Brahmanda Purana· Brahmāṇḍa Purāṇa
78
अध्याय 78 / 156

Book 2 - Adhyaya 40

66 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ66 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ७८

श्लोक 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते एकोनचत्वारिंशत्तमो ऽध्यायः ॥ ३९॥ वसिष्ठ उवाच सुचन्द्रे पतिते राजन् राजेन्द्राणां शिरोमणौ ।तत्पुत्रः पुष्कराक्षस्तु रामं योद्धुमथागतः

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyabhāge tṛtīya upoddhātapāde bhārgavacarite ekonacatvāriṃśattamo 'dhyāyaḥ // 39// vasiṣṭha uvāca sucandre patite rājan rājendrāṇāṃ śiromaṇau / tatputraḥ puṣkarākṣastu rāmaṃ yoddhumathāgataḥ

हिन्दी अर्थ

ये ललिता की सेना को अत्यन्त ही समाकुल कर रहे थे।३६। यद्यपि वे शक्तियों के शस्त्रों के द्वारा जो करोड़ों ही थे बारम्बार काटे भी जा रहे थे तो भी काम कर रहे थे ।४०। वे ऊपर-ऊपर में सपिण्ड प्रविसर्पी बढ़ रहे च। उनमें बहुत से सर्प नष्ट हो जाया करते हैं तथापि वे पुनः समुत्पन्न हो

English

"When the crest-jewel of leading kings, Sucandra fell, his son Puskaraksa came forward to fight with Rama.

अध्याय ७८

श्लोक 2

स रथस्थो महावीर्यः सर्वशस्त्रास्त्रकोविदः ।अभिवीक्ष्य रणेत्युग्रं रामं कालातकोपमम्

sa rathastho mahāvīryaḥ sarvaśastrāstrakovidaḥ / abhivīkṣya raṇetyugraṃ rāmaṃ kālātakopamam

हिन्दी अर्थ

जाते हैं और दूसरे भी पैदा हो जाया करते हैं ।४१। जब एक का नाश का समय होता है तो अन्य बहुत से पैदा हो जाया करते हैं। कारण यही था कि जो मूल भूता सपिणी थी जिससे वे सब पैदा होते थे वह नष्ट नहीं होती है । अतः उससे बराबर सर्प समुत्पन्न होते चले जाते थे

English

After suddenly extricating himself from the bondage of arrows, the extremely powerful leader of the family of Bhrgu, surveyed all round, O great king.

अध्याय ७८

श्लोक 3

चकार शरजालं च भार्गवेन्द्रस्य सर्वतः ।मुहूर्त्तं जामदग्न्यो ऽपि बाणैः संझदितो ऽभवत्

cakāra śarajālaṃ ca bhārgavendrasya sarvataḥ / muhūrttaṃ jāmadagnyo 'pi bāṇaiḥ saṃjhadito 'bhavat

हिन्दी अर्थ

किकर्तव्यविमूढेषु शक्तिचक्रेषु भोगिभिः

English

On seeing Puskaraksa the son of Sucandra, Rama was filled with rage, and he resembled the fire that would burn everything.

अध्याय ७८

श्लोक 4

ततो निष्कम्य सहसा भार्गवेन्द्रो महाबलः ।शरबन्धान्महाराज समुदैक्षत सर्वतः

tato niṣkamya sahasā bhārgavendro mahābalaḥ / śarabandhānmahārāja samudaikṣata sarvataḥ

हिन्दी अर्थ

३१० ब्रह्माण्ड पुराण

English

Filled with great anger, he discharged the Varuna missile (i.e. one with Varuna for its deity). Then clouds rose up rumbling and roaring with terrible noise.

अध्याय ७८

श्लोक 5

दृष्ट्वा तं पुष्काराक्षं तु सुचन्द्रतनयं तदा ।क्रोधमाहारयामास दिधक्षन्निव पावकः

dṛṣṭvā taṃ puṣkārākṣaṃ tu sucandratanayaṃ tadā / krodhamāhārayāmāsa didhakṣanniva pāvakaḥ

हिन्दी अर्थ

करीन्द्री गदंभशतेय् क्तं स्यन्दनमास्थितः

English

Flooding the Earth, O king, with heavy down-pours of water, they showered continuously. Puskaraksa of great vigour discharged the Vayaviya missile (one with the wind-god for its deity).

अध्याय ७८

श्लोक 6

स क्रोधेन समाविष्टो वारुणं समवासृजत् ।ततो मेघाः समुत्पन्ना गर्जन्तो भैरवान्नवान्

sa krodhena samāviṣṭo vāruṇaṃ samavāsṛjat / tato meghāḥ samutpannā garjanto bhairavānnavān

हिन्दी अर्थ

चक्कण तीकषणधारेण शक्तिसेनाममदं यत् ।

English

Thereupon, the clouds vanished immediately. Then extremely infuriated Rama discharged the Brahma missile (one with Brahma for its deity).

अध्याय ७८

श्लोक 7

ववृषुर्जलधाराभिः प्लावयन्तो धरां नृप ।पुष्कराक्षो महावीर्यो वायव्यास्त्रुमवासृजत्

vavṛṣurjaladhārābhiḥ plāvayanto dharāṃ nṛpa / puṣkarākṣo mahāvīryo vāyavyāstrumavāsṛjat

हिन्दी अर्थ

तैः सेनापतिभिदु ष्टै: प्रोत्साहितमथाहवे ।

English

When the pieces fell down, at that time, great sur- prise was caused to men who were watching it as well as to the heaven-dwellers in the firmament.

