Brahmanda Purana· Brahmāṇḍa Purāṇa
32
अध्याय 32 / 156

Book 1 - Adhyaya 32

122 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ122 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ३२

श्लोक 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे चतुर्युगाख्यानं नामैकत्रिंशत्तमो ऽध्यायः सूत उवाच युगेषु यास्तु जायन्ते प्रजास्ता मे निबोधत ।आसुरी सर्पगान्धर्वा पैशाची यक्षराक्षसी

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde caturyugākhyānaṃ nāmaikatriṃśattamo 'dhyāyaḥ sūta uvāca yugeṣu yāstu jāyante prajāstā me nibodhata / āsurī sarpagāndharvā paiśācī yakṣarākṣasī

हिन्दी अर्थ

प्राणियों को पुनीत बना दिया करती है ।३। है महीपते ! प्राचीन काल में ज्रिपुर के हनन करने बाले भगवान् शम्भु ने भी जो कि महान् आत्मा वाले हैं यहीं पर निविष्ट होते हुए त्रिपुरासुर के विनाश के लिये यत्न किया था

English

This cbter records the belief that there has been a continiMus deterioratioo ia height or physical buUt and other edacities of all the subjects of creation, be they go, mm or serpenti. ArcbaeologioaJ otcavationa have not substanliMsd this bef.

अध्याय ३२

श्लोक 2

यस्मिन्युगे च संभूति स्तासां यावच्च जीवितम् ।पिशाचासुरगन्धर्वां यक्षराक्षसपन्नगाः

yasminyuge ca saṃbhūti stāsāṃ yāvacca jīvitam / piśācāsuragandharvāṃ yakṣarākṣasapannagāḥ

हिन्दी अर्थ

हैं। उनके महान् पुण्य का कया वर्णन किया जावे अर्थात् उनका पुण्य तो अवर्णनीय है। उस भागय परशुराम ने जो अपने कुल को. अभिनन्दित करने वाले थे, है भूप ! उस पुण्यमयी परम पावनी नदी का दर्शन किया था ।४। फिर राम ने जो अपने महाशक्ु कात्तवीयं के साधन करते में परा- यण थे परम-प्रीनिमान् होकर नर्मदा: को प्रणाम किया था ओर सविनय प्रार्थना की थी कि है नर्मदे! आप तो साक्षात् भगवान् शङ्कर के देह से शरीर धारण करने वाली हैं । आपकी सेवा में मेरा प्रणिपात स्वीकार होवे ।६। है शोभने ! मेरा यही विनञ्ज निवेदन है कि आप मेरे शत्रुओं का बहुत

English

This height of human beings becomes reduced in the Tugditiiaka (transitional period between two Yugas) in all the Yuga periods past and future.

अध्याय ३२

श्लोक 3

परिणाहोच्छ्रयैस्तुल्या जायन्ते ह कृते युगे ।षण्णवत्यङ्गुलो त्सेधो ह्यष्टानां देवजन्मनाम्

pariṇāhocchrayaistulyā jāyante ha kṛte yuge / ṣaṇṇavatyaṅgulo tsedho hyaṣṭānāṃ devajanmanām

हिन्दी अर्थ

ही शीघ्र विनाश करने की मेरें ऊपर अनुकम्पा कीजिए और मेरे लिए वर-

English

Man is regarded to be eight spans high with his own fingers as unit.

अध्याय ३२

श्लोक 4

स्वेनाङ्गुलप्रमाणेन निष्पन्नेन च पौष्टिकात् ।एतत्स्वाभाविकं तेषां प्रमाणमिति कुर्वते

svenāṅgulapramāṇena niṣpannena ca pauṣṭikāt / etatsvābhāvikaṃ teṣāṃ pramāṇamiti kurvate

हिन्दी अर्थ

दान देने वाली हो जाइए इस प्रकार से अभ्यर्धना करते हुए उस परशुराम ने पापों के विनाश कर देने बाली नर्मदा के लिए नमस्कार की थी।छा दूरां प्रस्थापयामास कार्त्तवीर्याजु नं प्रति ।

English

The constitution of the bodies of the Dcvas is similar to that of the body of human beings. It is realised, if we ponder over reality.

अध्याय ३२

श्लोक 5

मनुष्या वर्तमानास्तु युगं संध्याशकेष्विह ।देवासुरप्रमाणं तु सप्तसप्तङ्गुलादसत्

manuṣyā vartamānāstu yugaṃ saṃdhyāśakeṣviha / devāsurapramāṇaṃ tu saptasaptaṅgulādasat

हिन्दी अर्थ

दूत राजा त्वया वाच्यो यदहं वच्मि तेऽनघ

English

The word Sat indicates the Btahman. Those who possess it are called ontr due to their similarity with the Brakman.

अध्याय ३२

श्लोक 6

अङ्गुलानां शतं पूर्णमष्टपञ्चाशदुत्तरम् ।देवासुरप्रमाणं तु उच्छ्रयात्कलिजैः स्मृतम्

aṅgulānāṃ śataṃ pūrṇamaṣṭapañcāśaduttaram / devāsurapramāṇaṃ tu ucchrayātkalijaiḥ smṛtam

हिन्दी अर्थ

न संदेहस्त्वया कार्यो दूत: क्वापि न वध्यते.। यद्बलं. तु समाश्रित्य जमदर्निमुनि नृपः

English

Inasmuch as Brahmaas, Kauriyas and Vaijyas are engaged in general religious rites as well as in special rites, they arc the twice-born castes.

अध्याय ३२

श्लोक 7

चत्वारश्चाप्यशीतिश्च कलिजैरङ्गुलैः स्मृतः ।स्वेनाङ्गुलिप्रमाणेन ऊर्द्ध्वमापादमस्तकात्

catvāraścāpyaśītiśca kalijairaṅgulaiḥ smṛtaḥ / svenāṅgulipramāṇena ūrddhvamāpādamastakāt

हिन्दी अर्थ

भागँबं त्गं समासाद्य गच्छ लोकांतरं त्वरा ।

English

One who adheres to the religious duties prescribed for one's caste and stage of life and one who is happy in practis-

अध्याय ३२

श्लोक 8

इत्येष मानुषोत्सेधो ह्रसतीह युगांशके ।सर्वेषु युगकालेषु अतीतानागतेष्विह

ityeṣa mānuṣotsedho hrasatīha yugāṃśake / sarveṣu yugakāleṣu atītānāgateṣviha

हिन्दी अर्थ

इत्येबमुक्त्वा राजानं श्रुत्वा तस्य.वचस्तथा तेनंबमुक्तो दूतस्तु गतो हैहयभूपतिम्

English

W. 20*26 give (he cbaracierutics saints sidhus and kaowers of Dhanai.

अध्याय ३२

श्लोक 9

स्वेनाङ्गुलिप्रमाणेन अष्टतालः स्मृतो नरः ।आपादतलमस्तिष्को नवतालो भवेत्तु यः

svenāṅgulipramāṇena aṣṭatālaḥ smṛto naraḥ / āpādatalamastiṣko navatālo bhavettu yaḥ

हिन्दी अर्थ

स राजात्रेयभक्तस्तु महाबलपराक्रमः

English

A religious student who works for the welfare of his preceptor is called S&dhu (good one) because he strives for the achievement of learning. A householder is called Sitdhu because he gathers together the requbites for his housc-hold.

अध्याय ३२

श्लोक 10

संहता जानुबाहुस्तु स सुरैरपि पूज्यते ।गवाश्वहस्तिनां चैव महिष स्यावरात्मनाम्

saṃhatā jānubāhustu sa surairapi pūjyate / gavāśvahastināṃ caiva mahiṣa syāvarātmanām

हिन्दी अर्थ

चुक्रोध श्रूत्वा वाच्यं तद्दूत मुत्तरमावहत् । कात्तंवीर्य उवाच-

English

Thus the religious student, the householder, the forest-dwelling hermit and the recluse are all called as Sidhus because they achieve the Dharmas of their respective stages of life.

अध्याय ३२

श्लोक 11

कर्मणैतेन विज्ञेये ह्रासवृद्धी युगे युगे ।षट्सप्तत्यङ्गुलोत्सेधः पशूनां ककुदस्तु वै

karmaṇaitena vijñeye hrāsavṛddhī yuge yuge / ṣaṭsaptatyaṅgulotsedhaḥ paśūnāṃ kakudastu vai

हिन्दी अर्थ

उसके अनन्तर बही से एक दूत को कात्तं बीयंजुन के राजा के पास भेजा था । उन्होंने उस वूत से कहा था कि है दूत !तुमको-वहाँ पहुँच कर उस राजा कात्त बीय॑ से मह कहना चाहिए है अनघ ! अर्थात् निष्पाप ! जो कुछ भी वैं इस समय में तुमको बोल रहा हैँ ।=। ऐसे कहने में तुमको डरना

English

Neither the Devas nor the Pitrs, neither the sages nor the human beings understand the point 'This is Dharma — This is not", because of different points of view (?)

अध्याय ३२

श्लोक 12

अङ्गुलाष्टशतं पूर्णमुत्सेधः करिणां स्मृतः ।अङ्गुलानां सहस्रं तु चत्वारिंशाङ्गुलैर्विना

aṅgulāṣṭaśataṃ pūrṇamutsedhaḥ kariṇāṃ smṛtaḥ / aṅgulānāṃ sahasraṃ tu catvāriṃśāṅgulairvinā

हिन्दी अर्थ

नहीं चाहिए और अपने लिये पाये जाने वाले किसी तरह के दण्ड का हृदय में कुछ भी सन्देह नहीं करना चाहिए क्योंकि राजाओं के यहाँ पर ऐसा नियम है कि जो. दूत बनकर आता है वह चाहे.कंसी ही सूचना लेकर क्‍यों न आया हो उसका वध किसी भी दशा में कहीं पर भी नहीं किया जाता है। उस राजा से तुम कह देना कि है नृप ! जिस बल का समाश्रय लेकर तू ने जमदरिन महामुनि का महान् तिरस्कार किया था है मूढ़ ! उसी मुनि का पुत्र तुझसे युद्ध करके बदला लेने के लिए समागत हुंमा -है। है मन्द

English

The words Dharma and Adharma mentioned here refer to the rites. Auspicious rite b remembered as Dharma. Inauspicious rite is declared as Adharma.

अध्याय ३२

श्लोक 13

पञ्चाशता यवानां च उत्सेधः शाखिनां स्मृतः ।मानुषस्य शरीरस्य सन्निवेशस्तु यादृशः

pañcāśatā yavānāṃ ca utsedhaḥ śākhināṃ smṛtaḥ / mānuṣasya śarīrasya sanniveśastu yādṛśaḥ

हिन्दी अर्थ

आत्मा वाले! अब तनिक भी बिलम्ब न करके बहुत ही शीघ्र अपनी नगरी से बाहर निकलकर जा जाओ ओर राम के साथ युद्ध करो ।€-१०।'उस भागंब राम के समीप में पहुंचकर शीघ्र हो दूसरे लोक को गमन कर अर्थात् मृत्यु के मुख में चला जा । इस तरह से स्पष्टतया उस राजा से कह

English

That Dharma which takes us to what we desire (and what is good for us) is taught by the preceptors. It is abo taught by the preceptors that Adharma has adverse and undesir¬ able fruits.

अध्याय ३२

श्लोक 14

तल्लक्षणस्तु देवानां दृश्येत तत्त्वदर्शनात् ।बुद्ध्यातिशययुक्तश्च देवानां काय उच्यते

tallakṣaṇastu devānāṃ dṛśyeta tattvadarśanāt / buddhyātiśayayuktaśca devānāṃ kāya ucyate

हिन्दी अर्थ

देना और वह इसका उत्तर क्‍या देता है उसके वचनों का ख़्बण करना ।११। है दूत ! तुम बहुत ही शीघ्र वापिस आ जाना । तुम्हारा इसमें ही ही कल्याण होगा । इस कोय में बिलम्ब बिल्कुल भी न होये= इसी में तुम्हारी प्रशंसा है । जब इस रोलि से उस दूत से कहा गया था तो वह दूत तुरन्त हो हैहय भूपति के समीप में वहाँ से चला गया था ।१२। उस राजा की सभा में उस दूत ने जेसा भी जो कुछ परशूराम के द्वारा गया था वह सब उसी प्रकार से उसने राजा को सुना दिया था । बहू राजा कात्तंबीय तो दत्तात्रेय महामुनि को परम भक्त था-इसका भी उसको बड़ा अभिमान था

English

They call these persons Acaryas* (preceptors) viz,— old men devoid of greadiness, Self-possessed persons devoid of arrogance and straight-forward persons who have been edu¬ cated and well disciplined.

