Brahmanda Purana· Brahmāṇḍa Purāṇa
40
अध्याय 40 / 156

Book 2 - Adhyaya 2

32 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ32 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ४०

श्लोक 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे ऋषिसर्गवर्णनं नाम प्रथमो ऽध्यायः सूत उवाच विनिवृत्ते प्रजासर्गे षष्ठे वै चाक्षुषस्य ह ।प्रजाः सृजेति व्यदिष्टः स्वयं दक्षः स्वयंभुवा

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyabhāge tṛtīya upoddhātapāde ṛṣisargavarṇanaṃ nāma prathamo 'dhyāyaḥ sūta uvāca vinivṛtte prajāsarge ṣaṣṭhe vai cākṣuṣasya ha / prajāḥ sṛjeti vyadiṣṭaḥ svayaṃ dakṣaḥ svayaṃbhuvā

हिन्दी अर्थ

जाने पर तमस्त देव-असुर और महोरग अत्यव्रिक क्षोभ को प्राप्त-हो गये थे

English

When the sixth creation of subjects i.e. that of Caksusa (Manvantara) had been (annihilated and) withdrawn, Daksa was commanded by the self-born lord himself— "Create the Subjects".

अध्याय ४०

श्लोक 2

ससर्ज सर्वभूतानि गतिमन्ति ध्रुवाणि च ।मानसानि च भूतानि स पूर्वमसृजत्प्रभुः

sasarja sarvabhūtāni gatimanti dhruvāṇi ca / mānasāni ca bhūtāni sa pūrvamasṛjatprabhuḥ

हिन्दी अर्थ

तत्र गत्वा यथान्यायं देवाः शवंपुरोगमाः ।

English

He (i.e. Daksa) created all the living beings, the mobile ones as well as the immobile ones. At the outset, the lord created mental living beings.

अध्याय ४०

श्लोक 3

ऋषीन्देवांश्च गन्धर्वान्मनुष्योरगराक्षसान् ।यक्षभूतपिशाचांश्च वयः पशुमृगांस्तथा

ṛṣīndevāṃśca gandharvānmanuṣyoragarākṣasān / yakṣabhūtapiśācāṃśca vayaḥ paśumṛgāṃstathā

हिन्दी अर्थ

तच्छुत्वा वचनं तेषां ब्रह्मा लोकपितामहः ।

English

He created (mentally) the sages, the Devas, the Gandharvas, the human beings, the serpents, the Raksasas, the Yaksas, the Bhutas (goblins), the Piidcas (ghosts, evil spirits) the birds, the animals and the cattle.

अध्याय ४०

श्लोक 4

यदास्य मनसा सृष्टा न व्यवर्द्धन्त ताः प्रजाः ।अपध्याता भगवता महादेवेन धीमता

yadāsya manasā sṛṣṭā na vyavarddhanta tāḥ prajāḥ / apadhyātā bhagavatā mahādevena dhīmatā

हिन्दी अर्थ

देवाः शृणुत भद्र वो वाणीमवहिता मम ।

English

When those subjects created mentally by him did not multiply, they were cursed mentally by the great intelligent lord of great splendour and dignity.

अध्याय ४०

श्लोक 5

स मैथुनेन भावेन सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः ।असिक्रीमावहद्भार्यां वीरणस्य प्रजापतेः

sa maithunena bhāvena sisṛkṣurvividhāḥ prajāḥ / asikrīmāvahadbhāryāṃ vīraṇasya prajāpateḥ

हिन्दी अर्थ

कालं कंचित्प्रतीक्षब्व॑ तेन सर्व नियम्यते ।

English

Thereafter, the one million serpents went away in due course. Daksa, the son of Pracetas, married Asikni the daughter of Virana there.

अध्याय ४०

श्लोक 6

सुतां सुमहता युक्तां तपसा लोक धारिणीम् ।यया धृतमिदं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम्

sutāṃ sumahatā yuktāṃ tapasā loka dhāriṇīm / yayā dhṛtamidaṃ sarvaṃ jagatsthāvarajaṅgamam

हिन्दी अर्थ

सर्वेर्भवद्भिरधुना तत्कर्ततव्यमतंद्रितैः

English

"How were the sons of Prajapati formerly destroyed by the divine sage Narada? I wish to know this factually (in details)."

