Brahmanda Purana· Brahmāṇḍa Purāṇa
66
अध्याय 66 / 156

Book 2 - Adhyaya 28

75 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ75 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ६६

श्लोक 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादेर्ऽजुनोपाख्याने सप्तविंशतितमो ऽध्यायः ॥ २७॥ वसिष्ठ उवाच स्वपन्तमेत्य राजानं सूतमागधवन्दिनः ।प्रवोधयितुमव्यग्रा जगुरुच्चैर्निशात्यये

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyabhāge tṛtīya upoddhātapāder'junopākhyāne saptaviṃśatitamo 'dhyāyaḥ // 27// vasiṣṭha uvāca svapantametya rājānaṃ sūtamāgadhavandinaḥ / pravodhayitumavyagrā jaguruccairniśātyaye

हिन्दी अर्थ

रक्ताशोकप्रसूनाभा वाणकामुं कपाणयः ।

English

At the close of the night, the heralds, bards and panegyrists approached the sleeping king undistracted and sang aloud in order to awaken the king.

अध्याय ६६

श्लोक 2

वीणावेणुरवोन्मिश्रकलतालततानुगम् ।समस्तश्रुतिसुश्राव्यप्रशस्तमधुरस्वरम्

vīṇāveṇuravonmiśrakalatālatatānugam / samastaśrutisuśrāvyapraśastamadhurasvaram

हिन्दी अर्थ

वशिनी चैव कामेशी भोगिनी विमला तथा ।

English

They were sweet-throated (in voice) and they sang a very fascinating song as indicated by the clear MUrcchands (the harmonious rise and fall of sounds) in the gamut. The song had cadence and melody along with the Tara (high pitch) and Mandra ( low sound) (as required by the occasion).

अध्याय ६६

श्लोक 3

स्निग्धकण्ठाः सुविस्पष्टमूर्च्छनाग्रामसूचितम् ।जगुर्गेयं मनोहारि तारमन्द्रलयान्वितम्

snigdhakaṇṭhāḥ suvispaṣṭamūrcchanāgrāmasūcitam / jagurgeyaṃ manohāri tāramandralayānvitam

हिन्दी अर्थ

अष्टावेताः स्मृता देव्यो देत्यसंहारहेतवः ।

English

Desirous of awakening him slowly from his sleep, the heralds and the bards addressed the noble-souled king these words of diverse kinds.

अध्याय ६६

श्लोक 4

ऊचुश्च तं महात्मानं राजानं सूतमागधाः ।स्वपन्तं विविधा वाचो बुबोधयिषवः शनेः

ūcuśca taṃ mahātmānaṃ rājānaṃ sūtamāgadhāḥ / svapantaṃ vividhā vāco bubodhayiṣavaḥ śaneḥ

हिन्दी अर्थ

सर्वज्ञान से परिपूर्ण देवी--सर्व ्याधि विनाशिनी--सर्वाधार स्व- रूपा--सर्व पाप हरा है ।४३। सर्वानन्दमयी देवी--सबं रक्षा स्वरूपिणी-- और इनमें जो दणमी देवी है वह सर्वेप्सित फल प्रदा जानने के योग्य हैं ।४४। इनकी चार-चार भुजाएं हैं ये वच्ा--शक्ति--तोमर और चक्र को

English

"See, 'O leader of kings, this moon is setting now. Indeed it is because he (the moon) has been defeated by the splendour of your lotus-like face that continues to increase.

अध्याय ६६

श्लोक 5

पस्यायमस्तमभ्येति राजेन्द्रेन्दुः पराजितः ।विवर्द्धमानया नूनं तव वक्त्रांबुजश्रिया

pasyāyamastamabhyeti rājendrenduḥ parājitaḥ / vivarddhamānayā nūnaṃ tava vaktrāṃbujaśriyā

हिन्दी अर्थ

घारण करने वाली हैं तथा ये सभी उसी भण्डासुर के वध करने के लिए समुद्यत हैं ।४५। ये सब चक्र रथेन्द्र के तीसरे पर्व में संश्रय करने वाली हैं । ये बागधीश्वरा रहस्य योगिनी के नाम से प्रख्यात हैं ।४६। इनकी आभा रक्ताशोक के पुसून के तुल्य है और इनके करों में धनुष वाण रहा करते हैं।

English

As if being desirous of viewing your lotus-like face, O lord, the sun has come to the Udaya mountain (in the East) dispelling the darkness now.

अध्याय ६६

श्लोक 6

द्रष्टुं त्वदान नांभोजं समुत्सुक इवाधुना ।तमांसि भिन्दन्नादित्यः संप्राप्तो ह्युदयं विभो

draṣṭuṃ tvadāna nāṃbhojaṃ samutsuka ivādhunā / tamāṃsi bhindannādityaḥ saṃprāpto hyudayaṃ vibho

हिन्दी अर्थ

इनके सम्पूर्ण अंग कबचों से संच्छन्न रहते हैं तथा ये बोणा और प्रस्तकों के धारण करने बाली है ।४७। बशिनो-कामेशो-भोगिनी-विमला-अर्णा- जाविनी-सर्बेशी-कोलिनी-ये आठ देवियाँ असुर के संहार की हेतु कहो गयी हैं और चक्ररवेन्द्र के द्वितीय पवं में समाथित हैं

English

O king, the crest-jewel of all the members of the Lunar race, please abstain from further sleep. Be pleased to wake up now.

अध्याय ६६

श्लोक 7

राजन्नखिलशीतांशुवंशमौलिशिखामणे ।निद्रया लं महाबुद्धे प्रतिवुध्यस्व सांप्रतम्

rājannakhilaśītāṃśuvaṃśamauliśikhāmaṇe / nidrayā laṃ mahābuddhe prativudhyasva sāṃpratam

हिन्दी अर्थ

चापबाणो पानपात्रं मातुलु'गं कृपाणिकाम् ।

English

Hearing these words of those bards, the lord of the earth woke up in the same manner as the lotus-eyed lord ( Visnu ) did from his serpent-couch (Sesa) in the milky ocean.

अध्याय ६६

श्लोक 8

इति तेषां वचः शृण्वन्नबुध्यत महीपतिः ।क्षीराब्दौ शेषशयनाद्यथापङ्कजलोचनः

iti teṣāṃ vacaḥ śṛṇvannabudhyata mahīpatiḥ / kṣīrābdau śeṣaśayanādyathāpaṅkajalocanaḥ

हिन्दी अर्थ

बिभ्राणा मदिरामत्ता अतिगृष्तरहस्यकाः

English

When his eyes got rid of their sleep, he got up and performed duly and respectfully the daily rites of Japa (Repeti- tion of holy names) etc. with great concentration and care and omitted nothing.

