Brahmanda Purana· Brahmāṇḍa Purāṇa
77
अध्याय 77 / 156

Book 2 - Adhyaya 39

53 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ53 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ७७

श्लोक 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यम भागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते अष्टात्रिंशत्तमो ऽध्यायः ॥ ३८॥ वसिष्ठ उवाच मत्स्यराजे निपतिते राजा युद्धविशारदः ।राजेन्द्रान्प्रेरयामास कार्त्तवीर्यो महाबलः

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyama bhāge tṛtīya upoddhātapāde bhārgavacarite aṣṭātriṃśattamo 'dhyāyaḥ // 38// vasiṣṭha uvāca matsyarāje nipatite rājā yuddhaviśāradaḥ / rājendrānprerayāmāsa kārttavīryo mahābalaḥ

हिन्दी अर्थ

बे इतने अधिक क्रोधान्ध हो गये बे मानों अग्नि में ही से सः मूत हुए होबें। वे सब फिर उस पुर से युद्ध के लिए निकल कर चले गये थे

English

"When the king of Matsya-land fell, the king Karttavfrya who had great strength and who was an expert in war despatched many other leading kings to fight.

अध्याय ७७

श्लोक 2

बृहद्बलः सोमदत्तो विदर्भो मिथिलेश्वरः ।निषधाधिपतिश्चैव मगधाधिपतिस्तथा

bṛhadbalaḥ somadatto vidarbho mithileśvaraḥ / niṣadhādhipatiścaiva magadhādhipatistathā

हिन्दी अर्थ

आकण्यं दिग्गजास्तूणं शीणंकर्णा जुघूणिरे

English

After killing the entire army in the battle, the son of Jamadagni, of great strength, rushed at Karttavlrya like the fire at the time of final annihilation.

अध्याय ७७

श्लोक 3

आययुः समरे योद्धं भार्गवेद्रेण भूपते ।वर्षन्तः शरजालानि नानायुद्धविशारदाः

āyayuḥ samare yoddhaṃ bhārgavedreṇa bhūpate / varṣantaḥ śarajālāni nānāyuddhaviśāradāḥ

हिन्दी अर्थ

शतमक्षौहिणोनां च प्राचलत्केतुमालकम् ।

English

Rama, the powerful warrior, fought with them con- tinuously for three days. By means of his exploit, it was easy for him to cut down twelve Akfauhinis of soldiers in no time.

अध्याय ७७

श्लोक 4

वीराभिमानिनः सर्वे हैहयस्याज्ञया तदा ।पिनाकहस्तः स भृगुर्ज्वलदग्निशिखोपमः

vīrābhimāninaḥ sarve haihayasyājñayā tadā / pinākahastaḥ sa bhṛgurjvaladagniśikhopamaḥ

हिन्दी अर्थ

'हे षमाणहयाकीणं क्रन्दद्भटकुलो द्भवम् ।

English

He was accompanied by a hundred thousand princes and seven Ak$auhinis of soldiers. Many of those great heroic warriors were roaring like thunderous clouds and shaking the earth, O king. They fought with Bhargava.

अध्याय ७७

श्लोक 5

चिक्षेप नागपाशं च आभिमन्त्र्य शरोत्तमम् ।तदस्त्रं भार्गवे द्रेण क्षिप्तं संग्राममूर्द्धनि

cikṣepa nāgapāśaṃ ca ābhimantrya śarottamam / tadastraṃ bhārgave dreṇa kṣiptaṃ saṃgrāmamūrddhani

हिन्दी अर्थ

उदभूत् लिकाजालेराक्रांता देत्यसेनिकाः ।

English

On seeing that missile which had the lustre of a hundred suns hurled by the intelligent Rama, Sucandra got down from his chariot and bowed to it.

अध्याय ७७

श्लोक 6

चकर्त्त गारुडास्त्रेण सोमदत्तो महाबलः ।ततः क्रुद्धो महाभागो रामः शत्रुविदारणः

cakartta gāruḍāstreṇa somadatto mahābalaḥ / tataḥ kruddho mahābhāgo rāmaḥ śatruvidāraṇaḥ

हिन्दी अर्थ

इथत्तयातः सेनायाः संख्यापि परिभाविता

English

That missile evolved by Narayana and worthy of being worshipped by all other missiles, left him undisturbed as he bowed down thus, and went to the presence of Narayana.

अध्याय ७७

श्लोक 7

रुद्रदत्तेन शूलेन सोमदत्तं जघान ह ।बृहद्बलं च गदया विदर्भं मुष्टिना तथा

rudradattena śūlena somadattaṃ jaghāna ha / bṛhadbalaṃ ca gadayā vidarbhaṃ muṣṭinā tathā

हिन्दी अर्थ

ध्वजा बहुविधाकारा मीनव्यालादिचित्रिताः ।

English

On seeing that great missile ineffective and the king quite hale and hearty, Rama, the slayer of enemies in battle, became surprised.