अध्याय ४०

श्लोक 7

अत्राप्युदाहरन्तीमौ श्लोकौ प्राचेतसां प्रति ।दक्षस्योद्वहतो भार्यांमसिक्रीं वैरणीं पुरा

atrāpyudāharantīmau ślokau prācetasāṃ prati / dakṣasyodvahato bhāryāṃmasikrīṃ vairaṇīṃ purā

हिन्दी अर्थ

यह वदुन्धरा अचला है तयापि उस समय में सगर के पुत्रों के द्वारा

English

Haryaivas, the sons of Daksa, were desirous of caus- ing the subjects to flourish. Those sons of great virility assembl- ed. Narada spoke to them.

अध्याय ४०

श्लोक 8

कृपानां नियुतं दक्षं सर्पिणां साभिमानिनाम् ।नदीगिरिष्बसज्जन्तं पृष्ठतो ऽनुययौ प्रभुम्

kṛpānāṃ niyutaṃ dakṣaṃ sarpiṇāṃ sābhimāninām / nadīgiriṣbasajjantaṃ pṛṣṭhato 'nuyayau prabhum

हिन्दी अर्थ

आक्गान्त होकर चलायमान हो गयी थो । उस समय में धरा की चलगति को देखकर बड़े-बड़े तपस्वियों की समाधि टूट गयी थी और तपश्चर्या कर भंग हो गया था ।=। देवगण भी के साथ अपने हुब्य-कब्य से जो भी उनके लिए समर्पित किए जाते थे उनसे परिभ्रष्ट हो गए थे और उनको

English

"Alas, all of you are childish. You do not know the surface of the Earth internally nor do you know the space above or below. How will you create the subjects?"

अध्याय ४०

श्लोक 9

तं दृष्ट्वा ऋषिभिः प्रोक्तं प्रतिष्ठास्यति वै प्रजाः ।प्रथमो ऽत्र द्वितीयस्तु दक्षः स हि प्रजापतिः

taṃ dṛṣṭvā ṛṣibhiḥ proktaṃ pratiṣṭhāsyati vai prajāḥ / prathamo 'tra dvitīyastu dakṣaḥ sa hi prajāpatiḥ

हिन्दी अर्थ

महान दुःख हो गया था तया वे सभी अत्यन्त उत्पोड़ित होकर ब्रह्माजी के भवन पर गए थे ।९। वहाँ पर समस्त देवगण जिनमें शिव अग्रणी थे जाकर

English

According to Mbh. Adi. 75. 7-8, N&rada instructed this first batch of 1 000 sons of Daksa in S&Akhya philosophy. There-by all of them became recluses leading to the frustration of Dak?a*s mission of populating the world. Here (VV. 20-27 ) N&rada advised them to know the magnitude of the earth and diverted two batches of Daksa's sons — the Haryaivas and $abal&4vas elsewhere (Bh. P. VI ch. 5). Being frustrated in his plan of populating the world, he cursed Nirada to perish and reborn again.

अध्याय ४०

श्लोक 10

अथागच्छद्यथाकालं प्रहीनां नियुतं तु यत् ।असिक्रीं वैरणीं तत्र दक्षः प्राचेतसो ऽवहत्

athāgacchadyathākālaṃ prahīnāṃ niyutaṃ tu yat / asikrīṃ vairaṇīṃ tatra dakṣaḥ prācetaso 'vahat

हिन्दी अर्थ

२२ ब्रह्माण्ड पुराण न्याय के अनुरूप उन्होने ब्रह्माजी ते तियेदन किया था कि सगर नृप के पुत्रों की भूमि पर कैसी कुचेशायें हो रही हैं ।१०। सब लोकों,के पितामह अह्याजो उनके कहे वचनों कर श्रवण करके एक क्षण के अन्दर विचार वाले

English

On hearing his words, they went away in all direc- tions. Till today they have not returned like the rivers that have fallen into the Ocean.

