Brahmanda Purana· Brahmāṇḍa Purāṇa
144
अध्याय 144 / 156

Book 3 - Adhyaya 32

67 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ67 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय १४४

श्लोक 1

इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे ललितोपाख्याने हयग्रीवागस्त्यसंवादे सप्तकक्ष्या मतङ्गकन्याप्रादुर्भावो नामैकत्रिंशो ऽध्यायः अगस्त्य उवाच लोहादिसप्तशालानां रक्षका एव संति वै ।तन्नामकीर्तय प्राज्ञ येन मे संशयच्छिदा

iti śrībrahmāṇḍamahāpurāṇe uttarabhāge lalitopākhyāne hayagrīvāgastyasaṃvāde saptakakṣyā mataṅgakanyāprādurbhāvo nāmaikatriṃśo 'dhyāyaḥ agastya uvāca lohādisaptaśālānāṃ rakṣakā eva saṃti vai / tannāmakīrtaya prājña yena me saṃśayacchidā

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Thereupon arose a glorious deity named Durga. She had a cosmic form evolved by the refulgence of all Devas.

अध्याय १४४

श्लोक 2

हयग्रीव उवाच नानावृक्षमहोद्याने वर्तते कुंभसंभव ।महाकालः सर्वलोकभक्षकः श्यामविग्रहः

hayagrīva uvāca nānāvṛkṣamahodyāne vartate kuṃbhasaṃbhava / mahākālaḥ sarvalokabhakṣakaḥ śyāmavigrahaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

The wicked Danava discharged the missile Mukdstra (that of dumbness) among the armies of Saktis. The mother of the universe discharged the missile named Mahdvdgvadini (the great and eloquent one).

अध्याय १४४

श्लोक 3

श्यामकञ्चुकधारी च मदारुणविलोचनः ।ब्रह्माण्डचषके पूर्णं पिबन्विश्वरसायनम्

śyāmakañcukadhārī ca madāruṇavilocanaḥ / brahmāṇḍacaṣake pūrṇaṃ pibanviśvarasāyanam

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

' In the course of battle the haughty and ferocious

अध्याय १४४

श्लोक 4

महाकालीं घनश्यामामनङ्गार्द्रामपाङ्गयन् ।सिंहासने समासीनः कल्पान्ते कलनात्मके

mahākālīṃ ghanaśyāmāmanaṅgārdrāmapāṅgayan / siṃhāsane samāsīnaḥ kalpānte kalanātmake

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

From V. 90 onwards Bhanda used an Astra for counteracting which God Visnu had to incarnate. Here the Nine Aoataras of Visnu as we know them today are given and not the ones in the body of the Bd. P. (such as Dattatreya etc).

अध्याय १४४

श्लोक 5

ललिताध्यानसंपन्नो ललितापूजनोत्सुकः ।वितन्वंल्लरिताभक्तेः स्वायुषो दीर्घ दीर्घताम् ।कालमृत्युप्रमुख्यैश्च किङ्करैरपि सेवितः

lalitādhyānasaṃpanno lalitāpūjanotsukaḥ / vitanvaṃllaritābhakteḥ svāyuṣo dīrgha dīrghatām / kālamṛtyupramukhyaiśca kiṅkarairapi sevitaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

The Saktis who were supported by him by means of that huge skull-like shell of large area became delighted. They discarded their fear ofthe Sagara (sea) missile.

अध्याय १४४

श्लोक 6

महाकालीमहाकालौ ललिताज्ञाप्रवर्त्तकौ ।विश्वं कलयतः कृत्स्नं प्रथमे ऽध्वनि वासिनौ

mahākālīmahākālau lalitājñāpravarttakau / viśvaṃ kalayataḥ kṛtsnaṃ prathame 'dhvani vāsinau

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Arnavdstra

अध्याय १४४

श्लोक 7

कालचक्रं मतङ्गस्य तस्यैवासनतां गताम् ।चतुरावरणोपेतं मध्ये बिन्दुमनोहरम्

kālacakraṃ mataṅgasya tasyaivāsanatāṃ gatām / caturāvaraṇopetaṃ madhye bindumanoharam

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Hiranyaksa

अध्याय १४४

श्लोक 8

त्रिकोणंपञ्चकोणं च षोडशच्छदपङ्कजम् ।अष्टारपङ्कजं चैवं महाकालस्तु मध्यगः

trikoṇaṃpañcakoṇaṃ ca ṣoḍaśacchadapaṅkajam / aṣṭārapaṅkajaṃ caivaṃ mahākālastu madhyagaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Hiranyakasipu