अध्याय ६६

श्लोक 9

विनिद्राक्षः समुत्थाय कर्म नैत्यकमादरात् ।चकारावहितः सम्यग्जयादिकमशेषतः

vinidrākṣaḥ samutthāya karma naityakamādarāt / cakārāvahitaḥ samyagjayādikamaśeṣataḥ

हिन्दी अर्थ

२५७ ब्रह्माण्ड पुराण

English

By that time, all the ministers, vassal kings and generals approached him. With palms joined in reverence, O king, they bowed down to the excellent king.

अध्याय ६६

श्लोक 10

देवतामभिवन्द्येष्टां गां दिव्यस्रग्गन्धभूषणः ।कृत्वा दूर्वाञ्जनादर्शमङ्गल्यालम्बनानि च

devatāmabhivandyeṣṭāṃ gāṃ divyasraggandhabhūṣaṇaḥ / kṛtvā dūrvāñjanādarśamaṅgalyālambanāni ca

हिन्दी अर्थ

कामेशी चैव वस्रे शी भगमाक्षित्यवापरा ।

English

Thereafter, surrounded by them the king bowed down

अध्याय ६६

श्लोक 11

दत्त्वा दानानि चार्थिभ्यो नत्वा गोब्रह्मणानपि ।निष्क्रम्य च पुरात्तस्मादुपतस्थे च भास्करम्

dattvā dānāni cārthibhyo natvā gobrahmaṇānapi / niṣkramya ca purāttasmādupatasthe ca bhāskaram

हिन्दी अर्थ

ति्न एताः स्मृता देव्यो भण्डे कोपसमन्विता:

English

The leading sage congratulated and blessed the king. As he bowed down with humility he gently told him— "Be pleased to sit".

अध्याय ६६

श्लोक 12

तावदभ्याययुः सर्वं मन्त्रिसामन्तनायकाः ।रचिताञ्जलयो राजन्नेमुश्च नृपसत्तमम्

tāvadabhyāyayuḥ sarvaṃ mantrisāmantanāyakāḥ / racitāñjalayo rājannemuśca nṛpasattamam

हिन्दी अर्थ

एतास्तु नित्यं श्रीदेव्या अन्तरङ्गाः प्रकीतिताः

English

When the king occupied his seat, the great sage who was delighted in his mind said — "I hope, O king, that the night

अध्याय ६६

श्लोक 13

ततः स तैः परिवृतः समुपेत्य तपोनिधिम् ।ननाम पादयोस्तस्य किरीटेनार्कवर्चसा

tataḥ sa taiḥ parivṛtaḥ samupetya taponidhim / nanāma pādayostasya kirīṭenārkavarcasā

हिन्दी अर्थ

तियिनित्याः कालरूपा विश्वं व्याप्येव संस्थिताः ।

English

The stay of the citizens in the forest is very unbear- able. Indeed, O leading king, every thing that one is not accustom- ed to, is very difficult to do.

अध्याय ६६

श्लोक 14

आशीर्भिरभिनन्द्याथ राजानं मुनिपुङ्गवः ।प्रश्रयावनतं साम्ना तमुवाचास्यतामिति

āśīrbhirabhinandyātha rājānaṃ munipuṅgavaḥ / praśrayāvanataṃ sāmnā tamuvācāsyatāmiti

हिन्दी अर्थ

देवीसमनिजाकारा देवीसमनिजायुधा: ।

English

The fact that your majesty had to undergo the sufferings of a residence in the forest along with your followers, several times, certainly enhances your dignity'*.

अध्याय ६६

श्लोक 15

तमासीनं नरपतिं महार्षिः प्रीतमानसः ।उवाच रजनी व्युष्टा सुखेन तव किं नृप

tamāsīnaṃ narapatiṃ mahārṣiḥ prītamānasaḥ / uvāca rajanī vyuṣṭā sukhena tava kiṃ nṛpa

हिन्दी अर्थ

जगतामुपकाराय वतंमाना युगेयुगे

English

"O, what avail are these words, O holy Brahmana? Your real greatness has been seen by us. The entire world is surprised at this.

अध्याय ६६

श्लोक 16

अस्माकमेव राजेन्द्र वने वन्येन जीवताम् ।शक्यं मृगसधर्माणां येन केनापि वर्त्तितुम्

asmākameva rājendra vane vanyena jīvatām / śakyaṃ mṛgasadharmāṇāṃ yena kenāpi varttitum

हिन्दी अर्थ

भै चाप-वाण--पान वात्र-मातुलु'भ और कृपाणिका धारण करने वाली हैं । ये तीन है और तोन पोडों पर इनका निलय है एवं आठ बाहुओं से सयुक्त है ।५०। पलक-नागपाश महाध्वनि घण्टा को धारण करने बाली हैं । ये मदिरा के पान मे मत्त रहा करती है तथा अति गुप्त रहस्य

English

My soldiers who have been overwhelmed by the luxurious provisions procured by your miraculous power, O great sage, do not wish to go away from this place.

अध्याय ६६

श्लोक 17

अरण्ये नागराणां तु स्थितिरत्यन्तदुःसहा ।अनभ्यस्तं हि राजेन्द्र ननु सर्वं हि दुष्करम्

araṇye nāgarāṇāṃ tu sthitiratyantaduḥsahā / anabhyastaṃ hi rājendra nanu sarvaṃ hi duṣkaram

हिन्दी अर्थ

बाली हैं।५१। कामेणी-बञ्े शो-भगमालिनी-ये तीन देवियां कही गयी हैं जो भण्डातुर देत्य पर अत्यधिक क्रोध से समन्वित थीं।५२। इनका माहात्म्य भी ललिता देवो के हो समान था तया ललिता देवी के ही समान ही इनका ओज महान् या । ये देवियाँ नित्य ही श्री देवी की अन्तरंग बतायी गयी हैँ

English

The great achievement of your penance has been observed by us quite well and it is adored by the world. O Brahmana, I shall now go back to my capital. May your honour be pleased to permit me."

अध्याय ६६

श्लोक 18

वनवासपरिक्लेशं भवान्यत्सानुगो ऽसकृत् ।आप्तस्तु भवतो नूनं सा गौरवसमुन्नतिः

vanavāsaparikleśaṃ bhavānyatsānugo 'sakṛt / āptastu bhavato nūnaṃ sā gauravasamunnatiḥ

हिन्दी अर्थ

रचित आवास वाली पञ्वदशाक्षरा कही गयी हैं ।५४ ये तिथि नित्या- कालल्पा और विश्वको व्याप्त करके ही संस्थित रहा करती हैं। भण्डासुर आदि जो भी देत्य हैं इनको उन पर प्रज्षुव भूकुटियाँ रहा करती हैं

English

On being respectfully told thus by that king Kartta- virya, the sage honoured him perfectly well and (he permitted him) saying 'yes' — so be it.