अध्याय ४०

श्लोक 11

अथ पुत्रसहस्रं स वैरण्याममितौजसम् ।असिक्न्यां जनयामास दक्षः प्राचे तसः प्रभुः

atha putrasahasraṃ sa vairaṇyāmamitaujasam / asiknyāṃ janayāmāsa dakṣaḥ prāce tasaḥ prabhuḥ

हिन्दी अर्थ

हुए शे ओर इसके पश्चात् सुरों में शे षठ ब्रह्माजी ने उनसे कहा-।११। है देवगणो ! आप सबका कल्याण होते । अब आप लोग सावधान हो 5र मेरी वाणौ का श्रवण कीजिए जो भी कुछ मैं आपके सामने इस समय में कह रहा है-ये सगर के पुत्र सवके सब विनष्ट हो जायेगे-यह सर्वथा सत्य है

English

When they were lost, lord Daksa, the son of Pracetas, once again begot a thousand sons of Vairani.

अध्याय ४०

श्लोक 12

तांस्तु दृष्ट्वा महातेजाः स विवर्द्धयिषुः प्रजाः ।देवर्षिप्रियसंवादो नारदो ब्रह्मणः सुतः

tāṃstu dṛṣṭvā mahātejāḥ sa vivarddhayiṣuḥ prajāḥ / devarṣipriyasaṃvādo nārado brahmaṇaḥ sutaḥ

हिन्दी अर्थ

इसमें कुछ भी संशय नहीं है ।१२। कुछ काल पर्यन्त प्रतीक्षा करो। समय के ही द्वारा सब नियमित हो जाया करता है । यह काल बड़ा बलवान है। अन्य तो केवल निमित्त हो हुआ करते हैं करने बाला तो वास्तव में काल ही होता है । यह हो सबको खाने बाला होला है । इसके सामने सब बल-

English

These sons (known as) Sabalasvas, were desirous of causing the subjects to flourish. They were told once again by Narada the same words uttered by him before.

अध्याय ४०

श्लोक 13

नाशाय वचनं तेषां शापयैवात्मनो ऽब्रवीत् ।यः कश्यपसुतस्याथ परमेष्ठी व्यजायत

nāśāya vacanaṃ teṣāṃ śāpayaivātmano 'bravīt / yaḥ kaśyapasutasyātha parameṣṭhī vyajāyata

हिन्दी अर्थ

वैभव और प्रताप धूल में मिल जाया करते हैं ।१३। है सुरश्रेष्ठो ! मैं आप सभी के हित-सम्पादन होने के लिए जो भो कुछ कहूँगा बही अब आप सब को अतन्द्रित होकर कर डालना चाहिए

English

They too went in all directions along the same path, desirous of getting at the magnitude and extent of the Earth. They have not returned till today.

अध्याय ४०

श्लोक 14

मानसः कश्यपस्यासीद्दक्षशापवशात्पुनः ।तस्मात्स काश्यपस्याथ द्वितीयो मानसो ऽभवत्

mānasaḥ kaśyapasyāsīddakṣaśāpavaśātpunaḥ / tasmātsa kāśyapasyātha dvitīyo mānaso 'bhavat

हिन्दी अर्थ

विष्णोरंशेन भगवान्कपिलो जयतां वर: ।

English

Thereafter, if a brother goes in search of his (lost) brother he perishes himself quickly. That should not be under- taken by a person who knows this.

अध्याय ४०

श्लोक 15

स हि पूर्वं समुत्पन्नो नारदः परमेष्ठिनः ।तेन वृक्षस्य पुत्रा वै हर्यश्वा इति विश्रुताः

sa hi pūrvaṃ samutpanno nāradaḥ parameṣṭhinaḥ / tena vṛkṣasya putrā vai haryaśvā iti viśrutāḥ

हिन्दी अर्थ

व्यायन्नास्तेऽघृनांऽभोधादेकांते तत्र कुत्रचित्

English

When the Sabalasvas too perished, lord Daksa be- came infuriated. He cursed Narada thus — "Become perished. Stay in a womb."

अध्याय ४०

श्लोक 16

धर्मार्थं नाशिताः सर्वे विधिना च न संशयः ।तस्योद्यतस्तदा दक्षः क्रुद्धः शापाय वै प्रभुः

dharmārthaṃ nāśitāḥ sarve vidhinā ca na saṃśayaḥ / tasyodyatastadā dakṣaḥ kruddhaḥ śāpāya vai prabhuḥ

हिन्दी अर्थ

प्रसीद नो मुनिश्रेष्ठ वयं त्वां शरणं गताः ।

English

When they were destroyed, that noble-souled lord Daksa begot of Vairani herself sixty well known daughters.

