Brahmanda Purana· Brahmāṇḍa Purāṇa
76
अध्याय 76 / 156

Book 2 - Adhyaya 38

51 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ51 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ७६

श्लोक 1

इति श्रीब्रहामाण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे भर्गवचरिते सप्तत्रिंशत्तमो ऽध्यायः ॥ ३७॥ वसिष्ठ उवाच अन्तर्द्धानं गते कृष्णे रामस्तु सुमहायशाः ।समुद्रिक्तमथात्मानं मेने कृष्णानुभावतः

iti śrībrahāmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyabhāge tṛtīya upoddhātapāde bhargavacarite saptatriṃśattamo 'dhyāyaḥ // 37// vasiṣṭha uvāca antarddhānaṃ gate kṛṣṇe rāmastu sumahāyaśāḥ / samudriktamathātmānaṃ mene kṛṣṇānubhāvataḥ

हिन्दी अर्थ

ववर्ष शरधाराभिः संपत्कर्या महाचमूम्

English

"When Krsna vanished, Rama of very great fame considered himself enhanced in power, due to Krsna*s majestic lustre.

अध्याय ७६

श्लोक 2

अकृतव्रणसंयुक्तः प्रदीप्ताग्निरिव ज्वलन् ।समायातो भार्गवो ऽसीपुरीं महिष्मतीं प्रति

akṛtavraṇasaṃyuktaḥ pradīptāgniriva jvalan / samāyāto bhārgavo 'sīpurīṃ mahiṣmatīṃ prati

हिन्दी अर्थ

पापे मदनुजं हत्वा दुमंदं युद्धुमे दम् ।

English

Blazing like a well-kindled fire, (Rama) the scion of the family of Bhpgu accompanied by Akrtavrana, came to the city of MahismatL1

अध्याय ७६

श्लोक 3

यत्र पापहरा पुण्या नर्मदा सरितां वरा ।पुनाति दर्शनादेव प्राणिनः पापिनो ह्यपि

yatra pāpaharā puṇyā narmadā saritāṃ varā / punāti darśanādeva prāṇinaḥ pāpino hyapi

हिन्दी अर्थ

वृथा वहसि विक्रांतिलवलेशं महामदम्

English

How can the merit of men thereof, who had the form of the Devas, be adequately described?

अध्याय ७६

श्लोक 4

पुरा त्रय हरेणापि निविष्टेन महात्मना ।त्रिपुरस्य विनाशाय कृतो यत्नो महीपते

purā traya hareṇāpi niviṣṭena mahātmanā / tripurasya vināśāya kṛto yatno mahīpate

हिन्दी अर्थ

अघुना भोक्ष्यसे दुष्ट पश्य मे भुजयोबंलम्

English

"Get my army, O highly fortunate one, honoured by heroes. I will fight with Rama of the family of Bhrgu. Let there be no delay".

अध्याय ७६

श्लोक 5

तत्र किं वर्ण्यते पुण्यं नृणां देवस्वरूपिणाम् ।सदृष्ट्वा नर्मदां भूप भर्गवः कुलनन्दनः

tatra kiṃ varṇyate puṇyaṃ nṛṇāṃ devasvarūpiṇām / sadṛṣṭvā narmadāṃ bhūpa bhargavaḥ kulanandanaḥ

हिन्दी अर्थ

इति संतजंयन्संपत्करीं करिवरस्थिताम् ।

English

n On being told thus, the commander-in-chicf, of great exploits, got the army consisting of four constituents ready and informed him.

अध्याय ७६

श्लोक 6

नमश्चकार सुप्रीतः शत्रुसाधनतत्परः ।नमो ऽस्तु नर्मदे तुभ्यं हरदेहसमुद्भवे

namaścakāra suprītaḥ śatrusādhanatatparaḥ / namo 'stu narmade tubhyaṃ haradehasamudbhave

हिन्दी अर्थ

सैन्य प्रोत्साहयामास शक्तिसेनाविमर्दने

English

All round that king, his vassals and the rulers of the various zones stationed themselves along with many Ak$auhinis (big divisions of armies consisting of all the four sections viz. foot-soldiers, horses, elephants and chariots) and were ready to serve him.

अध्याय ७६

श्लोक 7

क्षिप्रं नाशय शत्रून्मे वरदा भव शोभने ।इत्येवं स नमस्कृत्य नर्मदां पापनाशिनीम्

kṣipraṃ nāśaya śatrūnme varadā bhava śobhane / ityevaṃ sa namaskṛtya narmadāṃ pāpanāśinīm

हिन्दी अर्थ

उसने परमाधिक ऊंची आवाज वाली टंकार से युक्त शाङ्ग घतुष लेकर सम्पत्करी की बड़ो भारी सेना पर शरों की धाराओं की वर्षा की थी ।७८। उसने सम्पत्करो से कहा-हे पाये ! से युद्ध करने में दुमंद मेरे छोटे भाई को हनन करके विक्रान्ति के लवलेश वाले इस महान मद को म्पथं

English

In that army resembling an ocean, there were crores of elephants, horses, chariots and foot-soldiers. They were innumerable.