अध्याय ७७

श्लोक 8

मैथिलं मुद्गरेणैव शक्त्या च निषधाधिपम् ।मागधञ्चरणाघातैरस्त्रजालेन सैनिकान्

maithilaṃ mudgareṇaiva śaktyā ca niṣadhādhipam / māgadhañcaraṇāghātairastrajālena sainikān

हिन्दी अर्थ

प्रचेलुधू लिकाजाले मत्स्या इव महोदधौ ॥

English

Then, out of anger, Rama hurled the javelin, the iron rod, the iron mace and a spear with sharp edge, the club and the axe at the head of the king,

अध्याय ७७

श्लोक 9

निहत्य निखिलां सेनां संहाराग्निसमीरणे ।दुद्राव कार्त्तवीर्यं च जामदग्न्यो महाबलः

nihatya nikhilāṃ senāṃ saṃhārāgnisamīraṇe / dudrāva kārttavīryaṃ ca jāmadagnyo mahābalaḥ

हिन्दी अर्थ

उनके प्रयाण का निःसाण रणित अत्यन्त ही दुस्सह था । दिग्गजों ते भी जब उसको सुना या वे भी शोण कानों वाले होते हुए वृणित हो गये

English

Bow to Kali, to the goddess who holds a digit of

अध्याय ७७

श्लोक 10

दृष्ट्वा तं योद्धुमायान्तं राजानो ऽन्ये महारथाः ।कार्य्याकार्यविधानज्ञाः पृष्टे कृत्वा च हैहयम्

dṛṣṭvā taṃ yoddhumāyāntaṃ rājāno 'nye mahārathāḥ / kāryyākāryavidhānajñāḥ pṛṣṭe kṛtvā ca haihayam

हिन्दी अर्थ

करंकादि पंच सेनापति वध ३०५

English

Obeisance to the bestower of grace and charm of good learning, to the mother of the universe; to #the goddess who has killed all enemies, to the goddess having the face of a stork, to the bestower of vast happiness, to the goddess who killed different types of Asuras and Danavas.

अध्याय ७७

श्लोक 11

रामेण युयुधुश्चैव दर्शयन्तश्च सौहृदम् ।कान्यकुब्जाश्च शतशः सौराष्ट्रावन्तयस्तथा

rāmeṇa yuyudhuścaiva darśayantaśca sauhṛdam / kānyakubjāśca śataśaḥ saurāṣṭrāvantayastathā

हिन्दी अर्थ

ये ।5। सौ अक्षौहिणी सेनाओं के झण्डों की सालाएँ फहरा रही थीं और उस सेना में बड़े ऊचे अश्व ये तथा मदमत्त हाथो भी उसमें ये ।६। बह सेना ऐसो थो कि उसमें हिनहिनाने वाले अश्वों की धूम थी तथा उसमें चोखते हुए भरों का समुदाय भो था--एवं बड़े-बड़े विशालकाय हाथी थे

English

Hail to the goddess whose creeper-like hands are embellished (by the gestures of) granting boons and freedoms from fear; to the goddess who is bowed down by all the gods (i.e. Devas); to the goddess who has yellow robes, who goes as fast as the wind, who bestows splendid things and who is eulo- gised by oiva.

अध्याय ७७

श्लोक 12

चक्रुश्च शरजालानि रामस्य च समन्ततः ।शरजालावृतस्तेषां रामः संग्राममूर्द्धनि

cakruśca śarajālāni rāmasya ca samantataḥ / śarajālāvṛtasteṣāṃ rāmaḥ saṃgrāmamūrddhani

हिन्दी अर्थ

और गर्जना करते हुए रथों का समुदाय था ऐसी वह सेना वहाँ से रवाना हुईं थी ।१०। रयों के पहियों से खुदी हुईं पृथ्वी की रेणु से जिसकी कान्ति ढक गयी थी ऐसा सूर्य उस समय में ऐसा ही दिखलाई दे रहा था मानों तुहिनासार से ढक गया हो अर्थात् कुहरा में छिप गया होवे ।११। यह पूर्ण

English

Bow to the goddess who goes about on a lion (lit. the enemy of an elephant), who imbibes the juice of the fresh sugarcane, who has shining briliance in her limbs resem- bling the blue mountain, whose steps are quick, who has the name Lalita, who is the suzerain of the Devas and who is an ocean of mercy.

अध्याय ७७

श्लोक 13

न चादृश्यत राजेन्द्र तदा स त्वकृतव्रणः ।सस्मार रामचरितं यदुक्तं हरिणेन वै

na cādṛśyata rājendra tadā sa tvakṛtavraṇaḥ / sasmāra rāmacaritaṃ yaduktaṃ hariṇena vai

हिन्दी अर्थ

विश्व का मंडल ही भूलि से परिपूर्ण हो गया था । उस सेना के नि्गेमन की कठोर ध्वनि से चारों ओर घोष ही घोष व्याप्त हो रहा था ।१२। उस समय में धूलि के ऐसे जाल छा गये थे कि समस्त देत्यों के सेनिक इस धूलिसे समाक्रान्त हो गये ये अर्थात् सभी धूलि से भर गये थे। अतएव इयत्ता से

English

Obeisance to the goddess who has tremulous eyes* who is devoid of destruction, whose lotus-like feet are beauti- fied by means of red-lac juice, whose name is Rama, who is deeply enamoured of Rati (sensuous pleasures), who dispels all ailments and who has created everything.

अध्याय ७७

श्लोक 14

कुशलं भार्गवेन्द्रस्य याचमानो हरिं मुनिः ।एतस्मिन्नेव काले तु रामः शस्त्रास्त्रकोविदः

kuśalaṃ bhārgavendrasya yācamāno hariṃ muniḥ / etasminneva kāle tu rāmaḥ śastrāstrakovidaḥ

हिन्दी अर्थ

उसकी संब्या भी परिभावित थी ।१३। उस सेना में बहुत प्रकार की ध्वजायें थीं जो मीन तथा व्याल आदि से चित्रित हो रही थीं । वे सभी सेनाए उस धूलि से परिपूर्ण जाल में महोदधि में मत्स्यों के तुल्य चल रही थी

English

Obeisance to you who bestow kingdoms, who is eager to meet her lover, who has lustre of jewels and whose robes are fascinating. Obeisance, obeisance to you in front, obeisance to you at the sides, beneath and above. Obeisance to you from all sides.