अध्याय ७८

श्लोक 8

तेन ते ऽदर्शनं नीताः सद्य एव बलाहकाः ।अथ रामो भृशं क्रुद्धो ब्राह्मं तत्राभिसंदधे

tena te 'darśanaṃ nītāḥ sadya eva balāhakāḥ / atha rāmo bhṛśaṃ kruddho brāhmaṃ tatrābhisaṃdadhe

हिन्दी अर्थ

इसीलिये उसके शरीर से समुत्पन्न सर्पों के नाश होने पर भी दूसरे

English

After slaying Puskaraksa of great strength, out of anger he burned down his army like the furiously blazing fire that burns down the forest.

अध्याय ७८

श्लोक 9

पुष्कराक्षो ऽपि तेनैव विचकर्ष महाबलः ।ब्राह्म सो ऽप्याहितं दृष्ट्वा दण्डाहत इवारगः

puṣkarākṣo 'pi tenaiva vicakarṣa mahābalaḥ / brāhma so 'pyāhitaṃ dṛṣṭvā daṇḍāhata ivāragaḥ

हिन्दी अर्थ

अन्य सर्पो की समृत्पत्ति हो जाया करती थी । उनके विषाग्नि से शक्तियों की सेनाओं के शरीर दह्यमान हो रहे ये और रण में वे दुःख से विष्लत थे। उन भोगियों के द्वारा शक्तियों के चक्र किकत्तंब्य विमूह गे टो गरे गै ।४३-४४। उन पाँचों दानवों ने बहुत तरह का पराक्रम किण था। वहू

English

Wherever the leader of the members of the family of Bhrgu rushed with the prowess and velocity of the mind and the wind, striking with his axe, horses, chariots, elephants and men fell down in their hundreds with their limbs cut off.

अध्याय ७८

श्लोक 10

घोरं परशुमादाय निःश्वसंस्तमधावत ।रामस्याधावतस्तत्र पुष्कराक्षो धनुर्धरः

ghoraṃ paraśumādāya niḥśvasaṃstamadhāvata / rāmasyādhāvatastatra puṣkarākṣo dhanurdharaḥ

हिन्दी अर्थ

करीन्द्री सैकड़ों गद॒भों से युक्त एक रथ पर समास्थित था ।४५। उसने अपने चक्क के दारा जिसकी बहुत ही अधिक तीक्ष्णधार थी शक्ति सेना का मर्दन किया था । और एक अन्य वजदन्त नामक भण्डासुर का सेनापति था

English

The entire army of Puskaraksa consisting of many families of kings and nine Aksauhinis of soldiers, was struck down within a short while by Bhargava. It became highly distressed with all the leaders killed.'

अध्याय ७८

श्लोक 11

संदधे पञ्चविशिखान्दीप्तास्यानुरगानिव ।एकैकेन च बाणेन हृदि शीर्षे भुजद्वये

saṃdadhe pañcaviśikhāndīptāsyānuragāniva / ekaikena ca bāṇena hṛdi śīrṣe bhujadvaye

हिन्दी अर्थ

बज्ञवाण के अभिधात के द्वारा उष्ट्र से उसने रण किया था । इसके पश्चात् वजमुख एक अधिक बड़े चक्रिवान् पर समवस्थित था ।४७। वह समारोहण करके भाले की धाराओं से वह शक्तियों की सेना का मर्दन करता था। एक अन्य वदन्त नामक सेनापति बहुत ही बलवान् था ।४०। दो गृधो के

English

When Puskaraksa fell, Arjuna ( the son of Krtavlrya) himself, of great power and vigour came there seated on a golden chariot.

अध्याय ७८

श्लोक 12

शिखायां च क्रमाद्भित्त्वा तस्तंभ भृश मातुरम् ।स चैवं पीडीतो रामः पुष्कराक्षेण संयुगे

śikhāyāṃ ca kramādbhittvā tastaṃbha bhṛśa māturam / sa caivaṃ pīḍīto rāmaḥ puṣkarākṣeṇa saṃyuge

हिन्दी अर्थ

रथ पर वह समारूढ़ था और वाणों के द्वारा सेना का निहनन कर रहा चा । बे सेनापति अत्यन्त दुष्ट ये और उनके द्वारा युद्ध में सेना को प्रोत्साहन दिया गया था

English

His hundred sons were extremely powerful and great experts in warfare. They arranged the armies in different Vytihas (battle-arrays) at the behest of their father and stood by in the battlefield.

अध्याय ७८

श्लोक 13

क्षणं स्थित्वा भृशं धावन्परशुं मूर्ध्न्यपतयात् ।शिखामारभ्य पादान्तं पुथ्कराक्षं द्विधाकरोत्

kṣaṇaṃ sthitvā bhṛśaṃ dhāvanparaśuṃ mūrdhnyapatayāt / śikhāmārabhya pādāntaṃ puthkarākṣaṃ dvidhākarot

हिन्दी अर्थ

क्षणे क्षणे कोटिसंख्यान्विससजं फणाधराव ।

English

On seeing Rama equipped with the brilliance of Yama, the god of death and destruction (at the nd of the world ) in the battlefield, Karttavirya, the powerful king, began to fight in earnest.

