Brahmanda Purana· Brahmāṇḍa Purāṇa
56
अध्याय 56 / 156

Book 2 - Adhyaya 18

15 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ15 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ५६

श्लोक 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे श्राद्धकल्पे तिथिश्राद्धवर्णनं नाम सप्तदशो ऽध्यायः ॥ १७॥ बृहस्पतिरुवाच यमस्तु यानि श्राद्धानि प्रोवाच शशबिन्दवे ।तानि मे शृणु कार्याणि नक्षत्रेषु पृथक् पृथक्

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyabhāge tṛtīya upoddhātapāde śrāddhakalpe tithiśrāddhavarṇanaṃ nāma saptadaśo 'dhyāyaḥ // 17// bṛhaspatiruvāca yamastu yāni śrāddhāni provāca śaśabindave / tāni me śṛṇu kāryāṇi nakṣatreṣu pṛthak pṛthak

हिन्दी अर्थ

तं चित्रकर्मा वाहुभ्यां समालिग्य मुदान्वितः ।

English

"Listen from me to the details of the Sraddhas that should be separately performed under different constellations. These had been recounted to Sasabindu by Yama.

अध्याय ५६

श्लोक 2

श्राद्धं यः कृत्तिकायोगं कुरुते सततं नरः ।अग्नीनाधाय स स्वर्गे राजते सुदृढव्रतः

śrāddhaṃ yaḥ kṛttikāyogaṃ kurute satataṃ naraḥ / agnīnādhāya sa svarge rājate sudṛḍhavrataḥ

हिन्दी अर्थ

स्तुहि बाल महादेवं स तु सर्वार्थसिद्धिदः

English

The man who always performs the Sraddha under the Krttika constellation after gathering the sacred fires, shines in the heaven. He must strictly adhere to the obervances of these holy rites.

अध्याय ५६

श्लोक 3

अपत्यकामो रोहिण्यां सौम्ये तेजस्विना भवेत् ।प्रायशः क्रूरकर्माणि आर्द्रायां श्राद्धमाचरन्

apatyakāmo rohiṇyāṃ saumye tejasvinā bhavet / prāyaśaḥ krūrakarmāṇi ārdrāyāṃ śrāddhamācaran

हिन्दी अर्थ

ततः प्रसन्नो भगवान्महादेवो वृषध्वजः ।

English

He who desires children should perform Sraddha' under Rohini constellation.

अध्याय ५६

श्लोक 4

क्षेत्रभागी भवेत्पुत्री श्राद्धं कृत्वा पुनर्वसौ ।पुष्टिकामः पुनस्तिष्ये श्राद्धं कुर्वीत मानवः

kṣetrabhāgī bhavetputrī śrāddhaṃ kṛtvā punarvasau / puṣṭikāmaḥ punastiṣye śrāddhaṃ kurvīta mānavaḥ

हिन्दी अर्थ

शिव के द्वारा अवज्ञात हुई शल कन्या बहुत ही दुःखित हुई थी । फिर भाता-सिता की आज्ञा से वह तपश्चर्या करने के लिए वन में चली गयी थी । इसके उपरान्त उस कामदेव की भस्म को देखकर गणेश्वर चित्रकर्मा उस भस्म से चित्र के आकार वाला पुरुष कर दिया था ।३०। भगवान रुद्र ने

English

By performing &radd ha under Punarvasu constellation one inherits a share in fields (agricultural lands) and becomes blessed with sons.

अध्याय ५६

श्लोक 5

आश्लेषासु पितॄनर्चन्वीरान्पुत्रानवाप्नुयात् ।जातीनां भवति श्रेष्ठो मघासु श्राद्धमाचरन्

āśleṣāsu pitṝnarcanvīrānputrānavāpnuyāt / jātīnāṃ bhavati śreṣṭho maghāsu śrāddhamācaran

हिन्दी अर्थ

विचित्र शरीर बाले पुरुष को अपने आगे देखा था । उसी क्षण में समुत्पन्न जीव वाला होगया था और ऐसा सुन्दर था । बह उसी क्षण में समुत्पन्न

English

One who worships the Pitrs under Ailesa constel- lation shall attain heroic sons.