अध्याय ६६

श्लोक 19

इत्युक्तस्तेन मुनिना स राजा प्रीतिपूर्वकम् ।प्रहसन्निव तं भूयो वचनं प्रत्यभाषत

ityuktastena muninā sa rājā prītipūrvakam / prahasanniva taṃ bhūyo vacanaṃ pratyabhāṣata

हिन्दी अर्थ

ये सभी देवी के ही तुल्य आकार वाली हैं और श्रीदेवी के ही समान अपने आयुधों वाली हैं । ये प्रत्येक युग में जन समूहों के उपकार के ही लिए वत्त मान रहा करती हैं

English

On being permitted by the sage, the king set off from that hermitage surrounded by his soldiers and proceeded towards his city.

अध्याय ६६

श्लोक 20

ब्रह्मन्किमनया ह्युक्त्या दृष्टस्ते यादृशो महान् ।अस्माभिमहिमा येन विस्मितं सकलं जगत्

brahmankimanayā hyuktyā dṛṣṭaste yādṛśo mahān / asmābhimahimā yena vismitaṃ sakalaṃ jagat

हिन्दी अर्थ

कामेशी भगमाला च नित्यक्लिन्ना तथेव च

English

While going on his way, the king thought in his mind thus — "Wonderful is the achievement of this sage by means of penance. It makes the entire world wonder-struck.

अध्याय ६६

श्लोक 21

भवत्प्रभावसंजातविभवाहतचेतसः ।इतो न गन्तुमिच्छन्ति सैनिका मे महामुने

bhavatprabhāvasaṃjātavibhavāhatacetasaḥ / ito na gantumicchanti sainikā me mahāmune

हिन्दी अर्थ

भेरुन्डा वहिनवासिन्यो महावज्र श्वरी तथा ।

English

"O mighty king, why are you returning to the city? Of what avail to you is your kingdom or the capital city, though it be well protected?

अध्याय ६६

श्लोक 22

त्वादृशानां जगन्तीह प्रभावैस्तपसां विभो ।ध्रियन्ते सर्वदा नूनमचिन्त्यं ब्रह्मवर्चसम्

tvādṛśānāṃ jagantīha prabhāvaistapasāṃ vibho / dhriyante sarvadā nūnamacintyaṃ brahmavarcasam

हिन्दी अर्थ

अक्ररथ पर्वस्थ देवता नाम प्रकाशन । रग

English

As long as the jewel of a cow does not find a place in your abode O lord, your kingdom cannot be considered prosperous. It is a void.

अध्याय ६६

श्लोक 23

नैव चित्रं तव विभो शक्रोति तपसा भवान् ।ध्रुवं कर्त्तुं हि लोकानामवस्थात्रितयं क्रमात्

naiva citraṃ tava vibho śakroti tapasā bhavān / dhruvaṃ karttuṃ hi lokānāmavasthātritayaṃ kramāt

हिन्दी अर्थ

द्र,ती च त्वरिता देवी नवमीं कुलसुन्दरी

English

Those things, O excellent king, have now got trans- formed into the selfsame Penance grove. What can be difficult to achieve for a person who possesses that cow which has such miraculous powers?

अध्याय ६६

श्लोक 24

सुदृष्टा ते तपःसिद्धिर्महती लोकपूजिता ।गमिष्यामि पुरीं ब्रह्मन्ननुजानातु मां भवान्

sudṛṣṭā te tapaḥsiddhirmahatī lokapūjitā / gamiṣyāmi purīṃ brahmannanujānātu māṃ bhavān

हिन्दी अर्थ

नित्या नीलपताका च विजया सर्वमंगला ।

English

Hence that cow should be accepted by you, since you have that good capacity of deserving to possess a jewel:

अध्याय ६६

श्लोक 25

वसिष्ठ उवाच इत्युक्तस्तेनस मुनिः कार्त्तवीर्येण सादरम् ।संभावयित्वा नितरां तथेति प्रत्यभाषत

vasiṣṭha uvāca ityuktastenasa muniḥ kārttavīryeṇa sādaram / saṃbhāvayitvā nitarāṃ tatheti pratyabhāṣata

हिन्दी अर्थ

ज्वालामालिनिकाचित्रे दश पंच च कीतिता:

English

"I do not consider this matter in this manner, be- cause it is improper. The property of a Brahmana should not be taken away. Hence, my mind is afraid." *

अध्याय ६६

श्लोक 26

मुनिना समनुज्ञातो विनिष्क्रम्य तदाश्रमात् ।सैन्यैः परिवृतः सर्वैः संप्रतस्थे पुरीं प्रति

muninā samanujñāto viniṣkramya tadāśramāt / sainyaiḥ parivṛtaḥ sarvaiḥ saṃpratasthe purīṃ prati

हिन्दी अर्थ

एताभिः सहिता देवी सदा सेवैक बुद्धिभिः ।

English

To the king who spoke thus, his preceptor Garga, the most excellent one among intelligent persons, spoke. He appeared to be censuring (those who advocated removal of the cow per force). (He said:) "O king!"

अध्याय ६६

श्लोक 27

स गच्छंश्चिन्तयामास मनसा पथि पार्थिवः ।अहो ऽस्य तपसः सिद्धिर्लोक विस्मयदायिनी

sa gacchaṃścintayāmāsa manasā pathi pārthivaḥ / aho 'sya tapasaḥ siddhirloka vismayadāyinī

हिन्दी अर्थ

सप्तपर्वाणि चोक्तानि तत्र देव्याश्च ताः शृणु

English

"The property of a Brahmana should by no means be confiscated by force, even in emergency. There is nothing like the property of a Brahmana, which is difficult to be digested.

अध्याय ६६

श्लोक 28

यया लब्धेदृशी धेनुः सर्वकामदुहां वरा ।किं मे सकलराज्येन योगर्द्ध्या वाप्यनल्पया

yayā labdhedṛśī dhenuḥ sarvakāmaduhāṃ varā / kiṃ me sakalarājyena yogarddhyā vāpyanalpayā

हिन्दी अर्थ

गेयचक्ररथे पर्वमध्यपीठनिकेतना ।

English

A poison destroys the person who used it and who has been aimed at as the prospective victim, O king of Haiha- yas. But the fire from the Arani wood in the form of property of a Brahmana burns the entire family along with its roots.