अध्याय ३२

श्लोक 15

तथा सातिशयस्छैव मानुषः काय उच्यते ।इत्येते वै परिक्रान्ता भावा ये दिव्यमानुषाः

tathā sātiśayaschaiva mānuṣaḥ kāya ucyate / ityete vai parikrāntā bhāvā ye divyamānuṣāḥ

हिन्दी अर्थ

और बह महान् बल-पराक्रम से भी संयुत था।१३। जब उसने दूत के द्वारा परशुराम का कहा हुआ सन्देश सुना तो उसको बहुत ही अधिक क्रोध आ गया था और उसने उस दूत को इसका उत्तर दिया था। कात्त वीरय राजा ने कहा--मैंने इस सम्पूर्ण मेदिनी को दत्तात्रेय के द्वारा प्रदान किये हुए

English

W. 2-30 and 33-36 eibia the coneept of Dbanna sod what is Srauta and Smftru Dharma? A detailed eluddaiion of various virtues coosti- tutiog Dharma are given in VV. 43-57.

अध्याय ३२

श्लोक 16

पशूनां पक्षिणां चैव स्थावराणां च सर्वशः ।गावो ह्यजावयो ऽश्वाश्च हस्तिनः पक्षिणो नगाः

paśūnāṃ pakṣiṇāṃ caiva sthāvarāṇāṃ ca sarvaśaḥ / gāvo hyajāvayo 'śvāśca hastinaḥ pakṣiṇo nagāḥ

हिन्दी अर्थ

अपनी भुजाओं के ही बल-पराक्रम से अपने अधिकार में किया है इत्युक्त्वा विससर्ज्जाशु दूतं हैहयभूपतिः

English

W. 31-32 mocioB the qualifications of an Ac&rya (preceptor).

अध्याय ३२

श्लोक 17

उपयुक्ताः क्रियास्वेते यज्ञियास्विह सर्वशः ।देवस्थानेषु जायन्ते तद्रूपा एव ते पुनः

upayuktāḥ kriyāsvete yajñiyāsviha sarvaśaḥ / devasthāneṣu jāyante tadrūpā eva te punaḥ

हिन्दी अर्थ

सेनाध्यक्षं समाहृय-भ्रोवाच वदतांवरः

English

He himself practices (Dharma). He establishes the code of good behaviour and he gathers together (and masters) the various scriptural texts—he is therefore, called Acdrya,

अध्याय ३२

श्लोक 18

यथाशयोपभोगास्तु देवानां शुभमूर्त्तयः ।तेषां रूपानुरूपैस्तु प्रमाणैः स्थाणुजङ्गमैः

yathāśayopabhogāstu devānāṃ śubhamūrttayaḥ / teṣāṃ rūpānurūpaistu pramāṇaiḥ sthāṇujaṅgamaiḥ

हिन्दी अर्थ

सज्जं कुरु गहाभाग सेन्यं मे वीरसंमतः एवमुक्तो महावीरः सेनाध्यक्षः प्रतापनः ।

English

The Yajus and theSman constitute the Sruti. They are the limbs of the Veda. It was after remembering the code of conduct of life in the previous Manvantara that Manu expounded his Smrti.

अध्याय ३२

श्लोक 19

मनोज्ञैस्तत्र भावैस्ते सुखिनो ह्युपपेदिरे ।अतः शिष्टान्प्रवक्ष्यामि सतः साधूंस्तथैव च

manojñaistatra bhāvaiste sukhino hyupapedire / ataḥ śiṣṭānpravakṣyāmi sataḥ sādhūṃstathaiva ca

हिन्दी अर्थ

सैन्य सज्जं समाकण्ये कार्तवीर्यो नृपो मुदा ।

English

The study of the three Vedas, agricultural opera¬ tion, administration of justice performance of sacrifice, special duties of the people of different castes and stages of life are practised by Sifas again and again.

अध्याय ३२

श्लोक 20

सदिति ब्रह्मणः शब्दस्तद्वन्तो ये भवन्त्युत ।साजात्याद्ब्रह्मणस्त्वेते तेन सन्तः प्रचक्षते

saditi brahmaṇaḥ śabdastadvanto ye bhavantyuta / sājātyādbrahmaṇastvete tena santaḥ pracakṣate

हिन्दी अर्थ

अन्तेकाक्षौंहिणीयुक्ताः परिवार्योपतस्थिरे ॥।९्5 नागास्तु कोटिशस्तत्र हयस्यंदनपत्तयः ।

English

Since they have been practised by the previous persons they are SistSadra and righteous activity as well.

अध्याय ३२

श्लोक 21

दशात्मके ये विषये कारणे चाष्टलक्षणे ।न क्रुध्यन्ति न त्दृष्यन्ति जितात्मानस्तु ते स्मृताः

daśātmake ye viṣaye kāraṇe cāṣṭalakṣaṇe / na krudhyanti na tdṛṣyanti jitātmānastu te smṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

असंख्याता महाराज सेन्ये सागरसन्निभे ।

English

W. 37-43 give a peculiar defioiLivo of and explanation of

अध्याय ३२

श्लोक 22

सामान्येषु तु धर्मेषु तथा वैशेषिकेषु च ।ब्रह्मक्षत्रविशो यस्माद्युक्तास्तस्मा द्द्विजातयः

sāmānyeṣu tu dharmeṣu tathā vaiśeṣikeṣu ca / brahmakṣatraviśo yasmādyuktāstasmā ddvijātayaḥ

हिन्दी अर्थ

मैंने इस समस्त भूमि को जीत लिया है ओर बलात् समस्त'भूपालों को बाँधकर अपने पुर में मैं ले आया हूँ । वह सभी बल मुझमें विद्यमान है। एतएव अब मैं तुम्हारे साथ युद्ध अवश्य करूँगा ।१५। इतना कहकर उस हैहय पति ने उस दूत को अपने यहाँ से शीघ्र ही विदाकर दिया था । और फिर बोलने वालों में परम शरेष्ठ ने अपनी समस्त सेना के अध्यक्ष को बुला कर उसको आदेश दिया था ।१६। है महाभाग ! आप तो महानु" वीरो के द्वारा माने हुए. बीर हैं। इसी समय भेरी अपनी सब सेना को सज्जित करिए ।- मैं अभो, भृगु राम के साथ युद्ध करूगा अतः इस कायं में बिलम्ब

English

Celibacy, chanting of Mantras, vow of silence and observance of fast—these constitute the form of ra/or (Penance). It is extremely terrible and very difficult to achieve.

अध्याय ३२

श्लोक 23

वर्णाश्रमेषु युक्तस्य स्वर्गतौ सुखचारिमः ।श्रौतस्मार्तस्य धर्मस्य ज्ञानाद्धर्मज्ञ उच्यते

varṇāśrameṣu yuktasya svargatau sukhacārimaḥ / śrautasmārtasya dharmasya jñānāddharmajña ucyate

हिन्दी अर्थ

न.ह्ोवे।१७।. जब इस रीति से शीघ्र ही सेना के सुसज्जित करने के लिये सैनाध्यक्ष से कहा गया था तो उस प्रतापन नामक सैनाध्यक्ष ने चतुरङ्गिणी सेना को बहुत ही शीक्र सज्जित करके राजा से निवेदन कर दिया था कि सब सेना प्रस्तुत है ।१८। है विशांपते ! जिस समय में कात्त'बीयें नृप ने

English

The collection of sacrificial materials, Harir(ghee) offerings, Saman and Yajur Mantras, tviks (sacrificial priests) and Dakids (monetary gifts and fees] is called Yajfta.

अध्याय ३२

श्लोक 24

विद्यायाः साधनात्साधुर्ब्रह्मचारी गुरोर्हितः ।गृहाणां साधनाच्चैव गृहस्थः साधुरुच्यते

vidyāyāḥ sādhanātsādhurbrahmacārī gurorhitaḥ / gṛhāṇāṃ sādhanāccaiva gṛhasthaḥ sādhurucyate

हिन्दी अर्थ

आनन्द से युक्त होते हुए अपनी सेना को पूर्णतया सुसज्जित सुना था तो वे सारथि के द्वारा लाये हुए अपने रथ पर समाछ्ळ हो गये ये ।१९। उस राजा कार्तवीर्य के चारों ओर अनेक अक्षौहिणीयों से समन्वित होकर बड़े-बड़े सामन्त मंडलेश्‍्वर उस राजा को परिवारित करके स्थित हो गये थे हे महाराज ! वहाँ पर सेना में करोड़ों को संख्या में हाथी-अश्व-रथ ओर पेदल सैनिज थे जिनकी कोई भी संख्या नहीं थी और वह सेना एक महान् सागर के ही सहश थी

English

The perfect vision of impartiality between oneself and all living beings whether for welfare or distress—is remem¬ bered as Dajfd (Mercy, Sympathy).

अध्याय ३२

श्लोक 25

साधनात्तपसो ऽरण्ये साधुर्वैखानसः स्मृतः ।यतमानो यतिः साधुः स्मृतो योगस्य साधनात्

sādhanāttapaso 'raṇye sādhurvaikhānasaḥ smṛtaḥ / yatamāno yatiḥ sādhuḥ smṛto yogasya sādhanāt

हिन्दी अर्थ

महावीरा महाकाया नानायुद्वविशारदाः

English

If a person, on being scolded or struck does not old or strike in retaliation either verbally, mentally or phy¬ sically—this attitude is remembered as TiHkd (forbearance) and Kama (patience).

अध्याय ३२

श्लोक 26

एवमाश्रमधर्माणां साधनात्साधवः स्मृताः ।गृहस्थो ब्रह्मचारी च वानप्रस्थो यतिस्तथा

evamāśramadharmāṇāṃ sādhanātsādhavaḥ smṛtāḥ / gṛhastho brahmacārī ca vānaprastho yatistathā

हिन्दी अर्थ

नानालंका रसंयुक्ता मत्ता दानविभूषिताः ३० ब्रह्माण्ड पुराण

English

Refraining from taking other man's belongings well protected by their owners but abandoned in their excitement, is glorified as Alobha (absence of greed).

अध्याय ३२

श्लोक 27

अथ देवा न पितरो मुनयो न च मानुषाः ।अयं धर्मो ह्ययं नेति विन्दते भिन्नदर्शनाः

atha devā na pitaro munayo na ca mānuṣāḥ / ayaṃ dharmo hyayaṃ neti vindate bhinnadarśanāḥ

हिन्दी अर्थ

अहंपूर्व महंपूर्व मित्यहंपूर्वंकान्विता: ।

English

If man's sense*organ$ do not function falsely cither for his own sake or for others' sake that is the sign of Santa (Quiescence and Restraint of passions).

अध्याय ३२

श्लोक 28

धर्माधर्माविहप्रोक्तौ शब्दावेतौ क्रियात्मकौ ।कुशलाकुशलं कर्म धर्माधर्माविह स्मृताम्

dharmādharmāvihaproktau śabdāvetau kriyātmakau / kuśalākuśalaṃ karma dharmādharmāviha smṛtām

हिन्दी अर्थ

यदा प्रचलितं सैन्ये कात्तंबीर्याजु नस्य वे । वहाँ पर उस सेना में अनेक बंशों में समुत्पन्न हुए भूपाल दिखलाई दे रहे थे जो परम महान् वीर-बड़े विशाल शरोर को धारण करने वाले तथा अनेक प्रकार के युद्ध करने के कौणल में विशारद थे ।२२। वे सब नृप विविध प्रकार के शस्त्रों और अस्तरों के चलाने में प्रवीण थे और बहुत

English

If a person feels that he must give away unto a deserving person whatever is desired most by him, or the money that has come down to him duly and justly, that is the charac¬ teristic sign of Ddna (charitable offering).