अध्याय ७८

श्लोक 14

पतिते शकले भूमौ तत्कालं पश्यता नृणाम् ।आश्चर्यं सुमाहज्जातं दिवि चैव दिवौ कसाम्

patite śakale bhūmau tatkālaṃ paśyatā nṛṇām / āścaryaṃ sumāhajjātaṃ divi caiva divau kasām

हिन्दी अर्थ

कादि पंच सेनापति वघ ३११

English

Bent on vanquishing the leading scion of the family of Bhrgu, he held up five hundred arrows in the right hands and five hundred bows in the left hands.

अध्याय ७८

श्लोक 15

विदार्य रामस्तं क्रोधात्पुष्कराक्ष महाबलम् ।तत्सैन्यमदहत्क्रुद्धः पावको विपिनं यथा

vidārya rāmastaṃ krodhātpuṣkarākṣa mahābalam / tatsainyamadahatkruddhaḥ pāvako vipinaṃ yathā

हिन्दी अर्थ

तथा विकलितं सँन्यमवलोक्य रुवाकुला

English

O heroic king, he showered volley of arrows on Rama, just as the cluster of clouds pours down on a mountain.

अध्याय ७८

श्लोक 16

यतो यतो धावति भार्गवेन्द्रो मनो ऽनिलौजाः प्रहरन्परश्वधम् ।ततस्ततो वाजिरथेभमानवा निकृत्तगात्राः शतशो निपेतुः

yato yato dhāvati bhārgavendro mano 'nilaujāḥ praharanparaśvadham / tatastato vājirathebhamānavā nikṛttagātrāḥ śataśo nipetuḥ

हिन्दी अर्थ

समस्तवाङ्मयाकारा द तेवं ज्मयेयेता ।

English

Being honoured in the battlefields by that shower of arrows, the delighter of the family of Bhrgu seized his own divine bow and discharged showers of arrows.

अध्याय ७८

श्लोक 17

रामेण तत्रा तिबलेन संगरे निहन्यमानास्तु परश्वधेन ।हा तात मातस्त्विति जल्पमांना भस्मीबभूवुः सुविचूर्णितास्तदा

rāmeṇa tatrā tibalena saṃgare nihanyamānāstu paraśvadhena / hā tāta mātastviti jalpamāṃnā bhasmībabhūvuḥ suvicūrṇitāstadā

हिन्दी अर्थ

गरुडः प्राचलद्युद्धे सुमेकरिव जङ्गमः

English

Both of them viz. Bhargava and Haihaya were equally proud (of their ability in) battle and they were enga- ged in an unparalleled tumultuous fight that caused horripila- tion to the beholder.

अध्याय ७८

श्लोक 18

मुहूर्त्तमात्रेण च भार्गवेण तत्पुष्कराक्षस्य बलं समग्रम् ।अनेकराजन्यकुलं हतेश्वरं इतं नवाक्षौहिणिकं भृशातुरम्

muhūrttamātreṇa ca bhārgaveṇa tatpuṣkarākṣasya balaṃ samagram / anekarājanyakulaṃ hateśvaraṃ itaṃ navākṣauhiṇikaṃ bhṛśāturam

हिन्दी अर्थ

सपिणीमायया जातान्सपन्दिष्ट्वा भयानकान् ।

English

For killing the leading scion of the family of Bhrgu, that powerful king holding all kinds of weapons and miraculous missiles, fitted the Brahmastra (the miraculous missile having* Brahma for its deity).

अध्याय ७८

श्लोक 19

पतिते पुष्कराक्षे तु कार्त्तवीर्यार्जुनः स्वयम् ।आजगाम महावीर्यः सुवर्णरथमास्थितः

patite puṣkarākṣe tu kārttavīryārjunaḥ svayam / ājagāma mahāvīryaḥ suvarṇarathamāsthitaḥ

हिन्दी अर्थ

अथ श्रीनकूली देव्या द्वात्रिशद्द तकोटय: ।

English

It was I who incarnated in the primordial Sarga (creation) for the purpose of granting you boons. Now I have come to kill you. Take courage in your mind. There should be no discussion at all on grief at the time of battle. All the people experience good and bad effects of their own actions brought about by fate, when the fruit of the actions become ripe. No one can bring about any reversal of this good and evil, O Ruler of men.

अध्याय ७८

श्लोक 20

नानाशस्त्रसमाकीर्णं नानारत्नपरिच्छदम् ।दशनल्वप्रमाणं च शतवाजियुतं नृपः

nānāśastrasamākīrṇaṃ nānāratnaparicchadam / daśanalvapramāṇaṃ ca śatavājiyutaṃ nṛpaḥ

हिन्दी अर्थ

द्वाशिशत्कोटयो जाता नकुला: कनकप्रभाः

English

Aiming it at Rama, he hurled it with his entire strength. The trident fell on the head of Bhargava, O lord of the Earth.