अध्याय ७७

श्लोक 15

विधूय शरजालानि वायव्यास्त्रेण मन्त्रवित् ।उदतिष्ठद्रणाकाङ्क्षी नीहारादिव भास्करः

vidhūya śarajālāni vāyavyāstreṇa mantravit / udatiṣṭhadraṇākāṅkṣī nīhārādiva bhāskaraḥ

हिन्दी अर्थ

तानापतत आलोकय ललितासैनिकं प्रति ।

English

Repeated obeisance to you everywhere and at all times. Bows to you whose body is identified with everything, O goddess of the Devas, be pleased O Bhadrakali, keep my vow taken formcily (see that it is realised).

अध्याय ७७

श्लोक 16

त्रिरात्रं समरे रामस्तैः सार्द्धं युयुधे बली ।द्वादशाक्षौहिणीस्तत्र चिच्छेद लघुविक्रमः

trirātraṃ samare rāmastaiḥ sārddhaṃ yuyudhe balī / dvādaśākṣauhiṇīstatra ciccheda laghuvikramaḥ

हिन्दी अर्थ

ते करङ्कमुखाः पञ्च सेनापतय उद्धताः ।

English

Repeated obeisance to you everywhere and at all times. Bows to you whose body is identified with everything, O goddess of the Devas, be pleased O Bhadrakali, keep my vow taken formcily (see that it is realised).

अध्याय ७७

श्लोक 17

रम्भास्तम्भवनं यद्वत् परश्वधवरायुधः ।सर्वांस्तान्भूपवर्गांश्च तदीयश्च महाचमूः

rambhāstambhavanaṃ yadvat paraśvadhavarāyudhaḥ / sarvāṃstānbhūpavargāṃśca tadīyaśca mahācamūḥ

हिन्दी अर्थ

सपिणीं नाम समरे मायां चकर, मंहीयसीम्

English

Repeated obeisance to you everywhere and at all times. Bows to you whose body is identified with everything, O goddess of the Devas, be pleased O Bhadrakali, keep my vow taken formcily (see that it is realised).

अध्याय ७७

श्लोक 18

दृष्ट्वा विनिहतां तेन रामेण सुमहात्मना ।आजगाम महावीर्यः सुचन्द्रः सूर्यवंशजः

dṛṣṭvā vinihatāṃ tena rāmeṇa sumahātmanā / ājagāma mahāvīryaḥ sucandraḥ sūryavaṃśajaḥ

हिन्दी अर्थ

सेनापतीनां नासीरे वेल्लयंती महीतले ।

English

Repeated obeisance to you everywhere and at all times. Bows to you whose body is identified with everything, O goddess of the Devas, be pleased O Bhadrakali, keep my vow taken formcily (see that it is realised).

अध्याय ७७

श्लोक 19

लक्षराजन्यसंयुक्तः सप्ताक्षौहिणिसंयुतः ।तत्रानेकमहावीरा गर्जन्तस्तोयदा इव

lakṣarājanyasaṃyuktaḥ saptākṣauhiṇisaṃyutaḥ / tatrānekamahāvīrā garjantastoyadā iva

हिन्दी अर्थ

कर काद्या दुरात्मानः पञ्चपञ्चत्वकामृकाः

English

Repeated obeisance to you everywhere and at all times. Bows to you whose body is identified with everything, O goddess of the Devas, be pleased O Bhadrakali, keep my vow taken formcily (see that it is realised).

अध्याय ७७

श्लोक 20

कंपयन्तो भुवं राजन् युयुधुर्भार्गवेण च ।तेः प्रयुक्तानि शस्त्राणि महास्त्राणि च भूपते

kaṃpayanto bhuvaṃ rājan yuyudhurbhārgaveṇa ca / teḥ prayuktāni śastrāṇi mahāstrāṇi ca bhūpate

हिन्दी अर्थ

३० ( ब्रह्माण्ड पुराणे

English

Repeated obeisance to you everywhere and at all times. Bows to you whose body is identified with everything, O goddess of the Devas, be pleased O Bhadrakali, keep my vow taken formcily (see that it is realised).

अध्याय ७७

श्लोक 21

क्षणेन नाशयामास भार्गवेन्द्रः प्रतापवान् ।गृहीत्वा परशुं दिव्यं कालातकयमोपमम्

kṣaṇena nāśayāmāsa bhārgavendraḥ pratāpavān / gṛhītvā paraśuṃ divyaṃ kālātakayamopamam

हिन्दी अर्थ

जिस सअय में इतनी विशाल सेनाए' घावा करने के लिए ललिता देवी के सैनिक की ओर आ रहो यों तो सभी देवगण शक्तियों कें भङ्ग की शंका से डर गये थे ।११। वे करंक जिनमें प्रमुख था पाँचों सेनापति गण बहुत ही उद्धत ये । उन्होंने सपिणी नाम वाली एक महती माया को उस

English

Repeated obeisance to you everywhere and at all times. Bows to you whose body is identified with everything, O goddess of the Devas, be pleased O Bhadrakali, keep my vow taken formcily (see that it is realised).