अध्याय १४४

श्लोक 9

त्रिकोणे तु महाकाल्या महासंध्या महानिशा ।एतास्तिस्रो महादेव्यो महाकालस्य शक्तयः

trikoṇe tu mahākālyā mahāsaṃdhyā mahāniśā / etāstisro mahādevyo mahākālasya śaktayaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Ballndra (Bali)

अध्याय १४४

श्लोक 10

तत्रैव पञ्चकोणाग्रे प्रत्यूषश्च पितृप्रसूः ।प्राह्णापराह्णमध्याह्नाः पञ्च कालस्य शक्तयः

tatraiva pañcakoṇāgre pratyūṣaśca pitṛprasūḥ / prāhṇāparāhṇamadhyāhnāḥ pañca kālasya śaktayaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Sahasrarjuna

अध्याय १४४

श्लोक 11

अथ षोडशपत्राब्जे स्थिता शक्तीर्मुने शृणु ।दिनमिश्रा तमिस्रा च ज्योत्स्नी चैव तु पक्षिणी

atha ṣoḍaśapatrābje sthitā śaktīrmune śṛṇu / dinamiśrā tamisrā ca jyotsnī caiva tu pakṣiṇī

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Paulastya (Havana)

अध्याय १४४

श्लोक 12

प्रदोषा च निशीथा च प्रहरा पूर्णिमापि च ।राका चानुमतिश्चैव तथैवामावस्यिका पुनः

pradoṣā ca niśīthā ca praharā pūrṇimāpi ca / rākā cānumatiścaiva tathaivāmāvasyikā punaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Rajasura (A great number of demons were born as kings

अध्याय १४४

श्लोक 13

सिनीवाली कुहूर्भद्रा उपरागा च षोडशी ।एता षोडशमात्रस्थाः शक्तयः षोडश स्मृताः

sinīvālī kuhūrbhadrā uparāgā ca ṣoḍaśī / etā ṣoḍaśamātrasthāḥ śaktayaḥ ṣoḍaśa smṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Kali missile (Buddha is not mentioned here)

अध्याय १४४

श्लोक 14

कला काष्ठा निमेषाश्च क्षणाश्चैव लवास्त्रुटिः ।मुहुर्ताः कुतपाहोरा शुक्लपक्षस्तथैव च

kalā kāṣṭhā nimeṣāśca kṣaṇāścaiva lavāstruṭiḥ / muhurtāḥ kutapāhorā śuklapakṣastathaiva ca

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

The lord then quaffed the entire quantity of water in the ocean.

अध्याय १४४

श्लोक 15

कृष्णपक्षायनाश्चैव विषुवा च त्रयोदशी ।संवत्सरा च परिवत्सरेडावत्सरापि च

kṛṣṇapakṣāyanāścaiva viṣuvā ca trayodaśī / saṃvatsarā ca parivatsareḍāvatsarāpi ca

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Crores and crores of those Hiranyaksas were utterly annihilated when they were smashed and crushed as well as torn asunder by that snouted Boar as hard as adamant.

अध्याय १४४

श्लोक 16

एताःषोडश पत्राब्जवासिन्यः शक्तयः स्मृताः ।इद्वत्सरा ततश्चेन्दुवत्सरावत्सरे ऽपि च

etāḥṣoḍaśa patrābjavāsinyaḥ śaktayaḥ smṛtāḥ / idvatsarā tataścenduvatsarāvatsare 'pi ca

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Bhanda, the great Asura, thendischarged against the goddess Lalita the extremely dreadful missile Ballndra that was destructive of all deities.

अध्याय १४४

श्लोक 17

तिथिर्वारांश्च नक्षत्रं योगाश्च करणानि च ।एतास्तु शक्तयो नागपत्रांभोरुहसंस्थिताः

tithirvārāṃśca nakṣatraṃ yogāśca karaṇāni ca / etāstu śaktayo nāgapatrāṃbhoruhasaṃsthitāḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

For destroying the pride of that missile, hundreds of Vamanas came out from the highly powerful tip of the

अध्याय १४४

श्लोक 18

कलिः कल्पा च कलना काली चेति चतुष्टयम् ।द्वारपालकतां प्राप्तं कालच क्रस्य भास्वतः

kaliḥ kalpā ca kalanā kālī ceti catuṣṭayam / dvārapālakatāṃ prāptaṃ kālaca krasya bhāsvataḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

In the course of battle, Bhanda, the Daitya, discharged Haihaya missile. From that were born thousands and crores of Arjunas with thousand hands.