अध्याय ७८

श्लोक 21

युते बाहुसहस्रेण नानायुधधरेण च ।बभौ स्वर्लोकमारोक्ष्यन्देहति सुकृती यथा

yute bāhusahasreṇa nānāyudhadhareṇa ca / babhau svarlokamārokṣyandehati sukṛtī yathā

हिन्दी अर्थ

सौ अक्षौहिणी सेना का एक ही हेला से निपतन हो गया था । बह् सर्पिणी बहुत ही दुष्ट आचार बाली थी और बहुत-सी मायाओं के परिग्रह बाली भी थी ।५०। वह एक-एक क्षण में करोड़ों-करोड़ों सर्पो का सूजन कर रही थी । इसके पश्चात् वह सम्पूणं सेना बेचेन हो गयी थी । ऐसा देखकर

English

When Bhargava fell there, all the Devas became agitated due to fear. Keeping Brahma, Visnu and Mahe£vara in front they all came there.

अध्याय ७८

श्लोक 22

पुत्रास्तस्य महावीर्याः शतं युद्धविशारदाः ।सेनाः संव्यूह्य संतस्थुः संग्रामे पितुराज्ञया

putrāstasya mahāvīryāḥ śataṃ yuddhaviśāradāḥ / senāḥ saṃvyūhya saṃtasthuḥ saṃgrāme piturājñayā

हिन्दी अर्थ

बह--देवी बहुत ही रोष से युक्त हो गयी थी ।५१। बह नकुली गरुड पर समारुढ़ा उस रणाऊून में आ गयी थी। वह ललिता देवी के तालु से उत्पन्न हुईं थो और तपे हुए सुबर्ण के समान थी ।५२। उसका समस्त बाड्- मय आकार था और उसके दांत वच्य थे । उसने वहां पर अपना बल

English

Lord Sankara who has great knowledge and who is the conqueror of Death, himself resuscitated Bhargava by means of the Sahjivatii Vidyd.

अध्याय ७८

श्लोक 23

कार्त्तवीर्यस्तु बलवान्रामं दृष्ट्वा रणाजिरे ।कालान्तकयमप्रख्यं योद्धुं समुपचक्रमे

kārttavīryastu balavānrāmaṃ dṛṣṭvā raṇājire / kālāntakayamaprakhyaṃ yoddhuṃ samupacakrame

हिन्दी अर्थ

उस सपिणी के समक्ष में सृजन किया था ।५३। वह गरुड़ भी ऐसा था जिसके बहुत उच्च अश ये ओर वह अपने पंखों से पवंतों को भो विक्षिप्त कर रहा था । वह गरुड़ उस युद्ध में चल दिया था जो साक्षात् जज़ूम सुमेर के हो समान था ।४४ सपिणी की माया से समुत्पन्न परमाधिक भयानक सर्पों

English

Regaining his consciousness, Rama saw the Suras in front of him. O leading king, he bowed down to Brahma and other suras with devotibn.

अध्याय ७८

श्लोक 24

दक्षे पञ्चशतं बाणान्वामे पञ्चशतं धनुः ।जग्रा ह भार्गवेन्द्रस्य समरे जेतुमुद्यतः

dakṣe pañcaśataṃ bāṇānvāme pañcaśataṃ dhanuḥ / jagrā ha bhārgavendrasya samare jetumudyataḥ

हिन्दी अर्थ

को देखकर स नकुली ने क्रोध से साल नेत्रों वाला अपना मुख खुला हुआ कर दिया था।५५। इसके पश्चात् श्री नकुली देवी की बत्तीस करोड़ सेना नकुलों की समुत्पन्न हो गयी थी और सुवणं की प्रभा वाले नकुल उत्पस्न हो गये थे

English

Regaining his consciousness, Rama saw the Suras in front of him. O leading king, he bowed down to Brahma and other suras with devotibn.

अध्याय ७८

श्लोक 25

बाणवर्षं चकाराथ रामस्योपरि भूपते ।यथा बलाहको वीर पर्वतोपरि वर्षति

bāṇavarṣaṃ cakārātha rāmasyopari bhūpate / yathā balāhako vīra parvatopari varṣati

हिन्दी अर्थ

३१२ ब्रह्माण्ड पुराण

English

Regaining his consciousness, Rama saw the Suras in front of him. O leading king, he bowed down to Brahma and other suras with devotibn.

अध्याय ७८

श्लोक 26

बाणवर्षेण नेनाजौ सत्कृतो भृगुनन्दनः ।जग्राह स्वघनुर्दिव्यं बाणवर्षं तथाकरोत्

bāṇavarṣeṇa nenājau satkṛto bhṛgunandanaḥ / jagrāha svaghanurdivyaṃ bāṇavarṣaṃ tathākarot

हिन्दी अर्थ

उत्कर्णा क्रोधसम्पर्काद्घूनिताशेषलोमका: ।

English

Regaining his consciousness, Rama saw the Suras in front of him. O leading king, he bowed down to Brahma and other suras with devotibn.

अध्याय ७८

श्लोक 27

तावुभौरणसंदृप्तौ तदा भार्गवहैहयौ ।चक्रतुर्यद्धमतुलं तुमुलं लोमहर्षणम्

tāvubhauraṇasaṃdṛptau tadā bhārgavahaihayau / cakraturyaddhamatulaṃ tumulaṃ lomaharṣaṇam

हिन्दी अर्थ

एकैकमायासर्पस्य बश्लुरेकेंक उद्गतः ।

English

Regaining his consciousness, Rama saw the Suras in front of him. O leading king, he bowed down to Brahma and other suras with devotibn.