अध्याय ४०

श्लोक 17

ब्रह्मर्षीन्वै पुरस्कृत्य याचितः परमेष्ठिना ।ततो ऽभिसंधिं चक्रे वै दक्षश्च परमेष्ठिना

brahmarṣīnvai puraskṛtya yācitaḥ parameṣṭhinā / tato 'bhisaṃdhiṃ cakre vai dakṣaśca parameṣṭhinā

हिन्दी अर्थ

अयणीलों में श्रेष्ठ भगवान् कपिल मुनि भगवान विष्णु के ही अश से

English

Kasyapa, Dharma, Soma, the lord (Moon) and other great sages took those daughters as wives.

अध्याय ४०

श्लोक 18

कन्यायां नारदो मह्यं तव पुत्रो भवेदिति ।ततो दक्षः सुतां प्रदात् प्रियां वै परमेष्ठिने ।तस्मात्स नारदो जज्ञे भूयः शापभयदृषिः

kanyāyāṃ nārado mahyaṃ tava putro bhavediti / tato dakṣaḥ sutāṃ pradāt priyāṃ vai parameṣṭhine / tasmātsa nārado jajñe bhūyaḥ śāpabhayadṛṣiḥ

हिन्दी अर्थ

इस जगत के हित के लिए समतोर्ण हुए है। यह विष्णु भगवान का ही अ'शादतार है और भूमण्डन में योगीन्द्रं में परम श्रेष्ठ हैं ।१५। अगस्त्य मुनि के द्वारा इस विशाल सागर का जल पी लेने पर दिव्य सौ वर्षो की अवधि हो गयी है वे इसी अम्भोधि में वहां पर किसी स्थल में इस समय में

English

He who knows factually this creation of Daksa entirely shall become blessed, well renowned and long-lived. He shall have progeny.

अध्याय ४०

श्लोक 19

शांशपायन उवाच कथं वै नाशिताः पूर्वं नारदेन सुरर्षिणा ।प्रजापतिसुतास्ते वै श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः

śāṃśapāyana uvāca kathaṃ vai nāśitāḥ pūrvaṃ nāradena surarṣiṇā / prajāpatisutāste vai śrotumicchāmi tattvataḥ

हिन्दी अर्थ

इस समय में ध्यान करने बाले स्थित हैं ।१६। मेरा यह अण्देश है कि आप लोग भुनियों में परम श्रे ष्ठ कपिलजो के समीप में चले जाओ। जब उनकी घ्यानावस्था का अन्त होदे तब तक इच्छा रखने वाले आप लोग वहीँ उप- गहवर में संस्थित रहें ।१७। जव उनकी समाधि समाप्त हो जावे तभी आप

English

He who knows factually this creation of Daksa entirely shall become blessed, well renowned and long-lived. He shall have progeny.

अध्याय ४०

श्लोक 20

सूत उवाच दक्षपुत्राश्च हर्यश्वा विवर्धयिषवः प्रजाः ।समागता महावीर्या नारदस्तानुवाच ह

sūta uvāca dakṣaputrāśca haryaśvā vivardhayiṣavaḥ prajāḥ / samāgatā mahāvīryā nāradastānuvāca ha

हिन्दी अर्थ

अपना अभिप्राय पूर्ण रूप से नमस्कार करके उनको बतला देवें । बही ऐसे शक्तिशाली हैं कि वे आप लोगों का कल्याण कर देंगे ।१८। है देवगणो ! जिस भो रीति से उन मुनिवर की समाधि का भङ्ग सगर के पुत्रों द्वारा किया हुआ होये आप लोगों को वेसी ही प्रवृत्ति करनी चाहिए। इसी से

English

He who knows factually this creation of Daksa entirely shall become blessed, well renowned and long-lived. He shall have progeny.

