declared.

अध्याय १४३

श्लोक 71

अनयोरुभयोस्तिर्यगदेशः स्यात्सप्तयोजनः ।तत्र संतानवाटी स्यान्कल्पवापीसमाकृतिः

anayorubhayostiryagadeśaḥ syātsaptayojanaḥ / tatra saṃtānavāṭī syānkalpavāpīsamākṛtiḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

The space between these two is seven yojanas; there is the Santana garden, shaped like the Kalpavapi.

अध्याय १४३

श्लोक 72

तयोर्मध्ये मही प्रोक्ता हरिचन्दनवाटिका ।कल्पवाटीसमाकारा फलपुष्पसमाकुला

tayormadhye mahī proktā haricandanavāṭikā / kalpavāṭīsamākārā phalapuṣpasamākulā

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

The ground between them is called the Harichandana garden, like the Kalpa garden, crowded with fruits and flowers.

अध्याय १४३

श्लोक 73

एषु सर्वेषु शालेषु पूर्ववद्द्वारकल्पनम् ।पूर्ववद्गोपुराणां च मुकुटानां च कल्पनम्

eṣu sarveṣu śāleṣu pūrvavaddvārakalpanam / pūrvavadgopurāṇāṃ ca mukuṭānāṃ ca kalpanam

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

In all these walls the gates are arranged as before, and the gate-towers and crowns are arranged as before.

अध्याय १४३

श्लोक 74

गोपुरद्वारकॢप्तं च द्वारे द्वारे च संमितिः ।आरकूटस्यान्तराले सप्तयोजनदूरतः

gopuradvārakḷptaṃ ca dvāre dvāre ca saṃmitiḥ / ārakūṭasyāntarāle saptayojanadūrataḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

The gate-towers and doors are arranged, with equal measure at every gate. Within the Arakuta wall, seven yojanas in,

अध्याय १४३

श्लोक 75

पञ्चलोहमयः शालः पूर्वशालसमाकृतिः ।तयोर्मध्ये मही प्रोक्ता मन्दारद्रुमवाटिका

pañcalohamayaḥ śālaḥ pūrvaśālasamākṛtiḥ / tayormadhye mahī proktā mandāradrumavāṭikā

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

is a wall made of five metals, shaped like the previous wall; the ground between them is called the Mandara tree garden.

अध्याय १४३

श्लोक 76

पञ्चलोहस्यान्तराले सप्तयोजनदूरतः ।रौप्यशालस्तु संप्रोक्तः पूर्वोक्तैर्लक्षणैर्युतः

pañcalohasyāntarāle saptayojanadūrataḥ / raupyaśālastu saṃproktaḥ pūrvoktairlakṣaṇairyutaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Within the five-metal wall, seven yojanas in, is declared the silver wall, with the characteristics described before.

अध्याय १४३

श्लोक 77

तयोर्मध्यमही प्रोक्ता पारिजातद्रुवाटिका ।दिव्यामोदसुसंपूर्णा फलपुष्पभरोज्ज्वला

tayormadhyamahī proktā pārijātadruvāṭikā / divyāmodasusaṃpūrṇā phalapuṣpabharojjvalā

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

The ground between them is called the Parijata tree garden, full of divine fragrance and bright with loads of fruits and flowers.

अध्याय १४३

श्लोक 78

रौप्यशालस्यान्तराले सप्तयोजनविस्तरः ।हेमशालः प्रकथितः पूर्ववद्द्वारशोभितः

raupyaśālasyāntarāle saptayojanavistaraḥ / hemaśālaḥ prakathitaḥ pūrvavaddvāraśobhitaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Within the silver wall, seven yojanas in, is declared the golden wall, adorned with gates as before.

अध्याय १४३

श्लोक 79

तयोर्मध्ये महीप्रोक्ता कदम्बतरुवाटिका ।तत्र दिव्या नीपवृक्षा योजनद्वयमुन्नताः

tayormadhye mahīproktā kadambataruvāṭikā / tatra divyā nīpavṛkṣā yojanadvayamunnatāḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

The ground between them is called the Kadamba tree garden; there are divine nipa trees two yojanas high,

अध्याय १४३

श्लोक 80

सदैव मदिरास्पन्दा मेदुरप्रसवोज्ज्वलाः ।येभ्यः कादंबरी नाम योगिनी भोगदायिनी

sadaiva madirāspandā meduraprasavojjvalāḥ / yebhyaḥ kādaṃbarī nāma yoginī bhogadāyinī

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

ever dripping with wine, bright with thick blossoms, from which comes the Yogini named Kadambari, giver of enjoyment.

