Brahmanda Purana· Brahmāṇḍa Purāṇa
43
अध्याय 43 / 156

Book 2 - Adhyaya 5

106 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ106 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ४३

श्लोक 1

इति ब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यामभागे तृतीय उपोद्धातपादे जयाभिव्याहारो नाम चतुर्थो ऽध्यायः ऋषिरुवाच दैत्यानां दानवानां च गन्धर्वोरगरक्षसाम् ।सर्पभूतापिशा चानां वसूनां पक्षिवीरुधाम्

iti brahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyāmabhāge tṛtīya upoddhātapāde jayābhivyāhāro nāma caturtho 'dhyāyaḥ ṛṣiruvāca daityānāṃ dānavānāṃ ca gandharvoragarakṣasām / sarpabhūtāpiśā cānāṃ vasūnāṃ pakṣivīrudhām

हिन्दी अर्थ

कपिल आश्रम में अश्वानयन ४

English

"Two sons and a very powerful daughter were born to Diti. Those two sons of Kasyapa are remembered as the. eldest of all.

अध्याय ४३

श्लोक 2

उत्पत्तिं निधनं चैव विस्तारात्कथयस्व नः ।एवमुक्तस्तदा सूतः प्रत्युवाचर्षिसत्तमम्

utpattiṃ nidhanaṃ caiva vistārātkathayasva naḥ / evamuktastadā sūtaḥ pratyuvācarṣisattamam

हिन्दी अर्थ

आप इस मन की उदासो को शिथिल करके यह सोच लीजिये कि यह सभी कुछ भाग्य के कारण से ही हुआ है ओर इसमें अन्य किसी का भी कुछ वण नहीं चलता है । ऐसा ही मानकर बिना किसी संशय के जो भी कुछ पीछे करने का कृत्य है उसको ही करना अब उचित है।२२। वसिष्ठ

English

"O holy lord, narrate in detail the name, nativity and prowess of the noble-souled Daitya Hiranyakaiipu.''

अध्याय ४३

श्लोक 3

सूत उवाच दितेः पुत्रद्वयं जज्ञे कन्या चैका महाबला ।कश्यपस्यात्मजौ तौ तु सर्वेभ्यः पूर्वजौ स्मृतौ

sūta uvāca diteḥ putradvayaṃ jajñe kanyā caikā mahābalā / kaśyapasyātmajau tau tu sarvebhyaḥ pūrvajau smṛtau

हिन्दी अर्थ

जी के द्वारा इस रीति से कहा जाने पर कार्यो के अथं के तत्वों के ज्ञाता राजा सगर ने धेये का सहारा लिया था और मुनि से वही सब कुछ करने के लिये प्रार्थना की थी ।२३। फिर नृप सगर ने अपने विनय शाली पौत्र अंशुमान् को अपने पास बुलाकर विष्रों और क्षत्रियो की सभा के मध्य में

English

In the holy place of pilgrimage named Pu$kara, Kaiyapa performed a horse-sacrifice. It had been adorned by their presence by the sages, Devas, and Gandharvas.

अध्याय ४३

श्लोक 4

सौत्ये ऽहन्यतिरा त्रस्य कश्यपस्याश्वमेधिकाः ।हिरण्यकशिपुर्नाम प्रथितं पृथगासनम्

sautye 'hanyatirā trasya kaśyapasyāśvamedhikāḥ / hiraṇyakaśipurnāma prathitaṃ pṛthagāsanam

हिन्दी अर्थ

धीरे से उससे कहा था (२४ है वेटा ! तुम्हारे सभी पितृगण ब्रह्मदण्ड से निहत हो गये हैं और वे पाप कर्मों के करने वाले सैकड़ों वर्षों के लिए नरक में पतित हो गये हैं ।३४। इस समय में तो मेरे अन्य सभी पुत्रों का विनाश हो गया है मेरी केवल एक तुम ही सन्तति नेष रहे हो जो कि इस मेरे

English

A popular etymology of Hiranyakasipu. It is endorsed only in V&. 51.

अध्याय ४३

श्लोक 5

दित्या गर्भाद्विनिः सृत्य तत्रासीनः समन्ततः ।हिरण्य कशिपुस्तस्मात् कर्मणा तेन स समृतः

dityā garbhādviniḥ sṛtya tatrāsīnaḥ samantataḥ / hiraṇya kaśipustasmāt karmaṇā tena sa samṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

विशाल राज्य के रक्षा करने बाले हो । अब तो इस लोक में और परलोक में मेरे पूर्ण श्रेय को करना तुम्हारे ही अधीन है ।२६। बह आप ही अब मेरी आज्ञा से पाताल लोक में कपिल मुनि के समीप में गमन करो । और महान् यसन से उस यज्ञ के अश्व को यहाँ पर ले आओ ।२७। आप वहाँ पर

English

He alone became the wind and blew continuously all over the world. He alone was the cowherd, shepherd and farmer.

अध्याय ४३

श्लोक 6

ऋषय ऊचुः हिरण्यकशिपोर्जन्म नाम चैव महात्मनः ।प्रभावं चैव दैत्यस्य विस्ताराद्ब्रूहि नः प्रभो

ṛṣaya ūcuḥ hiraṇyakaśiporjanma nāma caiva mahātmanaḥ / prabhāvaṃ caiva daityasya vistārādbrūhi naḥ prabho

हिन्दी अर्थ

पहुँच कर उन मुनिवर से विधि के साथ प्रार्थना करना और विशेष रूप से उनको प्रसन्न कर लेना । फिर उस अश्व को अपने साथ लेकर है वत्स । तुम बहुत ही शीघ्रता से यहाँ पर वापिस आ जाओ

English

All the Devas and Asuras became the imbibers of the Soma juice through him. This Daitya had such a power. Learn further about him.

अध्याय ४३

श्लोक 7

सूत उवाच कश्यपस्याश्वमेधो ऽभूत्पुण्ये वै पुष्करे तदा ।ऋषिभिदेंवताभिश्च गन्धर्वैरुपशोभितः

sūta uvāca kaśyapasyāśvamedho 'bhūtpuṇye vai puṣkare tadā / ṛṣibhideṃvatābhiśca gandharvairupaśobhitaḥ

हिन्दी अर्थ

कोपं च संहर क्षिप्रं लोकप्रक्षयकारकम्

English

'The Devas along with the great sages made obeis- ance to that quarter to which king Hiranyakasipu looked at.

अध्याय ४३

श्लोक 8

उत्सृष्टे स्वे च विधिना आख्यानादौ यथाविधि ।आसनान्युपकॢप्तानि सौवर्णानि तु पञ्च वै

utsṛṣṭe sve ca vidhinā ākhyānādau yathāvidhi / āsanānyupakḷptāni sauvarṇāni tu pañca vai

हिन्दी अर्थ

४२ ब्रह्माण्ड पुराण

English

It was Visnu (in the form of) Narasiriiha (man- lion) who brought about the death of that (Daitya) formerly. Since the lord had the form of Nara (man), he is being sung about as Narasimha by those who expound the Vedas.

अध्याय ४३

श्लोक 9

कुलस्पदापि? त्रीण्यत्र कूर्चः फलकमेव च ।मुख्यर्त्विजस्तु चत्वारस्तेषां तान्युपकल्पयन्

kulaspadāpi? trīṇyatra kūrcaḥ phalakameva ca / mukhyartvijastu catvārasteṣāṃ tānyupakalpayan

हिन्दी अर्थ

त्वयि क्रद्धे जगत्सवं प्रकाशमुपयास्यति । प्रशांतिमुपयाह्याशु लोकाः संतु गतव्यथाः

English

That infuriated lord split that leader of the Daityas of great strength by means of his nails (claws) in the course of his hand-to-hand fight. For, the nails are neither wet nor dry.

अध्याय ४३

श्लोक 10

कॢप्त तत्रासनं चैकं होतुरर्थे हिरण्यम् ।निषसाद सगर्भो ऽत्र तत्रासीनः शशंस च

kḷpta tatrāsanaṃ caikaṃ hoturarthe hiraṇyam / niṣasāda sagarbho 'tra tatrāsīnaḥ śaśaṃsa ca

हिन्दी अर्थ

सोऽहं तस्य नियोगेन त्वत्प्रसादाभिकांक्षया

English

Their sons and grandsons along with their clans are remembered as Daityas. Hundreds and thousands of those Daityas were killed in the Tarakamaya (i.e. the fight against Tarakasura ).