अध्याय ३२

श्लोक 29

धारणर्थो धृतिश्चैव धातुः शब्दे प्रकीर्त्तितः ।अधारणामहत्त्वे च अधर्म इति चोच्यते

dhāraṇartho dhṛtiścaiva dhātuḥ śabde prakīrttitaḥ / adhāraṇāmahattve ca adharma iti cocyate

हिन्दी अर्थ

के वाहनों से युक्त थे । ये सब नृप नाना भांति के अलक्ारों से भूषित थे । हस सेना में बड़े मदमत्त हाथी थे जो मद से विभूषित थे ।२३। उस सेना में अनेक प्रकार के नाग णोभा दे रहे थे । जिनका उह श बड़े-बड़े कार्य करना ही था। विविध प्रकार की ज्ञात्रियों में समुत्पन्न होने याले अश्‍व ये जिनकी

English

Ddna is of three types, Kanis/ha (base) Jytftha (superior) and Madhyama (middling). Among them, that which is conducive to salvation is the superior one. That which is only for the sake of achieving ones' own selfish ends is the base one. Sliaring (of one's possessions) with ail living beings out of sympathy is the middling.

अध्याय ३२

श्लोक 30

अथेष्टप्रापको धर्म आचार्यैरुपदिश्यते ।अधर्मश्चानिष्टफलोह्याचार्यैरुपदिश्यते

atheṣṭaprāpako dharma ācāryairupadiśyate / adharmaścāniṣṭaphalohyācāryairupadiśyate

हिन्दी अर्थ

गति का वेग वायु के ही सहश था ।२४। है भूपाल ! उन अश्वों को उनके साईशों के द्वारा ऐसी शिक्षा दी गयी थी कि वे प्लवन करते हुए शोभा दे रहे थे। उस सेना में बड़े-बड़े सुविशाल और लम्बे-चौड़े रथ में जिनमें ऐसे थोड़े जुड़े हुए ये जो बड़ी ही शीघ्रता से गमन किया करते थे ।२५। रथों के पहियों के चलने के समय में बड़ी जोरदार ध्वनि होती थी जो ऐसे ही प्रतीत हो रहें थे मानों वर्षा काल के मेघ गजंते चले जा रहे होवे। है तृप ! जो पैदल सैनिक ये वे सब ढ़ाल और तलव्रार धारण करने वाले थे

English

Rk, Yajusand Saman (are assigned to different Manvantaras) in the same manner as deities are assigned. In spite of the procedure of annihilation of all living beings, atarudriya the procedure of Hotra as well as Sioira (Hymn, Prayer) function as before.

अध्याय ३२

श्लोक 31

वृद्धाश्चालोलुपाश्चैव त्वात्मवन्तो ह्यदांभिकाः ।सम्यग्विनीता ऋजवस्तानाचार्यान्प्रजक्षते

vṛddhāścālolupāścaiva tvātmavanto hyadāṃbhikāḥ / samyagvinītā ṛjavastānācāryānprajakṣate

हिन्दी अर्थ

बे पैदल सैनिक परस्पर में चलने के लिये--मैं आगे चल्तुग्ा--मैं सबसे पहिले बढुगा--इस प्रकार से सभी आगे-आगे बढ़कर सेना में युद्ध के लिये बीर भावना से समन्बित थे। इस रीति से जिस समय में राजा कात्त वीये की वह सुमहान् विशाल सेना युद्ध के लिए वहाँ से चल दो थी उस समय

English

These Mantras appear before the sages casually because of the (supreme) vision of the sages named Tdraka (that which redeems). I shall state therifra (state of sage- hood) of the sages along with the characteristics.

अध्याय ३२

श्लोक 32

स्वयमाचरते यस्मादाचारं स्थापयत्यपि ।आचिनोति च शास्त्राणि आचार्यस्तेन चोच्यते

svayamācarate yasmādācāraṃ sthāpayatyapi / ācinoti ca śāstrāṇi ācāryastena cocyate

हिन्दी अर्थ

से सम्पूर्ण दशों दिशाए और आकाश सेना के सेनिकों और उनके बाहनों के चलने से उठकर उड़ी हुई धूलि से आच्छादित हो गये ये अर्थात् चारों ओर रज छा गयी थी । सेना के प्रस्थान के समय में अनेक तरह के वाजे बज रहे थे इनके घोष से तथा अश्बों के हिन-हिनाने से आकाश मण्डल व्याप्त हो गया था अर्थात् नभ में गू'ज उठ रही थी ।२७-२८ा

English

On account of the cause» its cfTeci functions in the same way. The object functions due to the subject. The Artlia (meaning) functions due to its (state of possessing an Artha).

अध्याय ३२

श्लोक 33

धर्मज्ञैर्विहितो धर्मः श्रौतः स्मार्त्तो द्विधा द्विजैः ।दाराग्निहोत्रसम्बन्धाद्द्विधा श्रौतस्य लक्षणम्

dharmajñairvihito dharmaḥ śrautaḥ smārtto dvidhā dvijaiḥ / dārāgnihotrasambandhāddvidhā śrautasya lakṣaṇam

हिन्दी अर्थ

शकुनानि -रणे तस्य मृत्युदौत्यकराणि च। मुक्तकेशां छिन्ननासां रुदतीं च दिगंबराम्

English

Within the time (?) when it should take place the Bludas (differences) of the nature of Karai** (sense-organ) become realised. Then Mahal and other principles manifest themselves gradually.

अध्याय ३२

श्लोक 34

स्मार्त्तो वर्णाश्रमाचारैर्यमैः सनियमैः स्मृतः ।पूर्वेभ्यो वेदयित्वेह श्रौतं सप्तर्ष यो ऽब्रुवन्

smārtto varṇāśramācārairyamaiḥ saniyamaiḥ smṛtaḥ / pūrvebhyo vedayitveha śrautaṃ saptarṣa yo 'bruvan

हिन्दी अर्थ

कुचैलं पतितं भग्नं नग्नं काषायवाससम् कार्पासं कच्छपं तैलं लवणं चास्थिखंडकम् ।

English

Hence, the seven sages are called sages because they see the principle ofBkQtddi {AkaAkSra), The ftikas the sons of sages, are those bom of the womb after sexual intercourse.

अध्याय ३२

श्लोक 35

ऋचो यजूंसामानि ब्रह्मणो ऽङ्गानि च श्रुतिः ।मन्वन्तरस्यातीतस्य स्मृत्वाचारान्मनुर्जगौ

ṛco yajūṃsāmāni brahmaṇo 'ṅgāni ca śrutiḥ / manvantarasyātītasya smṛtvācārānmanurjagau

हिन्दी अर्थ

रोशिणं पुल्कसं चेव वृषं च श्येनभल्लुको ।

English

The Tonmdtras (subtle elements) and Satya (the reality) are also realised by those sages of great prowess. Hence, those seven sages are the seers of the ultimate truth.

अध्याय ३२

श्लोक 36

तस्मा त्स्मार्त्तः धर्मो वर्णाश्रमविभाजकः ।स एष विविधो धर्मः शिष्टाचार इहोच्यते

tasmā tsmārttaḥ dharmo varṇāśramavibhājakaḥ / sa eṣa vividho dharmaḥ śiṣṭācāra ihocyate

हिन्दी अर्थ

हष्टू बापिः प्रययौ योद्धु' कालपाशावृतो हठात् हे राजन् ! हाथियों की चिघाड़ों से सम्पूर्ण गगन मण्डल भर कर गूज गया था। है भूपते जिस समय बह राजेन्द्र अपली महती सेना को लेकर परशुराम से युद्ध करने के लिए गमन कर रहा था उस समय में मार्ग में विपरीत बहुत से शकुन देखे ये जो कि रण स्थल में i होने की

English

They are the sons of fikas. They should be known as sons of sages since they realise the tui (The great

अध्याय ३२

श्लोक 37

शेषशब्दः शिष्ट इति शेषं शिष्टं प्रचक्षते ।मन्वन्तरेषु ये शिष्टा इह तिष्ठन्ति धार्मिकाः

śeṣaśabdaḥ śiṣṭa iti śeṣaṃ śiṣṭaṃ pracakṣate / manvantareṣu ye śiṣṭā iha tiṣṭhanti dhārmikāḥ

हिन्दी अर्थ

सूचना देने वाले दूतों के ही समान ये । यहाँ से आगे उत बुरे असगुनों के

English

VV. 94-103 give the various divisjoiu of Sages as Mahatfis livaras,

अध्याय ३२

श्लोक 38

मनुः सप्तर्षयश्चैव लोकसंतानकारमात् ।धर्मार्थं ये च तिष्ठन्ति ताञ्छिष्टान्वै प्रचक्षते

manuḥ saptarṣayaścaiva lokasaṃtānakāramāt / dharmārthaṃ ye ca tiṣṭhanti tāñchiṣṭānvai pracakṣate

हिन्दी अर्थ

ने एक ऐसी नारी को देखा था जो अप्रते शिर के केशों को खोले हुई थी-- बहू रुदन कर रही थी और विल्कुल नब्त थी ।२६-३०। बह काले व का परिधान की हुई थी । इसका तात्पर्य यह है कि ऐसो स्त्री मार्ग मैं मिले तो बड़ा हीं बुरा सगुन है । ऐसा पुरुष भी यदि मिल जावे तो वह भी बुरा सगुन है ज॑सा उस कात्त वीयं ने देखा था। उसे एक ऐसा पुरुष दिखाई दिया था जो त ही मेले-कुचेले वस्त्र पहिने हुए था--भूमि पप पड़ा चा- उनका शरीर जीणं-शीणे था और काषाय (गेहुआ) रङ्ग के वस्त्र धारण किये हुए था ।३१। बह पुरुष अङ्गो से हीन था और उनके मन में बड़ा ही

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 39

मन्वादयश्च ये ऽशिष्टा ये मया प्रागुदीरिताः ।तैः शिष्टैश्चरितो धर्मः सम्यगेव युगे युगे

manvādayaśca ye 'śiṣṭā ye mayā prāgudīritāḥ / taiḥ śiṣṭaiścarito dharmaḥ samyageva yuge yuge

हिन्दी अर्थ

३०२ . ब्रह्माण्ड पुराण

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 40

त्रयी वार्त्ता दण्डनीतिरिज्या वर्णाश्रमास्तथा ।शिष्टैराचर्यते यस्मान्मनुना च पुनः पुनः

trayī vārttā daṇḍanītirijyā varṇāśramāstathā / śiṣṭairācaryate yasmānmanunā ca punaḥ punaḥ

हिन्दी अर्थ

अधिक दु.ख था । काना-नकटा-लूना-लंगड़ा मनुष्य जो किसी भी अपने अङ्ग से हीन हो वह शुभ कायं के करने के समय में मार्ग में मिल जावे तो असगुन होता है। मागे से तात्पर्य अपने स्थान से निकलते ही मिल जाने से है । उस राजा ने इसके अतिरिक्त अन्य भी बुरे-बुरे असगुन थे। उनके नाम बताये जाते हैं--उसने गोधा (गोह)--शशक (खरगोश)--शल्य जल से रिक्त कलश ओर सरोसूप को देखा था ।३२। उसने फिर कपास-कच्छ- तेल-लवण-हड्डी का दुकड़ा ओर अपनी दाहिनी ओर भेरव शब्द करते हुए अ्ृंगाल को देखा था ।३३। इनमें से कोई भी एक एदि मागे में गृह से निक-

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 41

पूर्वैः पूर्वगतत्वाच्च शिष्टाचारः स सात्वतः ।दानं सत्यं तपो ज्ञानं विद्येज्या व्रजनं दया

pūrvaiḥ pūrvagatatvācca śiṣṭācāraḥ sa sātvataḥ / dānaṃ satyaṃ tapo jñānaṃ vidyejyā vrajanaṃ dayā