अध्याय ७७

श्लोक 22

कालयन्सकला सेनां चिच्छेद भुगुनन्दनः ।कर्षकस्तु यथा क्षेत्रे पक्वं धान्यं तथा तृणम्

kālayansakalā senāṃ ciccheda bhugunandanaḥ / karṣakastu yathā kṣetre pakvaṃ dhānyaṃ tathā tṛṇam

हिन्दी अर्थ

समर स्यल में किया था ।१६। उनके द्वारा उठी हुई वह दुष्टा रणशाम्वरी सपिणी धूसर वर्ण की थी । उसके होठ भो घूज्र वर्ण के ही थे ओर धूम्र ही उसके पयोधर थे ।१७। बह महासागर के हो तुल्य अत्यन्त गम्भीर कुहर उदर वाली थी । वह रणस्थल में मन को भयभीत करती हुई ही शक्तियों

English

Repeated obeisance to you everywhere and at all times. Bows to you whose body is identified with everything, O goddess of the Devas, be pleased O Bhadrakali, keep my vow taken formcily (see that it is realised).

अध्याय ७७

श्लोक 23

निशेषयति दात्रेण तथा रामेण तत्कृतम् ।लक्षराजन्यसैन्यं तददृष्ट्वा रामेण दारितम्

niśeṣayati dātreṇa tathā rāmeṇa tatkṛtam / lakṣarājanyasainyaṃ tadadṛṣṭvā rāmeṇa dāritam

हिन्दी अर्थ

के आगे चली थी ।१८। बह बहुत से सपों के भूषण वाली दूसरी कडू के ही समान थी और बहुत हो दुष्टा ची । वह माया से परिपूर्ण सपो के जनन का स्थान थो ।१९। सेनापतियों के नासोर में महीतल को वेल्लित करती हुई बह जा रही थी उराका महान घोर शब्द था जिसको वह कर रही थी

English

Repeated obeisance to you everywhere and at all times. Bows to you whose body is identified with everything, O goddess of the Devas, be pleased O Bhadrakali, keep my vow taken formcily (see that it is realised).

अध्याय ७७

श्लोक 24

सुचन्द्रः पृथिवीपालो युयुधे संगरे नृप ।तावुभौ तत्र संक्षुब्धौ नानाशस्त्रास्त्रकोविदौ

sucandraḥ pṛthivīpālo yuyudhe saṃgare nṛpa / tāvubhau tatra saṃkṣubdhau nānāśastrāstrakovidau

हिन्दी अर्थ

और प्रायः उसने उस चक्र को वेल्लित सा कर दिया था।२०। वे पाँचों सेनापति भी पञ्चत्व (मृत्यु) के ही कामुक थे और वे कर'क आदि सब बहुत ही दुरात्मा थे । उसी भाँति से माया के साथ पूर्व में सब असुरेन्द्र अजित हो रहे थे

English

Repeated obeisance to you everywhere and at all times. Bows to you whose body is identified with everything, O goddess of the Devas, be pleased O Bhadrakali, keep my vow taken formcily (see that it is realised).

अध्याय ७७

श्लोक 25

युयुधाते महावीरौ मुनीशनृपतीश्वरौ ।रामो ऽस्मै यानि शस्त्राणि चिक्षेपास्त्राणि चापि हि

yuyudhāte mahāvīrau munīśanṛpatīśvarau / rāmo 'smai yāni śastrāṇi cikṣepāstrāṇi cāpi hi

हिन्दी अर्थ

विकीर्णकेशशैवालविलसद्रक्तनिझंरे ।

English

Repeated obeisance to you everywhere and at all times. Bows to you whose body is identified with everything, O goddess of the Devas, be pleased O Bhadrakali, keep my vow taken formcily (see that it is realised).

अध्याय ७७

श्लोक 26

तानि सर्वाणि चिच्छेद सुचन्द्रो युद्ध पण्डितः ।ततः क्रुद्धो रणे रामः सुचन्द्रं पृथिवीश्वरम्

tāni sarvāṇi ciccheda sucandro yuddha paṇḍitaḥ / tataḥ kruddho raṇe rāmaḥ sucandraṃ pṛthivīśvaram

हिन्दी अर्थ

अतिनिष्ठुरविध्वंसि सिंहूनादभयङ्करे

English

Repeated obeisance to you everywhere and at all times. Bows to you whose body is identified with everything, O goddess of the Devas, be pleased O Bhadrakali, keep my vow taken formcily (see that it is realised).

अध्याय ७७

श्लोक 27

कृतप्रतिकृताभिज्ञं ज्ञात्वोपस्पृश्य वार्यथ ।नारायणास्त्रं विशिखे संदधे चानिवारितम्

kṛtapratikṛtābhijñaṃ jñātvopaspṛśya vāryatha / nārāyaṇāstraṃ viśikhe saṃdadhe cānivāritam

हिन्दी अर्थ

करंकादि पंच सनापति दध ३०७७

English

Repeated obeisance to you everywhere and at all times. Bows to you whose body is identified with everything, O goddess of the Devas, be pleased O Bhadrakali, keep my vow taken formcily (see that it is realised).