अध्याय ४३

श्लोक 11

आख्यानमानुपूर्व्येण महर्षिः कश्यपो यथा ।तं दृष्ट्वा ऋषयस्तस्य नाम कुर्वन्ति वर्द्धितम्

ākhyānamānupūrvyeṇa maharṣiḥ kaśyapo yathā / taṃ dṛṣṭvā ṛṣayastasya nāma kurvanti varddhitam

हिन्दी अर्थ

प्राप्तो दास्यसि चेद्ब्रह्मस्तुरगानयनाय च ।

English

Those two great heroic demons were destroyers of Brahmanas. Muka too was a heir and successor of Hrada. Marica, son of Sunda, was born to Tadaka.

अध्याय ४३

श्लोक 12

हिरण्यकशिपुस्तस्मात्कर्मणा तेन स स्मृतः ।हिरण्यक्षो ऽनुजस्तस्य सिंहिका तस्य चानुजा

hiraṇyakaśipustasmātkarmaṇā tena sa smṛtaḥ / hiraṇyakṣo 'nujastasya siṃhikā tasya cānujā

हिन्दी अर्थ

इति तद्वचनं शर्वा योगीद्रप्रवरो मुनिः

English

I wish for a son who will kill Sakra (Indra) and who will be obtained by me due to long penance. I shall perform the severe penance. It behoves you to make me pregnant.

अध्याय ४३

श्लोक 13

राहोः सा जननी देवी विप्र चित्तेः परिग्रहः ।हिरण्यकशिपुर्दैत्यश्चचार परमं तपः

rāhoḥ sā jananī devī vipra citteḥ parigrahaḥ / hiraṇyakaśipurdaityaścacāra paramaṃ tapaḥ

हिन्दी अर्थ

जैमिनि मुनि ने कहा--जब राजा के द्वारा अपने पौत्र अंशुमान् से इस प्रकार से कहा गया था तो महान् बुद्धिमान उसने पिता फे पिता को प्रणाम किया था ओर मैं ऐसा हो करूंगा-यह कहकर वह कपिल मुनि फे समीप में चला गया था ।२६। उसके समीप में प्राप्त होकर उसने विधि के

English

VV. 45-81 tell the story of the birth of Maruts when Indra during the impure state of Diti entered her womb and split his prospective killer foetus into 49 parts. Cf VP. I. 21. 32-41, Mt. P. Chapter 7.

अध्याय ४३

श्लोक 14

शतं वर्षसहस्राणां निराहारो ह्यधःशिराः ।वरयामास ब्रह्माणं तुष्टं दैत्यो वरेण तु

śataṃ varṣasahasrāṇāṃ nirāhāro hyadhaḥśirāḥ / varayāmāsa brahmāṇaṃ tuṣṭaṃ daityo vareṇa tu

हिन्दी अर्थ

साथ उनके प्रणाम किया था और फिर बुद्धि के अनुसार विनम्रता से अव- नत होकर धीरे से उनसे कहा था ।३०। है विप्रशादू ल ! मुझ पर कृपया प्रसस्न होइए पैं तो आपके चरणों की शरण में समागत हुआ ह । आपके हृदय में जो कोप समुत्पन्न हो गया है उसका संहरण शीघ्र ही कर लीजिए

English

"I am pleased with you, O excellent one among the Suras. O dear son, only ten more years remain, welfare unto you. Thereafter, you will see your brother.

अध्याय ४३

श्लोक 15

सर्वामरत्वमवधं सर्वभूतेभ्य एव हि ।योगद्देवान् विनिर्जित्य सर्वदेवत्वमास्थितः

sarvāmaratvamavadhaṃ sarvabhūtebhya eva hi / yogaddevān vinirjitya sarvadevatvamāsthitaḥ

हिन्दी अर्थ

क्योंकि आपका यह कोप समस्त लोकों के विनाश कर देने वाला है

English

I shall place him at your service even as he is desirous of victory on your behalf. You will enjoy the conquest of the tluce worlds along with him, O my son.

अध्याय ४३

श्लोक 16

कारये ऽहमिहैश्वर्यं बलवीर्यसमन्वितः ।दानवास्त्वसुराश्चैव देवाश्च सह चारणैः

kāraye 'hamihaiśvaryaṃ balavīryasamanvitaḥ / dānavāstvasurāścaiva devāśca saha cāraṇaiḥ

हिन्दी अर्थ

आपके र. हो जाने पर तो यह समग्र जगत विनाश को ही प्राप्त हो जायगा । अब आप प्रशान्त को शीघ्र प्राप्त हो जाइए । जिससे इन सब लोकों की व्यया दूर हो जावे ।३२। है महाभाग ! आप हमारे ऊपर प्रसन्न हो जाइए । सौम्य नेवों से हमको देखिए । जो आपके क्रोध की अग्नि से

English

Having considered the whole reason, this thought struck him that a defect was seen in the noble lady (giving him an opportunity) to destroy the child in the womb.

अध्याय ४३

श्लोक 17

भवन्तु वशगाः सर्वे मत्समीपानुभोजनाः ।आर्द्रशुष्कैरवध्यश्च दिवा रात्रौ तथैव च ।एवमुक्तस्तदा ब्रह्मानुजज्ञे सांतरं वरम्

bhavantu vaśagāḥ sarve matsamīpānubhojanāḥ / ārdraśuṣkairavadhyaśca divā rātrau tathaiva ca / evamuktastadā brahmānujajñe sāṃtaraṃ varam

हिन्दी अर्थ

संदग्ध हो गये हैं उन्हीं की सन्तति मुझे आप समझिए ।३३। मेरा नाम अंशु- मान है और मैं राजा सगर का नाती हूँ । वह मैं राजा के ही नियोग से आपकी प्रसन्नता की अभिकांक्षा से ही मैं यहाँ पर समागत हुआ हूँ ।३४। मैं तो उस यज्ञ के अश्व के ले जाने के ही लिए आया हूँ यदि कृपा कर मुझे

English

Indra split the foetus into seven parts and each of them into seven more parts by means of his thunderbolt. At that time Diti woke up.

अध्याय ४३

श्लोक 18

ब्रह्मोवाच ।महानयं वरस्तात वृतो दितिसुत त्वया ।एही दानीं प्रतिज्ञानं भविष्यत्येवमेव तु

brahmovāca / mahānayaṃ varastāta vṛto ditisuta tvayā / ehī dānīṃ pratijñānaṃ bhaviṣyatyevameva tu

हिन्दी अर्थ

देगे । जैमिनि मुनि ने कहा--उस अंशुमान के इस वचन को सुनकर योगीन्र अवर मुनि ने अंशुमान का अवलोकन किया ओर परम प्रसन्न होकर यह वचन उससे कहा या

English

Diti said thus — "He (the child in the womb) should not be killed. He should not be killed." Thereupon, Indra jumped out, out of deference to his mother's words.

अध्याय ४३

श्लोक 19

दत्त्वा चाभिमतं तस्मै तत्रेवान्तरधादथ ।सो ऽपि दैत्यस्तदा सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम्

dattvā cābhimataṃ tasmai tatrevāntaradhādatha / so 'pi daityastadā sarvaṃ jagatsthāvarajaṅgamam

हिन्दी अर्थ

कपिल आश्रम में अश्वानयन ४३

English

When that foetus became fruitless, Diti was extremely distressed. She thereupon spoke to the invincible thousand- eyed lord Indra in a pacifying note: —

अध्याय ४३

श्लोक 20

महिम्ना व्याप्य संतस्थे बहुमूर्त्तिरमित्रजित् ।स एव तपति व्योम्नि चन्द्रसूर्यत्वमास्थितः

mahimnā vyāpya saṃtasthe bahumūrttiramitrajit / sa eva tapati vyomni candrasūryatvamāsthitaḥ

हिन्दी अर्थ

अंशुमंतं समालोक्य प्रसन्न इदमग्रवीत् ।

English

"Ifitwasdue to my default that this foetus was rendered ineffective by you, it is not your fault, O lord of the Devas, O son of great strength.