हिन्दी अर्थ

ते ही देखने को मिल जाता है तो असगुन होता है जिसमें उस राजा ने इन सभी बुरे सगुनों'को देखा था । फिर राजा ने पुल्कस-रोगी मनुष्य-वृष- श्येन और भल्लुक को देखा था । इन सब बुरे-बुरे असुगुनों को बार-बार देखकर भी हठ के वश वह राजा युद्ध करने के लिये चल ही दिया था क्यों-

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 42

अष्टौ तानि चरित्राणि शिष्टाचारस्य लक्षणम् ।शिष्टा यस्माच्चरन्त्येनं मनुः सप्तर्षयस्तु वै

aṣṭau tāni caritrāṇi śiṣṭācārasya lakṣaṇam / śiṣṭā yasmāccarantyenaṃ manuḥ saptarṣayastu vai

हिन्दी अर्थ

कि बह तो काल के पाश से समावृत था ।३४ राम अकृतव्रण के सहित नमंदा नदी के उत्तर की ओरं तट पर स्थित था और एक बट वृक्ष की छाया का समाश्रय ग्रहण कर 'रबखा था। उस परशुराम ने इत राजा कार्त वीर्ये को सेना सहित आया हुआ देख लिया था कार्सावीर्यं नृपवरं शतकोटिनृपान्वितम् ।

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 43

मन्वन्तरेषु सर्वेषु शिष्टाचारस्ततः स्मृतः ।विज्ञेयः श्रवणाच्छ्रौतः स्मरणात्स्मार्त्त उच्यते

manvantareṣu sarveṣu śiṣṭācārastataḥ smṛtaḥ / vijñeyaḥ śravaṇācchrautaḥ smaraṇātsmārtta ucyate

हिन्दी अर्थ

अद्य मे सिद्धिमायासं कार्य चिरसमीहितम् ।

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 44

इज्यावेदात्मकः श्रौतः स्मार्त्तो वर्णाश्रमात्मकः ।प्रत्यङ्गानि च वक्ष्यामि धर्मस्येह तु लक्षणम्

ijyāvedātmakaḥ śrautaḥ smārtto varṇāśramātmakaḥ / pratyaṅgāni ca vakṣyāmi dharmasyeha tu lakṣaṇam

हिन्दी अर्थ

यद्दृष्टिगोचरो जात: कात्तंवीर्यो नृपाधम: दृष्ट्वा समुद्यतं रामं सैनिकानां वधाये च ।

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 45

दृष्ट्वा तु भूतमर्थं यः पृष्टो वै न निगू हति ।यथा भूतप्रवादस्तु इत्येतत्सत्यलक्षणम्

dṛṣṭvā tu bhūtamarthaṃ yaḥ pṛṣṭo vai na nigū hati / yathā bhūtapravādastu ityetatsatyalakṣaṇam

हिन्दी अर्थ

परुशुराम ने श्रेष्ठ नृप काता वीर्याजुन को देखा था जो सौ करोड़ राजाओं के साथ संयुत. था और सहस्र अक्षौहिणी सेनाएँ भी उसके साथ थीं--ऐसे विशाल समुदायों को देखकर परशुराम मन में बहुत ही प्रसन्न हुए थे। हुर्षातिरेक का कारण यही था कि जब मेदिनी को क्षत्रियों से हीन

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 46

ब्रह्मचर्यं जपो मौनं निराहारत्वमेव च ।इत्येतत्तपसो रूपं सुघोरं सुदुरा सदम्

brahmacaryaṃ japo maunaṃ nirāhāratvameva ca / ityetattapaso rūpaṃ sughoraṃ sudurā sadam

हिन्दी अर्थ

ही करना है तो इस समय में एक ही साथ बहुत से क्षत्रिय समागत हो गये हैं ।३६। परशुराम ने अपने मन में विचार किया कि बहुत समय से चाहा हुआ मेरा कार्य आज सिद्धि को प्राप्त हुआ है कि यह महासू अघम नृप कातता वीर्य मेरी हृष्टि के सामने आ गया है ।३७। अपने मन में यहू कहकर बह यहाँ से उठकर खड़े हो गये थे और अपने आयुध परशु को धारण कर लिया था । फिर अपने शशु के विनाश करने के लिए परशुराम नें गर्जना की थी जिस तरह से क्र्द्ध हुआ सिंह गर्जा करता है।३८। फिर समस्त है ।३८। फिर समस्त सैनिकों के बघ करने. के लिए समुकृत हुए परण,राम

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 47

पशूनां द्रव्यहविषामृक्सामयजुषां तथा ।ऋत्विजां दक्षिणानां च संयोगो यज्ञ उच्यते

paśūnāṃ dravyahaviṣāmṛksāmayajuṣāṃ tathā / ṛtvijāṃ dakṣiṇānāṃ ca saṃyogo yajña ucyate

हिन्दी अर्थ

को देखकर सभी मृत्यु से शरीर धारियों के हो.समान बहुत ही अधिक काप गये थे ।३९। उन महाबीर परश,राम ने रोष से युक्त होकर जहाँ-जहाँ पर अपने परण, को फॅककर प्रहार किया था जों कि वायु के बेग के ही समान किया गया था वहाँ-बद्दाँ पर ही कटे हुए बाहु-वक्षःस्थल और गरदन बाले

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 48

आत्मवत्सर्वभूतेषु या हितायाहिताय च ।प्रवर्त्तन्ते समा दृष्टिः कृत्स्नाप्येषा दया स्मृता

ātmavatsarvabhūteṣu yā hitāyāhitāya ca / pravarttante samā dṛṣṭiḥ kṛtsnāpyeṣā dayā smṛtā

हिन्दी अर्थ

करी-अश्य और शूर वीर मनुष्य मरकर भूमि पर गिर गये ये ४०/ जिस तरह से मदन से यत्त कोई गजैन्द्र दौड़ लगाता हुआ नाल वनका मर्दन कर दिया करता है ठीक उसी भाति से परशुराम ने भी मत और वायु के सहश ओज से युक्त होकर उस नृपं की सेना का मर्दन कर कर दिया था ।४१। उस रणस्थल में इस रीति से अपने ओज के द्वारा प्रहार करते हुए शस्त्रधारियों में परमश्र छ. परशुराम को देखकर मत्स्यराज नामक राजा. ने अपने धनुष को उठाया था तथा फिर वह अपने बिशाल रथ पर सजास्थित हो गया

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 49

आक्रुष्टो निहतो वापि नाक्रोशेद्यो न हन्ति च ।वाङ्मनःकर्मभिर्वेत्ति तितिक्षैषा क्षमा स्मृता

ākruṣṭo nihato vāpi nākrośedyo na hanti ca / vāṅmanaḥkarmabhirvetti titikṣaiṣā kṣamā smṛtā

हिन्दी अर्थ

३०४ (ब्रह्माण्ड पुराण

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 50

स्वामिना रक्ष्यमाणानामुत्सृष्टानां च संभ्रमे ।परस्वानामनादानमलोभ इति कीर्त्यते

svāminā rakṣyamāṇānāmutsṛṣṭānāṃ ca saṃbhrame / parasvānāmanādānamalobha iti kīrtyate

हिन्दी अर्थ

स चापि राजाऽतिबलो मनस्वी ससजं रामाय तु पर्वतास्त्रम् शरेण चैकेन ध्वजं महातमा चिच्छेद चापं च शरद्वयेन । आणेन चैकेन प्रसह्य सारथि निपात्य

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 51

मैथुनस्यासमाचारो न चिन्ता नानुजल्पनम् ।निवृत्तिर्ब्रह्मचर्यं तदच्छिद्रं तप उच्यते

maithunasyāsamācāro na cintā nānujalpanam / nivṛttirbrahmacaryaṃ tadacchidraṃ tapa ucyate

हिन्दी अर्थ

तत्सेन्यनस्त्रेण च संप्रदग्धं विनाशमायादथ भस्मसात्क्षणात् । तस्मिन्निपतिते राज्ञि चन्द्रबंशसमुद्भवे ।

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 52

आत्मार्थं वा परार्थं वा चेन्द्रियाणीह यस्य वै ।मिथ्या न संप्रवर्त्तन्ते शामस्यैतत्तु लक्षमम्

ātmārthaṃ vā parārthaṃ vā cendriyāṇīha yasya vai / mithyā na saṃpravarttante śāmasyaitattu lakṣamam

हिन्दी अर्थ

“उस राजा'मत्स्यराज ने अपने की प्रत्यञ्चा की 'चींचकर उसने अग्नि के समान उम्र तेज बोले बाणों की चारों ओर भली-भाति वर्षा करते हुए भागंब के समीप में बह प्रा हो गया था । इसके अनन्तर

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 53

दशात्मके यो विषये कारणे चाष्टलक्षणे ।न क्रुद्ध्येत प्रतिहतः स जितात्मा विभाव्यते

daśātmake yo viṣaye kāraṇe cāṣṭalakṣaṇe / na kruddhyeta pratihataḥ sa jitātmā vibhāvyate

हिन्दी अर्थ

महात्मा परशुराम ने भी अपने ऊपर/आक्रमण करके आये हुए उसको देख कर अपने महान उस धनुष को ग्रहण कर लिया था ।४३। राम ने भी क्रोध से आप्लुत होकर उस मंगल वाणों की वृष्टि का निवारण करते हुए अपने वायव्य कस्त्र का प्रयोग किया था । वह राजा मत्स्यराज भी बहुत अधिक

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 54

यद्यदिष्टतमं द्रव्यं न्यायेनैवागतं च यत् ।तत्तद्गुणवते देयमित्येतद्दानलक्षणम्

yadyadiṣṭatamaṃ dravyaṃ nyāyenaivāgataṃ ca yat / tattadguṇavate deyamityetaddānalakṣaṇam

हिन्दी अर्थ

बली था ओर बड़ा मनस्वी था उसने परशुराम के ऊपर -पर्व॑तास्त्र का प्रयोग किया था अर्थात् राम के ऊपर छोड़ दिया था ।४४॥ वाणों और अस्तों के विधान में परम दक्ष उसने उस राम के अति बलशाली वायव्य अस्त्र को स्तम्भित कर दिया था अर्थात् जहाँ की तहाँ रोककर क्रियाहीन बना दिया था। परशुराम ने भी वहाँ पर उस मत्स्यराज को अत्यधिक बल- विक्रम वाला समझकर विविश्व भाँति के अस्त्रों के.समुदाओं की मत्स्यराज' पर वर्षा करते हुए फिर रणभूमि में विधि के साथ मन्त्र से युक्त बलपूर्वक नारायणास्त्र को छोड़ दिया था। है राजन् ! उस राजा के वध के लिए

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 55

दानं त्रिविधमित्येतत्कनिष्ठज्येष्ठमध्यमम् ।तत्र नैश्रेयसं ज्येष्ठं कनिष्ठं स्वार्थसिद्धये

dānaṃ trividhamityetatkaniṣṭhajyeṣṭhamadhyamam / tatra naiśreyasaṃ jyeṣṭhaṃ kaniṣṭhaṃ svārthasiddhaye

हिन्दी अर्थ

भृगुराम के द्वारा नारायणास्त्र का प्रयोग करने पर सर्वत्र दाह उत्पन्न हो गया था ।४५-४६। उस अस्त्र के तेज से समस्त. दिशाएः बहुत ही अधिक प्रज्वलित हो गयी थीं और वह मत्स्य देश का राजा भी उस भीषण दशा को देखकर काँप गया था। परशुराम ने जब उस राजा के कम्प को देखा

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 56

कारुण्यात्सर्वभूतेषु संविभागस्तु मध्यमः ।श्रुतिस्मृतिभ्यां विहितो धर्मो वर्माश्रमात्मकः

kāruṇyātsarvabhūteṣu saṃvibhāgastu madhyamaḥ / śrutismṛtibhyāṃ vihito dharmo varmāśramātmakaḥ