अध्याय ७६

श्लोक 8

दूतं प्रस्थापयामास कार्त्तवीर्यार्जुनं प्रति ।दूत राजात्वया वाच्यो यदहं वच्मि ते ऽनघ

dūtaṃ prasthāpayāmāsa kārttavīryārjunaṃ prati / dūta rājātvayā vācyo yadahaṃ vacmi te 'nagha

हिन्दी अर्थ

ही कर रही है ।७६। अब आपको मैं इन नाराचों के मन्डलों से यहीँ पर यमराज की पुरी को पहुँचा दूगा-अब तू मुझको देख ले ।८०। ये रण पूत- नाए' तेरे अतीव स्वादिष्ट-रम्य-तेरे शरीर के बिलों से निकला हुआ-अपूर्व अङ्कना का रुधिर पान करें ।८१। मेरे छोटे भाई के वध से जो तूने बड़ा

English

Kings born of different families, were seen there. They were great warriors of huge bodies. They were experts in different kinds of warfares. They were clever in wielding differ- ent kinds of weapons and missiles. The kings were seated on various kinds of vehicles.

अध्याय ७६

श्लोक 9

न संदेहस्त्वया कार्यो दूतः क्वापि न बध्यते ।यद्बलं तु समाश्रित्य जमदग्निमुनिं नृपः

na saṃdehastvayā kāryo dūtaḥ kvāpi na badhyate / yadbalaṃ tu samāśritya jamadagnimuniṃ nṛpaḥ

हिन्दी अर्थ

अनर्थ किया है उसका यही परिणाम है । है दुष्टें ! अब तू उस फल को भागेगी और अव तू मेरी भुजाओं के बल को देख ले ।८२। करिवर विराज- माना उस सम्पत्करी को इस प्रकार फटकारते हुए उसने अपनी सेना को शक्ति की सेना के विमदेन करने के लिए प्रोत्साहन दिया था ।८३। इसके

English

"On this day has been realized my task cherished for a long time, because the wretched king Karttavlrya has come within my vision."

अध्याय ७६

श्लोक 10

तिरस्त्वं कृतवान्मूढ तत्पुत्रो योद्धुमागतः ।शीघ्रं निर्गच्छ मन्दात्मन्युद्धं रामाय देहि तत्

tirastvaṃ kṛtavānmūḍha tatputro yoddhumāgataḥ / śīghraṃ nirgaccha mandātmanyuddhaṃ rāmāya dehi tat

हिन्दी अर्थ

पश्चात् उस चण्डी ने महान भोज बासे कुरम्ड की सेना का विमदंत करने के लिए उद्यूक्त होकर अपनी सेना को उत्साहित किया था

English

He rose up after saying this. Seizing his weapon, the axe, he stood up to his full height ready for the destruction of his enemies just like an infuriated lion.

अध्याय ७६

श्लोक 11

भार्गवं त्वं समासाद्य गच्छ लोकान्तरं त्वरा ।इत्येवमुक्त्वा राजानं श्रुत्वा तस्य वचस्तथा

bhārgavaṃ tvaṃ samāsādya gaccha lokāntaraṃ tvarā / ityevamuktvā rājānaṃ śrutvā tasya vacastathā

हिन्दी अर्थ

अपूर्वाहवसंजातकौतुकाथ जगाद ताम् ।

English

On seeing Rama in readiness for the destruction of the soldiers, all embodied beings trembled excessively (afraid of) death as it were.

अध्याय ७६

श्लोक 12

शीघ्रमागच्छ भद्रं ते विलंबो नेह शस्यते ।तेनैवमुक्तो दूतस्तु गतो हैहयभूपतिम्

śīghramāgaccha bhadraṃ te vilaṃbo neha śasyate / tenaivamukto dūtastu gato haihayabhūpatim

हिन्दी अर्थ

सखि संपत्करि प्रीत्या मम वाणी निशम्यताम् ।

English

Wherever the infuriated scion of the family of Bhigu moved about with the velocity of the wind and hurled his axe, the elephants, horses and the heroic warriors fell down with their arms, thighs and necks cut off.