अध्याय ४३

श्लोक 21

स एव वायुर्भूत्वा च ववौ जगति सर्वदा ।स गोपालो ऽविपालश्च कर्षकश्च स एव ह

sa eva vāyurbhūtvā ca vavau jagati sarvadā / sa gopālo 'vipālaśca karṣakaśca sa eva ha

हिन्दी अर्थ

अधिक्षिप्तोऽस्य यज्ञोऽपि प्रागतः संप्रवत्तंतान्

English

This pur&iic classification of seven strata or levels of the higher atmosphere or space and the assignment of the Marut-godji to each is psuedo — scientific but is found in other pur&nas also.

अध्याय ४३

श्लोक 22

स ज्ञाता सर्वलोकेषु मन्त्रव्याख्याकरस्तथा ।नेता गोप्ता गोपयिता दीक्षितो याजकः स तु

sa jñātā sarvalokeṣu mantravyākhyākarastathā / netā goptā gopayitā dīkṣito yājakaḥ sa tu

हिन्दी अर्थ

पापानां मरणं त्वेषां न च जोचितुमह॑सि

English

After giving these names, Diti said to Indra, Let these brothers, my sons, traverse these Vdtaskandhas.

अध्याय ४३

श्लोक 23

तस्य देवाः सुराः सर्वे तदासन्सोमपायिनः ।एवंप्रभावो दैत्यो ऽसावतो भूयो निबोधत

tasya devāḥ surāḥ sarve tadāsansomapāyinaḥ / evaṃprabhāvo daityo 'sāvato bhūyo nibodhata

हिन्दी अर्थ

संप्रयास्यंति ते ब्रह्मान्निरयं शाश्वतीः समाः ।

English

By becoming as said by you, these noble-souled bachelors (?) will be honoured by the world. Along with the Devas they will participate (have their share in the oblations) in the Yajnas.

अध्याय ४३

श्लोक 24

तस्मै सर्वे नमस्कारं कुर्वन्तीज्यः स एव च ।हिरण्यकशिपोर्दैत्यैः श्लोको गीतः पुरा त्विह

tasmai sarve namaskāraṃ kurvantījyaḥ sa eva ca / hiraṇyakaśipordaityaiḥ śloko gītaḥ purā tviha

हिन्दी अर्थ

ब्रह्मदंडहतानां तु न हि पिंडोदकक्रियाः

English

Hence, these Maruts are Devas. All of them were excellent younger brothers of Indra. All those powerful and speedy sons of Diti should be known as immortal ones."

अध्याय ४३

श्लोक 25

हिरण्यकशिपू राजा यां यामाशां निरैक्षत ।तस्यै तस्यै तदा देवा नमश्चक्रुर्महर्षिभिः

hiraṇyakaśipū rājā yāṃ yāmāśāṃ niraikṣata / tasyai tasyai tadā devā namaścakrurmaharṣibhiḥ

हिन्दी अर्थ

हे वत्स ! आपका स्वागत है । बड़े ही हर्ष की बात है कि आप यहाँ पर आ गये हो ।३६। अब बहुत शीघ्र जाओ यह अश्व राजा सगर के समीप में ले जाओ । पूर्व से ही संग्रवृत्त हुआ इस राजा का यज्ञ रुक गया है उसको पूर्ण करो ।३७। और आपके मन में जो भी कुछ हो वह वरदान अब मुझसे

English

Those two, the son and the mother came to this

अध्याय ४३

श्लोक 26

तस्यासीन्नरसिंहस्तु मृत्युर्विष्णुः पुरा किल ।नरात्तु यस्माज्जन्मास्य नरमूर्त्तिश्च यत्प्रभुः

tasyāsīnnarasiṃhastu mṛtyurviṣṇuḥ purā kila / narāttu yasmājjanmāsya naramūrttiśca yatprabhuḥ

हिन्दी अर्थ

प्राप्त कर लो। में तुम्हारी भक्ति से बहुत ही परितुष्ट हो गया हूँ यदि तुम्हारा वर परम दुलंभ भी होगा तो भी मैं तुमको दे ही दू'गा ।३८। अब तुम इन साठ सहस्न नृप के पुत्रों का विनाश हो गया है-यह राजा से कह देना । ये महान पापी ये अतः इनके मरण के विषय में राजा से कह देना

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 27

तस्मात्स नरसिंहो वै गीयते वेदवादिभिः ।सागरस्य च वेलायामुच्छ्रित स्तपसो विभुः

tasmātsa narasiṃho vai gīyate vedavādibhiḥ / sāgarasya ca velāyāmucchrita stapaso vibhuḥ

हिन्दी अर्थ

कि कोई शोक न करें ।३६। फिर उन योगीन्द्र मुनि को प्रणाम करके अ'शु- मान ने उनसे यह कहा था । है मुने ! आप यदि मुझको वरदान देने की इच्छा करते हैं तो मैं आपसे वर का वरुण करू ।४०। यदि मैं वर पाने के योग्य हैं तो आपसे वरदान प्राप्त करू किन्तु वह वरदान आप सुप्रसन्न

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 28

शरीरं तस्य देवस्य ह्यासीद्देवमयं प्रभो ।नाम्ना सुदर्शनं चैव विश्रुतश्च महाबलः

śarīraṃ tasya devasya hyāsīddevamayaṃ prabho / nāmnā sudarśanaṃ caiva viśrutaśca mahābalaḥ

हिन्दी अर्थ

होकर ही मुझे दीजिए। आपके रोष को अग्नि से मेरे सभी पितृगण संप्लुष्ट हो गये हैं ।४१। है ब्रह्मन् ! क्योंकि उन्होंने आपका महान अपराध किया

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 29

ततः स बाहुयुद्धेन दैत्येन्द्रं तं महाबलम् ।नखैर्बिभद संक्रुद्धो नार्द्राः शुष्का नखा इति

tataḥ sa bāhuyuddhena daityendraṃ taṃ mahābalam / nakhairbibhada saṃkruddho nārdrāḥ śuṣkā nakhā iti

हिन्दी अर्थ

डॅड ब्रह्माण्ड पुराण था इससे वे सभी बहुत वर्षों तक नरक में जायेंगे । क्योंकि वे सब ब्रह्मदण्ड से हत हैं अतएव उनकी पिण्डोदक क्रिया भी कुछ नही हो सकती है

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 30

हिरण्याक्षसुताः पञ्च विक्रान्ताः सुमहाबलाः ।शंबरः शकुनिश्चैव कालनाभस्तथैव च

hiraṇyākṣasutāḥ pañca vikrāntāḥ sumahābalāḥ / śaṃbaraḥ śakuniścaiva kālanābhastathaiva ca

हिन्दी अर्थ

पिडोदकविहीनानामिह लोके महामुने ।

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 31

महानाभः सुविक्रान्तो सुत संतापनस्तथा ।हिरण्यक्षसुता ह्येते देवैरपि दुरासदाः

mahānābhaḥ suvikrānto suta saṃtāpanastathā / hiraṇyakṣasutā hyete devairapi durāsadāḥ

हिन्दी अर्थ

विद्यते पितृसालोक्यं न खलु श्रृतिचोदितम्

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 32

तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च दैतेयाः सगणाः स्मृताः ।स शतानि सहस्राणि निहतास्तारकामये

teṣāṃ putrāśca pautrāśca daiteyāḥ sagaṇāḥ smṛtāḥ / sa śatāni sahasrāṇi nihatāstārakāmaye

हिन्दी अर्थ

वरेणानेन भगवन्कृतकृत्यो भवाम्यहम्

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 33

हिरण्यकशिपोः पुत्राश्चत्वारः सुमहाबलाः ।प्रह्लादः पूर्वजस्तेषामनुह्ना दस्तथापरः

hiraṇyakaśipoḥ putrāścatvāraḥ sumahābalāḥ / prahlādaḥ pūrvajasteṣāmanuhnā dastathāparaḥ

हिन्दी अर्थ

तत्प्रसीद त्वमेवैषां स्वगंतेवंद कारणम् ।

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 34

संह्रादश्चैव ह्रादश्च ह्रादपुत्रौ निबोधत ।सुंदो निसुन्दश्च तथा ह्रादपुतौ बभूवतुः

saṃhrādaścaiva hrādaśca hrādaputrau nibodhata / suṃdo nisundaśca tathā hrādaputau babhūvatuḥ