हिन्दी अर्थ

तो फिर उसमें चार वाणों से उसके वाहनों का हनन किया था ।४७। उस महात्मा ने एक वाण से उसकी ध्वजा कों काट दिया था और दोशरों से धनु का छेदन किया था तथा एक वाण से बल पूर्वकसारथि का-निपातन करके तीन वाणों से भूमि पर रथ को चूर्ण कर दिया था ।४८। अपने रथ का त्याग करके भूमि पर स्थित मंगल के मस्तक में शीघ्र ही परशु से प्रहार करके उसका हनन कर दिया था । जब उसका णिर भग्न हो गया था तो वह 'रधिर का वमन करता हुआ बार-बार मूर्च्छा प्राप्त करके एक ही क्षण में मृत्यु के मुख में चला गया था।४६। उसकी समरत सेना भीं

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 57

शिष्टाचाराविरुद्धश्च धर्मः सत्साधुसंमतः ।अप्रद्वेषोह्यनि ष्टेषु तथेष्टस्याभिनन्दनम्

śiṣṭācārāviruddhaśca dharmaḥ satsādhusaṃmataḥ / apradveṣohyani ṣṭeṣu tatheṣṭasyābhinandanam

हिन्दी अर्थ

अस्त्र सें प्रदग्ध हो गयीं थी और क्षण भर में ही इसके उपरान्त भस्मसात् होकर विनाश को प्राप्त हो गयी थी । चन्द्रवंश में समुत्पन्न नृपों में श्रोष्ठ उस राजा मङ्गल के निपतित हो जाने पर राम को परम हषं प्राप्त हुआ

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 58

प्रीतितापविषादेभ्यो विनिवृत्तिर्विरक्तता ।संन्यासः कर्मणां न्यासः कृतानामकृतैः सह

prītitāpaviṣādebhyo vinivṛttirviraktatā / saṃnyāsaḥ karmaṇāṃ nyāsaḥ kṛtānāmakṛtaiḥ saha

हिन्दी अर्थ

३०६ ब्रह्माश्ड पुराण मस्स्यराजे निपतिते राजा युद्धविशारदः ।

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 59

कुशलाकुशलानां तु प्रहाणं न्यास उच्यते ।व्यक्ता ये विशेषास्ते विकारे ऽस्मिन्नचेतने

kuśalākuśalānāṃ tu prahāṇaṃ nyāsa ucyate / vyaktā ye viśeṣāste vikāre 'sminnacetane

हिन्दी अर्थ

राजेंद्रान्प्रेरयामास कात्तंवीर्यो महाबलः ॥

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 60

चेतनाचेतनान्यत्वविज्ञानं ज्ञानमुच्यते ।प्रत्यङ्गानां तु धर्मस्य त्वित्येतल्लक्षणं स्मृतम्

cetanācetanānyatvavijñānaṃ jñānamucyate / pratyaṅgānāṃ tu dharmasya tvityetallakṣaṇaṃ smṛtam

हिन्दी अर्थ

बीराभिमानिनः सर्वे हैहयस्याज्ञया तदा । चकर्त गारुडास्त्रेण सोमदत्तो महाबल: ।

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 61

ऋषिभिर्धर्मतत्त्वज्ञैः पूर्वं स्वायंभुवे ऽन्तरे ।अत्र वो वर्णयिष्यामि विधिं मन्वन्तरस्य यः

ṛṣibhirdharmatattvajñaiḥ pūrvaṃ svāyaṃbhuve 'ntare / atra vo varṇayiṣyāmi vidhiṃ manvantarasya yaḥ

हिन्दी अर्थ

असिष्ठमी ते कहा --मरस्यराज के मर जाने पर युद्ध करने की करा के महामनीषी-- महान बलशाली कार्त वीये ते फिर वहाँ रणभूमि में अन्य राजेम्द्रों को भेजा था ।१! मिथिला का स्वामी विदर्भ सोमदत्त बहुत अधिक खल नाला था। निवध्र देश का अधिपति और मगध देश का स्वामी -ये

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 62

तथैव चातुर्हेत्रस्य चातुर्विद्यस्य चैव हि ।प्रतिमन्वन्तरे चैव श्रुतिरन्या विधीयते

tathaiva cāturhetrasya cāturvidyasya caiva hi / pratimanvantare caiva śrutiranyā vidhīyate

हिन्दी अर्थ

सब है भूपते ! भागंवेन्द्र परशुरास के साथ युद्ध करते के लिए समागत हो गये थे । थे सभी अकार के युद्ध करने में परम पण्डित थे और ये वहाँ अपने बाणो के जालों की वर्षा कर रहे थे १२-३। ये सभी बीरता के अभि- मान रखने वाले थे और उस समय में राजा हैहय को आज्ञा पाकर दी युद्ध करने के लिए आए थे । वह भृगु परशुराम अपने हाथ में धनुष अहण किये थे तथा जलती हुई अग्नि के समान परम तेजस्वी ये ।४। भागेवेग्ट्र परशुराम ने नागपाण नामक एक शस्त्र था उसके उत्तम शर को अभिमन्त्रित करके

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 63

ऋचो यजूंषि समानि यथा च प्रतिदैवतम् ।आभूतसंप्लवस्यापि वर्ज्यैकं शतरुद्रियम्

ṛco yajūṃṣi samāni yathā ca pratidaivatam / ābhūtasaṃplavasyāpi varjyaikaṃ śatarudriyam

हिन्दी अर्थ

संग्राम में फेंका था ।५। किन्तु भागंवेन्द्र के द्वारा प्रक्षिप्त किये उस अस्त्र को महा बलवान् सोमदत्त ने काट. दिया था ओर उसको अपने गकड़ास्त्र से;ही खण्डित कर दिया'था। इसके अनन्तर-महामाग राम अत्यन्त क्र द्ध हुए ये जो कि अपने शश्रुओं का विदारण करने वाले ये ॥६। इसके पश्चात् परशुः

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 64

विधिर्हैत्रस्तथा स्तोत्रं पूर्ववत्संप्रवर्तते ।द्रव्यस्तोत्रं गुणस्तोत्रं फलस्तोत्रं तथैव च

vidhirhaitrastathā stotraṃ pūrvavatsaṃpravartate / dravyastotraṃ guṇastotraṃ phalastotraṃ tathaiva ca

हिन्दी अर्थ

राम ने भगवान रुद्र के द्वारा दिये हुए झूल में सोमदत्त का हतन कर दिया चा--गदा से बृहद्बलः का और मुष्टि के प्रहार से विदर्भ का निपातन कर मागधं चरणाधातैरस्त्रजालेन संनिकान् ।।ऽ

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 65

चतुर्थमाभिजनकं स्तोत्रमेतच्चतुर्विधम् ।मन्वन्तरेषु सर्वेषु यथा देवा भवन्ति ये

caturthamābhijanakaṃ stotrametaccaturvidham / manvantareṣu sarveṣu yathā devā bhavanti ye

हिन्दी अर्थ

निहत्म निखिलां सेनां .संहारार्बिसमीरणे ।

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 66

प्रवर्तयति तेषां वै ब्रह्मा स्तोत्रं चतुर्विधम् ।एवं मन्त्रगणानां तु समुत्पत्तिश्चतुर्विधा

pravartayati teṣāṃ vai brahmā stotraṃ caturvidham / evaṃ mantragaṇānāṃ tu samutpattiścaturvidhā

हिन्दी अर्थ

दुद्राव कार्तवीर्यं च-जामदग्न्यो महाबलः ॥ दृष्ट्वा तं योट्धुमायांतं राजानोऽन्ये महारथाः।

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 67

अथर्वगर्यजुषां साम्नां वेदेष्विह पृथक्पृथक् ।ऋषीणां तप्यतामुग्रं तपः परमदुष्करम्

atharvagaryajuṣāṃ sāmnāṃ vedeṣviha pṛthakpṛthak / ṛṣīṇāṃ tapyatāmugraṃ tapaḥ paramaduṣkaram

हिन्दी अर्थ

कार्य्याकार्येविधानज्ञाः पृष्ठे कृत्वा च हैहयम्

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 68

मन्त्राः प्रादुर्बभूवुर्हि पूर्वमन्वन्तरेष्विह ।असंतोषाद्भया द्दुःखात्सुखाच्छोकाच्च पञ्चधा

mantrāḥ prādurbabhūvurhi pūrvamanvantareṣviha / asaṃtoṣādbhayā dduḥkhātsukhācchokācca pañcadhā

हिन्दी अर्थ

कान्यकुढ्जाश्च णलः सौराष्ट्राऽवं तयस्तथा कुणलं भागेवेंद्रस्य याचमानो हरि मुनिः।

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 69

ऋषीणां तारकाख्येन दर्शनेन यदृच्छया ।ऋषीणां यदृषित्वं हि तद्वक्ष्यामीह लक्षणैः

ṛṣīṇāṃ tārakākhyena darśanena yadṛcchayā / ṛṣīṇāṃ yadṛṣitvaṃ hi tadvakṣyāmīha lakṣaṇaiḥ

हिन्दी अर्थ

एतस्मिन्नेव काले तु राम: शस्त्रास्त्रकोविदः

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 70

अतीतानागतानां च पञ्चधा त्वृषिरुच्यते ।अतस्त्वृषीणां वक्ष्यामि तत्र ह्यार्षसमुद्भवम्

atītānāgatānāṃ ca pañcadhā tvṛṣirucyate / atastvṛṣīṇāṃ vakṣyāmi tatra hyārṣasamudbhavam

हिन्दी अर्थ

राम ने मिथिला के कूपः का हनन मुदुगर के द्वारा और शक्ति से निषध देश के नृष का वध तथा मगघदेशाधिपति. का निपातन. चरणों के आधातों से एवं उनके सब सैनिकों का दध्र अपने अनेक अस्त्रो के प्रहारों से कर दिया ।८। इस रीति से परशुरामजी ने वहां पर स्थित सम्पूर्ण सेना को मारकर महान् बलवान् जामदग्नि के पुत्र ने उस संहोर की अग्नि के समीरण में राजा कात्त॑बीयं पर दौड़कर आक्रमण किया था ।९१ उस समय में महा- रंथी अन्य राजाओं ने जो कि काये जोर अकाये के विधान के ज्ञाता थे जब

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 71

गुणसाम्ये वर्त्तमाने सर्वसंप्रलये तदा ।अविभागे तु वेदानामनिर्देश्ये तमोमये

guṇasāmye varttamāne sarvasaṃpralaye tadā / avibhāge tu vedānāmanirdeśye tamomaye

हिन्दी अर्थ

३०न अह्याण्ड पुराण

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 72

अबुद्धिबूर्वकं तद्वै चेतनार्थे प्रवर्त्तते ।चेतनाबुद्धिपूर्वं तु चेतनेन प्रवर्त्तते

abuddhibūrvakaṃ tadvai cetanārthe pravarttate / cetanābuddhipūrvaṃ tu cetanena pravarttate

हिन्दी अर्थ

यह देखा कि परशुरामः कात वीयं से युद्ध करने के लिए आ रहे हैं तो उन सबने उस कात्तवीयं को अपने पीठ पीछे कर दिया था ।१०। ओर हैहय राजा के प्रति अपना सहाद दिखलाते हुए वे सब परशुराम के साथ युद्ध कर रहेये। इन राजाओं में कान्य कुन्ज-सोराष्ट्र और सैकड़ों ही अवन्ति के नृप थे।३१। इन सभी ने परशुराम पर सभी ओर अपने शरों के जालों को ऐसी चोर वर्षा की थी कि उस समय में परशुराम उतके बाणों से उस संग्राम भूमि में चारों ओर से ढक गये ये ।१२। है राजेन्द्र इस बाणों.की बृष्टि से राम दिश्ाई नहीं दे रहे ये। तब उस अकृतब्रण से उस श्रीराम के

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 73

प्रवर्त्तते तथा द्वौ तु यथा मत्स्योदके उभे ।चेतनाधिष्ठितं सत्त्वं प्रवर्त्तति गुणात्मकम्

pravarttate tathā dvau tu yathā matsyodake ubhe / cetanādhiṣṭhitaṃ sattvaṃ pravarttati guṇātmakam

हिन्दी अर्थ

चरित का स्मरण किया था जो हरिण के द्वारा कहा गया था।१३। उस मुनि ने भगवान् श्रीहरि से भारग॑वेस्द्र परशुराम के कुशल रहने की याचना की थी। इतने ही बीच में ऐसा हुआ कि समस्ते सत्रों और अस्त्रों के महा- पण्डित परशुराम से अपने महात् आयुधों का प्रयोग किया था