अध्याय ५६

श्लोक 6

फाल्गुनीषु पितॄनर्चन्सौभाग्यं लभते नरः ।प्रदानशीलः सापत्य उत्तरासु करोति यः

phālgunīṣu pitṝnarcansaubhāgyaṃ labhate naraḥ / pradānaśīlaḥ sāpatya uttarāsu karoti yaḥ

हिन्दी अर्थ

होंगे । वह महान् बलवाला और अत्यन्त मब्याहत के सूयं की सी प्रभा बाला तेजस्वी शा ।३१। चित्रकर्मा ने उसका अपनो बाहुओं से आलिङ्गन किया था और बहुत प्रसन्न हुआ था । चित्रकर्मा ने उससे;कहा था है बाल भगवान् शिव की स्तुति करो क्योंकि वे समस्त अयो की सिद्धि के दाता है

English

The man who worships the Pitrs under Purva Phalguni constellation obtains good fortune.

अध्याय ५६

श्लोक 7

संसत्सु मुख्यो भवति हस्ते ऽभ्यर्च्य पितॄनपि ।चित्रायां चैव यः कुर्यात्पश्येद्रूपवतः सुतान्

saṃsatsu mukhyo bhavati haste 'bhyarcya pitṝnapi / citrāyāṃ caiva yaḥ kuryātpaśyedrūpavataḥ sutān

हिन्दी अर्थ

दिया था उसने शतरुद्रिय का जाप करते हुए सो बार भगवान् रुद्र को प्रणाम किया था ।३३। इसके अनन्तर वृषध्वज महादेव जी परम प्रसन्न हुए थे । उन्होंने वरमांगने को आज्ञा दी थी और उस बालक ने यह वरदान माँगा

English

By worshipping the Pitrs under the constellation Hasta, one becomes the chief man in the assemblies.

अध्याय ५६

श्लोक 8

स्वातिना चैव यः कुर्याद्वाणिज्ये लाभमाप्नुयात् ।पुत्रार्थी तु विशाखासु श्राद्धमीहेत मालवः

svātinā caiva yaḥ kuryādvāṇijye lābhamāpnuyāt / putrārthī tu viśākhāsu śrāddhamīheta mālavaḥ

हिन्दी अर्थ

१९२ ब्रह्माण्ड पुराण था ।३४। मेरे प्रतिद्दन्दी के बल के लिए मेरे बल से योजित करेंगे ओर उस मेरे प्रतिइ्द्वी के जो भी अस्त्र-शस्त्र होगे वे व्यर्थ हो जायेंगे और मेरे नहीं

English

He who performs § raddha under Svati constellation shall acquire profit in trade.

अध्याय ५६

श्लोक 9

अनुराधासु कुर्वाणो नरश्चक्रं प्रवर्त्तयेत् ।आधिपत्यं भवेच्छ्रेष्ठं ज्येष्ठायां सततं तु यः

anurādhāsu kurvāṇo naraścakraṃ pravarttayet / ādhipatyaṃ bhavecchreṣṭhaṃ jyeṣṭhāyāṃ satataṃ tu yaḥ

हिन्दी अर्थ

यदुवाच ततो नाम्ना भंडो लोकेषु कथ्यते

English

One who performs Sr&ddha under the constellation Anuradha shall be able to exercise the sovereignty of a realm. He who always performs Sr&ddha under Jyestha constellation shall acquire excellent overlordship.

अध्याय ५६

श्लोक 10

मूलेनारोग्यमिच्छन्ति ह्याषाढासु महद्यशः ।उत्तरासु तु कुर्वाणो वीतशोको भवेन्नरः

mūlenārogyamicchanti hyāṣāḍhāsu mahadyaśaḥ / uttarāsu tu kurvāṇo vītaśoko bhavennaraḥ

हिन्दी अर्थ

दत्त्वाइस्त्राणि च शस्त्राणि तत्रैवांत राच्च सः

English

They who wish for freedom from illness should perform Sr&ddha under Mula constellation.