हिन्दी अर्थ

येनोद्धारणमेतेषां वह्नेः कोपस्य वे भवेत्

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 35

ब्रह्यघ्नौ तौ महावीरौ मूकस्तु ह्राददायकः ।मारीचः सुन्दपुत्रस्तु ताडकायामजायत

brahyaghnau tau mahāvīrau mūkastu hrādadāyakaḥ / mārīcaḥ sundaputrastu tāḍakāyāmajāyata

हिन्दी अर्थ

तंश्चापि नरके तावदस्तव्यं पापकर्मभिः ।

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 36

दण्डके निहतः सो ऽथ राघवेण बलीयसा ।मूको विनिहतश्चापि कैराते सव्यसाचिना

daṇḍake nihataḥ so 'tha rāghaveṇa balīyasā / mūko vinihataścāpi kairāte savyasācinā

हिन्दी अर्थ

कालः प्रतीक्ष्यतां तावद्यवत्त्वत्पौत्रसंभवः

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 37

संह्रादस्य तु दैत्यस्य निवातकवचाः कुले ।उत्पन्ना महता चैव तपसा भाविताः स्वयम्

saṃhrādasya tu daityasya nivātakavacāḥ kule / utpannā mahatā caiva tapasā bhāvitāḥ svayam

हिन्दी अर्थ

कालांते भविता वत्स पौत्रस्तव महामतिः ।

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 38

अरयो देवतानां ते जंभस्य शतदुन्दुभिः ।तथा दक्षो सुरश्चण्डश्चत्वारो देत्यनायकाः

arayo devatānāṃ te jaṃbhasya śatadundubhiḥ / tathā dakṣo suraścaṇḍaścatvāro detyanāyakāḥ

हिन्दी अर्थ

राजा भगीरथो नाम सवंधर्माथंतत्त्ववित्

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 39

बाष्कलस्य सुता ह्येते काल नेमेः सुताञ्छृणु ।ब्रह्मजित्क्रतुजिच्चैव देवान्तकनरान्तकौ

bāṣkalasya sutā hyete kāla nemeḥ sutāñchṛṇu / brahmajitkratujiccaiva devāntakanarāntakau

हिन्दी अर्थ

हे महामुने ! इस लोक में जिनकी पिष्डोदक क्रिया नहीं होती है वे पितृगण के लोक में उनका सालोकय प्राप्त नहीं कर सकते हैं-ऐसा श्रुति सम्मत प्रमाण है ।४३। अब मेरा यही वर मुझे प्रदान कीजिए कि आपके प्रसाद से उनको अक्षय स्वगे का निवास प्राप्त होवे। है भगवान ! इस

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 40

कालनेमिसुता ह्येते शभोस्तु शृणुत प्रजाः ।राजाजश्चैव गोमश्च शंभोः पुत्रौ प्रकीर्त्तितौ

kālanemisutā hyete śabhostu śṛṇuta prajāḥ / rājājaścaiva gomaśca śaṃbhoḥ putrau prakīrttitau

हिन्दी अर्थ

बरदान से मैं कृत-कृत्य हो जाऊंगा ।४४। सो आप प्रसन्न हो जाइए और उनके स्वर्ग में गमन करने का कारण बता दीजिए। जिसके करने से उनका कोप की अग्नि से उद्धार डो जावे ।४१। इसके अनन्तर योगीन्र प्रसन्न चित्त से उससे बोले--हे वत्स ! उनका नरक से उद्धार तुम्हारे द्वारा नहीं किया

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 41

विरोजनस्य पुत्रश्च बलिरेकः प्रतापवान् ।बलेः पुत्रशतं जज्ञे राजानः सर्व एव ते

virojanasya putraśca balirekaḥ pratāpavān / baleḥ putraśataṃ jajñe rājānaḥ sarva eva te

हिन्दी अर्थ

जा सकता है ।४६। पाप कर्मों के करने वालों को तब तक नरक में वास करना ही होगा । उस समय की प्रतीक्षा करो जब तक तुम्हारे यहाँ पौत्र

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 42

तेषां प्रधानाश्चत्वारो विक्रान्ताः सुमहाबलाः ।सहस्रबाहुः श्रेष्ठो ऽभूद्बाणो राजा प्रतापवान्

teṣāṃ pradhānāścatvāro vikrāntāḥ sumahābalāḥ / sahasrabāhuḥ śreṣṭho 'bhūdbāṇo rājā pratāpavān

हिन्दी अर्थ

जन्म ग्रहण करे ।४७। कुछ काल के पश्चाद् है वत्स ! तुम्हारा एक महामति पौत्र होगा । उसका शुभ नाम राजा भगीरच होगा जो समस्त धर्मों के

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 43

कुंभगर्त्तो दयो भोजः कुञ्चिरित्येवमा दयः ।शकुनी पूतना चैव कन्ये द्वे तु बलेः स्मृते

kuṃbhagartto dayo bhojaḥ kuñcirityevamā dayaḥ / śakunī pūtanā caiva kanye dve tu baleḥ smṛte

हिन्दी अर्थ

कपिल आश्रम में अश्वानयंन॑ ४१

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 44

बलेः पुत्राश्च पौत्राश्च शतशो ऽथ सहस्रशः ।बालेया नाम विख्याता गणा विक्रान्तपौरुषाः

baleḥ putrāśca pautrāśca śataśo 'tha sahasraśaḥ / bāleyā nāma vikhyātā gaṇā vikrāntapauruṣāḥ

हिन्दी अर्थ

अथां के तत्त्वो का ज्ञाता होगा।४८। वह अपने पितरों के गौरव से सुसमन्वित होगा और महान यत्न से परम घोर तप करके निश्चय ही स्वग से यहाँ पर गङ्गा को लावेगा

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 45

बाणस्य चैन्द्रधन्वा तु लोहिन्यामुदपद्यत ।दितिर्विहितपुत्रा वै तोषयामास कश्यपम्

bāṇasya caindradhanvā tu lohinyāmudapadyata / ditirvihitaputrā vai toṣayāmāsa kaśyapam

हिन्दी अर्थ

भागीरथोति लोकेऽस्मिन्सा विख्यातिमुपेष्यति

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 46

तां कश्यपः प्रसन्नात्मा सम्यगाराधितस्त्वथ ।वरेण छन्दयामास सा च वव्रे वरं तत

tāṃ kaśyapaḥ prasannātmā samyagārādhitastvatha / vareṇa chandayāmāsa sā ca vavre varaṃ tata

हिन्दी अर्थ

निरयादपि संयाति देही स्वर्लोकमक्षयम्

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 47

अथ तस्यै वरं प्रादात्प्रार्थितो भगवान्पुनः ।उक्ते वरे तु मा तुष्टा दितिस्तं समभाषत

atha tasyai varaṃ prādātprārthito bhagavānpunaḥ / ukte vare tu mā tuṣṭā ditistaṃ samabhāṣata

हिन्दी अर्थ

ययौ तेनाभ्यनुज्ञातः साकेतनगरं प्रति

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 48

मारीचं कण्यपं देवी भर्त्तारं प्राञ्जलिस्तदा ।हतपुत्रास्मि भगवन्नादित्यैस्तव सूनुभिः

mārīcaṃ kaṇyapaṃ devī bharttāraṃ prāñjalistadā / hataputrāsmi bhagavannādityaistava sūnubhiḥ

हिन्दी अर्थ

उस पतित पावनी गङ्का के पुनीत जल से उन सबके गात्र-अस्थि और भस्म के पवित्र हो जाने पर वे समस्त आपके ,पितृगण स्वगं में गति को प्राप्त करेगे ।१०। है नृपनन्दन उस गजा का माहात्म्य ही ऐसा अदुभुत है। राजा भगीरथ के द्वारा यहाँ लाने से इस लोक में उसका नाम भागीरथी

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 49

शक्रहन्तारमिच्छमि पुत्रं दीर्घतपो ऽर्जितम् ।साहं तपश्चरिष्यामि गर्भमाधातुमर्हसि

śakrahantāramicchami putraṃ dīrghatapo 'rjitam / sāhaṃ tapaścariṣyāmi garbhamādhātumarhasi

हिन्दी अर्थ

प्रसिद्ध होगा ।५१। गङ्गा का बड़ा अदुभुत माहात्म्य होता है कि उसके जल में किसी भी प्राणी की अस्थि-भस्म-नख आदि कोई भी भाग जब प्लावित हो जाता है तो वह प्राणी नरक की यातनाओं से भी मुक्त होकर अक्षय स्वर्गलोक में चला जाया करता है ।२। इस कारण से अब आप यहाँ से