अध्याय १४३

श्लोक 81

विशिष्टा मदिरोद्याना मन्त्रिण्याः सततं प्रिया ।ते नीपवृक्षाः सुच्छायाः पत्रलाः पल्लवाकुलाः ।आमोदलोलभृङ्गालीझङ्कारैः पूरितोदराः

viśiṣṭā madirodyānā mantriṇyāḥ satataṃ priyā / te nīpavṛkṣāḥ succhāyāḥ patralāḥ pallavākulāḥ / āmodalolabhṛṅgālījhaṅkāraiḥ pūritodarāḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

That special wine-garden is ever dear to the Mantrini. Those nipa trees give good shade, are leafy and full of shoots, their interiors filled with the humming of rows of bees roaming for fragrance.

अध्याय १४३

श्लोक 82

तत्रैव मन्त्रिणीनाथाया मन्दिरं सुमनोहरम् ।कदंबवनवाट्यास्तु विदिक्षुज्वलनादितः

tatraiva mantriṇīnāthāyā mandiraṃ sumanoharam / kadaṃbavanavāṭyāstu vidikṣujvalanāditaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

There is the very charming mansion of the Mantrinatha. In the Kadamba forest garden, in the intermediate directions beginning with the south-east,

अध्याय १४३

श्लोक 83

चत्वारि मन्दिराण्युच्चैः कल्पितान्यादिशिल्पिना ।एकैकस्य तु गे७स्य विस्तारः पञ्चयोजनः

catvāri mandirāṇyuccaiḥ kalpitānyādiśilpinā / ekaikasya tu ge7sya vistāraḥ pañcayojanaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

four lofty mansions were built by the primal architect; each house is five yojanas wide,

अध्याय १४३

श्लोक 84

पञ्चयोजनमायामः सप्तावरणतः स्थितिः ।एवमन्यविदिक्षु स्युस्सर्वत्र प्रियकद्रुमाः ।निवासनगरी सेयं श्यामायाः परिकीर्तिता

pañcayojanamāyāmaḥ saptāvaraṇataḥ sthitiḥ / evamanyavidikṣu syussarvatra priyakadrumāḥ / nivāsanagarī seyaṃ śyāmāyāḥ parikīrtitā

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

five yojanas long, and stands within seven enclosures. So it is in the other intermediate directions, with priyaka trees everywhere. This is declared to be the residential city of Shyama.

अध्याय १४३

श्लोक 85

सेनार्थं नगरी त्वन्या महापद्माटवीस्थले ।यदत्रैव गृह तस्या बहुयोजनदूरतः

senārthaṃ nagarī tvanyā mahāpadmāṭavīsthale / yadatraiva gṛha tasyā bahuyojanadūrataḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Another city, for the army, is in the region of the great lotus forest. Since her house here is many yojanas away,

अध्याय १४३

श्लोक 86

श्रीदेव्या नित्यसेवा तु मत्रिण्या न घटिष्यते ।अतश्चितामणिगृहोपान्ते ऽपि भवनं कृतम् ।तस्याः श्रीमन्त्रनाथायाः सुरत्वष्ट्रा मयेन च

śrīdevyā nityasevā tu matriṇyā na ghaṭiṣyate / ataścitāmaṇigṛhopānte 'pi bhavanaṃ kṛtam / tasyāḥ śrīmantranāthāyāḥ suratvaṣṭrā mayena ca

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

the Mantrini could not perform daily service to the Goddess; therefore a dwelling for that glorious Mantranatha was built near the house of the wish-granting gem by the divine artisan and Maya.

अध्याय १४३

श्लोक 87

श्रीपुरे मन्त्रेणी देव्या मन्दिरस्य गुणान्बहुन् ।वर्णयिष्यति को नाम यो द्विजिह्वासहस्रवान्

śrīpure mantreṇī devyā mandirasya guṇānbahun / varṇayiṣyati ko nāma yo dvijihvāsahasravān

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Who could describe the many excellences of the Mantrini Goddess's mansion in Shripura, even with a thousand tongues?

अध्याय १४३

श्लोक 88

कादंबरीमदाताम्रनयनाः कलवीणया ।गायन्त्यस्तत्र खेलन्ति मान्यमातङ्गकन्यकाः

kādaṃbarīmadātāmranayanāḥ kalavīṇayā / gāyantyastatra khelanti mānyamātaṅgakanyakāḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

There the honoured daughters of Matanga, their eyes coppery with Kadambari wine, sing to the sweet lute and play.

अध्याय १४३

श्लोक 89

अगस्त्य उवाच मातङ्गो नाम कःप्रोक्तस्तस्य कन्याः कथं च ताः ।सेवन्ते मन्त्रिणीनाथां सदा मधुमदालसाः

agastya uvāca mātaṅgo nāma kaḥproktastasya kanyāḥ kathaṃ ca tāḥ / sevante mantriṇīnāthāṃ sadā madhumadālasāḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Agastya said: Who is this Matanga, and how do his daughters, ever languid with the intoxication of wine, serve the Mantrinatha?