अध्याय ६६

श्लोक 29

गोरत्नभूता यदियं धेनुर्मुनिवरे स्थिता ।अनयोत्पादिता नूनं संपत्स्वर्गसदामपि

goratnabhūtā yadiyaṃ dhenurmunivare sthitā / anayotpāditā nūnaṃ saṃpatsvargasadāmapi

हिन्दी अर्थ

संगीतयोगिनी प्रोवता श्रीदेव्या अतिवल्लभा

English

(Defective Text). Who else other than you is capable of knowing the evil consequences of your misdeeds? O excel- lent king, you are thinking about Adana (taking away) from Brahmana and not Ddna (charitable gifts to them). Who else except you will desire such a thing?

अध्याय ६६

श्लोक 30

ऋद्धमैन्द्रमपि व्यक्तं पदं त्रैलोक्यपूजितम् ।अस्या धेनोरहं मन्ये कलां नार्हति षोडशीम्

ṛddhamaindramapi vyaktaṃ padaṃ trailokyapūjitam / asyā dhenorahaṃ manye kalāṃ nārhati ṣoḍaśīm

हिन्दी अर्थ

तदेव प्रथमं पर्व मन्त्रिप्यास्तु निवासभूः ।

English

O king of mighty arms, you are a good person like this; please do not commit a sinful act condemned by good people, Indeed, that will lead to the loss of your reputa- tion.

अध्याय ६६

श्लोक 31

इत्येवं चिन्तयानं तं पश्चादभ्येत्य पार्थिवम् ।चन्द्रगुप्तो ऽब्रवीन्मन्त्री कृताञ्जलि पुटस्तदा

ityevaṃ cintayānaṃ taṃ paścādabhyetya pārthivam / candragupto 'bravīnmantrī kṛtāñjali puṭastadā

हिन्दी अर्थ

है कुम्भज ! अब उनके शुभ नाम भो मुझ से आप अवधारित कर लीजिए । कामेणी-भगमाला-निस्य क्लिन्ना ।५७। मेरुण्डा-बहिनवासिनी-- महावज्ये शवरी-द.ती-स्वरिता- देवी नवमी कुल सुन्दरी है ।५८। नित्या-+ नोलपताका--विजया--ं मंगला --ज्वालामालिका-- चित्रा-- ये परद्रह

English

You are born of a great family of munificent and generous kings. Do not destroy your reputation now by means of this despicable act.

अध्याय ६६

श्लोक 32

किमर्थं राजशार्दूल पुरीं प्रतिगमिष्यसि ।रक्षितेन च राज्येन पुर्या वा किं फलं तव

kimarthaṃ rājaśārdūla purīṃ pratigamiṣyasi / rakṣitena ca rājyena puryā vā kiṃ phalaṃ tava

हिन्दी अर्थ

कही गयी हैं ।५९। ये सदा ही सेवा की हो बुद्धिवालो रहती है और इनको ही साच में रखकर वह परमेश्वरी भन्डामुर पर बिजय ग्राप्त करने के लिए वहाँ से नित हुईं थी ।६०। महाचक्र में मन्त्र नाथा ओर रथोत्तम चक्र में गीति थी। ये वहां पर सात पर्व हैं जो आपको बतला दिए गए हैं। वहाँ

English

Alas! There are some dependent servants prone to an evil course of conduct. Being conceited due to the king's gracious favpur, they make him sink in the ocean of distress.

अध्याय ६६

श्लोक 33

गोरत्नभूता नृपतेर्यावर्धेनुर्न चालये ।वर्त्तते नार्द्धमपि ते राज्यं शून्यं तव प्रभो

goratnabhūtā nṛpateryāvardhenurna cālaye / varttate nārddhamapi te rājyaṃ śūnyaṃ tava prabho

हिन्दी अर्थ

पर जो श्री देवी की हैं उतका भो श्रवण करिए (६१) गेय चक्र रथ में पर्व के मध्य में पीठ और निकेतन बाली संगोत योगिनो कही गयी है जो श्री देवी की अत्यधिक वल्लभा (प्रिया) है ।६२। वह ही प्रथम पर्व है जो

English

Like a boat made of iron, the wicked -minded minis- ter who is not familiar with good policies and courses of con- duct will sink into the ocean of evil himself and will make the king too sink in it.

अध्याय ६६

श्लोक 34

अन्यच्च दृष्टमाश्चर्यं मया राजञ्छृणुष्व तत् ।भवनानि मनोज्ञानि मनोज्ञाश्च तथा स्त्रियः

anyacca dṛṣṭamāścaryaṃ mayā rājañchṛṇuṣva tat / bhavanāni manojñāni manojñāśca tathā striyaḥ

हिन्दी अर्थ

द्वितीय पर्व में स्थित ये हैं-

English

Hence, O mighty king, it does not behove you to follow the opinion of this extremely evil-minded minister who is deluded and confused in regard to the path of good and just policies."

अध्याय ६६

श्लोक 35

प्रासादा विविधाकारा धनं चादृष्टसंक्षयम् ।धेनो तस्यां क्षणेनैव विलीनं पश्यतो मम

prāsādā vividhākārā dhanaṃ cādṛṣṭasaṃkṣayam / dheno tasyāṃ kṣaṇenaiva vilīnaṃ paśyato mama

हिन्दी अर्थ

रतिः प्रीतिमंनोजा च वीणाकामुं कपाणयः ।

English

"This Brahmana looks only to the benefit of the persons of his own caste. Great affairs of the king and the state cannot be comprehended by Brahmanas.

अध्याय ६६

श्लोक 36

तत्तपोवनमेवासीदिदानीं राजसत्तम ।एवंप्रभावा सा यस्य तस्य किं दुर्लं भवेत्

tattapovanamevāsīdidānīṃ rājasattama / evaṃprabhāvā sā yasya tasya kiṃ durlaṃ bhavet

हिन्दी अर्थ

तमालश्यामलाकारा दानवोन्मूलनक्षमाः

English

The affairs of the state can be understood only by a king by means of his own intelligence. A Brahmana does not get (into his head) any matter (of importance) except taking food and accepting monetary and charitabte gifts.

अध्याय ६६

श्लोक 37

तस्माद्रत्नार्हसत्त्वेन स्वीकर्त्तव्या हि गौस्त्वया ।यदि ते ऽनुमतं कृत्यमाख्येयमनुजीविभिः

tasmādratnārhasattvena svīkarttavyā hi gaustvayā / yadi te 'numataṃ kṛtyamākhyeyamanujīvibhiḥ

हिन्दी अर्थ

तृतीयपबंसंरूढा मनोभूवाणदेवता ।

English

A Brahmana should not be insulted. He should always be respected and given monetary and charitable gifts. More than this nothing is accomplished anywhere.