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 50

पुत्रमिन्द्रवधे युक्तं त्वं मै वै दातुमर्हसि ।तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा मारीचः कश्यपस्तदा

putramindravadhe yuktaṃ tvaṃ mai vai dātumarhasi / tasyāstadvacanaṃ śrutvā mārīcaḥ kaśyapastadā

हिन्दी अर्थ

चले जाइए--आपका कल्याणं होगा-आपको कुछ भी शोक नहीं करना चाहिए । अपने पितामह को यहँ अश्व ले जाकर दे दो ।१३। जेमिनि

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 51

प्रत्युवाच महातेजा दितिं परमदुः खितः ।एवं भवतु गर्भे तु शुचिर्भव तपोधने

pratyuvāca mahātejā ditiṃ paramaduḥ khitaḥ / evaṃ bhavatu garbhe tu śucirbhava tapodhane

हिन्दी अर्थ

४६ ब्रह्माण्ड पुराण

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 52

जनयिष्यसि पुत्रं त्वं शक्रहन्तारमाहवे ।पूर्णं वर्षसहस्रं तु शुचिर्यदि भविष्यसि

janayiṣyasi putraṃ tvaṃ śakrahantāramāhave / pūrṇaṃ varṣasahasraṃ tu śuciryadi bhaviṣyasi

हिन्दी अर्थ

ने कहा--इसके अनन्तर उस महामति ने- ऐसा हो करूंगा-यह कहकर उनको भक्ति से प्रणाम किया था और उनकी आज्ञा प्राप्त कर साकेत नगरी को ओर वहाँ से गमन किया था ।३४ राजा सगर के समीप में पहुँच कर उसने क्रमानुसार उनको प्रणाम किया या और फिर उन सबका--मुनि का

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 53

पुत्रं त्रिलोकप्रवरं मन्मथं जनयिष्यसि ।एवमुक्त्वा महातेजास्तथा समभावत्तदा

putraṃ trilokapravaraṃ manmathaṃ janayiṣyasi / evamuktvā mahātejāstathā samabhāvattadā

हिन्दी अर्थ

और अपना सम्पूर्णे वृत्तान्त राजा से निवेदन कर दिया था ।५५। और बह अश्व भी राजा को दे दिया या । जिसको वह बडे प्रयत्न से लाया था। फिर राजा की सेवा में परार्थता की थो कि अब आगे मुझे क्या सेवा करनी चाहिए--यह अपनी आज्ञा प्रदान कीजिए

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 54

तामालभ्य स्वभवनं जगाम भगवानृषिः ।गते भर्त्तरि सा देवी दितिः परमहर्षिता

tāmālabhya svabhavanaṃ jagāma bhagavānṛṣiḥ / gate bharttari sā devī ditiḥ paramaharṣitā

हिन्दी अर्थ

उपाक्रमत तं यज्ञं विधिबद्व दपा रगँः

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 55

कुशप्लवनमासाद्य तपस्तेपे सुदारुणम् ।शक्रस्तु समुपश्रुत्य संवादं तं तयोः प्रभुः

kuśaplavanamāsādya tapastepe sudāruṇam / śakrastu samupaśrutya saṃvādaṃ taṃ tayoḥ prabhuḥ

हिन्दी अर्थ

ततः प्रववृते यज्ञः सर्वसंपद्गृणान्वितः ।

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 56

कुशप्लवनमागम्य दितिं वाक्यमभाषत ।शुश्रूषां ते करिष्यामि मानुज्ञां दातुमर्हसि

kuśaplavanamāgamya ditiṃ vākyamabhāṣata / śuśrūṣāṃ te kariṣyāmi mānujñāṃ dātumarhasi

हिन्दी अर्थ

सुसमृद्ध यथाशास्त्रं यज्ञे सर्व बभुव ह

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 57

समिधश्चाहरिष्यामि पुष्पाणि च फलानि च ।यथा त्वं मन्यसे वत्स सुश्रूषाभिरतो भव

samidhaścāhariṣyāmi puṣpāṇi ca phalāni ca / yathā tvaṃ manyase vatsa suśrūṣābhirato bhava

हिन्दी अर्थ

एवं प्रवत्तितं यज्ञमृत्विजः सर्व एव ते । क्रमात्समापयामामुर्यज मानपुरस्सरा:

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 58

सर्वकर्मसु निष्णात आत्मनो हितमाचर ।वरं श्रुत्वा तु त द्वाक्यं मातुः शक्रः प्रहर्षितः

sarvakarmasu niṣṇāta ātmano hitamācara / varaṃ śrutvā tu ta dvākyaṃ mātuḥ śakraḥ praharṣitaḥ

हिन्दी अर्थ

समापयित्वा तं यज्ञं राजा विधिविदां वर: । यथावद्दक्षिणां चेव ऋत्विजां प्रददौ तदा

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 59

शुश्रूषाभिरतो भूत्वा कलुषेणान्तरात्मना ।शुश्रूषते तु तां शक्रः सर्वकालमनुव्रतः

śuśrūṣābhirato bhūtvā kaluṣeṇāntarātmanā / śuśrūṣate tu tāṃ śakraḥ sarvakālamanuvrataḥ

हिन्दी अर्थ

तत्कांक्षितादभ्यघिक प्रददौ वसु सर्वेशः

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 60

फलपुष्पाण्युपादाय समिधश्च दृढव्रतः ।गात्रसंवाहनं काले श्रमापनयने तथा

phalapuṣpāṇyupādāya samidhaśca dṛḍhavrataḥ / gātrasaṃvāhanaṃ kāle śramāpanayane tathā

हिन्दी अर्थ

अंशुमान को राज्य प्राप्ति ४७

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 61

शक्रः सर्वेषु कालेषु दितिं परिचचार ह ।किञ्चिच्छिष्टे व्रते देवी तुष्टा शक्रमुवाच ह

śakraḥ sarveṣu kāleṣu ditiṃ paricacāra ha / kiñcicchiṣṭe vrate devī tuṣṭā śakramuvāca ha

हिन्दी अर्थ

जेमिनी मुनि ने कहा--इसके अनन्तर राजा सगर ने प्रेम से विह्वल होकर अपने पोत्र का परिध्वजन किया था ओर अत्यधिक आशीबंचनों से उसका अभिनन्दन करके बहुत ही अधिक लाड़ करते हुए उसकी प्रशसा की थो ।१। इसके उपरान्त सब ऋत्विजों और सदस्यों के सहित उस नृप श्रेष्ठ

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 62

प्रतीताहं ते सुरश्रेष्ठ दशवर्षाणि पुत्रक ।अवशिष्ठानि भद्रं ते भ्रातरं द्रक्ष्यसे ततः

pratītāhaṃ te suraśreṣṭha daśavarṣāṇi putraka / avaśiṣṭhāni bhadraṃ te bhrātaraṃ drakṣyase tataḥ

हिन्दी अर्थ

ने वेदों के पारगामी विप्रं कै द्वारा उस यज्ञ का विधि सहित उपक्रम किया चा ।२। इसके अनन्तर सब प्रकार की सम्पत्ति और गुणों से संयुत वह यज्ञ आरम्भ हुआ था जिसका समारम्भ ओवं ओर वसिष्ठ आदि मुनियों के द्वारा भली भांति सम्प्रवत्तित किया गया था ।३। उस यज्ञ की वेदी सुवर्ण

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 63

तमहं त्वत्कृते पुत्र सह धास्ये जयैषिणम् ।त्रैलोक्यविजयं पुत्र भोक्ष्यसे सह तेन वै

tamahaṃ tvatkṛte putra saha dhāsye jayaiṣiṇam / trailokyavijayaṃ putra bhokṣyase saha tena vai

हिन्दी अर्थ

से निमित की गयी थी तथा उसके उपयुक्त सभी छोटे- पाज अत्युत्तम जुटाये गये ये । उस यज्ञ में शास्त्र के अनुसार सभी बस्तुए सुसमृद्ध थी

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 64

नाहं पुत्राभिजानामि मद्भक्तिगतमानसम् ।एवमुक्त्वा दितिः शक्रं मध्यं प्राप्ते दिवाकरे

nāhaṃ putrābhijānāmi madbhaktigatamānasam / evamuktvā ditiḥ śakraṃ madhyaṃ prāpte divākare