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 74

कारणत्वात्तथा कार्यं तदा तस्य प्रवर्त्तते ।विषयो विषयित्वाच्च अर्थेर्ऽथत्वात्तथैव च

kāraṇatvāttathā kāryaṃ tadā tasya pravarttate / viṣayo viṣayitvācca arther'thatvāttathaiva ca

हिन्दी अर्थ

उदतिष्ठद्रणाकांक्षी नीहारादिव भास्कर: ॥ गृहीत्वा परशु दिव्यं कालांतकयमोपमम् ।

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 75

कालेन प्रापणीयेन भेदास्तु करणात्मकाः ।संसिध्यन्ति तदा व्यक्ताः क्रमेण महदादयः

kālena prāpaṇīyena bhedāstu karaṇātmakāḥ / saṃsidhyanti tadā vyaktāḥ krameṇa mahadādayaḥ

हिन्दी अर्थ

समुदाय को हूर करके कुहरे से निकले हुए भगवान् सूये देवकी भाति वहाँ

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 76

महतश्चाप्यहङ्कारस्तस्माद्भूतेद्रियाणि च ।भूतभेदाश्च भूतेभ्यो जज्ञिरे स्म परस्परम्

mahataścāpyahaṅkārastasmādbhūtedriyāṇi ca / bhūtabhedāśca bhūtebhyo jajñire sma parasparam

हिन्दी अर्थ

पर रण करने की इच्छा वाले उठकर खड़े हो गये थे १५। महाच् बलवान उन परशुराम ने उन सबके साथ तीन दिन और रात्रि पर्यन्त समराङ्गण में घोर युद्ध किया था। और परम लघु विक्रम वाले परशुराम ने वहाँ पर बारह अक्षोहिणी सेनाओं का छेदन कर दिया था अर्थात् सबको काटकर भार गिराया था ।१६। जिस तरह से केलाओं के वन को काटकर गिरा दिया जाया करता है उसी भाति से परम परशुराम ने अपने परणू से उन सब्र भूपों को और उनकी बड़ी भारी.सेनाओं को काटकर मार दिया था जब सूर्यवंश में ममुत्पन्त महासू वीयं वाले सुचन्द्र नामक नृप ने यह.

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 77

संसिद्धकार्यकरणः सद्य एव व्यवर्त्तत ।यथोल्मुकात्तु त्रुटयः एककालाद्भवन्ति हि

saṃsiddhakāryakaraṇaḥ sadya eva vyavarttata / yatholmukāttu truṭayaḥ ekakālādbhavanti hi

हिन्दी अर्थ

देखा था कि उस महात्मा राम ने सब सेता को मार गिराया है तो वह वहाँ पर युद्ध करने के लिए स्वयं सामने आगया थ! ।१८-१६। उसके साथ लाखों अन्य राजा ये और सात अक्षौहिणी सेना भी थी। उनमें बहुत से ऐसे महान्ःवीर थे जो घनघोर मेघों के ही समान गर्जन कर रहे ये ।१९। हे

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 78

तथा विवृत्ताः क्षेत्रज्ञाः कालेनैकेन कारणात् ।यथान्धकारे खद्योतः सहसा संप्रदृश्यते

tathā vivṛttāḥ kṣetrajñāḥ kālenaikena kāraṇāt / yathāndhakāre khadyotaḥ sahasā saṃpradṛśyate

हिन्दी अर्थ

राजन ! बे अपनो गर्जेना-तजना से सम्पूर्ण भूमि के प्राणियों को कंपा रहे ये और उन्होंने वहाँ आकर परशुराम के साथ घोर युद्ध किया था । है भूपते ! उन्होंे अनेक शस्त्रों और अस्त्रों का वहाँ पर प्रयोग किया था ।२०। तब. एक ही क्षण में महाव श्रताप वाले परशुराम रे कालान्तक यमराज फे सदृश अपने परम दिव्य परशु (फर्णा) का प्रहण करके उभ सबका विनाश कर दिया था

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 79

तथा विवृत्तो ह्यव्यक्तात्खद्योत इव सञ्ज्वलन् ।स माहन्सशरीरस्तु यत्रैवायमवर्त्तत

tathā vivṛtto hyavyaktātkhadyota iva sañjvalan / sa māhansaśarīrastu yatraivāyamavarttata

हिन्दी अर्थ

कालयन्सकलां सेनां चिच्छेद भृगुनन्दनः ।

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 80

तत्रैव संस्थितो विद्वान्द्वारशालामुखे विभुः ।महांस्तु तमसः पारे वैलक्षण्याद्विभाव्यते

tatraiva saṃsthito vidvāndvāraśālāmukhe vibhuḥ / mahāṃstu tamasaḥ pāre vailakṣaṇyādvibhāvyate

हिन्दी अर्थ

कर्षकस्तु यथा क्षेत्रे पक्वं धान्यं तथा तृणम् ताबुभौ तत्र संक्षुञ्धौ नानाशस्त्रास्त्रकोविदौ॥

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 81

तत्रैव संस्थिते विद्वांस्तमस्ॐऽत इति श्रुतिः ।बुद्धिर्विवर्त्तमानस्य प्रादुर्भूता चतुर्विधा

tatraiva saṃsthite vidvāṃstamasoṃ'ta iti śrutiḥ / buddhirvivarttamānasya prādurbhūtā caturvidhā

हिन्दी अर्थ

३१० ब्रह्माण्ड पुराण

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 82

ज्ञानं वैराग्यमैश्वर्यं धर्मश्चेति चतुष्टयम् ।सांसिद्धिकान्यथैतानि विज्ञेयानि नरस्य वै

jñānaṃ vairāgyamaiśvaryaṃ dharmaśceti catuṣṭayam / sāṃsiddhikānyathaitāni vijñeyāni narasya vai

हिन्दी अर्थ

उस सम्पूर्ण सेना को काटते हुए भृगुनन्दन ने छिन्न-भिन्न करके मार गिराया था जिस तरह से कोई खेतिहर किसान अपने खेत में पकी हुई फसल को तथा घास फू स को काट दिया करता है ।२२। कषक अपनी दरात से जैसे काट देता है वेसे ही परशुरामजी ने उस सेना को काट दिया था। जब लाखों राजाओं की सेना को राम के परश् के द्वारा यिदीणं हुई देखा गया था।२३। तो है नृप ! राजा सुचन्द्र ने समर में परशुराम के साथ स्वयं ही समागत होकर युद्ध किया था। वे दोनों ही बहुत अधिक क्षुब्ध हो रहे चे और दोनों अनेक शस्त्रास्त्रों के प्रयोग करने में बहुत ही कुशल पंडित

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 83

स महात्मा शरीरस्य वैवर्त्तात्सिद्धिरुच्यते ।अनुशेते यतः सर्वान्क्षेत्रज्ञानमथापि वा

sa mahātmā śarīrasya vaivarttātsiddhirucyate / anuśete yataḥ sarvānkṣetrajñānamathāpi vā

हिन्दी अर्थ

थे ।२४। वे दोनों मुनीन्द्र और राजा महान् वीर ये और और युद्ध कर रहे चे। परणुराम ने जिन-जिन शस्त्रों तथा अस्त्रों का भी उस पर प्रक्षेप किया था ।२४। युद्ध में परम प्रवीण पण्डित उस सुचन्द्र नृपने उन सभी शस्त्रास्त्रों को काट र 'था। इसके अनन्तर परशुराम को उस रण में बहुत अधिक

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 84

पुरिषत्वाच्च पुरुषः क्षत्रेज्ञानात्स उच्यते ।यस्माद्वुद्ध्यानुशेते च तस्माद्वोधात्मकः स वै

puriṣatvācca puruṣaḥ kṣatrejñānātsa ucyate / yasmādvuddhyānuśete ca tasmādvodhātmakaḥ sa vai

हिन्दी अर्थ

क्रोध आ गया था और परशुराम को ऐसा ज्ञान हुआ था कि यह सुचन्द्र नृप ऐसा कुशल है कि जिसका भी इस पर प्रयोग किया जाता है उसी का प्रतिकार करना यह अच्छी तरह से जानता है तो उस समय में जल का उपस्पर्शन किया था और फिर विशिश्व नारायण अस्व का सन्धान किया था जो कि किसी भी प्रकार से निवारित नहीं हो सकता था ।२६-२७। वह नारायणास्त्र सैकड़ों सूयां की आभा वाला था जिसका कि भ्रक्षेप बुद्धिमान् परशुराम ने सुचन्द्र पर किया था। उस समय में इस नारायणास्त को देख कर सुचन्द्र तृप तुरन्त ही अपने रथ से नीचे उतर गया था और उसने उस

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 85

संसिद्धये परिगतं व्यक्ताव्यक्तमचेतनम् ।एवं विवृत्तः क्षेत्रज्ञः क्षेत्रज्ञानाभिसंहितः

saṃsiddhaye parigataṃ vyaktāvyaktamacetanam / evaṃ vivṛttaḥ kṣetrajñaḥ kṣetrajñānābhisaṃhitaḥ

हिन्दी अर्थ

अस्त्र को प्रणाम किया था।र्का

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 86

विवृत्तिसमकालं तु बुद्ध्याव्यक्तमृषिः स्वयम् ।परं ह्यर्षयते यस्मात्परमर्षित्वमस्य तत्

vivṛttisamakālaṃ tu buddhyāvyaktamṛṣiḥ svayam / paraṃ hyarṣayate yasmātparamarṣitvamasya tat

हिन्दी अर्थ

इृष्टुवा व्यर्थं महास्वं तदृशूपं स्वस्थं विलोक्य च॥ गदां च परशु' कोपाच्चिक्ेप नृपमूद्धनि

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 87

गत्यर्थादृषतेर्धातोर्नाम निर्वृतिरादितः ।यस्मादेव स्वयं भूतस्तस्माच्चाप्यृषिता स्मृता

gatyarthādṛṣaterdhātornāma nirvṛtirāditaḥ / yasmādeva svayaṃ bhūtastasmāccāpyṛṣitā smṛtā

हिन्दी अर्थ

ददर्श च पुरस्तस्य भद्रकालीं जगत्प्रसूम्

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 88

ईश्वरात्स्वयमुद्भूता मानसा ब्रह्मणः सुताः ।यस्मादुत्पद्यमानैस्तैर्महान्परिगतः परः

īśvarātsvayamudbhūtā mānasā brahmaṇaḥ sutāḥ / yasmādutpadyamānaistairmahānparigataḥ paraḥ

हिन्दी अर्थ

बहंतीं मुंडमालां च विकटास्यां भयंकरीम् । नमोस्तु ते शंकरवल्लभाये जगत्सवित््ये समलंक़ृतायै

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 89

यस्माद-षन्ति ते धीरा महान्तं सर्वतो गुणैः ।तस्मान्महर्षयः प्रोक्ता बुद्धेः परम दर्शिना

yasmāda-ṣanti te dhīrā mahāntaṃ sarvato guṇaiḥ / tasmānmaharṣayaḥ proktā buddheḥ parama darśinā

हिन्दी अर्थ

और बह अस्त्र भी समस्त अम्त्रों में परम पूज्य था क्योंकि साक्षात्

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 90

ईश्वराणां सुतास्तेषां मानसा औरसाश्च वै ।अहङ्कारं तपश्चैव ऋषन्ति ऋषितां गताः

īśvarāṇāṃ sutāsteṣāṃ mānasā aurasāśca vai / ahaṅkāraṃ tapaścaiva ṛṣanti ṛṣitāṃ gatāḥ