अध्याय ६६

श्लोक 38

राजोवाच ।एवमेवाहमप्येनां न जानामीत्यसांप्रतम् ।ब्रह्मस्वं नापहर्तव्यमिति मे शङ्कते मनः

rājovāca / evamevāhamapyenāṃ na jānāmītyasāṃpratam / brahmasvaṃ nāpahartavyamiti me śaṅkate manaḥ

हिन्दी अर्थ

२५२ ब्रह्माण्ड पुराण

English

Hence, O king, go back to your city only after making that cow your own. If not, abandon your kingdom and go to the forest for the sake of penance.

अध्याय ६६

श्लोक 39

एवं ब्रुवन्तं राजानमिदमाह पुरोहितः ।गर्गो मतिमतां श्रेष्ठो गर्हयन्निव भूपते

evaṃ bruvantaṃ rājānamidamāha purohitaḥ / gargo matimatāṃ śreṣṭho garhayanniva bhūpate

हिन्दी अर्थ

उन्मादिनीति पंचेता दीष्तकाम्'कपाणयः ।

English

Fobearance (is a quality) of the Brahmanas but power (of chastisement) that of a Ksatriya, O king. No sin can befall you in taking away anything by force.

अध्याय ६६

श्लोक 40

ब्रह्मस्वं नापहर्त्तव्यमापद्यपि कथञ्चन ।ब्रह्मस्वसदृशं लोके दुर्जरं नेह विद्यते

brahmasvaṃ nāpaharttavyamāpadyapi kathañcana / brahmasvasadṛśaṃ loke durjaraṃ neha vidyate

हिन्दी अर्थ

कामराजश्च कंदर्पो मन्मथो मकरध्वजः ।

English

If you see any defect in forcible confiscation, O king, let the cow of the sage be taken possession of after giving its price (in the form of) other cows, horses etc.

अध्याय ६६

श्लोक 41

विषं हन्त्युपयोक्तारं लक्ष्यभूतं तु हैहय ।कुलं समूलं दहति ब्रह्मस्वारणिपावकः

viṣaṃ hantyupayoktāraṃ lakṣyabhūtaṃ tu haihaya / kulaṃ samūlaṃ dahati brahmasvāraṇipāvakaḥ

हिन्दी अर्थ

मनोभवः पंचमः स्यादेते त्रैलोक्यमोहनाः

English

Indeed, that cow should be made your own by you, because you are the one that deserve jewels. Wherefore can the ascetics have the desire for collecting jewels?

अध्याय ६६

श्लोक 42

अनिवार्यमिदं लोके ब्रह्मस्वन्दुर्जरं विषम् ।पुत्रपौत्रान्तफलदं विपाककटु पार्थिव

anivāryamidaṃ loke brahmasvandurjaraṃ viṣam / putrapautrāntaphaladaṃ vipākakaṭu pārthiva

हिन्दी अर्थ

कस्तूरीतिलकोल्लासिभालामुक्ताविराजिताः ।

English

Or he will exchange that cow after taking in lieu of it (other) cows, gold etc., or a big sum of money of whatever else he desires.

अध्याय ६६

श्लोक 43

एश्वर्यमूढं हि मनः प्रभूममसदात्मनाम् ।किन्नामासन्न कुरुते नेत्रास द्विप्रलोभितम्

eśvaryamūḍhaṃ hi manaḥ prabhūmamasadātmanām / kinnāmāsanna kurute netrāsa dvipralobhitam

हिन्दी अर्थ

पंचकामा इसे प्रोक्ता भंडासुरवधाथिनः

English

A great gem should never be neglected nor treated with indifference by a king who desires prosperity. This is my thinking (advice). What does your Majesty think?"

अध्याय ६६

श्लोक 44

वेदान्यस्त्वामृते को ऽन्यो विना दानान्नृपोत्तम ।आदानं चिन्तयानो हि बाह्मणेष्वभिवाञ्छति

vedānyastvāmṛte ko 'nyo vinā dānānnṛpottama / ādānaṃ cintayāno hi bāhmaṇeṣvabhivāñchati

हिन्दी अर्थ

बराह्मीमुख्यास्तु पूर्वोक्ताश्चंडिका स्वष्टमी परा ।

English

"O my dear Minister, be pleased to go to that Brahmana, yourself. Propitiate him with special service. Bring that cow after giving him whatever is desired by him.

अध्याय ६६

श्लोक 45

ईदृशस्त्वं महाबाहो कर्म सज्जननिन्दितम् ।मा कृथास्तद्धि लोकेषु यशोहानिकरं तव

īdṛśastvaṃ mahābāho karma sajjananinditam / mā kṛthāstaddhi lokeṣu yaśohānikaraṃ tava

हिन्दी अर्थ

रति-प्रीति-मनोज्ञा हैं जिनके करों में वीणा और कामुक हैं। इनका

English

On being told thus by the. king, that minister, induced by fate, returned and hastened to the hermitage of Jamadagni.

अध्याय ६६

श्लोक 46

वंशे महति जातस्त्वं वदान्यानां प्रहीभुजाम् ।यशांशि कर्मणानेन संप्रतं माव्यनीवशः

vaṃśe mahati jātastvaṃ vadānyānāṃ prahībhujām / yaśāṃśi karmaṇānena saṃprataṃ māvyanīvaśaḥ

हिन्दी अर्थ

वणं तमाल के तुल्य श्यामल है और ये दानवों के उन्मूलन करने में परम समवे हैं ।६४। तीसरे पर्व में संझूढ़ सनोभूवाण देवता हैं। द्राविणी-शोषणी- बंधिती-मोहिनी हैं ।६५। उन्मादिनो ये पाँच हैं जिनके करों में दीप्त कामु'क हैं। बहाँ पर पर्व में नोचे को ओर महान् ओज थाले वत्त'मान हैं

English

After the king had departed, Rama too accompanied by Akrtavrana, had started towards the forest for bringing sacrificial twigs.