अध्याय १४४

श्लोक 19

एता महाकालदेव्यो मदप्रहसिताननाः ।मदिरापूर्णचषकमशेषं चारुणप्रभम् ।दधानाः श्यामलाकाराः सर्वाः कालस्य योषितः

etā mahākāladevyo madaprahasitānanāḥ / madirāpūrṇacaṣakamaśeṣaṃ cāruṇaprabham / dadhānāḥ śyāmalākārāḥ sarvāḥ kālasya yoṣitaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

When they were destroyed, Asura Bhanda became highly furious. He discharged the dreadful Kali missile that caused violation and transgression of virtue.

अध्याय १४४

श्लोक 20

ललितापूजनध्यानजपस्तोत्रपरायणाः ।निषेवन्ते महाकालं कालचक्रासनस्थितम्

lalitāpūjanadhyānajapastotraparāyaṇāḥ / niṣevante mahākālaṃ kālacakrāsanasthitam

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

When all the miraculous missiles were thus destroyed, the evil-minded (Asuras) discharged the missile of Mahamoha (great delusion and fainting). The Saktis. swooned on account of that.

अध्याय १४४

श्लोक 21

अथ कल्पकवट्यास्तु रक्षकः कुम्भसंभव ।वसन्तर्तुर्महातेजा ललिताप्रियकिङ्करः

atha kalpakavaṭyāstu rakṣakaḥ kumbhasaṃbhava / vasantarturmahātejā lalitāpriyakiṅkaraḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

By discharging the Sambhava missile (that of Lord (Siva) the mother split up the Mahamoha missile. As the great battle took place thus with the continuous flow of missiles and counter missiles the sun, the lord of rays was about to reach the western mountain (the mountain ofsetting).

अध्याय १४४

श्लोक 22

पुष्पसिंहासनासीनः पुष्पमाध्वीमदारुणाः ।पुष्पायुधः पुष्पभूषः पुष्पच्छत्रेण शोभितः

puṣpasiṃhāsanāsīnaḥ puṣpamādhvīmadāruṇāḥ / puṣpāyudhaḥ puṣpabhūṣaḥ puṣpacchatreṇa śobhitaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Then by means ofNarayana missile the goddess Lalitambika reduced all Aksauhinls to ashes, in the course of the battle.

अध्याय १४४

श्लोक 23

मधुश्रीर्माधवश्रीश्च द्वे देव्यौ तस्य दीव्यतः ।प्रसूनमदिरामत्ते प्रसूनशरलालसे

madhuśrīrmādhavaśrīśca dve devyau tasya dīvyataḥ / prasūnamadirāmatte prasūnaśaralālase

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Then by the Pasupata missile which had the lustre of the enkindled fire of Destruction ofthe world the great queen smashed and crushed forty generals.

अध्याय १४४

श्लोक 24

सन्तानवाटिकापालो ग्रीष्मर्तुस्तीक्ष्णलोचनः ।ललिताकिङ्करो नित्यं तस्यास्त्वाज्ञाप्रवर्तकः

santānavāṭikāpālo grīṣmartustīkṣṇalocanaḥ / lalitākiṅkaro nityaṃ tasyāstvājñāpravartakaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

After carrying out this task ofthe Devas, Kamesvari whose conduct was never blame-worthy, who was the orna-

अध्याय १४४

श्लोक 25

शुक्र श्रीश्च शुचिश्रीश्च तस्य भार्ये उभे स्मृते ।हरिचन्दनवाटी तु मुने वर्षर्तुना स्थिता

śukra śrīśca śuciśrīśca tasya bhārye ubhe smṛte / haricandanavāṭī tu mune varṣartunā sthitā

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

All her soldiers had been subjected to fatigue on account of their work in the battle-field (viz. fighting). They had been burned by the fire of powerful arrows of Bhanda, the Asura. When the sun set, Sri Devata whose prowess was well-renowned brought them to her camp.