अध्याय ७६

श्लोक 13

रामोदितं तत्सकलं श्रावयामास संसदि ।स राजात्रेयभक्तस्तु महाबलपराक्रमः

rāmoditaṃ tatsakalaṃ śrāvayāmāsa saṃsadi / sa rājātreyabhaktastu mahābalaparākramaḥ

हिन्दी अर्थ

३०० ब्रह्माण्ड पुराण

English

Just as a big elephant in its rut runs all round and tramples down the cluster of reeds, so also Rama of the speed

अध्याय ७६

श्लोक 14

चुक्रोध श्रुत्वा वाच्यं तद्दूतमुत्तरमावहत् ।कार्त्तवीर्य उवाच मया भुजबलेनैव दत्तदत्तेन मेदिनी

cukrodha śrutvā vācyaṃ taddūtamuttaramāvahat / kārttavīrya uvāca mayā bhujabalenaiva dattadattena medinī

हिन्दी अर्थ

उस अपूव युद्ध से समुत्पन्न कौतुक वाली अश्व पर समाशा होती हुई वहाँ आकर स्नेह के सहित यह वचन उससे बोली थी ।८४। है सखि ! है सम्पत्करि ! प्रीति से मेरो वाणी का श्रवण करो । इसके साथ युद्ध मुझे करने दो । मेरा युद्ध करना गुणोत्तर है (८६। क्षणभर के लिए तुम शान्त

English

Just as a big elephant in its rut runs all round and tramples down the cluster of reeds, so also Rama of the speed

अध्याय ७६

श्लोक 15

जिता प्रसह्य भूपालान्बद्ध्वानीय निजं पुरम् ।तद्बलं मयि वर्त्तेत युद्धं दास्ये तवाधुना

jitā prasahya bhūpālānbaddhvānīya nijaṃ puram / tadbalaṃ mayi vartteta yuddhaṃ dāsye tavādhunā

हिन्दी अर्थ

हो जाओ । यह मेरे ही द्वारा युद्ध करेगा आप मेरो सखी हैं इसीलिए यह याचना मैंने की है । इसमें कुछ भी संशय मत करना ।८७। इस प्रकार के सम्पददबी के वचन का थवण कर उस शुचिस्मिता ने क्रन्ड के समक्ष में उठी हुई सेना को वापिष कर दिया था ।८८। इसके उपरान्त बालसूयं की

English

Just as a big elephant in its rut runs all round and tramples down the cluster of reeds, so also Rama of the speed

अध्याय ७६

श्लोक 16

इत्युत्क्वा विससर्ज्जाशु दूतं हैहयभूपतिः ।सेनाध्यक्षं समाहूय प्रोवाच वदतां वरः

ityutkvā visasarjjāśu dūtaṃ haihayabhūpatiḥ / senādhyakṣaṃ samāhūya provāca vadatāṃ varaḥ

हिन्दी अर्थ

आभा वाली शक्तिरों से समंधिष्ठित हूई थी । वायु के समान वेग वाले इसके अश्व समुद्र की तरङ्गों के ही समान थे ।८६। वे अश्व परम प्रखर खुरों के पुढों से भुमि को बार-२ उल्लिखित कर रहे थे और एक ही प्रवाह से उस कुरुत्ड को सेना के सामने आकर उपस्थित हो गये थे ।६०। बल्ग (लगाम)

English

Just as a big elephant in its rut runs all round and tramples down the cluster of reeds, so also Rama of the speed

अध्याय ७६

श्लोक 17

सज्जं कुरु महाभाग सैन्यं मे वीरसंमतः ।योत्स्ये रामेण भृगुणा विलंबो मा भवत्विति

sajjaṃ kuru mahābhāga sainyaṃ me vīrasaṃmataḥ / yotsye rāmeṇa bhṛguṇā vilaṃbo mā bhavatviti

हिन्दी अर्थ

के विभाग कृत्यॉ में-सम्बत्त न और निवत्त॑न में-गतिभेदों में-चारों में पाँच प्रकार का उनके खुरों का पातन था

English

Just as a big elephant in its rut runs all round and tramples down the cluster of reeds, so also Rama of the speed

अध्याय ७६

श्लोक 18

एवमुक्तो महावीरः सेनाध्यक्षः प्रतापनः ।सैन्यं सज्जं विधायाशु चतुरङ्ग न्यवेदयत्

evamukto mahāvīraḥ senādhyakṣaḥ pratāpanaḥ / sainyaṃ sajjaṃ vidhāyāśu caturaṅga nyavedayat

हिन्दी अर्थ

प्रोत्साहने च संज्ञाभिः करपादाग्रयोनिभिः ।

English

Just as a big elephant in its rut runs all round and tramples down the cluster of reeds, so also Rama of the speed

अध्याय ७६

श्लोक 19

सैन्यं सज्जं समाकर्ण्य कार्त्तवीर्यो नृपो मुदा ।सूतोपनीतं स्वरथमारुरोह विशांपते

sainyaṃ sajjaṃ samākarṇya kārttavīryo nṛpo mudā / sūtopanītaṃ svarathamāruroha viśāṃpate

हिन्दी अर्थ

चतुरामिस्तुर गस्य हृदयज्ञाभिराहवे

English

Just as a big elephant in its rut runs all round and tramples down the cluster of reeds, so also Rama of the speed