अध्याय ६६

श्लोक 47

अहो ऽनुजीविनः किञ्चिद्भर्तारं व्यसनार्णवे ।तत्प्रसादसमुन्नद्धा मज्जयं त्यनयोन्मुखाः

aho 'nujīvinaḥ kiñcidbhartāraṃ vyasanārṇave / tatprasādasamunnaddhā majjayaṃ tyanayonmukhāḥ

हिन्दी अर्थ

कामराज-कन्दपं-मन्मय-मकरध्वज ओर मनोभव--ये पाँच हैं जो प्रेलोक्य के मोहन करते वाते हैं ।६३। ये कम्तूरी के तिलक से उल्लासित भाल वाले तथा मुक्ताओ के तुल्य शोभित हैं । इनके सभी अ'गकबचों से ढके हुए हैं और ये पलाश के पुं के समान कान्ति वाले हैं।६८। ये पाँच काम बताये

English

It was after that, that the Minister reached the ■ hermitage of Jamadagni, accompanied by the army. After

अध्याय ६६

श्लोक 48

श्रिया विकुर्वन्पुरुषकृत्यचिन्त्ये विचेतनः ।तन्मतानुप्रवृत्तिश्च राजा सद्यो विषीदति

śriyā vikurvanpuruṣakṛtyacintye vicetanaḥ / tanmatānupravṛttiśca rājā sadyo viṣīdati

हिन्दी अर्थ

गये हैं जो भन्डासुर के वध के लिए ही हैं । जय चक रथेन्द्र के चतुथ' पर्व॑में संश्रय वाले हैं ।६९। ब्रह्मो जिनमें प्रमुख है पूर्व में वणित चन्डिका अष्टमी परा हैं। वहाँ पर पर्ग में नोचे लक्ष्मो और सरस्वती हैं

English

"O holy Brahmana, it has been ordered by the king thus: — On this earth the king is the person who has to take charge of gems. That cow of yours is the most excellent one among all cows yielding milk. Hence, it has become a gem.

अध्याय ६६

श्लोक 49

अज्ञातमुनयो मन्त्री राजानमनयांबुधौ ।आत्मना सह दुर्बुद्धिर्लोहनौरिव मज्जयेत्

ajñātamunayo mantrī rājānamanayāṃbudhau / ātmanā saha durbuddhirlohanauriva majjayet

हिन्दी अर्थ

रतिः प्रीति: कीतिशांती पुष्टिस्तृष्टिश्व शक्तयः ।

English

Hence, mention the price of that cow whether it be (ordinary) gems and jewels or gold. It behoves you to give me this jewel of a cow after taking any reasonable price

अध्याय ६६

श्लोक 50

तस्मात्त्वं राजशार्दूल मूढस्य नयवर्त्मनि ।मतमस्य सुदुर्बुद्धेर्नानुवर्त्तितुमर्हसि

tasmāttvaṃ rājaśārdūla mūḍhasya nayavartmani / matamasya sudurbuddhernānuvarttitumarhasi

हिन्दी अर्थ

चक्रव प्स्व देवना नाम प्रकाशन २५३

English

"This is my sacred cow for the purpose of Hama. It

अध्याय ६६

श्लोक 51

एवं हि वदतस्तस्य स्वामिश्रेयस्करं वचः ।आक्षिप्य मन्त्री राजानमिदं भूयो ह्यभाषत

evaṃ hi vadatastasya svāmiśreyaskaraṃ vacaḥ / ākṣipya mantrī rājānamidaṃ bhūyo hyabhāṣata

हिन्दी अर्थ

विद्य न्मालिन्यथ सुरानन्दाथो नागबुद्धिका ।

English

"In virtue of his being the legitimate possessor of a gem ( the best in everything), the king desires the Cow, but only in exchange for ten thousand ordinary cows. Hence it behoves you to give it to him."

अध्याय ६६

श्लोक 52

ब्राह्मणो ऽयं स्वजातीयहितमेव समीक्षते ।महान्ति राजकार्याणि द्विजैर्वेत्तुं न शक्यते

brāhmaṇo 'yaṃ svajātīyahitameva samīkṣate / mahānti rājakāryāṇi dvijairvettuṃ na śakyate

हिन्दी अर्थ

वञ्जदंडौ शतघ्नीं च संबिभ्नाणा भुशुण्डिकाः

English

"By no means have I ever been a seller or a purchaser. Hence, I am not inclined to dispose of this cow that provides me with requisites of holy offerings."

अध्याय ६६

श्लोक 53

राज्ञैव राजकार्याणि वेद्यानि स्वमनीषया ।विना वै भोजनादाने कार्यं विप्रो न विन्दति

rājñaiva rājakāryāṇi vedyāni svamanīṣayā / vinā vai bhojanādāne kāryaṃ vipro na vindati

हिन्दी अर्थ

रति-प्रीति-की त्ति-शान्ति-पुष्टि-तुष्टि-ये शक्ति रक्त नेत्रों वाली हैं हैं ।७१। है कुम्भ सम्भव ! ये कुमारियां कुन्त चक्रधर कही गयी हैं। पाचगें वर्ग में वामा आदिक दूसरी सोलह समम्राप्त हैं ।७२। गीति चक्र रघेन्द्र की हैं। उनके भी नामों का श्रवण कीजिए जिनको में बता रहा हूँ। वामा-

English

"O holy Brahmana, give away this single cow in exchange for half of the kingdom or for the entire possession of the kingdom. That will be conducive to your welfare."

अध्याय ६६

श्लोक 54

ब्राह्मणो नावमन्तव्यो वन्दनीयश्च नित्यशः ।प्रतिसंग्राहयणीयश्च नाधिकं साधितं क्वचित्

brāhmaṇo nāvamantavyo vandanīyaśca nityaśaḥ / pratisaṃgrāhayaṇīyaśca nādhikaṃ sādhitaṃ kvacit

हिन्दी अर्थ

चिनी-अश्वासिनी-बीचि-विदय,न्मालिनी-सुरानन्दा-नाग बुद्धिका-ये सब कुरविन्दकी आभा वाली हैं और सम्पूण जगत् के क्षोभण करने में संलग्न है ।७३-७४। ये पद-पद में महा सरसमन्नाह को धारण करने वाती हैं। ये वज कंकट से संच्छन्न हैं और अट्टहास करने से उज्ज्वल हैं । ये वस-दन्ड-

English

"As long as I am alive, O evil-minded one, I will never part with this cow even to Indra even if I am to be requested by his preceptor Brhaspati. How then can I give this to your king at your instance?"

अध्याय ६६

श्लोक 55

तस्मात्स्वीकृत्य तां धेनुं प्रयाहि स्वपुरं नृप ।नोचेद्राज्यं परित्यज्य गच्छस्वतपसे वनम्

tasmātsvīkṛtya tāṃ dhenuṃ prayāhi svapuraṃ nṛpa / nocedrājyaṃ parityajya gacchasvatapase vanam

हिन्दी अर्थ

गतच्नी और भुशुन्डिकाओं को धारण करने वालो हैं ।७६। इसके पश्चात् गीतिरथेन्द् के पष्ठ पर्थ में समाश्रित है । असितांग प्रभृति शस्त्रों से महान

English

"It is better that you, in a friendly manner volun- teer to give the cow to the king. If it were to be taken away by force, what will you do?"