हिन्दी अर्थ

इस प्रकार से आरम्भ किया हुआ वह यज्ञ था जिसको सभी ऋत्विजों ने किया था और यजमान के साथ उन्होंने उसको समाप्त किया था।५। विधि के ज्ञाताओं में श्रेष्ठ राजा ने उस यज्ञ को समाप्त कराकर उसी समय में ऋत्विजों के लिए उचित दक्षिणा दो थो ।६। इसके उपराष्त ऋत्विज-

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 65

निद्रयापहृता दवी शिरः कृत्वा तु जानुनि ।केशान्कृत्वा तु पादस्थान्सा सुष्वाप च देवता

nidrayāpahṛtā davī śiraḥ kṛtvā tu jānuni / keśānkṛtvā tu pādasthānsā suṣvāpa ca devatā

हिन्दी अर्थ

सदस्य-प्राह्मण तथा याचकों के लिए सबको जो भो उनका आकांक्षित या उस से अधिक घन दिया था

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 66

अधस्ताद्यत्तु नाभेर्वै सर्वं तदशुचि स्मृतम् ।ततस्तामशुचिं ज्ञात्वा स्ॐतरं तदमन्यत

adhastādyattu nābhervai sarvaṃ tadaśuci smṛtam / tatastāmaśuciṃ jñātvā soṃtaraṃ tadamanyata

हिन्दी अर्थ

वारकीयाकदंबैश्च सूतमागधवंदिभिः

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 67

दृष्ट्वा तु कारणं सर्वं तस्य बुद्धिरजायत ।गर्भं निहन्तु वै देव्या स हि दोषो ऽत्र दृश्यते

dṛṣṭvā tu kāraṇaṃ sarvaṃ tasya buddhirajāyata / garbhaṃ nihantu vai devyā sa hi doṣo 'tra dṛśyate

हिन्दी अर्थ

चकारावभूथस्नानं मुदितः सह् बन्धुभिः ।

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 68

ततो विवेश दित्या वै ह्युपस्थेनोदरं वृषा ।प्रविश्य चापि तं दृष्ट्वा गभमिन्द्रो महौजसम्

tato viveśa dityā vai hyupasthenodaraṃ vṛṣā / praviśya cāpi taṃ dṛṣṭvā gabhamindro mahaujasam

हिन्दी अर्थ

४ ( ब्रह्माण्ड पुराण

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 69

भीतस्तं सप्तधा गभ बिभेद रिपुमात्मनः ।म गर्भो भिद्यमानस्तु वज्रणशतपर्वणा

bhītastaṃ saptadhā gabha bibheda ripumātmanaḥ / ma garbho bhidyamānastu vajraṇaśataparvaṇā

हिन्दी अर्थ

इस प्रकार से विभुगण आदि की दक्षिणाओं से भली-भाँति तृष्ति करके क्रम के अनुसार गुरुवो को और सदस्यों को प्रणिपात करके उनसे क्षमा की याचना की थी ।८। फिर वह राजा शोभा यात्रा के स्वरूप में सरयू के तट पर गया था। उसके साथ ब्राह्मण आदि समो वर्णो वाले लोग तथा

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 70

रुरोद सुस्वरं भीमं वेपमानः पुनः पुनः ।मारोद मारोद इति गर्भं शक्रो ऽभ्यभाषत

ruroda susvaraṃ bhīmaṃ vepamānaḥ punaḥ punaḥ / māroda māroda iti garbhaṃ śakro 'bhyabhāṣata

हिन्दी अर्थ

ऋत्बिज गण थे और जो मागं में रोकथाम करने बाले लोग थे उनके

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 71

तं गर्भं सप्तधा कृत्वा ह्येकैकं सप्तधा पुनः ।कुलिशेन बिभेदेन्द्रस्ततो दितिरबुध्यता

taṃ garbhaṃ saptadhā kṛtvā hyekaikaṃ saptadhā punaḥ / kuliśena bibhedendrastato ditirabudhyatā

हिन्दी अर्थ

को साथ में लेकर अपनी पत्नियों के सहित राजा वहां से चला था जिसके उपर श्वेत छत्र शोभित था । उसके दोनों और चमर दुराये जा रहे ये तथा

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 72

न हन्तव्यो न हन्तव्य इत्येवं दितिरब्रवीत् ।निष्पपात ततो वज्री मातुर्वचनगौरवात्

na hantavyo na hantavya ityevaṃ ditirabravīt / niṣpapāta tato vajrī māturvacanagauravāt

हिन्दी अर्थ

थे जिनकी तुमुल ध्वनि से सभी दिशाओं कुछ भी सुनाई नहीं दे रहा था । इस रोति से वह शास्त्र के कथनानुसार विधिपूबंक सरयू पर प्राप्त हो गया था ।११। समस्त बन्धु-बास्ख्वों के साथ परम प्रसम्न होकर अवशृथ अर्थात् यज्ञान्त स्नान राजा ने किया था । इस रीति के पत्नियों के सहित सुहूदुगण

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 73

प्राञ्जलिर्वज्रसहितो दितिं शक्रो ऽभ्यभाषत ।अशुचिर्देवि सुप्तासि पादयोर्गतमूर्द्धजा

prāñjalirvajrasahito ditiṃ śakro 'bhyabhāṣata / aśucirdevi suptāsi pādayorgatamūrddhajā

हिन्दी अर्थ

और बिगरों के साथ स्नान करके वहाँ से राजा बापिस चला था ।१२। उस समय में बीणा-वेणु-म्ृदज़ आदि अनेक बाजे रहे थे ओर माङ्गलिक वेद- मन्त्रों की भी ध्वनि हो रहो थो जिन मन्त्रं को ब्राह्मण बोल रहे थे

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 74

तदं तरमनुप्राप्य गर्भं हेतारमाहवे ।भिन्नवानहमेतं ते बहुधा क्षन्तुमर्हसि

tadaṃ taramanuprāpya garbhaṃ hetāramāhave / bhinnavānahametaṃ te bahudhā kṣantumarhasi

हिन्दी अर्थ

सूत-मागध ओर बन्दीजन सभी ओर से संस्तवन कर रहे थे । इस रीति से हृषट-पुष्टजनों से समन्वित अपनी युरम्यपुरो में राजा ने प्रवेश किया था

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 75

तस्मिंस्तु विफले गर्भे दितिः परमदुःखिता ।सहस्राक्षं दुराधर्षं वाक्यं सानुनयाब्रवीत्

tasmiṃstu viphale garbhe ditiḥ paramaduḥkhitā / sahasrākṣaṃ durādharṣaṃ vākyaṃ sānunayābravīt

हिन्दी अर्थ

श्वेतव्यजनसच्छत्रपताकाध्बजमालिनीसू । सिक्तसंमृष्टभूभागापणशोभासमन्विताम्

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 76

ममापराधाद्गर्भो ऽयं यदि ते विफलीकृतः ।नापराधो ऽस्ति देवेश तव पुत्र महाबल

mamāparādhādgarbho 'yaṃ yadi te viphalīkṛtaḥ / nāparādho 'sti deveśa tava putra mahābala

हिन्दी अर्थ

केलासाद्रिप्रकाजाभिरुज्ज्वलां सौधपक्तिभि: । स तत्रागरुधपोत्थंधा मोदितदिङ मुखम्

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 77

शत्रोर्वधे न दोषो ऽस्ति भेतव्यं न च ते विभो ।प्रियं तु कृतमिच्छामि श्रेयो गर्भस्य मे कुतः

śatrorvadhe na doṣo 'sti bhetavyaṃ na ca te vibho / priyaṃ tu kṛtamicchāmi śreyo garbhasya me kutaḥ

हिन्दी अर्थ

बिकीयंमाणः परितः पौरनारीजनेमू हुः । लाजवर्षेण सानंदं वीक्षमाणश्च नागरे:

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 78

भवन्तु मम पुत्राणां सप्त स्थानानि वै दिवि ।वातस्कन्धानिमान्सप्त चरन्तु मम पुत्रकाः

bhavantu mama putrāṇāṃ sapta sthānāni vai divi / vātaskandhānimānsapta carantu mama putrakāḥ