अध्याय ७८

श्लोक 28

ब्रह्मास्त्रं च सभूपालः संदधे रणमूर्द्धनि ।वधाय भार्गवेन्द्रस्य सर्वशस्त्रास्त्रधृगबली

brahmāstraṃ ca sabhūpālaḥ saṃdadhe raṇamūrddhani / vadhāya bhārgavendrasya sarvaśastrāstradhṛgabalī

हिन्दी अर्थ

फणाभरसमुत्कीर्णा मणयो व्यरुचनृणे

English

Regaining his consciousness, Rama saw the Suras in front of him. O leading king, he bowed down to Brahma and other suras with devotibn.

अध्याय ७८

श्लोक 29

रामो ऽपि वार्युपस्पृश्य ब्रह्मं ब्राह्मय संदधे ।ततो व्योम्नि सदा सक्ते द्वे चाप्य स्त्रे नराधिप

rāmo 'pi vāryupaspṛśya brahmaṃ brāhmaya saṃdadhe / tato vyomni sadā sakte dve cāpya stre narādhipa

हिन्दी अर्थ

फणयस्तन्महोद्रोहवहिनज्वाला इवाबभुः ६३

English

Regaining his consciousness, Rama saw the Suras in front of him. O leading king, he bowed down to Brahma and other suras with devotibn.

अध्याय ७८

श्लोक 30

ववृधाते जगत्प्रान्ते तेजसा ज्वलनार्कवत् ।त्रयो लोकाः सपाताला दृष्ट्वा तन्महदद्भुतम्

vavṛdhāte jagatprānte tejasā jvalanārkavat / trayo lokāḥ sapātālā dṛṣṭvā tanmahadadbhutam

हिन्दी अर्थ

वे नकुल सपिणी के सपों के मण्डल को अपनी दाढ़ों ते विमदेन से उनके विषों का विनाश कर रहे थे तथा उस महान् घोर समर स्थल में इधर-उधर वे नकुल स्वर्ण के समान चमकते हुए विष का नाश करने वाले भ्रमण करने लगे थे ।५७। उन समस्त नकुलों के दोनों कान ऊपर की ओर

English

Regaining his consciousness, Rama saw the Suras in front of him. O leading king, he bowed down to Brahma and other suras with devotibn.

अध्याय ७८

श्लोक 31

ज्वलदस्त्रयुगं तप्ता मेनिरे ऽस्योपसंयमम् ।रामस्तदा वीक्ष्य जगत्प्रणाशं जगन्निवासोक्तमथास्मरत्तदा

jvaladastrayugaṃ taptā menire 'syopasaṃyamam / rāmastadā vīkṣya jagatpraṇāśaṃ jagannivāsoktamathāsmarattadā

हिन्दी अर्थ

उठे हुए थे और क्रोध के सम्पर्क से वे अपने लोमों को उद्ध,लित कर रहे थे। इस तरह से फूले हुए अपने मु'हों को खोले हुए सर्प का विनाश करने बाले हुए थे ।५८। एक-एक माया से निमित सर्प के लिये एक-एक ही नकुल उद्गत हो गया था और ये अपने परमाधिक तीदण दांतों के द्वारा सपों के

English

Regaining his consciousness, Rama saw the Suras in front of him. O leading king, he bowed down to Brahma and other suras with devotibn.

अध्याय ७८

श्लोक 32

रक्षा विधेयाद्य मयास्य संयमो निवारणीयः परमांशधारिणा ।इति व्यवस्य प्रभुरुग्रतेजा नेत्रद्वयेनाथ तदस्त्रयुगमम्

rakṣā vidheyādya mayāsya saṃyamo nivāraṇīyaḥ paramāṃśadhāriṇā / iti vyavasya prabhurugratejā netradvayenātha tadastrayugamam

हिन्दी अर्थ

शरीरों का खण्डन कर रहे थे ।५९। सपों के फो से निकले हुए रुधिर से नकुलों की सृक्किणियाँ लाल हो गयी थीं और वे अपनी जिह्वा से उस रुधिर को चाटते हुए स्वयं भी उस गृद्ध मैं प्लावित हो गये थे ।६०। उन नकुलों के द्वारा काटे गये उनके शरीर अत्यन्त चटुल हो गये थे और

English

Regaining his consciousness, Rama saw the Suras in front of him. O leading king, he bowed down to Brahma and other suras with devotibn.

अध्याय ७८

श्लोक 33

पीत्वातिरामं जगदाकलय्य तस्थौ क्षणं ध्यानगतो महात्मा ।ध्यानप्रभावेण ततस्तु तस्य ब्रह्मास्त्रयुग्मं विगतप्रभावम्

pītvātirāmaṃ jagadākalayya tasthau kṣaṇaṃ dhyānagato mahātmā / dhyānaprabhāveṇa tatastu tasya brahmāstrayugmaṃ vigataprabhāvam

हिन्दी अर्थ

बारम्बार सर्पो के कुण्डलित भोगों के साथ वे विचेष्टा कर रहे थे

English

Regaining his consciousness, Rama saw the Suras in front of him. O leading king, he bowed down to Brahma and other suras with devotibn.