अध्याय १४४

श्लोक 26

स वर्षर्न्तुर्महातेजा विद्युत्पङ्गललोचनः ।वज्राट्टहासमुखरो मत्तजीमूतवाहनः

sa varṣarnturmahātejā vidyutpaṅgalalocanaḥ / vajrāṭṭahāsamukharo mattajīmūtavāhanaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

O leading ascetic, if anyone reads even once (the narrative) of the slaying of Bhanda, the Danava, carried out thus by Lalitamba, all his sorrows will be destroyed. He will be master of all eight Siddhis. Both worldly enjoyment and salvation are within his reach.

अध्याय १४४

श्लोक 27

जीमूतकवचच्छन्नो मणिकार्मुकधारकः ।ललितापूजनध्यानजपस्तोत्रपरायणः

jīmūtakavacacchanno maṇikārmukadhārakaḥ / lalitāpūjanadhyānajapastotraparāyaṇaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Those men who read this narrative on holy days will attain flourishing excellent fortune. This narrative of Lalita's valour is destructive of all sins. It is sacred and condu- cive to the attainment of all Siddhis.

अध्याय १४४

श्लोक 28

वर्तते विन्ध्यमथन त्रैलोक्याह्लाददायकः ।नभःश्रीश्च नभस्यश्रीः स्वरस्वारस्वमालिनी

vartate vindhyamathana trailokyāhlādadāyakaḥ / nabhaḥśrīśca nabhasyaśrīḥ svarasvārasvamālinī

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

There abides, O subduer of the Vindhya, the rainy season, giver of delight to the three worlds. Nabhahshri, Nabhasyashri, Svara, Svarasva, Svamalini,

अध्याय १४४

श्लोक 29

अम्बा दुला निरलिश्चाभ्रयन्ती मेघयन्त्रिका ।वर्षयन्ती चिबुणिका वारिधारा च शक्तयः

ambā dulā niraliścābhrayantī meghayantrikā / varṣayantī cibuṇikā vāridhārā ca śaktayaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Amba, Dula, Nirali, Abhrayanti, Meghayantrika, Varshayanti, Chibunika and Varidhara are the Shaktis —

अध्याय १४४

श्लोक 30

वर्षन्त्यो द्वादश प्रोक्ता मदारुणविलोचनाः ।ताभिः समं स वर्षर्तुः शक्तिभिः परमेश्वरीम्

varṣantyo dvādaśa proktā madāruṇavilocanāḥ / tābhiḥ samaṃ sa varṣartuḥ śaktibhiḥ parameśvarīm

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

twelve declared as rain-givers, their eyes red with intoxication. With these Shaktis the rainy season

अध्याय १४४

श्लोक 31

सदैव संजपन्नास्ते निजोत्थैः पुष्पमण्डलैः ।ललिताभक्तदेशांस्तु भूषयन्स्वस्य सम्पदा

sadaiva saṃjapannāste nijotthaiḥ puṣpamaṇḍalaiḥ / lalitābhaktadeśāṃstu bhūṣayansvasya sampadā

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

ever worships the supreme Goddess with circles of flowers born of itself, adorning the lands of Lalita's devotees with its bounty.

अध्याय १४४

श्लोक 32

तद्वैरिणां तु वसुधामनाबृष्ट्या निपीडयन् ।वर्तते सततं देवीकिङ्करौ जलदागमः

tadvairiṇāṃ tu vasudhāmanābṛṣṭyā nipīḍayan / vartate satataṃ devīkiṅkarau jaladāgamaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

But afflicting the land of her enemies with drought, the coming of the clouds always abides as the Goddess's servant.

अध्याय १४४

श्लोक 33

मन्दारवाटिकायां तु सदा शरदृतुर्वसन् ।तां कक्षां रक्षति श्रीमांल्लोकचित्तप्रसादनः

mandāravāṭikāyāṃ tu sadā śaradṛturvasan / tāṃ kakṣāṃ rakṣati śrīmāṃllokacittaprasādanaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

In the Mandara garden the autumn season always dwells; that glorious one, who gladdens the minds of people, guards that enclosure.

अध्याय १४४

श्लोक 34

इषश्रीश्च तथोर्जश्रीस्तस्यर्तोः प्राणनायिके ।ताब्यां संजह्रतुस्तोयं निजोत्थैः पुष्पमण्डलैः ।अभ्यर्चयति साम्राज्ञीं श्रीकामेश्वरयोषितम्

iṣaśrīśca tathorjaśrīstasyartoḥ prāṇanāyike / tābyāṃ saṃjahratustoyaṃ nijotthaiḥ puṣpamaṇḍalaiḥ / abhyarcayati sāmrājñīṃ śrīkāmeśvarayoṣitam

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Ishashri and Urjashri are the beloved queens of that season; with them it brings water, and with circles of flowers born of itself worships the empress, the consort of Kameshvara.