अध्याय १४३

श्लोक 90

हयग्रीव उवाच मतङ्गो नाम तपसामेकराशिस्तपोधनः ।महाप्रभावसंपन्नो जगत्सर्जनलंपटः

hayagrīva uvāca mataṅgo nāma tapasāmekarāśistapodhanaḥ / mahāprabhāvasaṃpanno jagatsarjanalaṃpaṭaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Hayagriva said: Matanga was an ascetic, a veritable heap of austerity, endowed with great power and eager to create a world.

अध्याय १४३

श्लोक 91

तपः शक्त्यात्तधिया च सर्वत्राज्ञाप्रवर्त्तकः ।तस्य पुत्रस्तु मातङ्गो मुद्रिणीं मन्त्रिनायिकाम्

tapaḥ śaktyāttadhiyā ca sarvatrājñāpravarttakaḥ / tasya putrastu mātaṅgo mudriṇīṃ mantrināyikām

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

By the power of austerity and firm mind he extended his command everywhere. His son Matanga propitiated Mudrini, the leader of mantras,

अध्याय १४३

श्लोक 92

।घोरैस्तपोभिरत्यर्थं पूरयामास धीरधीः ।मतङ्गमुनिपुत्रेण सुचिरं समुपासिता

. ghoraistapobhiratyarthaṃ pūrayāmāsa dhīradhīḥ / mataṅgamuniputreṇa suciraṃ samupāsitā

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

with exceedingly terrible austerities, being of steady mind. Long worshipped by the son of the sage Matanga,

अध्याय १४३

श्लोक 93

मन्त्रिणी कृतसान्निध्या वृणीष्व वरमित्यशात् ।सो ऽपिसर्वमुनिश्रेष्ठो मातङ्गस्तपसां निधिः ।उवाच तां पुरो दत्तसान्निध्यां श्यामलांबिकाम्

mantriṇī kṛtasānnidhyā vṛṇīṣva varamityaśāt / so 'pisarvamuniśreṣṭho mātaṅgastapasāṃ nidhiḥ / uvāca tāṃ puro dattasānnidhyāṃ śyāmalāṃbikām

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

the Mantrini granted him her presence and said, "Choose a boon." Then Matanga, best of all sages, a treasure of austerity, spoke to Shyamalamba, who had appeared before him.

अध्याय १४३

श्लोक 94

मातङ्गमहामुनिरुवाच देवी त्वत्स्मृतिमात्रेण सर्वाश्च मम सिद्धयः ।जाता एवाणिमाद्यास्ताः सर्वाश्चान्या विभूतयः

mātaṅgamahāmuniruvāca devī tvatsmṛtimātreṇa sarvāśca mama siddhayaḥ / jātā evāṇimādyāstāḥ sarvāścānyā vibhūtayaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

The great sage Matanga said: O Goddess, by merely remembering you all perfections have come to me — minuteness and the rest and all other powers.

अध्याय १४३

श्लोक 95

प्रापणीयन्न मे किञ्चिदस्त्यंबभुवनत्रये ।सर्वतः प्राप्तकालस्य भवत्याश्चरितस्मृतेः

prāpaṇīyanna me kiñcidastyaṃbabhuvanatraye / sarvataḥ prāptakālasya bhavatyāścaritasmṛteḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

There is nothing left for me to attain in the three worlds, O Mother, for I have obtained everything through remembrance of your deeds.

अध्याय १४३

श्लोक 96

अथापि तव सांनिध्यमिदं नो निष्फलं भवेत् ।एवं परं प्रार्थये ऽहं तं वरं पूरयांबिके

athāpi tava sāṃnidhyamidaṃ no niṣphalaṃ bhavet / evaṃ paraṃ prārthaye 'haṃ taṃ varaṃ pūrayāṃbike

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Yet let this presence of yours not be fruitless for us. I ask this one boon; fulfil it, O Mother.

अध्याय १४३

श्लोक 97

पूर्वं हिमवता सार्थं सौहार्दं परिहासवान् ।क्रीडामत्तेन चावाच्यैस्तत्र तेन प्रगल्भितम्

pūrvaṃ himavatā sārthaṃ sauhārdaṃ parihāsavān / krīḍāmattena cāvācyaistatra tena pragalbhitam

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Long ago, in friendship and jest with Himavan, he, intoxicated with play, boasted there in unseemly words;

अध्याय १४३

श्लोक 98

अहङ्गौरीगुरुरिति श्लाघामात्मनि तेनिवान् ।तद्वाक्यं मम नैवाभूद्यतस्तत्राधिको गुणः

ahaṅgaurīgururiti ślāghāmātmani tenivān / tadvākyaṃ mama naivābhūdyatastatrādhiko guṇaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

he praised himself saying, "I am the father of Gauri." I had no answer, since in that respect his merit was greater.