हिन्दी अर्थ

उपदाभिरनेकाभिस्तत्र तत्र वणिग्जनेः । संभाऽव्यमानः शनकंजंगाम स्वपुरं प्रति

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 79

मरुतस्ते तु विख्याता गतास्ते सप्तसप्तकाः ।पृथिव्यां प्रथमस्कन्धो द्वितीयश्चापि भास्करे

marutaste tu vikhyātā gatāste saptasaptakāḥ / pṛthivyāṃ prathamaskandho dvitīyaścāpi bhāskare

हिन्दी अर्थ

अंशुजान को राज्य प्राप्ति x

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 80

सोमे तृतीयो विज्ञेयश्चतुर्थो ज्योतिषां गणे ।ग्रहेषु पञ्चमस्चैव षष्ठः सप्तर्षिमण्डले

some tṛtīyo vijñeyaścaturtho jyotiṣāṃ gaṇe / graheṣu pañcamascaiva ṣaṣṭhaḥ saptarṣimaṇḍale

हिन्दी अर्थ

संसेव्यमानश्च तदा नानादेशेश्वरेन् पं: ।

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 81

ध्रुवे तु सप्तमश्चैव वातस्कन्धाश्चसप्त ये ।तानेते विचरन्त्वद्य कालेकाले ममात्मजाः

dhruve tu saptamaścaiva vātaskandhāścasapta ye / tānete vicarantvadya kālekāle mamātmajāḥ

हिन्दी अर्थ

उस पुरी की शोभा का बर्णन किया जाता है कि उसमें सर्वत्र छत्र

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 82

वातस्कन्धाधिपा भूत्वा चरन्तु मम पुत्रकाः ।पृथिव्यां प्रथमस्कन्ध आ मेघेब्यो य आवहः

vātaskandhādhipā bhūtvā carantu mama putrakāḥ / pṛthivyāṃ prathamaskandha ā meghebyo ya āvahaḥ

हिन्दी अर्थ

पताका-ध्व जाओं को मालावें दिखाई दे रहो थीं सवंत्र पुरो का भूभाग संमा- जित तथा संसिकत था और उसमें दुकान और बाजारों की भी अतीव अद्- भुत शोभा हो रही थो ।१५। उस पुरी में बड़े-बड़े भवनों की की पंक्तियाँ थी जो बहुत ही ऊँचे थे ओर जिनमें प्रकाश हो रहा था । वे ऐसे ही प्रतीत

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 83

चरन्तु मम पुत्रास्ते सप्त ये प्रथमे गणे ।द्वितीयश्चापि मेघेभ्य आसूर्यात्प्रवहस्ततः

carantu mama putrāste sapta ye prathame gaṇe / dvitīyaścāpi meghebhya āsūryātpravahastataḥ

हिन्दी अर्थ

हो रहे थे मानों उज्ज्वल केलाश मिरि के शिखर हों । वहाँ पर अगुरु की धूप की गर्छ चारों ओर फंल रही थी जिससे सभी दिशाओं के मुख आमो- दित हो रहे ये ।१६। नगर निवासिनी नारियों का समुदाय सभी ओर बार- म्बार खीलो की वर्षा राजा के ऊपर कर रहा था और नगर निवासी पुरुष

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 84

वातस्कन्धो हि विज्ञेयो द्वितीयश्चरतां गणः ।सूर्यादूर्ध्वमधः सोमादुद्वहो ऽथ स वै स्मृतः

vātaskandho hi vijñeyo dvitīyaścaratāṃ gaṇaḥ / sūryādūrdhvamadhaḥ somādudvaho 'tha sa vai smṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

बड़े आनन्द के साथ राजा का मुखाबलोकन कर रहे थे ।१७। साकेत पुरी के वणिग्जन अपनी भेटें लेकर जो अनेक प्रकार की थी जहाँ-तहाँ पर राजा का सम्मान कर रहे ये । इस रीति से राजा धीरे-धीरे अपने पुर की ओर गये ये ।१८। उस नृप ने सभा मण्डलों से मण्डित अपने सुरम्य गृह में प्रवेश

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 85

वातस्कन्धस्तृतीयश्च पुत्राणां चरता गणः ।सोमादूर्द्ध्वमधर्क्षेभ्यश्चतुर्थ संवहस्तु सः

vātaskandhastṛtīyaśca putrāṇāṃ caratā gaṇaḥ / somādūrddhvamadharkṣebhyaścaturtha saṃvahastu saḥ

हिन्दी अर्थ

किया था और वहाँ पर अपने सुहूदों का तथा ब्राह्मणों का भली भांति सत्कार-समादर किया था ।१९। वहाँ पर अनेक देशों के तृप उस समय में विद्यमान ये और उनके द्वारा राजा का पूर्ण सेवा-सम्मान किया गया था । बह राजाशादू'ल अपनी सभी में दूसरे इन्द्र के ही समान रमण किया करता

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 86

चतुर्थो मम पुत्राणां गणस्तु चरतां विभो ।ऋक्षेभ्यश्च तथैवोर्द्ध्वमा ग्रहाद्विवहस्तु यः

caturtho mama putrāṇāṃ gaṇastu caratāṃ vibho / ṛkṣebhyaśca tathaivorddhvamā grahādvivahastu yaḥ

हिन्दी अर्थ

था ।२०। इस प्रकार से सुहृदों के सहित तूप नरोत्तम सगर ने मनोरथ को पूणं किया शा और वह अपनी दोनों भार्याओं के साथ रमण किया करता

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 87

वातस्कन्धः पञ्चमस्तु पुत्राणां चरतां गणः ।ग्रहेभ्य ऊर्द्ध्वमार्षिभ्यः षष्ठो ह्यनुवहश्च यः

vātaskandhaḥ pañcamastu putrāṇāṃ caratāṃ gaṇaḥ / grahebhya ūrddhvamārṣibhyaḥ ṣaṣṭho hyanuvahaśca yaḥ

हिन्दी अर्थ

वसिष्ठानुमते राजा योवराउ्येऽभ्यषेचयत्

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 88

वातस्कन्धस्तत्र मम पुराणां चरता गणः ।ऋषिभ्य ऊर्द्ध्वमाध्रौवं सप्तमो यः प्रकीर्त्तितः

vātaskandhastatra mama purāṇāṃ caratā gaṇaḥ / ṛṣibhya ūrddhvamādhrauvaṃ saptamo yaḥ prakīrttitaḥ

हिन्दी अर्थ

५° ब्रह्माण्ड पुराय

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 89

वातस्कन्धः परिवहस्तत्र तिष्ठन्तु मे सुताः ।एतान्सर्वाश्चरन्त्वन्ते कालेकाले ममात्मजाः

vātaskandhaḥ parivahastatra tiṣṭhantu me sutāḥ / etānsarvāścarantvante kālekāle mamātmajāḥ

हिन्दी अर्थ

युवेव राजशादूं लः साक्षाद्धर्मं इबापरः । पालयामास वसुधां सशेलवनकाननाम्

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 90

त्वत्कृतेन च नाम्ना वै भवतु मरुतस्त्विमे ।ततस्तेषां तु नामानि मत्पुत्राणां शतक्रतो

tvatkṛtena ca nāmnā vai bhavatu marutastvime / tatasteṣāṃ tu nāmāni matputrāṇāṃ śatakrato

हिन्दी अर्थ

पू्णन्दुवस्सकललोकमनोऽभिरामः सादे प्रजाभिरखिलाभिरलं जहर्ष

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 91

तद्विधैः कर्मभिश्चैव समवेहि पृथक्पृथक् ।शक्रज्योतिस्तथा सत्यः सत्यज्योतिस्तथापरः

tadvidhaiḥ karmabhiścaiva samavehi pṛthakpṛthak / śakrajyotistathā satyaḥ satyajyotistathāparaḥ

हिन्दी अर्थ

इसके अनन्तर राजा सगर ने अपने विनयशील अंशुमान् पोत्र को बसिष्ठ मुनि को अनुमति प्राप्त करने पर यौवराज्य पद पर बड़ो प्रसन्नता से अभिषिक्त कर दिया था ।२२। वह नृप अपने अत्यन्त उदार गुण गणों से पुरवासी जनपद निवासो-बन्धुगण ओर सुहूदों का भी सबका परम प्रिय

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 92

चित्रज्योतिश्च ज्योतिष्मान् सुतपश्चैत्य एव च ।प्रथमो ऽयं गणः प्रोक्तो द्वितीयं तु निबोधत

citrajyotiśca jyotiṣmān sutapaścaitya eva ca / prathamo 'yaṃ gaṇaḥ prokto dvitīyaṃ tu nibodhata