अध्याय १४४

श्लोक 35

हेमन्तर्तुर्महातेजा हिमशीतलविग्रहः ।सदा प्रसन्नवदनो ललिताप्रियकिङ्करः

hemantarturmahātejā himaśītalavigrahaḥ / sadā prasannavadano lalitāpriyakiṅkaraḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

The winter season, of great splendour, its body cool with snow, ever bright of face, a beloved servant of Lalita,

अध्याय १४४

श्लोक 36

निजोत्थैः पुष्पसंभारैरर्चयन्परमेश्वरीम् ।पारिजातस्य वाटीं तु रक्षति ज्वलनार्दनः

nijotthaiḥ puṣpasaṃbhārairarcayanparameśvarīm / pārijātasya vāṭīṃ tu rakṣati jvalanārdanaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

worshipping the supreme Goddess with masses of flowers born of itself, the tormentor of fire guards the Parijata garden.

अध्याय १४४

श्लोक 37

सहःश्रीश्च सहस्यश्रीस्तस्य द्वे योषिते शुभे ।कदम्बवनवाट्यास्तु रक्षकः शिशिराकृतिः

sahaḥśrīśca sahasyaśrīstasya dve yoṣite śubhe / kadambavanavāṭyāstu rakṣakaḥ śiśirākṛtiḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Sahahshri and Sahasyashri are its two lovely wives. The guardian of the Kadamba forest garden is of the form of the cool season.

अध्याय १४४

श्लोक 38

शिशिरर्तुर्मुनिश्रेष्ठ वर्तते कुम्भसम्भव ।सा कक्ष्या तेन सर्वत्र शीशिरीकृतभूतला

śiśirarturmuniśreṣṭha vartate kumbhasambhava / sā kakṣyā tena sarvatra śīśirīkṛtabhūtalā

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

The cool season abides there, O best of sages, O pot-born one; by it that enclosure is made cool everywhere.

अध्याय १४४

श्लोक 39

तद्वासिनी ततः श्यामा देवता शिशिराकृतिः ।तपःश्रीश्च तपस्यश्रीस्तस्य द्वे योषिदुत्तमे ।ताभ्यां सहार्चयत्यंबां ललितां विश्वपावनीम्

tadvāsinī tataḥ śyāmā devatā śiśirākṛtiḥ / tapaḥśrīśca tapasyaśrīstasya dve yoṣiduttame / tābhyāṃ sahārcayatyaṃbāṃ lalitāṃ viśvapāvanīm

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Dwelling there, Shyama is a deity of cool form. Tapahshri and Tapasyashri are its two excellent wives; with them it worships Mother Lalita, purifier of the universe.

अध्याय १४४

श्लोक 40

अगस्त्य उवाच गन्धर्ववदन श्रीमन्नानावृक्षादिसप्तकैः ।प्रथमोद्यानपालस्तु महाकालो मया श्रितः

agastya uvāca gandharvavadana śrīmannānāvṛkṣādisaptakaiḥ / prathamodyānapālastu mahākālo mayā śritaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Agastya said: O horse-faced one, glorious one, I have learned of Mahakala, guardian of the first garden among the seven of various trees,

अध्याय १४४

श्लोक 41

चतुरावरणं चक्रं त्वया तस्य प्रकीर्तितम् ।षण्णामृतूनामन्येषां कल्पकोद्यानवाटिषु ।पालकत्वं श्रुतं त्वत्तश्चक्रदेव्यस्तु न श्रुताः

caturāvaraṇaṃ cakraṃ tvayā tasya prakīrtitam / ṣaṇṇāmṛtūnāmanyeṣāṃ kalpakodyānavāṭiṣu / pālakatvaṃ śrutaṃ tvattaścakradevyastu na śrutāḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

and you have described his chakra with four enclosures. I have heard from you that the other six seasons guard the wish-tree gardens, but I have not heard of the goddesses of their chakras.