अध्याय ७८

श्लोक 34

पपात भूमौ सहसाथ तत्क्षणं सर्वं जगत्स्वास्थ्यमुपाजगाम ।स जामदग्न्यो महातां महीयान्स्रष्टुं तथा पालयितुं निहन्तुम्

papāta bhūmau sahasātha tatkṣaṇaṃ sarvaṃ jagatsvāsthyamupājagāma / sa jāmadagnyo mahātāṃ mahīyānsraṣṭuṃ tathā pālayituṃ nihantum

हिन्दी अर्थ

नकुलों के समुदाय के द्वारा काटे गये सर्पो के प्राण जा चुके थे और उनके फणों के भार से निकल कर गिरी हुई मणियाँ उस समराङ्ण में चमक

English

Regaining his consciousness, Rama saw the Suras in front of him. O leading king, he bowed down to Brahma and other suras with devotibn.

अध्याय ७८

श्लोक 35

विभुस्तथापीह निजंप्रभावं गोपायितुं लोकविधिं चकार ।धनुर्द्धरः शूरतमो महस्वान्सदग्रणीः संसदि तथ्यवक्ता

vibhustathāpīha nijaṃprabhāvaṃ gopāyituṃ lokavidhiṃ cakāra / dhanurddharaḥ śūratamo mahasvānsadagraṇīḥ saṃsadi tathyavaktā

हिन्दी अर्थ

करंकादि पंच सेनापति वध ३१३

English

Regaining his consciousness, Rama saw the Suras in front of him. O leading king, he bowed down to Brahma and other suras with devotibn.

अध्याय ७८

श्लोक 36

कलाकलापेषु कृतप्रयत्नो विद्यासु शास्त्रेषु बुधो विधिज्ञः ।एवं नृलोके प्रथयन्स्वभावं सर्वाणि कल्यानि करोति नित्यम्

kalākalāpeṣu kṛtaprayatno vidyāsu śāstreṣu budho vidhijñaḥ / evaṃ nṛloke prathayansvabhāvaṃ sarvāṇi kalyāni karoti nityam

हिन्दी अर्थ

रहीं थीं ।६२। उन नकुलों के प्रह।रों के द्वारा सर्पॉ के फणों के समुदाय से निगंत मणियों के समूहों से वे समस्त सपं उस समर स्थल में अग्नियों की ज्वालाओं के ही समान दिखलायी दे रहे ये

English

Regaining his consciousness, Rama saw the Suras in front of him. O leading king, he bowed down to Brahma and other suras with devotibn.

अध्याय ७८

श्लोक 37

सर्वे तु लोका विजितास्तु तेन रामेण राजन्यनिषूदनेन ।एवं स रामः प्रथितप्रभावः प्रशामयित्वा तु तदस्त्रयुग्मम्

sarve tu lokā vijitāstu tena rāmeṇa rājanyaniṣūdanena / evaṃ sa rāmaḥ prathitaprabhāvaḥ praśāmayitvā tu tadastrayugmam

हिन्दी अर्थ

एवं प्रकारतो बच्चुमण्डले रवखण्डिते ।

English

Regaining his consciousness, Rama saw the Suras in front of him. O leading king, he bowed down to Brahma and other suras with devotibn.

अध्याय ७८

श्लोक 38

पुनः प्रवृत्तो निधनं प्रकर्तुं रणागणे हैहयवंशकेतोः ।तुणीरतः पत्रियुगं गृहीत्वा पुङ्खे निधायाथ धनुर्ज्यकायाम्

punaḥ pravṛtto nidhanaṃ prakartuṃ raṇāgaṇe haihayavaṃśaketoḥ / tuṇīrataḥ patriyugaṃ gṛhītvā puṅkhe nidhāyātha dhanurjyakāyām

हिन्दी अर्थ

मायामये सपंजाले सपिणीकोपमादधे

English

Regaining his consciousness, Rama saw the Suras in front of him. O leading king, he bowed down to Brahma and other suras with devotibn.

अध्याय ७८

श्लोक 39

आलक्ष्य लक्ष्यं नृपकर्णयुग्मं चकर्त्त चूडामणिहर्तुकामः ।स कृत्तकर्णो नृपतिर्महात्मा विनिर्जिताशेषजगत्प्रवीरः

ālakṣya lakṣyaṃ nṛpakarṇayugmaṃ cakartta cūḍāmaṇihartukāmaḥ / sa kṛttakarṇo nṛpatirmahātmā vinirjitāśeṣajagatpravīraḥ

हिन्दी अर्थ

कोधं च तद्विनाशेन प्राप्ताः पञ्च चमूवराः

English

Regaining his consciousness, Rama saw the Suras in front of him. O leading king, he bowed down to Brahma and other suras with devotibn.

अध्याय ७८

श्लोक 40

मेने निजं वीर्यमिह प्रणष्टं रामेण भूमीशतिरस्कृतात्मा ।क्षणं धराधीशतनुर्विवर्णा गतानुभावा नृपतेर्बभूव

mene nijaṃ vīryamiha praṇaṣṭaṃ rāmeṇa bhūmīśatiraskṛtātmā / kṣaṇaṃ dharādhīśatanurvivarṇā gatānubhāvā nṛpaterbabhūva

हिन्दी अर्थ

एकोद्यमेन जस्त्रौधैनेक्लीं तामवाकिरन्

English

Regaining his consciousness, Rama saw the Suras in front of him. O leading king, he bowed down to Brahma and other suras with devotibn.