अध्याय ७७

श्लोक 28

तदस्त्रं शतसूर्याभं क्षिप्तं रामेण धीमता ।हृष्टोत्तीर्य रथात्सद्यः सुचन्द्रः प्रणनाम ह

tadastraṃ śatasūryābhaṃ kṣiptaṃ rāmeṇa dhīmatā / hṛṣṭottīrya rathātsadyaḥ sucandraḥ praṇanāma ha

हिन्दी अर्थ

इसके उपरान्त उन शक्तियों का और देव द्रोहियों का युद्ध प्रवृत्त हुआ था । वे परस्पर में सभी बीरों की भाषा में घने क्रोध को प्रोत्साहन दे रहे ये ।र२। उस समय में अत्यधिक संकुलता थी और परस्पर में भी एक दूसरे का ज्ञान नहीं हो रहा था । दातव गण और शक्तियों ने अपने-अपने

English

Repeated obeisance to you everywhere and at all times. Bows to you whose body is identified with everything, O goddess of the Devas, be pleased O Bhadrakali, keep my vow taken formcily (see that it is realised).

अध्याय ७७

श्लोक 29

सर्वास्त्रपूज्यं तच्चापि नारायणविनिर्मितम् ।तमेवं प्रणतं त्यक्त्वा यथौ नारायमन्तिकम्

sarvāstrapūjyaṃ taccāpi nārāyaṇavinirmitam / tamevaṃ praṇataṃ tyaktvā yathau nārāyamantikam

हिन्दी अर्थ

करों में हथियार ग्रहण करके मारकट को थी ।२३। परस्पर में जो आयुधों का संघटन हो रहा था उस रगड़ से आंच निकल रही थो । समस्त दिशाए” उप आयुधों की टक्कर से समुत्पन्न अग्नि के स्रोत से प्रच्छन्न हो गयी थीं

English

Repeated obeisance to you everywhere and at all times. Bows to you whose body is identified with everything, O goddess of the Devas, be pleased O Bhadrakali, keep my vow taken formcily (see that it is realised).

अध्याय ७७

श्लोक 30

विस्मितो ऽभूत्तदा रामः समरे शत्रसूदनः ।दृष्ट्वा व्यर्थं महास्त्रं तद्भूपं स्वस्थं विलोक्य च

vismito 'bhūttadā rāmaḥ samare śatrasūdanaḥ / dṛṣṭvā vyarthaṃ mahāstraṃ tadbhūpaṃ svasthaṃ vilokya ca

हिन्दी अर्थ

थीं और उसमें हाथी भी छिप गये ये । माँस का तो इतना विशाल कीच हो गया था कि उसमें रथों का मंडल गतिहीन हो गया था ।२४। वह युद्ध स्थल रधिर-स्राव से पूर्ण था तथा उसमें जो केशों का जाल था वह शेवाल के ही सहश दिखाई दे रहा था । वह युद्धस्यल अतीव निष्ठुर एवं विध्वंस समन्वित

English

Repeated obeisance to you everywhere and at all times. Bows to you whose body is identified with everything, O goddess of the Devas, be pleased O Bhadrakali, keep my vow taken formcily (see that it is realised).

अध्याय ७७

श्लोक 31

रामः शक्तिं च मुसलं तोमरं पट्टिशं तथा ।गदां च परशुं कोपाच्छिक्षेप नृपमूर्द्धनि

rāmaḥ śaktiṃ ca musalaṃ tomaraṃ paṭṭiśaṃ tathā / gadāṃ ca paraśuṃ kopācchikṣepa nṛpamūrddhani

हिन्दी अर्थ

था । वहाँ पर जो सेनिकों का सिंहनाद हो रहा था उससे बह बहुत ही भयावह हो रहा या।२६। उस समय जबकि शक्तियों का और असुरों का घोर संग्राम प्रवृत्त हुआ था तो वह बहुत ही तुमुल था ओर राक्षसियों को तृप्ति प्रदान करने वाला था । उस समय घोर जब अन्धकार छाया हुआ था

English

Repeated obeisance to you everywhere and at all times. Bows to you whose body is identified with everything, O goddess of the Devas, be pleased O Bhadrakali, keep my vow taken formcily (see that it is realised).

अध्याय ७७

श्लोक 32

जग्राह तानि सर्वाणि सुचन्द्रो लीलयैव हि ।चिक्षेप शिवशूलं च रामो नृपतये यदा

jagrāha tāni sarvāṇi sucandro līlayaiva hi / cikṣepa śivaśūlaṃ ca rāmo nṛpataye yadā

हिन्दी अर्थ

और शस्त्रधारियो के शरों से निरन्तर देत्यों के कंठों से रधिर निकल रहा था । इसके अनन्तर अपने दल को लेकर पाँचों सेनापतियों के द्वारा प्रेरित हुई सपिणी ते प्रायः शरीर से सों का सृजन किया था

English

Repeated obeisance to you everywhere and at all times. Bows to you whose body is identified with everything, O goddess of the Devas, be pleased O Bhadrakali, keep my vow taken formcily (see that it is realised).

अध्याय ७७

श्लोक 33

बभूव पुष्पमालां च तच्छूलं नृपतेर्गले ।ददर्श च पुरस्तस्य भद्रकालीं जगत्प्रसूम्

babhūva puṣpamālāṃ ca tacchūlaṃ nṛpatergale / dadarśa ca purastasya bhadrakālīṃ jagatprasūm

हिन्दी अर्थ

तक्षकर्कोटसमा वासुकिप्रमुखत्विषः ।

English

Repeated obeisance to you everywhere and at all times. Bows to you whose body is identified with everything, O goddess of the Devas, be pleased O Bhadrakali, keep my vow taken formcily (see that it is realised).