अध्याय १४४

श्लोक 42

अत एव वसन्तादिचक्रावरणदेवताः ।क्रमेण ब्रूहि भगवन्सर्वज्ञो ऽसि यतो महान्

ata eva vasantādicakrāvaraṇadevatāḥ / krameṇa brūhi bhagavansarvajño 'si yato mahān

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Therefore, O Lord, tell me in order the enclosure-deities of the chakras of spring and the others, for you are great and all-knowing.

अध्याय १४४

श्लोक 43

हयग्रीव उवाच आकर्णय मुनिश्रेष्ट तत्तच्चक्रस्थदेवताः

hayagrīva uvāca ākarṇaya muniśreṣṭa tattaccakrasthadevatāḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Hayagriva said: Hear, O best of sages, the deities stationed in each chakra.

अध्याय १४४

श्लोक 44

कालचक्रं पुरा प्रोक्तं वासन्तं चक्रमुच्यते ।त्रिकोणं पञ्चकोणं च नागच्छदसरोरुहम् ।षोडशारं सरोजं च दशारद्वितयं पुनः

kālacakraṃ purā proktaṃ vāsantaṃ cakramucyate / trikoṇaṃ pañcakoṇaṃ ca nāgacchadasaroruham / ṣoḍaśāraṃ sarojaṃ ca daśāradvitayaṃ punaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

The Kala chakra was described before; now the chakra of spring is told: a triangle, a pentagon, an eight-petalled lotus, a sixteen-petalled lotus, and two ten-spoked figures,

अध्याय १४४

श्लोक 45

चतुरस्रं च विज्ञेयं सप्तावरणसंयुतम् ।तन्मध्ये बिन्दुचक्रस्थो वसन्तर्तुर्महाद्युति

caturasraṃ ca vijñeyaṃ saptāvaraṇasaṃyutam / tanmadhye binducakrastho vasantarturmahādyuti

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

and a square — it should be known as having seven enclosures. In its centre, in the dot-chakra, is the season of spring, of great radiance.

अध्याय १४४

श्लोक 46

तदेकद्वयसंलग्ने मधुश्रीमाधवश्रियौ ।उभाभ्यां निजहस्ताभ्यामुभयोस्तनमेककम्

tadekadvayasaṃlagne madhuśrīmādhavaśriyau / ubhābhyāṃ nijahastābhyāmubhayostanamekakam

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Clinging to him on either side are Madhushri and Madhavashri; with his two hands he presses one breast of each,

अध्याय १४४

श्लोक 47

निपीडयन्स्वहस्तस्य युगलेन ससौरभम् ।सपुष्पमदिरापूर्मचषकं पिशितं वहन्

nipīḍayansvahastasya yugalena sasaurabham / sapuṣpamadirāpūrmacaṣakaṃ piśitaṃ vahan

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

and with another pair of hands he holds a fragrant cup full of flower-wine and a piece of meat.

अध्याय १४४

श्लोक 48

एवमेव तु सर्वर्तुध्यानं विन्ध्यनिषूदन ।वर्षर्तोस्तु पुनर्ध्याने शक्तिद्वितयमादिमम् ।अङ्कस्थितं तु विज्ञेयं शक्तयो ऽन्याः समीपगाः

evameva tu sarvartudhyānaṃ vindhyaniṣūdana / varṣartostu punardhyāne śaktidvitayamādimam / aṅkasthitaṃ tu vijñeyaṃ śaktayo 'nyāḥ samīpagāḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Such is the meditation on all the seasons, O slayer of the Vindhya. In the meditation on the rainy season, the first pair of Shaktis should be known as seated on the lap, and the other Shaktis near by.

अध्याय १४४

श्लोक 49

अथ वासन्तचक्रस्थदेवीः शृणु वदाम्यम् ।मधुशुक्लप्रथमिका मधुशुक्लद्वितीयिका

atha vāsantacakrasthadevīḥ śṛṇu vadāmyam / madhuśuklaprathamikā madhuśukladvitīyikā

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Now hear as I tell the goddesses stationed in the spring chakra: the first of the bright fortnight of Madhu, the second of the bright fortnight of Madhu,

अध्याय १४४

श्लोक 50

मधुशुक्लतृतीया च मधुशुक्लचतुर्थिका ।मधुशुक्ला पञ्चमी च मधुशुक्ला च षष्ठिका

madhuśuklatṛtīyā ca madhuśuklacaturthikā / madhuśuklā pañcamī ca madhuśuklā ca ṣaṣṭhikā