अध्याय १४३

श्लोक 99

उभयोर्गुणसाम्ये तु मित्रयोरधिके गुणे ।एकस्य कारणाज्जाते तत्रान्यस्य स्पृहा भवेत्

ubhayorguṇasāmye tu mitrayoradhike guṇe / ekasya kāraṇājjāte tatrānyasya spṛhā bhavet

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

When two friends are equal in merit, and one gains greater merit for some reason, the other feels a longing.

अध्याय १४३

श्लोक 100

गौरीगुरुत्वश्लाघार्थं प्राप्तकामो ऽप्यहं तपः ।कृतवान्मन्त्रिणीनाथे तत्त्वंमत्तनया भव

gaurīgurutvaślāghārthaṃ prāptakāmo 'pyahaṃ tapaḥ / kṛtavānmantriṇīnāthe tattvaṃmattanayā bhava

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Though my desires are fulfilled, I performed austerities to be able to boast of being the father of Gauri. So, O Mantrinatha, become my daughter,

अध्याय १४३

श्लोक 101

यतो मन्नामविख्याता भविष्यसि न संशयः ।इत्युक्तं वचनं श्रुत्वा मातङ्गस्य महामुनेः ।तथास्त्विति तिरोघत् स च प्रीतो ऽभवन्मुनिः

yato mannāmavikhyātā bhaviṣyasi na saṃśayaḥ / ityuktaṃ vacanaṃ śrutvā mātaṅgasya mahāmuneḥ / tathāstviti tiroghat sa ca prīto 'bhavanmuniḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

so that you will become famous by my name, without doubt." Hearing these words of the great sage Matanga, she said "So be it" and vanished, and the sage was pleased.

अध्याय १४३

श्लोक 102

मातङ्गस्य महर्षेस्तु तस्य स्वप्ने तदा मुदा ।तापिच्छमञ्जरीमेकां ददौ कर्णावतंसतः

mātaṅgasya maharṣestu tasya svapne tadā mudā / tāpicchamañjarīmekāṃ dadau karṇāvataṃsataḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Then in a dream she joyfully gave the great sage Matanga a single spray of tapichchha from her ear-ornament.

अध्याय १४३

श्लोक 103

तत्स्वप्नस्य प्रभावेण मातङ्गस्य सधर्मिणी ।नाम्ना सिद्धिमती गर्भे लघुश्यामामधारयत्

tatsvapnasya prabhāveṇa mātaṅgasya sadharmiṇī / nāmnā siddhimatī garbhe laghuśyāmāmadhārayat

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

By the power of that dream, Matanga's wife, named Siddhimati, bore Laghushyama in her womb.

अध्याय १४३

श्लोक 104

तत एव समुत्पन्ना मातङ्गी तेन कीर्तिताः ।लघुश्यामेति सा प्रोक्त श्यामा यन्मूलकन्दभूः

tata eva samutpannā mātaṅgī tena kīrtitāḥ / laghuśyāmeti sā prokta śyāmā yanmūlakandabhūḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

From her was born Matangi, hence so named; she is called Laghushyama, the root and source of Shyama.

अध्याय १४३

श्लोक 105

मातङ्गकन्यका हृद्याः कोटीनामपि कोटिशः ।लघुश्यामा महाश्यामामातङ्गी वृन्दसंयुताः ।अङ्गशक्तित्वमापन्नाः सेवन्ते प्रियकप्रियाम्

mātaṅgakanyakā hṛdyāḥ koṭīnāmapi koṭiśaḥ / laghuśyāmā mahāśyāmāmātaṅgī vṛndasaṃyutāḥ / aṅgaśaktitvamāpannāḥ sevante priyakapriyām

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

The lovely daughters of Matanga, crores upon crores, with groups of Laghushyama, Mahashyama and Matangi, having become the limb-Shaktis, serve Priyakapriya.

अध्याय १४३

श्लोक 106

इति मातङ्गकन्यानामुत्पत्तिः कुंभसंभव ।कथिताः सप्तकक्षाश्च शाला लोहादिनिर्मिताः

iti mātaṅgakanyānāmutpattiḥ kuṃbhasaṃbhava / kathitāḥ saptakakṣāśca śālā lohādinirmitāḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Thus, O pot-born one, the origin of the daughters of Matanga has been told, and the seven enclosures and walls made of iron and other metals.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmANDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Brahmanda Purana — Chapter 143
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.