अध्याय ७७

श्लोक 34

वहन्तीं मुण्डमालां च विकटास्यां भयङ्करीम् ।सिंहस्थां च त्रिनेत्रां च त्रिशूलवरधारिणीम्

vahantīṃ muṇḍamālāṃ ca vikaṭāsyāṃ bhayaṅkarīm / siṃhasthāṃ ca trinetrāṃ ca triśūlavaradhāriṇīm

हिन्दी अर्थ

दारदं वत्सताभं च कालकूटमथापरम्

English

Repeated obeisance to you everywhere and at all times. Bows to you whose body is identified with everything, O goddess of the Devas, be pleased O Bhadrakali, keep my vow taken formcily (see that it is realised).

अध्याय ७७

श्लोक 35

दृष्ट्वा विहाय शस्त्रास्त्रं नमस्कृत्य समैडत ।राम उवाच नमोस्तु ते शङ्करवल्लभायै जगत्सवित्र्यै समलङ्कृतायै

dṛṣṭvā vihāya śastrāstraṃ namaskṛtya samaiḍata / rāma uvāca namostu te śaṅkaravallabhāyai jagatsavitryai samalaṅkṛtāyai

हिन्दी अर्थ

प्रतिपन्नं शौक्लिकेयमन्यान्यपि विषाणि च

English

Repeated obeisance to you everywhere and at all times. Bows to you whose body is identified with everything, O goddess of the Devas, be pleased O Bhadrakali, keep my vow taken formcily (see that it is realised).

अध्याय ७७

श्लोक 36

नानाविभूषाभिरिभारिगायै प्रपन्नरक्षाविहितोद्यमायै ।दक्षप्रसूत्यै हिमवद्भवायै महेश्वरार्द्धङ्गसमास्थितायै

nānāvibhūṣābhiribhārigāyai prapannarakṣāvihitodyamāyai / dakṣaprasūtyai himavadbhavāyai maheśvarārddhaṅgasamāsthitāyai

हिन्दी अर्थ

ब्यालैः स्वकीयवदनै विलोलरसनाद्वयैः ।

English

Repeated obeisance to you everywhere and at all times. Bows to you whose body is identified with everything, O goddess of the Devas, be pleased O Bhadrakali, keep my vow taken formcily (see that it is realised).

अध्याय ७७

श्लोक 37

काल्यै कलानाथकलाधरायै भक्तप्रियायै भुवनाधिपायै ।ताराभिधायै शिवतत्परायै गणेश्वराराधितपादुकायै

kālyai kalānāthakalādharāyai bhaktapriyāyai bhuvanādhipāyai / tārābhidhāyai śivatatparāyai gaṇeśvarārādhitapādukāyai

हिन्दी अर्थ

३०८ ब्रह्माण्ड पुराण

English

Repeated obeisance to you everywhere and at all times. Bows to you whose body is identified with everything, O goddess of the Devas, be pleased O Bhadrakali, keep my vow taken formcily (see that it is realised).

अध्याय ७७

श्लोक 38

परात्परायै परमेष्ठिदायै तापत्रयोन्मूलनचिन्तनायै ।जगद्धितायास्तपुरत्रयायै बालादिकायै त्रिपुराभिधायै

parātparāyai parameṣṭhidāyai tāpatrayonmūlanacintanāyai / jagaddhitāyāstapuratrayāyai bālādikāyai tripurābhidhāyai

हिन्दी अर्थ

विकिरंत: शक्तिसेन्ये विसस्र् : सपिणीतनोः

English

Repeated obeisance to you everywhere and at all times. Bows to you whose body is identified with everything, O goddess of the Devas, be pleased O Bhadrakali, keep my vow taken formcily (see that it is realised).

अध्याय ७७

श्लोक 39

समस्तविद्यासुविलासदायै जगज्जनन्यै निहिताहितायै ।बकाननायै बहुसाख्यदायै विध्वस्तनानासुरदान्वायै

samastavidyāsuvilāsadāyai jagajjananyai nihitāhitāyai / bakānanāyai bahusākhyadāyai vidhvastanānāsuradānvāyai

हिन्दी अर्थ

धूश्रवर्णा द्विवदना सर्पा अतिभयंकरा: ।

English

Repeated obeisance to you everywhere and at all times. Bows to you whose body is identified with everything, O goddess of the Devas, be pleased O Bhadrakali, keep my vow taken formcily (see that it is realised).

अध्याय ७७

श्लोक 40

वराभयालङ्कृतदोर्लतायै समस्तगीर्वाणनमस्कृतायै ।पीतांबरायै पवनाशुगायै शुभप्रदायै शिवसंस्तुतायै

varābhayālaṅkṛtadorlatāyai samastagīrvāṇanamaskṛtāyai / pītāṃbarāyai pavanāśugāyai śubhapradāyai śivasaṃstutāyai

हिन्दी अर्थ

पीतवर्णास्त्रिफणका दंष्ट्राभिविक्रटाननाः । सपिण्याः कर्णेकुहरादुत्थिताः सर्पेकोटयः

English

Repeated obeisance to you everywhere and at all times. Bows to you whose body is identified with everything, O goddess of the Devas, be pleased O Bhadrakali, keep my vow taken formcily (see that it is realised).

अध्याय ७७

श्लोक 41

नागारिगायै नवखण्डपायै नीलाचलाभां गलसत्प्रभायै ।लघुक्रमायै ललिताभिधायै लेखाधिपायै लवणाकरायै

nāgārigāyai navakhaṇḍapāyai nīlācalābhāṃ galasatprabhāyai / laghukramāyai lalitābhidhāyai lekhādhipāyai lavaṇākarāyai

हिन्दी अर्थ

वे सब सपं भी तक्षक और ककॉटक के सी सहश ये तथा वासुकि सपं के समान काम्ति वाले ये। उनके वणं और शरीर भी अनेक वर्ण के थे तथा नाना भाति की हृष्टि से भयानक ये ।२६। अनेक प्रकार के विषों की ज्वाला से तोनों लोकों के निदंग्ध करने वाले ये । वह विष भी कितने ही

English

Repeated obeisance to you everywhere and at all times. Bows to you whose body is identified with everything, O goddess of the Devas, be pleased O Bhadrakali, keep my vow taken formcily (see that it is realised).