अध्याय ६६

श्लोक 56

क्षमावत्त्वं ब्राह्मणानां दण्डः क्षत्रस्य पार्थिव ।प्रसह्य हरणे वापि नाधर्मस्ते भविष्यति

kṣamāvattvaṃ brāhmaṇānāṃ daṇḍaḥ kṣatrasya pārthiva / prasahya haraṇe vāpi nādharmaste bhaviṣyati

हिन्दी अर्थ

मातंगी सिद्धलक्ष्मीश्व महामातंगिकापि च ।

English

"It is the king who gives gifts to the Brahmanas. If he himself were to take away what can I, a mere Brahmana, do, except giving it up (as if) willingly."

अध्याय ६६

श्लोक 57

प्रसह्य हरणे दोषं यदि संपश्यसे नृप ।दत्त्वा मूल्यं गवाश्वाद्यमृषेर्थेनुः प्रगृह्यताम्

prasahya haraṇe doṣaṃ yadi saṃpaśyase nṛpa / dattvā mūlyaṃ gavāśvādyamṛṣerthenuḥ pragṛhyatām

हिन्दी अर्थ

२९४ दाण्ड पुराण

English

On being told thus, that infuriated minister of sin- ful nature began to remove the sage's cow by force.

अध्याय ६६

श्लोक 58

स्वीकर्तव्या हि सा धेनुस्त्वया त्वं रत्नभागयतः ।तपोधनानां हि कुतो रत्नसंग्रहणादरः

svīkartavyā hi sā dhenustvayā tvaṃ ratnabhāgayataḥ / tapodhanānāṃ hi kuto ratnasaṃgrahaṇādaraḥ

हिन्दी अर्थ

तस्यैव पर्बणोऽधस्ताद्गणपः सेत्रपस्तथा ।

English

On being told thus, that infuriated minister of sin- ful nature began to remove the sage's cow by force.

अध्याय ६६

श्लोक 59

तपोधन बलः शान्तः प्रीतिमान्स नृप त्वयि ।तस्मात्ते सर्वथा धेनुं याचितः संप्रदास्यति

tapodhana balaḥ śāntaḥ prītimānsa nṛpa tvayi / tasmātte sarvathā dhenuṃ yācitaḥ saṃpradāsyati

हिन्दी अर्थ

लोकद्विषं प्रति कूद्धा भंड चंडपराक्रेमम् ।

English

On being told thus, that infuriated minister of sin- ful nature began to remove the sage's cow by force.

अध्याय ६६

श्लोक 60

अथ वा गोहिरण्यद्यं यदन्यदभिवाञ्छितम् ।संगृह्य वित्तं विपुलं धेनुं तां प्रतिदास्यति

atha vā gohiraṇyadyaṃ yadanyadabhivāñchitam / saṃgṛhya vittaṃ vipulaṃ dhenuṃ tāṃ pratidāsyati

हिन्दी अर्थ

शक्रादयश्च विष्ण्वंतां दल दिवचक्र नायकाः

English

On being told thus, that infuriated minister of sin- ful nature began to remove the sage's cow by force.

अध्याय ६६

श्लोक 61

अनुपेक्ष्यं महद्रत्नं राज्ञा वै भूतिमिच्छता ।इति मे वर्त्तते बुद्धिः कथं वा मन्यते भवान्

anupekṣyaṃ mahadratnaṃ rājñā vai bhūtimicchatā / iti me varttate buddhiḥ kathaṃ vā manyate bhavān

हिन्दी अर्थ

वज्रे शक्ति कालदंडमसि पाशं ध्वज तथा

English

On being told thus, that infuriated minister of sin- ful nature began to remove the sage's cow by force.

अध्याय ६६

श्लोक 62

राजोवाच ।गत्वा त्वमेव तं विप्रं प्रसाद्य च विशेषतः ।दत्त्वा चाभीप्सितं तस्मै तां गामानय मन्त्रिक

rājovāca / gatvā tvameva taṃ vipraṃ prasādya ca viśeṣataḥ / dattvā cābhīpsitaṃ tasmai tāṃ gāmānaya mantrika

हिन्दी अर्थ

त्रिशिख-पानपात्र को धारण करने वाले तथा नील बरचस है।

English

On being told thus, that infuriated minister of sin- ful nature began to remove the sage's cow by force.

अध्याय ६६

श्लोक 63

वसिष्ठ उवाच एवमुक्तस्ततोराज्ञा स मन्त्री विधिचोदितः ।निवृत्य प्रययौ शीघ्रं जमदग्नेरथाश्रमम्

vasiṣṭha uvāca evamuktastatorājñā sa mantrī vidhicoditaḥ / nivṛtya prayayau śīghraṃ jamadagnerathāśramam

हिन्दी अर्थ

भोरव हैं और गीति रे्द्र के सप्तम पबे में संशय वाले हैं ।७८-७६। मातंगी सिद्ध लक्ष्मी-महामातंगिका-महती-सिद्ध लक्ष्मी-भूशोणा-बाणधनुर्शरा-है

English

On being told thus, that infuriated minister of sin- ful nature began to remove the sage's cow by force.

अध्याय ६६

श्लोक 64

गते तु नृपतौ तस्मिन्नकृतव्रणसंयुतः ।समिदानयनार्थाय रामो ऽपि प्रययौ वनम्

gate tu nṛpatau tasminnakṛtavraṇasaṃyutaḥ / samidānayanārthāya rāmo 'pi prayayau vanam

हिन्दी अर्थ

उसी पर्व के नीचे गणप तथा क्षेत्रप हैं--दुर्गा अम्बा और वदुक हैं । ये सब करों में शस्त्र धारण करने वाले हैं ।८१। वहाँ पर ही पर्ज के नीचे लक्ष्मी और सरस्वती हैं । शंख-पद्म-निधि हैं । ये सब प्राणियों में शस्त्र वाले हैं ।६२। ये सब लोकों के शत्रू, षण्ड पराकूम वाले भरड के प्रति क्रद्ध हैं। शक्र

English

On being told thus, that infuriated minister of sin- ful nature began to remove the sage's cow by force.

अध्याय ६६

श्लोक 65

ततः स मन्त्री सबलः समासाद्य तदाश्रमम् ।प्रणम्य मुनिशार्दूलमिदं वचनमब्रवीत्

tataḥ sa mantrī sabalaḥ samāsādya tadāśramam / praṇamya muniśārdūlamidaṃ vacanamabravīt

हिन्दी अर्थ

से आदि लेकर विष्णु भगवान् के अन्त पयंस्त दश दिशाओं के चक्रनायक हैं ।5३। बहाँ पर्ने के नीचे शक्ति रूप वाले संश्रय लेने वाले हैं । ये वज्च-शक्ति- कालवंड-अमि-पाशध्वज के धारण करने वाले हैं

English

On being told thus, that infuriated minister of sin- ful nature began to remove the sage's cow by force.