अध्याय ७६

श्लोक 20

तस्य राज्ञः समन्तात्तु सामन्ता मण्डलेश्वराः ।अनेकाक्षौहिणीयुक्ताः परिवार्योपतस्थिरे

tasya rājñaḥ samantāttu sāmantā maṇḍaleśvarāḥ / anekākṣauhiṇīyuktāḥ parivāryopatasthire

हिन्दी अर्थ

अश्वारूढांबिकासंन्यशक्तिभिः सह दानवाः ।

English

Just as a big elephant in its rut runs all round and tramples down the cluster of reeds, so also Rama of the speed

अध्याय ७६

श्लोक 21

नागास्तु कोटिशस्तत्र हयस्यन्दनपत्तयः ।असंख्याता महाराज सैन्ये सागरसन्निभे

nāgāstu koṭiśastatra hayasyandanapattayaḥ / asaṃkhyātā mahārāja sainye sāgarasannibhe

हिन्दी अर्थ

स्मयमानेव समरे गृहीतमणिकामु का ।

English

Just as a big elephant in its rut runs all round and tramples down the cluster of reeds, so also Rama of the speed

अध्याय ७६

श्लोक 22

दृश्यन्ते तत्र भूपाला नानावंशसमुद्भवाः ।महावीरा महाकाया नानायुद्धविशारदाः

dṛśyante tatra bhūpālā nānāvaṃśasamudbhavāḥ / mahāvīrā mahākāyā nānāyuddhaviśāradāḥ

हिन्दी अर्थ

और नाम ले लेकर प्रोत्धाहन देने में-कर पादाग्र योनियों से चतुरा और अश्यों के हदयं के ज्ञान रखने वालो उस युद्ध में विद्यमान थीं

English

Just as a big elephant in its rut runs all round and tramples down the cluster of reeds, so also Rama of the speed

अध्याय ७६

श्लोक 23

नानाशस्त्रास्त्रकुशला नानावाहगता नृपाः ।नानालङ्कारसंयुक्ता मत्ता दानविभूषिताः

nānāśastrāstrakuśalā nānāvāhagatā nṛpāḥ / nānālaṅkārasaṃyuktā mattā dānavibhūṣitāḥ

हिन्दी अर्थ

हारा प्रोत्साहित दुर्मद दानव युद्ध कर रहे ये ।६३। इस प्रकार से शक्तियों का और सुरद्वियों का युद्ध प्रवृत्त होते पर अपराजित नाम वाले तथा अत्य- ध्विक वेग य युक्त अश्व पर समारूड़ होकर उस दुष्ट आचार वाले क्रन्ड के ऊपर अण्वारूढ़ा ने आक्रमण किया था ।९४। उसकी चोटी हिलने से परम

English

Just as a big elephant in its rut runs all round and tramples down the cluster of reeds, so also Rama of the speed

अध्याय ७६

श्लोक 24

महामात्रकृतेद्देशा भान्ति नागा ह्यनेकशः ।नानाज्ञातिसमुत्पन्ना हयाः पवनरंहसः

mahāmātrakṛteddeśā bhānti nāgā hyanekaśaḥ / nānājñātisamutpannā hayāḥ pavanaraṃhasaḥ

हिन्दी अर्थ

सुभगा थी तथा शरत्काल के चन्द्रमा को कला के समान ही अत्यन्त उज्ज्वल थो । सरध्या के समय में अनुरक्त चन्द्र के मंडल के समान सुन्दर मुख वाली थी ।९४। वह समर में भी स्मित से समन्वित थो तथा उसने मणियों से बिनिमित धनुष को ग्रहण कर रकखा था । उस तुरगानना ने उस कुरन्ड के

English

Just as a big elephant in its rut runs all round and tramples down the cluster of reeds, so also Rama of the speed

अध्याय ७६

श्लोक 25

प्लवन्तो भान्ति भूपाल सादिभिः कृतशिक्षणाः ।स्यन्दनानि सुदीर्घाणि जवनाश्वयुतानि च

plavanto bhānti bhūpāla sādibhiḥ kṛtaśikṣaṇāḥ / syandanāni sudīrghāṇi javanāśvayutāni ca

हिन्दी अर्थ

ऊपर बाणों की धाराओं से उसे अवकीणं कर दिया था ।६। तुरगारूढा के द्वारा प्रक्षिप्त याणों ने दिशाओं के अन्तरों को भी समाक्रान्त कर दिया था। जिनमें सुबर्ण के पुद्ध थे ऐसे शर दशों दिशाओं में फेल गये थे ।६७। परम प्रचन्ड विक्रम बाला बह कूरन्ड अपने छोटे भाई दुर्मद का जो अग्रज था

English

Just as a big elephant in its rut runs all round and tramples down the cluster of reeds, so also Rama of the speed

अध्याय ७६

श्लोक 26

चक्रनिर्घोषयुक्तानि प्रावृण्मेघोपमानि च ।पदातयस्तु राजन्ते खड्गचर्मधरा नृप

cakranirghoṣayuktāni prāvṛṇmeghopamāni ca / padātayastu rājante khaḍgacarmadharā nṛpa