अध्याय ७७

श्लोक 42

लोलेक्षणायै लयवर्जितायै लाक्षारसालङ्कृतपङ्कजायै ।रमाभिधायै रतिसुप्रियायै रोगापहायै रचिताखिलायै

lolekṣaṇāyai layavarjitāyai lākṣārasālaṅkṛtapaṅkajāyai / ramābhidhāyai ratisupriyāyai rogāpahāyai racitākhilāyai

हिन्दी अर्थ

प्रकार का था-दारद-वत्सनाम-कालकूट-सो राष्ट्र-योर विष तथा ब्रह्म पुत्र विष था। शौक्लिकेय विष एवं अन्यान्य भी कई प्रकार के विष उनके प्रति- पन्त थे ।३०-३१। ये सभी तरह के विष उस सर्विणी के शरोर से निकल रहे थे जो कि सर्प उस समय में समुत्पन्न हुए ये । उन सर्पो के मुख ऐसे ये

English

Repeated obeisance to you everywhere and at all times. Bows to you whose body is identified with everything, O goddess of the Devas, be pleased O Bhadrakali, keep my vow taken formcily (see that it is realised).

अध्याय ७७

श्लोक 43

राज्यप्रदायै रमणोत्सुकायै रत्नप्रभायै रुचिरांबरायै ।नमो नमस्ते परतः पुरस्तात् पार्श्वाधरोर्ध्वं च नमो नमस्ते

rājyapradāyai ramaṇotsukāyai ratnaprabhāyai rucirāṃbarāyai / namo namaste parataḥ purastāt pārśvādharordhvaṃ ca namo namaste

हिन्दी अर्थ

जिनमें बहुत दी चञ्चल दो जीभे लपलपा रहा थी और वे विषों को उस शक्तियों की सेना में फेला रहे थे ।३२। उन सर्पों के दो-दो मुख घूम्रवर्ण के थे और वे सपं बहुत ही अधिक भयंकर थे । उस सपिणी के दोनों नेत्रों से के समुत्यित हुए थे और महान् क्रोध से दीपित थे ।३३। उन सर्प के पीतवर्ण

English

Repeated obeisance to you everywhere and at all times. Bows to you whose body is identified with everything, O goddess of the Devas, be pleased O Bhadrakali, keep my vow taken formcily (see that it is realised).

अध्याय ७७

श्लोक 44

सदा च सर्वत्र नमो नमस्ते नमो नमस्ते ऽखिलविग्रहायै ।प्रसीद देवेशि मम प्रतिज्ञां पुरा कृतां पालय भद्रकालि

sadā ca sarvatra namo namaste namo namaste 'khilavigrahāyai / prasīda deveśi mama pratijñāṃ purā kṛtāṃ pālaya bhadrakāli

हिन्दी अर्थ

थे तथा तीन-तीन फण ये। उनको दाढ़ों से उनके मुख बहुत ही विकट ये । उस सर्पिजी के कानों के कुहरों से करोड़ों ही सपं उत्थित हो गये ये

English

Repeated obeisance to you everywhere and at all times. Bows to you whose body is identified with everything, O goddess of the Devas, be pleased O Bhadrakali, keep my vow taken formcily (see that it is realised).

अध्याय ७७

श्लोक 45

त्वमेव माता च पिता त्वमेव जगत्त्रयस्यापि नमो नमस्ते ।वसिष्ठ उवाच एवं स्तुता तदा देवी भद्रकाली तरस्विनी

tvameva mātā ca pitā tvameva jagattrayasyāpi namo namaste / vasiṣṭha uvāca evaṃ stutā tadā devī bhadrakālī tarasvinī

हिन्दी अर्थ

बे आगे और पूछो मेणा से समन्वित मुखो को धारण करने वाले थे। आस्याद और नीले शरीरों वाले उस सपिणी के सर्प हुए ये

English

Repeated obeisance to you everywhere and at all times. Bows to you whose body is identified with everything, O goddess of the Devas, be pleased O Bhadrakali, keep my vow taken formcily (see that it is realised).

अध्याय ७७

श्लोक 46

उवाच भार्गवं प्रीता वरदानकृतोत्सवा ।भद्रकाल्युवाच वत्स राम महाभाग प्रीतास्मि तव सांप्रतम्

uvāca bhārgavaṃ prītā varadānakṛtotsavā / bhadrakālyuvāca vatsa rāma mahābhāga prītāsmi tava sāṃpratam

हिन्दी अर्थ

नासिकाविवरात्तस्या उद्गता उग्ररोचिष:

English

Repeated obeisance to you everywhere and at all times. Bows to you whose body is identified with everything, O goddess of the Devas, be pleased O Bhadrakali, keep my vow taken formcily (see that it is realised).