अध्याय ७८

श्लोक 41

लेख्येव सच्चित्रकरप्रयुक्ता सुदीनचित्तस्य विलक्ष्यते ऽग ।ततः स राजा निजवीर्यवैभवं समस्तलोकाधिकतां प्रयातम्

lekhyeva saccitrakaraprayuktā sudīnacittasya vilakṣyate 'ga / tataḥ sa rājā nijavīryavaibhavaṃ samastalokādhikatāṃ prayātam

हिन्दी अर्थ

इस प्रकार से नकूलों के समुदाय के द्वारा जब सपों के मंडल अव- खण्डित हो गये थे तो मायामय सपों का समूह नष्ट हो जाने पर सपिणी को बड़ा भारी क्रोध हो गया था ।६४। उस सपिणी के साथ उस नकुलीश्वरी ने महान् युद्ध करके उसने अपने शिलीमुख में अत्यधिक क्रूर गरडास्त्र धारण

English

Regaining his consciousness, Rama saw the Suras in front of him. O leading king, he bowed down to Brahma and other suras with devotibn.

अध्याय ७८

श्लोक 42

विचिन्त्य पौलस्त्यजयादिलब्धं शोचन्निवासीत्स जयाभिकाङ्क्षीं ।दध्यौ पुनर्मीलितलोचनो नृपौ दत्तं तमात्रेयकुलप्रदीपम्

vicintya paulastyajayādilabdhaṃ śocannivāsītsa jayābhikāṅkṣīṃ / dadhyau punarmīlitalocano nṛpau dattaṃ tamātreyakulapradīpam

हिन्दी अर्थ

किगा था ।६५। उस गरडास्त्र ने जिसमें अत्यधिक ज्वालाए निकल रहीं थीं और समस्त दिशाए जिनसे चमक रही थों, सपिणी के देह में प्रवेश किया था और उस सर्पो की माया का शोषण कर दिया था ।६६। जब उसको उस माया की शक्ति का विनाश हो गया था तब वह सपिणी विलीन

English

Regaining his consciousness, Rama saw the Suras in front of him. O leading king, he bowed down to Brahma and other suras with devotibn.

अध्याय ७८

श्लोक 43

यस्य प्रभावानुगृहीत ओजसा तिरश्चकारा खिललोकपालकान् ।यदास्य हृद्येष महानुभावो दत्तः प्रयातो न हि दर्शनं तदा

yasya prabhāvānugṛhīta ojasā tiraścakārā khilalokapālakān / yadāsya hṛdyeṣa mahānubhāvo dattaḥ prayāto na hi darśanaṃ tadā

हिन्दी अर्थ

हो गयी थी ओर उसके विनाश हो जाने से वे जो पाँच सेनापति थे उनको बहुत अधिक क्रोध हो गया था ।६७। वे सेनानी जिसके बल से समस्त सुरों का भी अपमान कर देते घे वह सपिणी के पराक्रम से विनष्ट हो गयी थी

English

Regaining his consciousness, Rama saw the Suras in front of him. O leading king, he bowed down to Brahma and other suras with devotibn.

अध्याय ७८

श्लोक 44

खिन्नो ऽतिमात्रं धरणीपतिस्तदा पुनः पुनर्ध्यानपथं जगाम ।स ध्यायमानो ऽपि न चाजगाम दत्तो मनोगोचरमस्य राजन्

khinno 'timātraṃ dharaṇīpatistadā punaḥ punardhyānapathaṃ jagāma / sa dhyāyamāno 'pi na cājagāma datto manogocaramasya rājan

हिन्दी अर्थ

३१४ । ब्रह्माण्ड पुराण और उसकी केवल कथा ही शेष रह गयी थी ।६८। इसीलिए अपने वल के विनाश हो जाने से वे चमूवर बहुत क्रोधित हुए थे और उन्होंने सबने मिलकर अपने शस्त्रो के समूह से उस नकुली पर प्रबल प्रहार किये थे

English

Regaining his consciousness, Rama saw the Suras in front of him. O leading king, he bowed down to Brahma and other suras with devotibn.

अध्याय ७८

श्लोक 45

तपस्विनो दान्ततमस्य साधोरनागसो दुष्कृतिकारिणो विभुः ।एवं यदात्रेस्तनयो महात्मा दृष्टो न च ध्यानपथे नृपेण

tapasvino dāntatamasya sādhoranāgaso duṣkṛtikāriṇo vibhuḥ / evaṃ yadātrestanayo mahātmā dṛṣṭo na ca dhyānapathe nṛpeṇa

हिन्दी अर्थ

उस सेना की स्वामिनी अकेली ही थी और ताक्ष्यं के रथ पर समारूढ़ थी । उस अकेली ही ने उन पांचों सेनापतियों के साथ शस्त्रों की वर्षा करने चाली ने बहुत ही हल्के हाथ होने से युद्ध किया था

English

Regaining his consciousness, Rama saw the Suras in front of him. O leading king, he bowed down to Brahma and other suras with devotibn.