हिन्दी अर्थ

भगवान् नारायण ने ही उसका निर्माण किया था । जब उस सुचन्द्र को इस भाँति से प्रणाम करते हुए देखा तो वह अस्त्र उसको छोड़कर भगवान् तारायण के ही समीप में चला गया था ।२६। अपने शत्रुओं के विनाश करने वाले परशुराम को उस समय में समर स्थल में बहुत ही अधिक विस्मय हो गया था जबकि उन्होंने यह देखा था कि उनके द्वारा प्रयोग किया हुआ वह महान् अस्त्र भी व्यर्थ हो गया था और कुछ भी शत्रु का न करके उसी रूप में स्वस्थ वह बना रहा था।३०। फिर राम ने अनेक शक्ति-मुसल-तोमर- पट्टिश-गदा ओर परशु आदि का उस सुचन्द्र पर प्रक्षेप बड़े ही क्रोध पूर्वक

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 91

तस्मात्सप्तर्षयस्ते वै भूतादौ तत्त्वदर्शनात् ।ऋषिपुत्रा ऋषीकास्तु मैथुनाद्गर्भसंभवाः

tasmātsaptarṣayaste vai bhūtādau tattvadarśanāt / ṛṣiputrā ṛṣīkāstu maithunādgarbhasaṃbhavāḥ

हिन्दी अर्थ

किया था ।३१। किन्तु इन सबका कुछ भी प्रभाव उस पर नहीं हुआ था और उसने उन सबको यों ही लीला से ही ग्रहण कर लिया था। जिस समय में परशुराम ने उस सुचन्द्र पर शिवशूल का भ्रक्षेप दिया था

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 92

तन्मात्राणि च सत्यं च ऋषन्ते ते महौजसः ।सप्तषर्यस्त तस्ते च परसत्यस्य दर्शनाः

tanmātrāṇi ca satyaṃ ca ṛṣante te mahaujasaḥ / saptaṣaryasta taste ca parasatyasya darśanāḥ

हिन्दी अर्थ

तो वह शिव शूल भी आकर उस राजा के गले में पुष्पों की माला होकर गिर गया था। उस समय में परशराम से यह देखा था कि उसके आगे समस्त जगत् की जननी भद्रकाली संस्थित हो रही है ।३३। वह भद्रकाली देवी नरमुण्डों की माला कण्ठ में पहिने हुई थीं तथा उसका मुख बहुत ही भीषण था और सबको भय देने वाली थी । वह एक सिंह के ऊपर सवार रही थी--तीन उसके गेत्र ये और हाथों में त्रिशूल धारण कर रही थी

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 93

ऋषीकाणां सुतास्ते स्युर्विज्ञेया ऋषिपुत्रकाः ।ऋषन्ति ते ऋतं यस्माद्विशेषांश्चैव तत्त्वतः

ṛṣīkāṇāṃ sutāste syurvijñeyā ṛṣiputrakāḥ / ṛṣanti te ṛtaṃ yasmādviśeṣāṃścaiva tattvataḥ

हिन्दी अर्थ

३१२ ब्रह्माण्ड पुराण

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 94

तस्मात्सप्तर्षयस्तेपि श्रुतेः परमदर्शनात् ।अव्यक्तात्मा महानात्माहङ्कारात्मा तथैव च

tasmātsaptarṣayastepi śruteḥ paramadarśanāt / avyaktātmā mahānātmāhaṅkārātmā tathaiva ca

हिन्दी अर्थ

२४ ऐसी भगवती भद्रकाली का दर्शन करके परश,राम जी नें अपने सभी शस्त्र-अस्त्रों का परित्याग कर दिया था और देवी के चरणों में प्रणाम करके फिर उसकी भली भाति स्तुति की थी । परश् राम ने कहा-आप तो भगवान् शङ्भुर को प्रियबल्लभा हैं ओर इस सम्पूर्ण जगत् को जन्म देने वाली हैँं। आपके लिए भेरा नमस्कार है

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 95

भूतात्मा चेन्द्रियात्मा च तेषां तज्ज्ञानमुच्यते ।इत्येता ऋषिजातीस्ता नामभिः पञ्च वै शृणु

bhūtātmā cendriyātmā ca teṣāṃ tajjñānamucyate / ityetā ṛṣijātīstā nāmabhiḥ pañca vai śṛṇu

हिन्दी अर्थ

काल्यं कलानाथकलाधराये भक्तप्रियाये भुबनाधिपायै । ताराभिधायै शिवतत्परायै गणेश्वरा राधितपादुकाये॥

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 96

भृगुर्मरीचिरत्रिश्च ह्यङ्गिराः पुलहः क्रतुः ।मनुर्दक्षो वसिष्टश्च पुलस्त्यश्चेति ते दश

bhṛgurmarīciratriśca hyaṅgirāḥ pulahaḥ kratuḥ / manurdakṣo vasiṣṭaśca pulastyaśceti te daśa

हिन्दी अर्थ

जगड्ितायास्तपुरत्रयायै बालादिकायै त्रिपुराभिधायै बकाननायै ब हुसौख्यदाये विध्वस्तनानासुरदानवाये ।

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 97

ब्रह्मणो मानसा ह्येते उद्भूताः स्वयमीश्वराः ।परत्वेनर्षयो यस्मात्स्मृतास्तस्मान्महर्षयः

brahmaṇo mānasā hyete udbhūtāḥ svayamīśvarāḥ / paratvenarṣayo yasmātsmṛtāstasmānmaharṣayaḥ

हिन्दी अर्थ

लघुक्रेमाये ललिताभिधाये लेखाधिपाये लवणाकराये-॥

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 98

ईश्वराणां सुता ह्येते ऋषयस्तान्निबोधत ।काव्यो बृहस्पतिश्चैव कश्यपश्व्यवनस्तथा

īśvarāṇāṃ sutā hyete ṛṣayastānnibodhata / kāvyo bṛhaspatiścaiva kaśyapaśvyavanastathā

हिन्दी अर्थ

आप विविध प्रकार के आभूषणों से समलंकृता. हैं और इभारि के दवारा गान की गयी हैं । आपकी शरणागति में प्रपन्‍न हो जाते हैं उनकी सुरक्षा के लिये आप उद्यम करने बाली हैं । आपने प्रजापति दक्ष के घर में जन्म धारणः किया है और हिमवान् के यहां भी आपः समुत्पन्न हुई हैं। आप साक्षात् महेश्वरः की पाणिपरिणीता प्रिय-पर्नी बनकर उनके अर्द्धाङ्क में समास्थित हुई, है ।३६। आप केला नाथ को कला के धारण करने बाली हैं-अपसे भक्तों की प्रिय कालो हैं और समस्त भुवनों-की स्वामिनी हैं । तारा नाम वालो हैँ-भगवान् शिव को सेका में सवंदा तत्पर रहा करती हैं

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 99

उतथ्यो वामदेवश्च अपा स्यश्चोशिजस्तथा ।कर्दमो विश्रवाः शक्तिर्वालखिल्यास्तथार्वतः

utathyo vāmadevaśca apā syaścośijastathā / kardamo viśravāḥ śaktirvālakhilyāstathārvataḥ

हिन्दी अर्थ

और. विश्वेश्वर गणेश आपकी पादुकाओं का समाराधन किया करते हैं ।३७। आप पर से भी परा हूँ-परमेष्ठी के पद को प्रदान करने वाली हैं और आध्यात्मिक-आधिहैविक-आधिभौतिक--इन तीनों प्रकार के तापों का उन्मूलन करने वाला आपका (चिन्तन हुआ करता है--इस जगत् के हित के

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 100

इत्येते ऋषयः प्रोक्तास्तपसा चर्षितां गताः ।ऋषिपुत्रानृ षीकांस्तु गर्भोत्पन्नान्निबोधत

ityete ṛṣayaḥ proktāstapasā carṣitāṃ gatāḥ / ṛṣiputrānṛ ṣīkāṃstu garbhotpannānnibodhata

हिन्दी अर्थ

लिए ही आपने त्रिपुरासुर को निहत किया था । वाला से आदि लेकर अनेक आपके श, नाम हैं तया आपका परम शभ त्रिपुरा-यह भी नाम है। ऐसी आपके लिये मेरा प्रणाम है ।३८। आप समस्त विद्याओं के सुविलास के प्रदान करने वाली. हैं-7:इस सम्पूण जगत के जनन देने वाली जननी हैं-- आप अहित करने वाले शत्रुओं को निहत कर देने वाली हैं--आप बकानना है अर्थात् बगुलामुखी हैं--आपके अनेक असुरों और दानवों ' का निहनन किया है और अत्यधिक सौख्य प्रदान किया है ।३६। आपके कर कमलों में बरदान और अभयदान रहते हैं और इनसे आपको भुजलताएंँ' भूषित रहा

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 101

वत्सरो नगृहूश्चैव भरद्वाजस्तथैव च ।ऋषिदीर्घतमाश्चैव बृहदुक्थः शरद्वतः

vatsaro nagṛhūścaiva bharadvājastathaiva ca / ṛṣidīrghatamāścaiva bṛhadukthaḥ śaradvataḥ

हिन्दी अर्थ

करती हैं--समस्त देवगणों के द्वारा आपके चरण कमल वन्दित हैं--आप पीताम्बरा अर्थात् पीतवर्ण के बस्त्र धारण करने वाली हैं--आप पवन के ही समान अपने भक्तों की पौड़ा दूर करने के लिये शीक्र गमन करने वाली हैं--आपका संस्तवन भगवान् शक्र भी. किया करते' हैं तथा आप आप

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 102

वाजश्रवाः शुचिश्चैव वश्याश्वश्च पराशरः ।दधीचः शंशपाश्चैव राजा वैश्रवणस्तथा

vājaśravāḥ śuciścaiva vaśyāśvaśca parāśaraḥ / dadhīcaḥ śaṃśapāścaiva rājā vaiśravaṇastathā

हिन्दी अर्थ

सबको शूभ प्रदान करने वाली हैं--ऐसी आपकी चरण सेवा में मेरा, अनेक बार प्रणिपात है ।४०। आफ नागारि के द्वारा गान की गयी हैं--नब खण्डों बाले विश्‍व का पालन एवं रक्षण करने वाली हैं तथा नीलाचल की आभा वाले अंगों की प्रभा से'शोमित हैं । आप लघुक्रमा-ललिता नाम धारिणी- लेखाधिपा और लवणाकारा हैं-।४१। आपके नेत्र परमाधिक चङचल हैं- आप'लय से वजित हैं और आपके चरणों में लाक्षारस लगा हुआ है जिससे आपके चरण कमलनसमलंकृत' हैं। आपका शुभ नाम रमा है--आप सुरति से प्यार करने वाली हैं--आप सभो रोगों का अपहरण करने वाली हैं और

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 103

इत्येते ऋषिकाः प्रोक्तास्ते सत्यादृषितां गताः ।ईश्वरा ऋषयश्चैव ऋषिकाश्चैव ते स्मृताः

ityete ṛṣikāḥ proktāste satyādṛṣitāṃ gatāḥ / īśvarā ṛṣayaścaiva ṛṣikāścaiva te smṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

ह ही सबकी रचना की है--ऐसी आपके लिए मेरा .प्रणाम निवेदित

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 104

एते मन्त्रकृतः सर्वे कृत्स्नशस्तान्निबोधत ।भृगुः काव्यः प्रचेताश्च ऋचीको ह्यात्मवानपि

ete mantrakṛtaḥ sarve kṛtsnaśastānnibodhata / bhṛguḥ kāvyaḥ pracetāśca ṛcīko hyātmavānapi

हिन्दी अर्थ

राज्यप्रदायै रमणोत्सुकाये रत्तप्रभारयं रुचिरांबराये। प्रसीद देवेशि मम अतिज्ञां पुरां इतां पालय भद्रकालि

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 105

और्वाथ जमदग्निश्च विदः सारस्वतस्तथा ।आर्ष्टिषेणो युधाजिच्च वीतहव्यसुवर्चसौ

aurvātha jamadagniśca vidaḥ sārasvatastathā / ārṣṭiṣeṇo yudhājicca vītahavyasuvarcasau

हिन्दी अर्थ

३१ . ब्रह्माण्ड पुराण

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 106

वैन्यः पृथुर्दिवोदासो बाध्यश्वो गृत्सशौनकौ ।एकोनविशतिर्ह्येतेभृगवो मन्त्रवादितः

vainyaḥ pṛthurdivodāso bādhyaśvo gṛtsaśaunakau / ekonaviśatirhyetebhṛgavo mantravāditaḥ