अध्याय ४०

श्लोक 21

बालिशा बत यूयं वै न प्रजानीथ भूतलम् ।अन्तरूर्ध्वमधश्चैव कथं स्रक्ष्यथ वै प्रजाः

bāliśā bata yūyaṃ vai na prajānītha bhūtalam / antarūrdhvamadhaścaiva kathaṃ srakṣyatha vai prajāḥ

हिन्दी अर्थ

आप का कार्य सुसम्पन्न हो जायगा ।१९। जैमिनि मुनि ने कहा--पितामह के द्वारा जब देवगणों से इस तरह से कहा था तो वे सब पितामह को प्रणाम करके उन देवों मैं श्रेष्ठ मुनिवर के समीप में चले गये थे और हाय जोड़कर उन्होंने उनसे कहा था ।२०। देवों ने कहा-हे मुनिश्नेष्ठ ! आप हमारे

English

He who knows factually this creation of Daksa entirely shall become blessed, well renowned and long-lived. He shall have progeny.

अध्याय ४०

श्लोक 22

ते तु तद्वचन श्रुत्वा प्याताः सर्वतो दिशम् ।अधापि म निवर्त्तन्ते समुद्रस्था इवापगाः

te tu tadvacana śrutvā pyātāḥ sarvato diśam / adhāpi ma nivarttante samudrasthā ivāpagāḥ

हिन्दी अर्थ

ऊपर प्रसन्न हो जाइए । हम लोग आपको भरणागति में प्राप्त हुए हैं। राजा सगर के पुत्रों ने जगत् में बड़ा उपद्रव मचा दिया है और ऐसा हो गया है कि यह सम्पूर्ण जगत् विनष्ट हो हो जायगा

English

He who knows factually this creation of Daksa entirely shall become blessed, well renowned and long-lived. He shall have progeny.

अध्याय ४०

श्लोक 23

अथ तेषु प्रणष्टेषु दक्षः प्राचे तसः पुनः ।वैरण्यामेव पुत्राणां सहस्रमसृजत्प्रभुः

atha teṣu praṇaṣṭeṣu dakṣaḥ prāce tasaḥ punaḥ / vairaṇyāmeva putrāṇāṃ sahasramasṛjatprabhuḥ

हिन्दी अर्थ

त्वं किलाखिललोकानां स्थितिसंहारकारणः ।

English

He who knows factually this creation of Daksa entirely shall become blessed, well renowned and long-lived. He shall have progeny.

अध्याय ४०

श्लोक 24

प्रजा विवर्द्धयिषवः शबलाश्वाः पुनस्तु ते ।पूर्वमुक्तं वचस्तद्वै श्राविता नारदेन ह

prajā vivarddhayiṣavaḥ śabalāśvāḥ punastu te / pūrvamuktaṃ vacastadvai śrāvitā nāradena ha

हिन्दी अर्थ

पुंसां तापत्रयात्तानामातिनाशाय केवलम् ।

English

He who knows factually this creation of Daksa entirely shall become blessed, well renowned and long-lived. He shall have progeny.

अध्याय ४०

श्लोक 25

अन्योन्यमूचुस्ते सर्वे सम्यगाह ऋषिः स्वयम् ।भ्रातॄणां पदवीं चैव गन्तव्या नात्र संशयः

anyonyamūcuste sarve samyagāha ṛṣiḥ svayam / bhrātṝṇāṃ padavīṃ caiva gantavyā nātra saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

२४ ब्रह्माण्ड पुराण

English

He who knows factually this creation of Daksa entirely shall become blessed, well renowned and long-lived. He shall have progeny.

अध्याय ४०

श्लोक 26

ज्ञात्वा प्रमाणं पृथ्व्या वै सुखं स्रक्ष्यामहे प्रजाः ।प्रकाशाः स्वस्थमनसा यथावदनुशासिताः

jñātvā pramāṇaṃ pṛthvyā vai sukhaṃ srakṣyāmahe prajāḥ / prakāśāḥ svasthamanasā yathāvadanuśāsitāḥ

हिन्दी अर्थ

सागरेदहामानानां लोकत्रयनिवासिताम् ॥

English

He who knows factually this creation of Daksa entirely shall become blessed, well renowned and long-lived. He shall have progeny.

अध्याय ४०

श्लोक 27

ते ऽपि तेनैव मार्गेण प्रयाताः सर्वतो दिशम् ।अद्यापि न निवर्त्तन्ते विस्तारायमलिप्सवः

te 'pi tenaiva mārgeṇa prayātāḥ sarvato diśam / adyāpi na nivarttante vistārāyamalipsavaḥ

हिन्दी अर्थ

ननु वे सात्विकी चेष्टा भवतीह भवादुशाम् ।

English

He who knows factually this creation of Daksa entirely shall become blessed, well renowned and long-lived. He shall have progeny.