अध्याय ५६

श्लोक 11

श्रवणेन तु लोकेषु प्राप्नुयात्परमां गतिम् ।राज्यभागी धनिष्ठासु प्राप्नुया द्विपुलं धनम्

śravaṇena tu lokeṣu prāpnuyātparamāṃ gatim / rājyabhāgī dhaniṣṭhāsu prāpnuyā dvipulaṃ dhanam

हिन्दी अर्थ

ऐसा ही सब होगा--यह कहकर फिर प्रभु ते कुछ विचार करके साठ सहस्र वर्ष तक इसको राज्य भी दे दिया था।३६। इस चरित को देखकर धाता ने भण्डिति-भण्डिति-यह कहा था इसीलिये वह सोक में भण्ड--इस नाम से ही कहा जाया करता है।३७। यह वरदान उस को देकर मुनिगणों

English

By performing Sr&ddha under the constellation per- taining to Varuna (i.e. constellation &atabhisak) one conquers the worlds by means of the Sraddhas, attains (the mastery of) the Vedas along with the ancillary subjects and obtains the greatest achievements of physicians.

अध्याय ५६

श्लोक 12

श्राद्धनिर्जितलोकश्च वेदान् सांगानवाप्नुयात् ।नक्षत्रैर्वारुणैः कुर्वन्भिषक्सिद्धिमवाप्नुयात्

śrāddhanirjitalokaśca vedān sāṃgānavāpnuyāt / nakṣatrairvāruṇaiḥ kurvanbhiṣaksiddhimavāpnuyāt

हिन्दी अर्थ

से समावृत बहू अस्य देकर वह पर ही तिरोहित हो गये थे

English

One who performs Sr&ddha under the excellent constellation Revatl acquires much wealth by means of metals other than silver and gold.

अध्याय ५६

श्लोक 13

पूर्वप्रौष्ठ पदे कुर्वन्विन्देताजीविकान्बहून् ।उत्तरास्वनतिक्रम्य विन्देद्गा वै सहस्रशः

pūrvaprauṣṭha pade kurvanvindetājīvikānbahūn / uttarāsvanatikramya vindedgā vai sahasraśaḥ

हिन्दी अर्थ

रुद्रकोपानलाउजातो यतो भण्डो महाबल: । तस्माद्रौद्रस्वमावो हि दानवश्चाभवत्ततः

English

By performing Sr&ddhas,.in accordance with these injunctions regarding Sraddhas, Sa£abindu acquired the entire earth through his prowess with ease (lit. without any strain) and ruled over it.

अध्याय ५६

श्लोक 14

बहुकुप्यकृतं द्रव्यं विन्देत्कुर्वन्सुरेवतीम् ।अश्वानश्वयुजा भक्तो भरण्यां साधुसत्तमः

bahukupyakṛtaṃ dravyaṃ vindetkurvansurevatīm / aśvānaśvayujā bhakto bharaṇyāṃ sādhusattamaḥ

हिन्दी अर्थ

यत्र स्थित्वा तु देत्येन्द्र स्त्रैलोक्यं शासितं पुरा । तद्गत्वा शोणितपुरं कुरुष्व त्वं यथापुरम्

English

By performing Sr&ddhas,.in accordance with these injunctions regarding Sraddhas, Sa£abindu acquired the entire earth through his prowess with ease (lit. without any strain) and ruled over it.

अध्याय ५६

श्लोक 15

इमं श्राद्धविधिं कुर्वञ्छशबिन्दुर्महीमिमाम् ।कृत्स्नां बलेन सो ऽक्लिष्ठो लभ्ध्वा च प्रशशास ह

imaṃ śrāddhavidhiṃ kurvañchaśabindurmahīmimām / kṛtsnāṃ balena so 'kliṣṭho labhdhvā ca praśaśāsa ha

हिन्दी अर्थ

अथामिविक्तः शुक्रेण हैतेयेश्व महावले: । शुशुभे परया लक्ष्म्या तेजसा च समन्वितः

English

By performing Sr&ddhas,.in accordance with these injunctions regarding Sraddhas, Sa£abindu acquired the entire earth through his prowess with ease (lit. without any strain) and ruled over it.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmANDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Brahmanda Purana — Chapter 56
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.