अध्याय ६६

श्लोक 66

चन्द्रगुप्त उवाच ब्रह्मन्नृपतिनाज्ञप्तं राजा तु भुवि रत्नभाक् ।रत्नभूता च धेनुः सा भुवि दोग्ध्रीष्वनुत्तमा

candragupta uvāca brahmannṛpatinājñaptaṃ rājā tu bhuvi ratnabhāk / ratnabhūtā ca dhenuḥ sā bhuvi dogdhrīṣvanuttamā

हिन्दी अर्थ

सेवंते मंत्रिनाथां तां नित्यं भक्तिसमन्विताः

English

On being told thus, that infuriated minister of sin- ful nature began to remove the sage's cow by force.

अध्याय ६६

श्लोक 67

तस्माद्रत्नंसुवर्णं वा मूल्यमुक्त्वा यथोचितम् ।आदाय गोरत्नभूतां धेनुं मे दातुमर्हसि

tasmādratnaṃsuvarṇaṃ vā mūlyamuktvā yathocitam / ādāya goratnabhūtāṃ dhenuṃ me dātumarhasi

हिन्दी अर्थ

भंडा सुरास्दुदु रूढान्निहंतु विश्वकंटकान् । मन्त्रिनाथाश्रयद्वारा ललिताज्ञापनोत्सुका:

English

On being told thus, that infuriated minister of sin- ful nature began to remove the sage's cow by force.

अध्याय ६६

श्लोक 68

जमदग्निरुवाच होमधेनुरियं मह्यं न दातव्या हि कस्यचित् ।राजा वदान्यः स कथं ब्रह्मस्वमभिवाञ्छति

jamadagniruvāca homadhenuriyaṃ mahyaṃ na dātavyā hi kasyacit / rājā vadānyaḥ sa kathaṃ brahmasvamabhivāñchati

हिन्दी अर्थ

सर्वेषां चैव देवानां मन्त्रिणी द्वारतः कृत: ८७ विज्ञापना महादेव्याः कार्यसिद्धि प्रयच्छति ।

English

On being told thus, that infuriated minister of sin- ful nature began to remove the sage's cow by force.

अध्याय ६६

श्लोक 69

मन्त्र्युवाच रत्नभाक्त्वंन नृपतिर्द्धेनुं ते प्रतिकाङ्क्षति ।गवायुतेन तस्मात्त्वं तस्मै तां दातुमर्हसि

mantryuvāca ratnabhāktvaṃna nṛpatirddhenuṃ te pratikāṅkṣati / gavāyutena tasmāttvaṃ tasmai tāṃ dātumarhasi

हिन्दी अर्थ

चक्ररथ वर्णस्व देवता नाम प्रकाशन २५५

English

On being told thus, that infuriated minister of sin- ful nature began to remove the sage's cow by force.

अध्याय ६६

श्लोक 70

जमदग्निरुवाच क्रयविक्रययोर्नाहं कर्त्ता जातु कथञ्चन ।हविर्धानीं च वै तस्मान्नोत्सहे दातुमञ्जसा

jamadagniruvāca krayavikrayayornāhaṃ karttā jātu kathañcana / havirdhānīṃ ca vai tasmānnotsahe dātumañjasā

हिन्दी अर्थ

यथा खलु फलप्राप्तिः सेवाकानां हि जायते ।

English

On being told thus, that infuriated minister of sin- ful nature began to remove the sage's cow by force.

अध्याय ६६

श्लोक 71

मन्त्र्युवाच राज्यार्धेनाथ वा ब्रह्मन्सकलेनापि भूभृतः ।देहि धेनुमिमामेकां तत्ते श्रेयो भविष्यति

mantryuvāca rājyārdhenātha vā brahmansakalenāpi bhūbhṛtaḥ / dehi dhenumimāmekāṃ tatte śreyo bhaviṣyati

हिन्दी अर्थ

अपधुष्यप्रभाबायाः श्रीदेव्या उपसपंणे ।

English

On being told thus, that infuriated minister of sin- ful nature began to remove the sage's cow by force.

अध्याय ६६

श्लोक 72

जमदग्निरुवाच जीवन्नाहं तु दास्यामि वासवस्यापि दुर्मते ।गुरुणा याचितं किं ते वचसा नृपतेः पुनः

jamadagniruvāca jīvannāhaṃ tu dāsyāmi vāsavasyāpi durmate / guruṇā yācitaṃ kiṃ te vacasā nṛpateḥ punaḥ

हिन्दी अर्थ

सा हि संगींतविद्य ति श्रीदेव्या: अतिबल्लभा ।

English

On being told thus, that infuriated minister of sin- ful nature began to remove the sage's cow by force.

अध्याय ६६

श्लोक 73

मन्त्र्युवाच त्वमेव स्वेच्छया राज्ञे देहि धेनुं सुहृत्तया ।यथा बलेन नीतायां तस्यां त्वं किं करिष्यसि

mantryuvāca tvameva svecchayā rājñe dehi dhenuṃ suhṛttayā / yathā balena nītāyāṃ tasyāṃ tvaṃ kiṃ kariṣyasi

हिन्दी अर्थ

नातिलंघति च क्वापि तदृक्त' कायंसिद्धिषु ।

English

On being told thus, that infuriated minister of sin- ful nature began to remove the sage's cow by force.

अध्याय ६६

श्लोक 74

जमदग्निरुवाच दाता द्विजानां नृपतिः स यद्यप्याहरिष्यति ।विप्रो ऽहं किं करिष्यामि स्वेच्छावितरणं विना

jamadagniruvāca dātā dvijānāṃ nṛpatiḥ sa yadyapyāhariṣyati / vipro 'haṃ kiṃ kariṣyāmi svecchāvitaraṇaṃ vinā

हिन्दी अर्थ

श्रीदेग्या: शक्तिसाम्राज्ये सबंकर्माणि मन्त्रिणी

English

On being told thus, that infuriated minister of sin- ful nature began to remove the sage's cow by force.

अध्याय ६६

श्लोक 75

वसिष्ठ उवाच इत्येवमुक्तः संक्रुद्धः स मन्त्री पापचेतनः ।प्रसह्य नेतुमारेभे मुनेस्तस्य पयस्विनीम्

vasiṣṭha uvāca ityevamuktaḥ saṃkruddhaḥ sa mantrī pāpacetanaḥ / prasahya netumārebhe munestasya payasvinīm

हिन्दी अर्थ

य गदा-जिशूल-दर्भास्त्र और बज को धारण किए हैं। ये सब उस

English

On being told thus, that infuriated minister of sin- ful nature began to remove the sage's cow by force.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmANDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Brahmanda Purana — Chapter 66
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.