अध्याय ४०

श्लोक 28

ततः प्रभृति वै भ्राता भ्रातुरन्वेषणे रतः ।प्रयतो नश्यति क्षिप्रं तन्न कार्यं विजानता

tataḥ prabhṛti vai bhrātā bhrāturanveṣaṇe rataḥ / prayato naśyati kṣipraṃ tanna kāryaṃ vijānatā

हिन्दी अर्थ

त्रातुमहेसि तस्मात्वं लोकानस्मांश्च सुब्रत

English

He who knows factually this creation of Daksa entirely shall become blessed, well renowned and long-lived. He shall have progeny.

अध्याय ४०

श्लोक 29

नष्टेषु शबलाश्वेषु दक्षः क्रुद्धो ऽशपद्विभुः ।नारदं नाशमेहीति गर्भवासं वसेति च

naṣṭeṣu śabalāśveṣu dakṣaḥ kruddho 'śapadvibhuḥ / nāradaṃ nāśamehīti garbhavāsaṃ vaseti ca

हिन्दी अर्थ

न चेदकाले भगवन्विनंक्ष्यत्यखिलं जगत् ।

English

He who knows factually this creation of Daksa entirely shall become blessed, well renowned and long-lived. He shall have progeny.

अध्याय ४०

श्लोक 30

तदा तेष्वपि नष्टेषु महात्मा स प्रभुः किल ।षष्टिं दक्षो ऽसृजत्कन्या वैरण्यामेव विश्रुताः

tadā teṣvapi naṣṭeṣu mahātmā sa prabhuḥ kila / ṣaṣṭiṃ dakṣo 'sṛjatkanyā vairaṇyāmeva viśrutāḥ

हिन्दी अर्थ

आप तो समस्त लोकों की स्थिति और संहार के कारण हैं। आप तो

English

He who knows factually this creation of Daksa entirely shall become blessed, well renowned and long-lived. He shall have progeny.

अध्याय ४०

श्लोक 31

तास्तदा प्रतिजग्राह पत्न्यर्थं कश्यपः सुताः ।धर्मः सोमश्च भगवांस्तथा चान्ये महर्षयः

tāstadā pratijagrāha patnyarthaṃ kaśyapaḥ sutāḥ / dharmaḥ somaśca bhagavāṃstathā cānye maharṣayaḥ

हिन्दी अर्थ

भगवान् विष्णु के अ'न से ही अवतीण हुए हैं और इस भूमण्डल में योगीन्द के स्वरूप को धारण करके समवस्थित हैं।२२। आप कोई महात् श्रेष्ठ तपस्वी ही नहीं हैं। आपने तो अपने इस देह को अपनी ही इच्छा मे धारण किया है और यह भो केवल तीनों तापों से अत्यधिक आत्तं पुरुषों की

English

He who knows factually this creation of Daksa entirely shall become blessed, well renowned and long-lived. He shall have progeny.

अध्याय ४०

श्लोक 32

इमां विसृष्टिं दक्षस्य कृत्स्नां यो वेद तत्त्वतः ।आयुष्मान्कीर्त्तिमान्धन्यः प्रजावाश्च भवत्युत

imāṃ visṛṣṭiṃ dakṣasya kṛtsnāṃ yo veda tattvataḥ / āyuṣmānkīrttimāndhanyaḥ prajāvāśca bhavatyuta

हिन्दी अर्थ

आत्ति पुरुषों की आति के हो विनाश के लिए धारण किया हे।२३। हे ब्रह्मन् ! अप तो एसे अद्भुत शक्तिशाली हैं कि अपने मत से ही इस सम्पूर्ण जगत् का सुजन, संस्थिति और संहार अपनी इच्छा के अनुसार बिना किसी संय के कर सकते है ।२४। आप तो हमारे धाता और

English

He who knows factually this creation of Daksa entirely shall become blessed, well renowned and long-lived. He shall have progeny.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmANDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Brahmanda Purana — Chapter 40
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.