अध्याय ७७

श्लोक 47

वरं वरय मत्तो यस्त्वया चाभ्यर्थिता हृदि ।राम उवाच मातर्यदि वरो देयस्त्वया मे भक्तव त्सले

varaṃ varaya matto yastvayā cābhyarthitā hṛdi / rāma uvāca mātaryadi varo deyastvayā me bhaktava tsale

हिन्दी अर्थ

नाभिकुण्डाच्च बहवो रक्तवर्णा भयानकाः

English

Repeated obeisance to you everywhere and at all times. Bows to you whose body is identified with everything, O goddess of the Devas, be pleased O Bhadrakali, keep my vow taken formcily (see that it is realised).

अध्याय ७७

श्लोक 48

तत्सुचन्द्रं जये युद्धे तवानुग्रहभाजनम् ।इति मे ऽभिहितं देवि कुरु प्रीतेन चेतसा

tatsucandraṃ jaye yuddhe tavānugrahabhājanam / iti me 'bhihitaṃ devi kuru prītena cetasā

हिन्दी अर्थ

हलाहलं वहंतशच प्रोत्थिता: पन्नगाधिपा: ।

English

Repeated obeisance to you everywhere and at all times. Bows to you whose body is identified with everything, O goddess of the Devas, be pleased O Bhadrakali, keep my vow taken formcily (see that it is realised).

अध्याय ७७

श्लोक 49

येन केनाप्युपायेन जगन्मातर्नमो ऽस्तु ते ।भद्रकाल्युवाच आग्नेयास्त्रेण राजेन्द्रं सुचन्द्रं नय मद्गृहम्

yena kenāpyupāyena jaganmātarnamo 'stu te / bhadrakālyuvāca āgneyāstreṇa rājendraṃ sucandraṃ naya madgṛham

हिन्दी अर्थ

करंकादि पंच सेनापति वध ३०६

English

Repeated obeisance to you everywhere and at all times. Bows to you whose body is identified with everything, O goddess of the Devas, be pleased O Bhadrakali, keep my vow taken formcily (see that it is realised).

अध्याय ७७

श्लोक 50

ममातिप्रियमद्यैव पार्षदो मे भवत्वयम् ।वसिष्ठ उवाच इत्युक्तमाकर्ण्य स भार्गवेन्द्रो देव्याः प्रियं कर्तुमथोद्यतो ऽभूत्

mamātipriyamadyaiva pārṣado me bhavatvayam / vasiṣṭha uvāca ityuktamākarṇya sa bhārgavendro devyāḥ priyaṃ kartumathodyato 'bhūt

हिन्दी अर्थ

विदशंतः शक्तिसेनां दहंतो विषवहिनभिः

English

Repeated obeisance to you everywhere and at all times. Bows to you whose body is identified with everything, O goddess of the Devas, be pleased O Bhadrakali, keep my vow taken formcily (see that it is realised).

अध्याय ७७

श्लोक 51

प्राणान्नियम्याचमनं च कृत्वा सुचन्द्रमुद्दिश्य च तत्समादधे ।अस्त्रं प्रयुक्तं नृपतेर्वधाय रामेण राजन् प्रसभं तदा तत्

prāṇānniyamyācamanaṃ ca kṛtvā sucandramuddiśya ca tatsamādadhe / astraṃ prayuktaṃ nṛpatervadhāya rāmeṇa rājan prasabhaṃ tadā tat

हिन्दी अर्थ

खड्यमाना अपि मुहुः शक्तीनां शस्त्रकोटिभिः

English

Repeated obeisance to you everywhere and at all times. Bows to you whose body is identified with everything, O goddess of the Devas, be pleased O Bhadrakali, keep my vow taken formcily (see that it is realised).

अध्याय ७७

श्लोक 52

दग्ध्वा वपुर्भूतमयं तदीयं निनाय लोकं परदेवतायाः ।ततस्तु रामेण कृतप्रणामा सा भद्रकालो जगदादिकर्त्री

dagdhvā vapurbhūtamayaṃ tadīyaṃ nināya lokaṃ paradevatāyāḥ / tatastu rāmeṇa kṛtapraṇāmā sā bhadrakālo jagadādikartrī

हिन्दी अर्थ

और अन्य-अन्य वर्ण तथा बल से युक्त-चार मुखों वाले-चार पदों बाले उस सपिणी के नासिका के विवर से अत्यन्त उग्र कान्त वाले उद्गत हो गये थे ।३६। लम्बे महासर्प से समावृत स्थूल पयोधरों से और उसकी नाभि के कुण्ड से बहुत से रक्त इरण वाले तथा भयानक उत्पन्न हुए थे

English

Repeated obeisance to you everywhere and at all times. Bows to you whose body is identified with everything, O goddess of the Devas, be pleased O Bhadrakali, keep my vow taken formcily (see that it is realised).

अध्याय ७७

श्लोक 53

अन्तर्हिताभूदथ जामदग्न्यस्तस्थौ रणेभूपवधाभिकाङ्क्षी

antarhitābhūdatha jāmadagnyastasthau raṇebhūpavadhābhikāṅkṣī

हिन्दी अर्थ

जो स्पे हालाहल को अपने मुखों से बहा रहे थे । ऐसे पन्नगाधिप समु त्पित हो गये थे। बे सब उस शक्तियों की सेना के सैनिकों का दर्शन कर रहे थे ही अग्नियों से दहन कर रहे थे ।३८। वे अपने भोग के पाशों से ध रहे थे और फ्णो के मण्डलों से निहनन भी कर रहे थे ।

English

Repeated obeisance to you everywhere and at all times. Bows to you whose body is identified with everything, O goddess of the Devas, be pleased O Bhadrakali, keep my vow taken formcily (see that it is realised).

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmANDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Brahmanda Purana — Chapter 77
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.