हिन्दी अर्थ

एवं स्तुता तदा देवी भद्रकाली तपस्विनी भद्रकाल्युवाच- वत्स राम महाभाग प्रीतास्मि तव सांप्रतम्

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 107

अङ्गिरा वैद्यगश्चैव भरद्वाजो ऽथ बाष्कलिः ।ऋतवाकस्तथा गर्गः शिनिः संकृतिरेव च

aṅgirā vaidyagaścaiva bharadvājo 'tha bāṣkaliḥ / ṛtavākastathā gargaḥ śiniḥ saṃkṛtireva ca

हिन्दी अर्थ

इति मेऽभिहितं देवि कुरु प्रीतेन चेतसा

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 108

पुरुकुत्सश्च मान्धाता ह्यंबरीषस्तथैव च ।युवनाश्वः पौरकुत्सस्त्रसद्दस्युश्च दस्युमान्

purukutsaśca māndhātā hyaṃbarīṣastathaiva ca / yuvanāśvaḥ paurakutsastrasaddasyuśca dasyumān

हिन्दी अर्थ

आप राज्य के प्रदान करने वाली हैं--आप रमण करने के लिए परम समुत्सुक रहा करती है-आपकी रत्नों के सहश प्रभा है और आप रुचिर वस्त्रों के परिधान करने बाली हैं-ऐसी आपके लिए बारम्बार मेरा नमस्कार है ।४३। आपकी सेवा में मेरा सदा और सवंत्र अनेक बार नमस्कार है । आप समस्त प्रकार के शरीर को धारण करने वाली हैं। आपकी सेवा में बारम्बार प्रणिपात है। है देवेशि! आप मेरे ऊपर अनु- कम्पा करके प्रसन्न हो जाइए और है भद्रकालि ! मैंने जो ३०००2 को क्षश्रियों से हीत कर देने की पहिले प्रतिज्ञा की है उसको करा

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 109

आहार्यो ह्यजमीढश्च तुक्षयः कपिरेव च ।वृषादर्भो विरूपाश्वः कण्वश्चैवाथ मुद्गलः

āhāryo hyajamīḍhaśca tukṣayaḥ kapireva ca / vṛṣādarbho virūpāśvaḥ kaṇvaścaivātha mudgalaḥ

हिन्दी अर्थ

दीजिए।४४। आप ही मेरी माता-पिता हैं और मेरी ही क्‍या इन तीन जगतों की माता हैं और आप ही पिता हैं-ऐसी आपके चरणों में मेरा बार-बार प्रणाम निवेदित है । वसिष्ठ जी ने कहा--उस समय में परमाधिक वेगवाली भद्रकाली देबी इस प्रकार से संस्तुत की गयी थी ।४४५। तो बह देबी परम

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 110

उतथ्यश्च सनद्वाजस्तथा वाजश्रवा अपि ।अयास्यश्चक्रवर्त्ती चवामदेवस्तथैव च

utathyaśca sanadvājastathā vājaśravā api / ayāsyaścakravarttī cavāmadevastathaiva ca

हिन्दी अर्थ

प्रसन्न होकर वरदान द्वारा आनन्द देने वाली होती हुई भागव परशुराम से बोली--भद्रकाली ने कहा--हे वस्स राम ! आप महान भाग वाले हैं। अब इस समय में मैं आपके ऊपर बहुत प्रसन्न हो गई हैं ।४६। आप मुझसे वर- दान प्राप्त कर लो जो भी कुछ तुमने अपने हृदय में बिार करके मेरी प्राना की हैं परशुराम ने कहा--हे भक्तवत्सले ! युहि आप: है माता !

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 111

असिजो बृहदुक्थश्च ऋषिर्दीर्घतमास्तथा ।कक्षीवांश्च त्रयस्त्रिंशत्स्मृता ह्याङ्गिरसा वराः

asijo bṛhadukthaśca ṛṣirdīrghatamāstathā / kakṣīvāṃśca trayastriṃśatsmṛtā hyāṅgirasā varāḥ

हिन्दी अर्थ

मुझे कोई वरदान हीं देना चाहती हैं तो मैं यहो वरदान चाहता हूँ कि यह राजां सुचन्द्र से इस युद्ध में मेरा जय हो जावे तभी मैं आपकी अनुकम्पा का पात्र होऊेगा । है देवि ! यहो मेरा निवेदन आपकी सेवा में मैंने किया है सो आप परम प्रसन्न चित्त से हो कर दीजिए

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 112

एते मन्त्रकृतः सर्वे काश्यपांस्तु निबोधत ।काश्यपश्चैव वत्सारो नैध्रुवो रैभ्य एव च

ete mantrakṛtaḥ sarve kāśyapāṃstu nibodhata / kāśyapaścaiva vatsāro naidhruvo raibhya eva ca

हिन्दी अर्थ

येन केनाप्युपायेन जगन्मातनंमोऽस्तु ते॥ इत्युक्त माकण्यं स. सायंबेंद्रो देव्याः प्रियं

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 113

असितो देव लश्चैव षडेते ब्रह्मवादिनः ।अत्रिरर्वसनश्चैव श्यावाश्वश्च गविष्ठिरः

asito deva laścaiva ṣaḍete brahmavādinaḥ / atrirarvasanaścaiva śyāvāśvaśca gaviṣṭhiraḥ

हिन्दी अर्थ

दग्ध्वा वपुभू' तमयं तदीयं निनाय लोकं परदेवतायाः

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 114

आविहोत्र ऋषिर्द्धीमांस्तथा पूर्वातिथिश्च सः ।इत्येते चा त्रयः प्रोक्ता मन्त्रकारा महर्षयः

āvihotra ṛṣirddhīmāṃstathā pūrvātithiśca saḥ / ityete cā trayaḥ proktā mantrakārā maharṣayaḥ

हिन्दी अर्थ

ततस्तु रामेण कूतप्रणामा सा भद्रकाली जगदादिकर्त्री अंतहिताभूदथ जामदग्त्यस्तस्थो रणे भूपवधाभिकांक्षी॥

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 115

वसिष्ठश्चैव शक्तिश्च तथैव च पराशरः ।चतुर्थ इन्द्रप्रमतिः पञ्चमश्च भरद्वसुः

vasiṣṭhaścaiva śaktiśca tathaiva ca parāśaraḥ / caturtha indrapramatiḥ pañcamaśca bharadvasuḥ

हिन्दी अर्थ

है जगत् की माता! जिस किसी भी उपाय से मेरा विजय हो जावे

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 116

षष्ठश्च मैत्रावरुणिः कुण्डिनः सप्तमस्तथा ।इति सप्त वशिष्ठाश्च विज्ञेया ब्रह्मवादिनः

ṣaṣṭhaśca maitrāvaruṇiḥ kuṇḍinaḥ saptamastathā / iti sapta vaśiṣṭhāśca vijñeyā brahmavādinaḥ

हिन्दी अर्थ

यही मेरी इच्छा है । मेरा.आपके लिए नमस्कार है। भद्रकाली देवी ने कहा--राजेनद्र सुचन्द्र को . तुम आग्नेयास्त्र द्वारा ही मेरे स्थान में पहुँचा दो ।४९। यहु मेरा अत्यधिक प्रिय भक्त है सो आज ही यह मेरे गृह में पहुँचकर मेरा पार्षद हो जावेगा । वसिष्ठ जो ने कहा--उस भार्गव परशुराम जी ने यह् इतना ही देवी के द्वारा कहा हुआ श्रवण करके इसके अनन्तर वह॒ देवी का प्रिय कार्य करने के लिए समुद्यत हो गया था ।१०। फिर परशुराम जी ने प्राणों का आयाम करके आचमन किया था और फिर राजा सुचन्द्र को उद्दिष्ट करके वहेँ अस्त्र धारण किग्रा था उस अस्त्र का है राजन ! राम ने

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 117

विश्वामित्रस्तु गाधेयो देवरातस्तथोद्गलः ।तथा विद्वान्मधुच्छन्दा ऋषिश्चान्यो ऽघमर्षणः

viśvāmitrastu gādheyo devarātastathodgalaḥ / tathā vidvānmadhucchandā ṛṣiścānyo 'ghamarṣaṇaḥ

हिन्दी अर्थ

नृप के वध के लिए बलपूर्वक उस समय में प्रयोग किया था ।५१। उसके उलै भौतिक शरीर को अपने अस्त्र से झस्मी भूत करके उसको फिर पर देवता के लोक को पहुँचा दिया था। इसके अनन्तर परशुराम के द्वारा प्रणिपात

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 118

अष्टको लोहितश्चैव कतः कोलश्च तावुभौ ।देवश्रवास्तथा रेणुः पूरणो ऽथ धनञ्जयः

aṣṭako lohitaścaiva kataḥ kolaśca tāvubhau / devaśravāstathā reṇuḥ pūraṇo 'tha dhanañjayaḥ

हिन्दी अर्थ

३१६ . अह्माण्ड पुराण की हुई बह जगत की आदि कर्त्री भद्रकाली देवी वहाँ पर अन्तहित हो गयी थी और परशुराम उस रण स्थल में भूप के वध की आकांक्षा वाला होकर स्थित हो गये ये

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 119

त्रयोदशैते धर्मिष्ठा विज्ञेयाः कुशिकावराः ।अगस्त्यो ऽयो दृढायुश्च विध्मवाहस्तथैव च

trayodaśaite dharmiṣṭhā vijñeyāḥ kuśikāvarāḥ / agastyo 'yo dṛḍhāyuśca vidhmavāhastathaiva ca

हिन्दी अर्थ

परशुराम द्वारा कातंबोयन्यध

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 120

ब्रह्मिष्ठागस्तपा ह्येते त्रयः परमकीर्त्तयः ।मनुर्वैवस्वतश्चैव एलो राजा पुरूखाः

brahmiṣṭhāgastapā hyete trayaḥ paramakīrttayaḥ / manurvaivasvataścaiva elo rājā purūkhāḥ

हिन्दी अर्थ

सुचंद्र पतिते राजाव् राजेंद्राणां शिरोमणौ । तत्पुत्रः पुष्कराक्षस्तु रामं योद्धुमथागतः ॥

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 121

क्षत्र्रियाणां चरावेतौ विज्ञेयौ मन्त्रवादिनौ ।भलन्दनश्च वत्सश्च संकीलश्चैव ते त्रयः

kṣatrriyāṇāṃ carāvetau vijñeyau mantravādinau / bhalandanaśca vatsaśca saṃkīlaścaiva te trayaḥ

हिन्दी अर्थ

स रथस्थो महावीयं: सवं शस्त्रास्त्रकोविदः ।

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

अध्याय ३२

श्लोक 122

एते मन्त्रकृतश्चैव वैश्यानां प्रवराः स्मृताः ।इत्येषा नवतिः प्रोक्ता मन्त्रा यैरृषिभिः कृताः ।ब्राह्यणाः क्षत्रिया वैश्या ऋषिपुत्रान्निबोधत

ete mantrakṛtaścaiva vaiśyānāṃ pravarāḥ smṛtāḥ / ityeṣā navatiḥ proktā mantrā yairṛṣibhiḥ kṛtāḥ / brāhyaṇāḥ kṣatriyā vaiśyā ṛṣiputrānnibodhata

हिन्दी अर्थ

अभिवीक्ष्य रणेत्युग्रं रामं कालांतकोपमम् चकार शरजालं च भागंबेद्रस्य सबेतः ।

English

W. 104-122 give the list of the Sages who are composers or Kcn of Mantras. They are cvided according to their families viz. that of Bhgu (19) Ahgiras (34) Kaiyapa (6) Vasistba (7) Kuiika (13). Three Brahm- itthas (viz. Agastya, Ddhayu and Vidmavaha), two Kfacrtya Kings (viz. Manu and Pururavas), three Vailyaj; (viz. Bhalaodana. Vttsa and Sarhkila). It may be noted that these seeit of Mantras are Brihaspaa Kfattriyai and Vaiiyas and their number is 93 and not 90 as given in V.L22*

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmANDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Brahmanda Purana — Chapter 32
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.