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

the third, the fourth, the fifth and the sixth of the bright fortnight of Madhu,

अध्याय १४४

श्लोक 51

मधुशुक्ला सप्तमी च मधुशुक्लाष्टमी पुनः ।नवमी मधुशुक्ला च दशमी मधुशुक्लिका

madhuśuklā saptamī ca madhuśuklāṣṭamī punaḥ / navamī madhuśuklā ca daśamī madhuśuklikā

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

the seventh, the eighth, the ninth and the tenth of the bright fortnight of Madhu,

अध्याय १४४

श्लोक 52

मधुशुक्लैकादशी च द्वादशी मधुशुक्लतः ।मधुशुक्लत्रयोदश्यां मधुशुक्ला चतुर्दशी

madhuśuklaikādaśī ca dvādaśī madhuśuklataḥ / madhuśuklatrayodaśyāṃ madhuśuklā caturdaśī

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

the eleventh, the twelfth, the thirteenth and the fourteenth of the bright fortnight of Madhu,

अध्याय १४४

श्लोक 53

मधुशुक्ला पौर्णमासी प्रथमा मधुकृष्णिका ।मधुकृष्णा द्वितीया च तृतीया मधुकृष्णिका

madhuśuklā paurṇamāsī prathamā madhukṛṣṇikā / madhukṛṣṇā dvitīyā ca tṛtīyā madhukṛṣṇikā

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

the full moon of Madhu; then the first, second and third of the dark fortnight of Madhu,

अध्याय १४४

श्लोक 54

चतुर्थी मधुकृष्णा च मधुकृष्म च पञ्चमी ।षष्टी तु मधुकृष्णा स्यात्सप्तमी मधुकृष्मतः

caturthī madhukṛṣṇā ca madhukṛṣma ca pañcamī / ṣaṣṭī tu madhukṛṣṇā syātsaptamī madhukṛṣmataḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

the fourth, fifth, sixth and seventh of the dark fortnight of Madhu,

अध्याय १४४

श्लोक 55

मधुकृष्णाष्टमी चैव नवमीमधुकृष्णतः ।दशमी मधुकृष्णा च विन्ध्यदर्पनिषूदन

madhukṛṣṇāṣṭamī caiva navamīmadhukṛṣṇataḥ / daśamī madhukṛṣṇā ca vindhyadarpaniṣūdana

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

the eighth, ninth and tenth of the dark fortnight of Madhu, O destroyer of the Vindhya's pride,

अध्याय १४४

श्लोक 56

मधुकृष्णैकादशी तु द्वादशी मधुकृष्णतः ।मधुकृष्णत्रयोदश्या मधुकृष्णचतुर्दशी

madhukṛṣṇaikādaśī tu dvādaśī madhukṛṣṇataḥ / madhukṛṣṇatrayodaśyā madhukṛṣṇacaturdaśī

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

the eleventh, twelfth, thirteenth and fourteenth of the dark fortnight of Madhu,

अध्याय १४४

श्लोक 57

मध्वमा चेति विज्ञेयास्त्रिंशदेतास्तु शक्तयः ।एवमेव प्रकारेण माधवाख्यो परिस्थिताः

madhvamā ceti vijñeyāstriṃśadetāstu śaktayaḥ / evameva prakāreṇa mādhavākhyo paristhitāḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

and the new moon of Madhu — these thirty should be known as Shaktis. In the same manner, those of the month Madhava are situated around:

अध्याय १४४

श्लोक 58

शुक्लप्रतिपदाद्यास्तु शक्तयस्त्रिंशदन्यकाः ।मिलित्वा षष्टिसंख्यास्तु ख्याता वासन्तशक्तयः

śuklapratipadādyāstu śaktayastriṃśadanyakāḥ / militvā ṣaṣṭisaṃkhyāstu khyātā vāsantaśaktayaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

another thirty Shaktis beginning with the first of the bright fortnight; together, sixty are known as the Shaktis of spring.