हिन्दी अर्थ

उसने भी अपने शाङ्क से फेके हुए बाणो से उस अश्वारूढ की ढक

English

Just as a big elephant in its rut runs all round and tramples down the cluster of reeds, so also Rama of the speed

अध्याय ७६

श्लोक 27

अहंपूर्वमहंपूर्वमित्यहंपूर्वकान्विताः ।यदा प्रचलितं सैन्यं कार्त्तवीर्यार्जुनस्य वै

ahaṃpūrvamahaṃpūrvamityahaṃpūrvakānvitāḥ / yadā pracalitaṃ sainyaṃ kārttavīryārjunasya vai

हिन्दी अर्थ

तस्य है षारवाइदूरभुत्पातांब्रुधिनिः स्वनः ।

English

Just as a big elephant in its rut runs all round and tramples down the cluster of reeds, so also Rama of the speed

अध्याय ७६

श्लोक 28

तदा प्राच्छादितं व्योम रजसा च दिशो दश ।नानावादित्रनिर्घोषैर्हयानां ह्रेषितैस्तथा

tadā prācchāditaṃ vyoma rajasā ca diśo daśa / nānāvāditranirghoṣairhayānāṃ hreṣitaistathā

हिन्दी अर्थ

अमूच्छयन्ननेकानि तस्यानीतानि वैरिणः

English

Just as a big elephant in its rut runs all round and tramples down the cluster of reeds, so also Rama of the speed

अध्याय ७६

श्लोक 29

गजानां बृंहितै राजन्व्याप्तं गगनमण्डलम् ।मार्गे ददर्श राजेन्द्रो विपरीतानि भूपते

gajānāṃ bṛṃhitai rājanvyāptaṃ gaganamaṇḍalam / mārge dadarśa rājendro viparītāni bhūpate

हिन्दी अर्थ

तस्मात्पाशात्कोटिशोऽन्ये पाशा भुजगभीषणाः ।

English

Just as a big elephant in its rut runs all round and tramples down the cluster of reeds, so also Rama of the speed

अध्याय ७६

श्लोक 30

शकुनानि रणे तस्य मृत्युदौत्यकराणि च ।मुक्तकेशां छिन्ननासां रुदतीं च दिगंबराम्

śakunāni raṇe tasya mṛtyudautyakarāṇi ca / muktakeśāṃ chinnanāsāṃ rudatīṃ ca digaṃbarām

हिन्दी अर्थ

३०२ ब्ह्माण्ड पुराण

English

Just as a big elephant in its rut runs all round and tramples down the cluster of reeds, so also Rama of the speed

अध्याय ७६

श्लोक 31

कृष्णवस्त्रपरीधानां वनितां स ददर्श ह ।कुचैलं पतितं भग्नं नग्नं काषायवाससम्

kṛṣṇavastraparīdhānāṃ vanitāṃ sa dadarśa ha / kucailaṃ patitaṃ bhagnaṃ nagnaṃ kāṣāyavāsasam

हिन्दी अर्थ

जरेणेकेन चिच्छेद तस्या मणिधनुगु णम्

English

Just as a big elephant in its rut runs all round and tramples down the cluster of reeds, so also Rama of the speed

अध्याय ७६

श्लोक 32

अङ्गहीनं ददर्शासौ नरं दुःशितमानसम् ।गोधां च शशकं शल्यं रिक्तकुम्भं सरीमृपम्

aṅgahīnaṃ dadarśāsau naraṃ duḥśitamānasam / godhāṃ ca śaśakaṃ śalyaṃ riktakumbhaṃ sarīmṛpam

हिन्दी अर्थ

उस अश्वारूढ का जो अश्व था उसने भी अपने प्रचंड खुरो के पुटों के द्वारा अत्यन्त वेग से शत्र, की सेना का खंडन करते हुए दानवों का बहुत अधिक मर्दन किया था ।६६। उस अश्व की हिन हिनाहट की ध्वनि बहुत दूर तक उत्पात से समुद्र की ध्वनि के ही तुल्य थी। उस घोष ने भी वैरी के

English

Just as a big elephant in its rut runs all round and tramples down the cluster of reeds, so also Rama of the speed

अध्याय ७६

श्लोक 33

कार्पासं कच्छपं तैलं लवणं चास्थिखण्डकम् ।स्वदक्षिणे शृगालं च कुर्वन्तं भैर्वं रवम्

kārpāsaṃ kacchapaṃ tailaṃ lavaṇaṃ cāsthikhaṇḍakam / svadakṣiṇe śṛgālaṃ ca kurvantaṃ bhairvaṃ ravam