हिन्दी अर्थ

हो गया था ।२३। जिस तरह से शुल्क पक्ष के आदि में अचिरोदित अर्थात् तुरन्त ही उगे हुए चन्द्रमा को जो कि नवीन होता है सभी उसका दर्शने करके परम प्रसन्न हुआ करते हैं ठीक उसी भाति से वह राजा वालक था और अपरिमित ओज से समन्वित था अतः उसको बहुत प्यार किया करती

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 93

ऋतजित्सत्यजिश्चैव सुषेणः सेनजित्तथा ।सुतमित्रो ह्यमित्रश्च सुरमित्रस्तथापरः

ṛtajitsatyajiścaiva suṣeṇaḥ senajittathā / sutamitro hyamitraśca suramitrastathāparaḥ

हिन्दी अर्थ

थी ।२४। वह उत्तम नृप सगर भी श्री से सुसम्पन्न उस नवीन राजा के साथ मित्रों के सहित अपनी अनुरूप दोनों भार्याओं के साथ रमण करता हुआ वहाँ पर निवास किया करता था ।२५। यद्यपि वह राजाशादू'ल युवा ही था किन्तु साक्षात् दूसरे घमं के ही समान था । उसने पवंतों और काननों के

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 94

गण एष द्वितीयस्तु तृतीयं च निबोधत ।धातुश्च धनदश्चैव ह्युग्रो भीमस्तथैव च

gaṇa eṣa dvitīyastu tṛtīyaṃ ca nibodhata / dhātuśca dhanadaścaiva hyugro bhīmastathaiva ca

हिन्दी अर्थ

सहित पृथ्वी का पालन किया था।२६। इस प्रकार से सूर्यवंश के शिरोमणि रत्न के सदृश वपु वाला महानु उत्तर कोसल का स्वामी राजा अशु मान पूर्ण चन्द्र के समान समो लोकों में परम सुन्दर अपनी सब प्रजाओं के साथ परमाधिक प्रसन्न हुआ था

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 95

वरुणश्च तृतीयं च मया प्रोक्तं निबोधत ।अभियुक्ताक्षिकश्चैव साह्वायश्च गणः स्मृतः

varuṇaśca tṛtīyaṃ ca mayā proktaṃ nibodhata / abhiyuktākṣikaścaiva sāhvāyaśca gaṇaḥ smṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

गंगा का पृथ्वो पर आगमन ५१

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 96

ईदृक् चैव तथान्यादृक् समरिद्द्रुमवृचक्षकाः ।मितश्च समितश्चैव पञ्चमश्च तथा गणः

īdṛk caiva tathānyādṛk samariddrumavṛcakṣakāḥ / mitaśca samitaścaiva pañcamaśca tathā gaṇaḥ

हिन्दी अर्थ

गंगा का पृथ्चो पर आगमन

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 97

ईदृक् च पुरुषश्चैव नान्यादृक् समचेतनः ।संमितः समवृत्तिश्च प्रतिहर्ता च षड् गणाः

īdṛk ca puruṣaścaiva nānyādṛk samacetanaḥ / saṃmitaḥ samavṛttiśca pratihartā ca ṣaḍ gaṇāḥ

हिन्दी अर्थ

संक्षेपविस्तराभ्यां तु कथितं पापनाशनम् ॥

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 98

यज्ञैश्चित्वास्तुवन्सर्वे तथान्ये मानुषा विशः ।दैत्यदेवाः समाख्याताः सप्तैते सप्तसप्तकाः

yajñaiścitvāstuvansarve tathānye mānuṣā viśaḥ / daityadevāḥ samākhyātāḥ saptaite saptasaptakāḥ

हिन्दी अर्थ

सगरस्य सुतैर्यस्माद्द्धितो मकरालयः ।

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 99

एते ह्येकोनपञ्चाशन्मरुतो नामतः स्मृताः ।प्रसंख्यातास्तदा ताभ्यां दित्या शक्रेण चैव वै

ete hyekonapañcāśanmaruto nāmataḥ smṛtāḥ / prasaṃkhyātāstadā tābhyāṃ dityā śakreṇa caiva vai

हिन्दी अर्थ

ततः प्रभृति लोकेषु सागराख्यामवाप्तवाच्

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 100

कृत्वा चैतानि नामानि दितिरिन्द्रमुवाच ह ।वातस्कन्धांश्चरन्त्वेते भ्रतरो मम पुत्रकाः

kṛtvā caitāni nāmāni ditirindramuvāca ha / vātaskandhāṃścarantvete bhrataro mama putrakāḥ

हिन्दी अर्थ

ब्रह्म पादावधि महीं सतीर्थक्षेत्रकाननाम् ।

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 101

विचरन्तु च भद्रं ते देवैः सह ममात्मजाः ।तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा महस्राक्षः पुरन्दरः

vicarantu ca bhadraṃ te devaiḥ saha mamātmajāḥ / tasyāstadvacanaṃ śrutvā mahasrākṣaḥ purandaraḥ

हिन्दी अर्थ

ततस्तन्निलयाः सर्वे सदेवासुरमानवाः ।

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 102

उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा मातर्भवतु तत्तथा ।सर्व मेतद्यथोक्तं ते भविष्यति न संशयः

uvāca prāñjalirbhūtvā mātarbhavatu tattathā / sarva metadyathoktaṃ te bhaviṣyati na saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

इतस्ततश्च संजाता दुःखेन महतान्विताः

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 103

एवंभूता महात्मानः कुमारा लोकसंमताः ।देवैः सह भविष्यन्ति यज्ञभाजस्तवात्म जाः

evaṃbhūtā mahātmānaḥ kumārā lokasaṃmatāḥ / devaiḥ saha bhaviṣyanti yajñabhājastavātma jāḥ

हिन्दी अर्थ

गोकर्णे नाम विख्यातं क्षेत्र सवंसुराचितम् ।

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 104

तस्मात्ते मरुतो देवाः सर्वे चेन्द्रानुजा वराः ।विज्ञेयाश्चामराः सर्वे दितिपुत्रास्तरस्विनः

tasmātte maruto devāḥ sarve cendrānujā varāḥ / vijñeyāścāmarāḥ sarve ditiputrāstarasvinaḥ

हिन्दी अर्थ

जैमिनि मुनि ने कहा--हमने यह महात्मा सगर का सम्पूर्ण चरित संक्षेप तथा विस्तार से आपके सामने कहकर सुना दिया है जो कि पापों का विनाश कर देने वाला है।१। यह दक्षिण से उत्तर पर्यन्त भारत खण्ड है । इसके विस्तार का परिमण्डल नो सहस्र योजन होता है ।२। उस नरेन्द्र के

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 105

एवं तौ निश्चयं कृत्वा मातापुत्रौ तपोवने ।जग्मतुस्त्रिदिवं त्दृष्टौ शक्रमाभूद्गतज्वरः

evaṃ tau niścayaṃ kṛtvā mātāputrau tapovane / jagmatustridivaṃ tdṛṣṭau śakramābhūdgatajvaraḥ

हिन्दी अर्थ

पुत्रों ने उस यज्ञ के अश्व की खोज करते हुए एक सहस्र योजन खोदकर आठ ही बिनिपातित किये हैं ।३। क्योंकि सगर के पुत्रों के द्वारा बह समुद्र बढ़ा दिया गया है। तभी से लेकर इसका सागर यह नाम प्राप्त हो गया है ।४॥ तीर्थो और काननों तथा क्षेत्रों के सहित ब्रह्म पाद की अवधि तक इस

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

अध्याय ४३

श्लोक 106

मरुतां च शुभं जन्म शृणुयाद्यः पठेच्च वा ।वादे विजयमाप्नोति लब्धात्मा च भवत्युत

marutāṃ ca śubhaṃ janma śṛṇuyādyaḥ paṭhecca vā / vāde vijayamāpnoti labdhātmā ca bhavatyuta

हिन्दी अर्थ

मही को समुद्र ने अपने जल से परिक्षिप्त करके संक्रामित कर दिया था

English

He who listens to the auspicious birth of the Maruts or he who reads this, shall attain victory in argument. He shall regain his lost soul.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmANDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Brahmanda Purana — Chapter 43
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.