अध्याय १४४

श्लोक 59

स्वैः स्वैर्मन्त्रैस्तत्र चक्रे पूजनीया विधानतः ।वासन्तचक्रराजस्य सप्तावरणभूमयः

svaiḥ svairmantraistatra cakre pūjanīyā vidhānataḥ / vāsantacakrarājasya saptāvaraṇabhūmayaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

There in the chakra they are to be worshipped by rule with their own mantras. The seven enclosure-levels of the royal spring chakra

अध्याय १४४

श्लोक 60

षष्टिः स्युर्दैवतास्तासु षष्टिभूमिषु संस्थिताः ।विभज्य चार्चनीयाः स्युस्तत्तन्मन्त्रैस्तु साधकैः

ṣaṣṭiḥ syurdaivatāstāsu ṣaṣṭibhūmiṣu saṃsthitāḥ / vibhajya cārcanīyāḥ syustattanmantraistu sādhakaiḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

hold sixty deities stationed on those sixty places; practitioners should worship them separately with their respective mantras.

अध्याय १४४

श्लोक 61

तथा वासन्तचक्रं स्यात्तथैवान्येषु च त्रिषु ।देवतास्तु परं भिन्नाः शुक्रशुच्यादिभेदतः

tathā vāsantacakraṃ syāttathaivānyeṣu ca triṣu / devatāstu paraṃ bhinnāḥ śukraśucyādibhedataḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

As the spring chakra is, so are the other three; but the deities differ, according to the months Shukra, Shuchi and the rest.

अध्याय १४४

श्लोक 62

शक्तयः षष्टिसंख्याता ग्रीष्मचक्रे महोदयाः ।एवं वर्षादिके चक्रे भेदान्नभवभस्यजान्

śaktayaḥ ṣaṣṭisaṃkhyātā grīṣmacakre mahodayāḥ / evaṃ varṣādike cakre bhedānnabhavabhasyajān

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Sixty mighty Shaktis are counted in the summer chakra; likewise in the rainy-season and other chakras, distinguished by Nabhas, Nabhasya and so on,

अध्याय १४४

श्लोक 63

षष्टि षष्टिसु शक्तीनां चक्रेचक्रे प्रतिष्ठिताः ।ग्रन्थविस्तारभीत्या तु तत्संख्यानाद्विरम्यते

ṣaṣṭi ṣaṣṭisu śaktīnāṃ cakrecakre pratiṣṭhitāḥ / granthavistārabhītyā tu tatsaṃkhyānādviramyate

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

sixty Shaktis are established in each chakra; but for fear of lengthening the text I refrain from enumerating them.

अध्याय १४४

श्लोक 64

आर्तव्याः शक्तयस्त्वेता ललिताभक्त सौख्यदाः ।ललितापूजनध्यानजपस्तोत्रपरायणाः

ārtavyāḥ śaktayastvetā lalitābhakta saukhyadāḥ / lalitāpūjanadhyānajapastotraparāyaṇāḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

These Shaktis of the seasons give happiness to Lalita's devotees, devoted to Lalita's worship, meditation, recitation and hymns.

अध्याय १४४

श्लोक 65

कल्पादिवाटिकाचक्रे सञ्चरन्त्यो मदालसाः ।स्वस्वपुष्पोत्थमधुभिस्तर्पयन्त्यो महेश्वरीम्

kalpādivāṭikācakre sañcarantyo madālasāḥ / svasvapuṣpotthamadhubhistarpayantyo maheśvarīm

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Moving about the chakras of the Kalpa and other gardens, languid with intoxication, they satisfy the great Goddess with the honey of their own flowers.

अध्याय १४४

श्लोक 66

मिलित्वा चैव संख्याताः षष्ट्युत्तरशतत्रयम् ।एवं सप्तसु शालेषु पालिकाश्चक्रदेवताः

militvā caiva saṃkhyātāḥ ṣaṣṭyuttaraśatatrayam / evaṃ saptasu śāleṣu pālikāścakradevatāḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Counted together they are three hundred and sixty. Thus the chakra-deities are the guardians in the seven walls.

अध्याय १४४

श्लोक 67

नामकीर्तनपूर्वं तु प्रोक्तस्तुभ्यं प्रपृच्छते ।अन्येषामपि शालानामुपादानं तु पूरकम् ।विस्तारं तत्र शक्तिं च कथयाम्यवधारय

nāmakīrtanapūrvaṃ tu proktastubhyaṃ prapṛcchate / anyeṣāmapi śālānāmupādānaṃ tu pūrakam / vistāraṃ tatra śaktiṃ ca kathayāmyavadhāraya

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Since you asked, they have been told along with the recital of their names. Now I shall tell you the material, extent and power of the other walls as well; take it in.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmANDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Brahmanda Purana — Chapter 144
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.