हिन्दी अर्थ

द्वारा लाये हुए सैस्यों को जो बहुत अधिक ये सबको मूच्छित कर दिया था ।१००। उस हयासना ने उस देत्यो के चक्र में जो भो इधर-उधर प्रचलित थे

English

Just as a big elephant in its rut runs all round and tramples down the cluster of reeds, so also Rama of the speed

अध्याय ७६

श्लोक 34

रोगिणं पुंल्कसं चैव वृषं च श्येनभल्लुकौ ।दृष्ट्वापि प्रययौ योद्धुं कालपाशावृतो हझात्

rogiṇaṃ puṃlkasaṃ caiva vṛṣaṃ ca śyenabhallukau / dṛṣṭvāpi prayayau yoddhuṃ kālapāśāvṛto hajhāt

हिन्दी अर्थ

छोड़ दियाथा ।१०१। उत्त पाश से करोड़ों अन्य भुज ङ्गोके समान भीषण पाश निकले थे । जिन्होंने उस हैत्य की सम्पूर्ण सेना को बाँध-बांध कर विशेष रूप से मूश्छित कर दिया था।१०२। इसके अनन्तर सैनिकों के बर्धन से वह कुरण्ड बहुत ही अधिक द्ध हो गया था और उसने अपने एक वाण से उस

English

Just as a big elephant in its rut runs all round and tramples down the cluster of reeds, so also Rama of the speed

अध्याय ७६

श्लोक 35

नर्मदोत्तरतीरस्थो ह्यकृतव्रणसंयुतः ।वटच्छायासमासीनो रामो ऽपश्यदुपागतम्

narmadottaratīrastho hyakṛtavraṇasaṃyutaḥ / vaṭacchāyāsamāsīno rāmo 'paśyadupāgatam

हिन्दी अर्थ

अश्वारूढ़ा के मणियों के धनुष की मोर्वी को काट डाला था ।१०३। जिस धनुष की मो्वी कट गयी थी उस धनुष को उसने त्याग दिया घा ओर वह हृयानना अत्यन्त ही ,द्ध हो गयी थी । फिर उसने उस दुष्ट मति वाले के वक्षःस्थल में अपना अंकुश डाला था।१०४। जलते हुए उस अ कुश से जिसके

English

Just as a big elephant in its rut runs all round and tramples down the cluster of reeds, so also Rama of the speed

अध्याय ७६

श्लोक 36

कार्त्तवीर्यं नृपवरं शतकोटिनृपान्वितम् ।सहस्राक्षौहिणीयुक्तं दृष्ट्वा बभूव ह

kārttavīryaṃ nṛpavaraṃ śatakoṭinṛpānvitam / sahasrākṣauhiṇīyuktaṃ dṛṣṭvā babhūva ha

हिन्दी अर्थ

जीवित रहते हुए हो रुधिर पो लिया गया था वह कुरण्ड वञ्च से छिन्न दुम के ही समान भूमि पर गिर गया बा

English

Just as a big elephant in its rut runs all round and tramples down the cluster of reeds, so also Rama of the speed

अध्याय ७६

श्लोक 37

अद्य मे सिद्धिमायातं कार्यं चिरसमीहितम् ।यद्दृष्टिगोचरो जातः कार्तवीर्यो नृपाधमः

adya me siddhimāyātaṃ kāryaṃ cirasamīhitam / yaddṛṣṭigocaro jātaḥ kārtavīryo nṛpādhamaḥ

हिन्दी अर्थ

तद क गविनिष्ठध,ताः पूतना: काश्चिद् दुभटा: ।

English

Just as a big elephant in its rut runs all round and tramples down the cluster of reeds, so also Rama of the speed

अध्याय ७६

श्लोक 38

इत्येवमुक्त्वा चोत्थाय धृत्वा परशुमायुधम् ।व्यञ्जृभतारिनाशायसिंहः क्रुद्धो यथा तथा

ityevamuktvā cotthāya dhṛtvā paraśumāyudham / vyañjṛbhatārināśāyasiṃhaḥ kruddho yathā tathā

हिन्दी अर्थ

इत्थं करण्डे निहते विशत्यक्षोहिणीपती ।

English

Just as a big elephant in its rut runs all round and tramples down the cluster of reeds, so also Rama of the speed

अध्याय ७६

श्लोक 39

दृष्ट्वा समुद्यतं रामं सैनिकानां वधाय च ।चकंपिरे भृशं सर्वे मृत्योरिव शरीरिणः

dṛṣṭvā samudyataṃ rāmaṃ sainikānāṃ vadhāya ca / cakaṃpire bhṛśaṃ sarve mṛtyoriva śarīriṇaḥ

हिन्दी अर्थ

करंकादि पंच सेनापति,बघ ३०३

English

Just as a big elephant in its rut runs all round and tramples down the cluster of reeds, so also Rama of the speed

अध्याय ७६

श्लोक 40

स यत्र यत्रानिलरंहसं भृगुश्चिक्षेप रोषेण युतः परश्वधम् ।ततस्ततश्छिन्नभुजोरुकङ्घरा नागा हयाः शूरनरा निपेतुः

sa yatra yatrānilaraṃhasaṃ bhṛguścikṣepa roṣeṇa yutaḥ paraśvadham / tatastataśchinnabhujorukaṅgharā nāgā hayāḥ śūranarā nipetuḥ

हिन्दी अर्थ

करण्डं सानुजं युद्धे शक्तिसैन्यैनिपातितम् ।

English

Just as a big elephant in its rut runs all round and tramples down the cluster of reeds, so also Rama of the speed

अध्याय ७६

श्लोक 41

यथा गजेन्द्रो मदयुक्समन्ततो नालं वनं भर्द्दयति प्रधावन् ।तथैव रामो ऽपि मनोनिलौजा विमर्द्दयामास नृपस्य सेनाम्

yathā gajendro madayuksamantato nālaṃ vanaṃ bharddayati pradhāvan / tathaiva rāmo 'pi manonilaujā vimarddayāmāsa nṛpasya senām

हिन्दी अर्थ

उस अकुश से निकलो हुई कुछ परम उदुमट पूतनाए" उसकी सेना के पाश से निष्यन्द भक्षण करके क्षय को प्राप्त हो गयीं थों।१०६। बीस अक्षोहिणी सेनाओं के स्वामी उस कुरण्ड के इस प्रकार से निहत हो जाने पर जो भो मरने से बचे हुए देत्यगण ये वे शोत हो बहाँ से भाग गये ये ।

English

Just as a big elephant in its rut runs all round and tramples down the cluster of reeds, so also Rama of the speed

अध्याय ७६

श्लोक 42

दृष्ट्वा तमित्थं प्रहरन्तमोजसा रामं रणे शस्त्रभृतां वरिष्ठम् ।उद्यम्य चापं महदास्थितो रथं सृज्यं च कृत्वा किलमन्स्यराजः

dṛṣṭvā tamitthaṃ praharantamojasā rāmaṃ raṇe śastrabhṛtāṃ variṣṭham / udyamya cāpaṃ mahadāsthito rathaṃ sṛjyaṃ ca kṛtvā kilamansyarājaḥ

हिन्दी अर्थ

उस युद्ध में छोटे भाई के साथ कुरण्ड को शक्ति की सेनाओं ने मार डाला था । जब यह वृत्तान्त शूम्पक पुर के स्वामी ने मुना था तो वह भी भुजंग के ही तुल्य लम्बी श्वास लेने लगा या

English

Just as a big elephant in its rut runs all round and tramples down the cluster of reeds, so also Rama of the speed

अध्याय ७६

श्लोक 43

आकृष्य वाणाननलोग्रतेजसः समाकिरन्भार्गवमाससाद ।दृष्ट्वा तमायान्तमथो महात्मा रामो गृहीत्वा धनुषं महोग्रम्

ākṛṣya vāṇānanalogratejasaḥ samākiranbhārgavamāsasāda / dṛṣṭvā tamāyāntamatho mahātmā rāmo gṛhītvā dhanuṣaṃ mahogram

हिन्दी अर्थ

करंकादि पंच सेनापति वध

English

Just as a big elephant in its rut runs all round and tramples down the cluster of reeds, so also Rama of the speed

अध्याय ७६

श्लोक 44

वायव्यमस्त्रं विदधे रुषाप्लुतो निवारयन्मङ्गलबाणवर्षम् ।स चापि राजातिबलो मनस्वी ससर्ज रामाय तु पर्वतास्त्रम्

vāyavyamastraṃ vidadhe ruṣāpluto nivārayanmaṅgalabāṇavarṣam / sa cāpi rājātibalo manasvī sasarja rāmāya tu parvatāstram

हिन्दी अर्थ

अथाश्वारूढया क्षिप्ते कर डे भंडदानवः ।

English

Just as a big elephant in its rut runs all round and tramples down the cluster of reeds, so also Rama of the speed

अध्याय ७६

श्लोक 45

तस्तंभ तेनातिबलं तदस्त्रं वायव्यमिष्वस्त्रविधानदक्षः ।रामो ऽपि तत्रातिबलं विदित्वा तं मत्स्यराजं विविधास्त्रपूगैः

tastaṃbha tenātibalaṃ tadastraṃ vāyavyamiṣvastravidhānadakṣaḥ / rāmo 'pi tatrātibalaṃ viditvā taṃ matsyarājaṃ vividhāstrapūgaiḥ

हिन्दी अर्थ

इतः परं करंकादीन्पंचसेनाधिनायकाच ।

English

Just as a big elephant in its rut runs all round and tramples down the cluster of reeds, so also Rama of the speed

अध्याय ७६

श्लोक 46

किरन्तमाजौ प्रसभं सुमोच नारायणास्त्रं विधिमन्त्रयुक्तम् ।नारायणास्त्रे भृगुणा प्रयुक्ते रामेण राजन्नृपतेर्वधाय

kirantamājau prasabhaṃ sumoca nārāyaṇāstraṃ vidhimantrayuktam / nārāyaṇāstre bhṛguṇā prayukte rāmeṇa rājannṛpatervadhāya

हिन्दी अर्थ

कुटिलाक्षः कर कादीनाजुहाव चमूपतीन

English

Just as a big elephant in its rut runs all round and tramples down the cluster of reeds, so also Rama of the speed

अध्याय ७६

श्लोक 47

दिशस्तु सर्वाः सुभृशं हि तेजसा प्रजज्वलुर्मत्स्यपतिश्चकंपे ।रामस्तु तस्याथ विलक्ष्य कम्पं बाणैश्चतुर्भिर्निजघान वाहान्

diśastu sarvāḥ subhṛśaṃ hi tejasā prajajvalurmatsyapatiścakaṃpe / rāmastu tasyātha vilakṣya kampaṃ bāṇaiścaturbhirnijaghāna vāhān

हिन्दी अर्थ

इसके अनन्तर जब अध्वारूढ़ा के द्वारा कुरण्ड इत हो गया या तो अंड दानव ने पुनः युद्ध करने की इच्छा से कु'टेलाक्ष से यह वचन कहा था ।

English

Just as a big elephant in its rut runs all round and tramples down the cluster of reeds, so also Rama of the speed

अध्याय ७६

श्लोक 48

शरेण चैकेन ध्वजं महात्मा चिच्छेद चापं च शरद्वयेन ।बाणेन चैकेन प्रसह्य सारथिं निपात्य भूमौ रथमार्द्दयत्त्रिभिः

śareṇa caikena dhvajaṃ mahātmā ciccheda cāpaṃ ca śaradvayena / bāṇena caikena prasahya sārathiṃ nipātya bhūmau rathamārddayattribhiḥ

हिन्दी अर्थ

३०४ ब्रह्माण्ड पुराण

English

Just as a big elephant in its rut runs all round and tramples down the cluster of reeds, so also Rama of the speed

अध्याय ७६

श्लोक 49

त्यक्त्वा रथं भूमिगतं च मङ्गलं परश्वधेनाशु जघान मूर्द्धनि ।स भिन्नशीर्षो रुधिरं वमन्मुहुर्मर्च्छामवाप्याथ ममार च क्षणात्

tyaktvā rathaṃ bhūmigataṃ ca maṅgalaṃ paraśvadhenāśu jaghāna mūrddhani / sa bhinnaśīrṣo rudhiraṃ vamanmuhurmarcchāmavāpyātha mamāra ca kṣaṇāt

हिन्दी अर्थ

इसके कभी जो सुना भी नहीं गया था और जिसकी चित्त में कभी शंका भी नहीं की गयो यो वहो यह कष्ट इस समव में आ पड़ा है।२। कुरन्ड और दुर्मद ये दोनों हो बहुत सत्व शाली भाई ये । इस मायाविनी दुष्ट दासी का कितना अधिक बड़ा प्रभाव है।३। अब रणाङ्न में यहां से आगे करक

English

Just as a big elephant in its rut runs all round and tramples down the cluster of reeds, so also Rama of the speed

अध्याय ७६

श्लोक 50

तत्सैन्यमस्त्रेण च संप्रदग्धं विनाशमायादथ भस्मसात्क्षणात् ।तस्मिन्निपतिते राज्ञि चन्द्रवंशसमुद्भवे

tatsainyamastreṇa ca saṃpradagdhaṃ vināśamāyādatha bhasmasātkṣaṇāt / tasminnipatite rājñi candravaṃśasamudbhave

हिन्दी अर्थ

प्रभृति पाँच सेनाधिनायकों को और अक्षौहिणी सेना को रवाना कर दो

English

Just as a big elephant in its rut runs all round and tramples down the cluster of reeds, so also Rama of the speed

अध्याय ७६

श्लोक 51

मङ्गले नृपतिश्रेष्ठे रामो हर्षमुपागतः

maṅgale nṛpatiśreṣṭhe rāmo harṣamupāgataḥ

हिन्दी अर्थ

करने बाले हैं। ये लोग पूर्ग रूप से हो उस दुविदग्ध विलासिनी को अवश्य जीत लेंगे ।५। इस भंड के वचन को सुनकर अत्यन्त शीघ्रता से युक्‍त होकर कुटिलाक्ष ने करक आदि सेनापतियों को वहाँ पर बुला लिया था ।६। कुटि- लाक्ष के द्वारा देशित उन्होंने अपने स्वामो को प्रणाम किया था और फिर

English

Just as a big elephant in its rut runs all round and tramples down the cluster of reeds, so also Rama of the speed

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmANDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Brahmanda Purana — Chapter 76
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.