अध्याय ७८

श्लोक 46

तदातिदुः खेन विदूयमानः शोकेन मोहेन युतो बभूव ।तं शोकमग्नं नृपतिं महात्मा रामो जगादाखिलचित्तदर्शी

tadātiduḥ khena vidūyamānaḥ śokena mohena yuto babhūva / taṃ śokamagnaṃ nṛpatiṃ mahātmā rāmo jagādākhilacittadarśī

हिन्दी अर्थ

ततो हाहारुतं घोर कुर्वाणा हैत्यकिङ्कूराः ।

English

Regaining his consciousness, Rama saw the Suras in front of him. O leading king, he bowed down to Brahma and other suras with devotibn.

अध्याय ७८

श्लोक 47

मा शोकभावं नृपते प्रयाहि नैवानुशोचन्ति महानुभावाः ।यस्ते वरायाभवमादिसर्गे स एव चाहं तंव सादनाय

mā śokabhāvaṃ nṛpate prayāhi naivānuśocanti mahānubhāvāḥ / yaste varāyābhavamādisarge sa eva cāhaṃ taṃva sādanāya

हिन्दी अर्थ

उत्पत्य गगनात्केचिद्घोरचीत्कारकारिणः ।

English

Regaining his consciousness, Rama saw the Suras in front of him. O leading king, he bowed down to Brahma and other suras with devotibn.

अध्याय ७८

श्लोक 48

समागतस्त्वं भवधीरचित्तः संग्रामकाले न विषादचर्चा ।सर्वो हि लोकः स्वकृतं भुनक्ति शुभाशुभं दैवकृतं विपाके

samāgatastvaṃ bhavadhīracittaḥ saṃgrāmakāle na viṣādacarcā / sarvo hi lokaḥ svakṛtaṃ bhunakti śubhāśubhaṃ daivakṛtaṃ vipāke

हिन्दी अर्थ

कर्णेषु दृष्ट् बा नासायामन्ये दशः शिरस्तठे ।

English

Regaining his consciousness, Rama saw the Suras in front of him. O leading king, he bowed down to Brahma and other suras with devotibn.

अध्याय ७८

श्लोक 49

अन्योनको ऽप्यस्य शुभाशुभस्य विपर्ययं कर्तुमलं नरेश ।यत्ते सुपुण्यं बहुजन्मसंचितं तेनेह दत्तस्य वरार्हपात्रम्

anyonako 'pyasya śubhāśubhasya viparyayaṃ kartumalaṃ nareśa / yatte supuṇyaṃ bahujanmasaṃcitaṃ teneha dattasya varārhapātram

हिन्दी अर्थ

पृष्ठतो ब्यदशन्केचिदागत्य व्याकृतक्रियाः

English

Regaining his consciousness, Rama saw the Suras in front of him. O leading king, he bowed down to Brahma and other suras with devotibn.

अध्याय ७८

श्लोक 50

जातो भवानद्य तु दुष्कृतस्य फलं प्रभुङ्क्ष्व त्वमिहार्जितस्य ।गुरुर्विमत्यापकृतस्त्वया मे यतस्ततः कर्णनिकृन्तनं ते

jāto bhavānadya tu duṣkṛtasya phalaṃ prabhuṅkṣva tvamihārjitasya / gururvimatyāpakṛtastvayā me yatastataḥ karṇanikṛntanaṃ te

हिन्दी अर्थ

विकलाश्छिन्नवर्माणो भयविस्रस्तणस्त्रिकाः ।

English

Regaining his consciousness, Rama saw the Suras in front of him. O leading king, he bowed down to Brahma and other suras with devotibn.

अध्याय ७८

श्लोक 51

कृतं मया पश्य हरन्तमोजसा चूडामणिं मामपत्दृत्य ते यशः ।इत्येवमुक्त्वा स भृगुर्महात्मा नियोज्य बाणं च विकृष्य चापम्

kṛtaṃ mayā paśya harantamojasā cūḍāmaṇiṃ māmapatdṛtya te yaśaḥ / ityevamuktvā sa bhṛgurmahātmā niyojya bāṇaṃ ca vikṛṣya cāpam

हिन्दी अर्थ

केचित्प्रविश्य नकूला व्यात्तान्यास्यानि वेरिणाम् ।

English

Regaining his consciousness, Rama saw the Suras in front of him. O leading king, he bowed down to Brahma and other suras with devotibn.

अध्याय ७८

श्लोक 52

चिक्षेप राज्ञः स तु लाघवेन च्छित्त्वा मणिं रामममुपाजगाम ।तद्वीक्ष्य कर्मास्य मुनेः सुतस्य स चार्जुनो हैहयवंशधर्त्ता

cikṣepa rājñaḥ sa tu lāghavena cchittvā maṇiṃ rāmamamupājagāma / tadvīkṣya karmāsya muneḥ sutasya sa cārjuno haihayavaṃśadharttā

हिन्दी अर्थ

अन्ये कर्णेषु नकूलाः प्राविशन्देववेरिणाम् ।

English

Regaining his consciousness, Rama saw the Suras in front of him. O leading king, he bowed down to Brahma and other suras with devotibn.

अध्याय ७८

श्लोक 53

समुद्यतो ऽभूत्पुनरप्युदायुधस्तं हन्तुमाजौ द्विजमात्मशत्रुम् ।शूलशक्तिगदाचक्रखढ्गपट्टिशतोमरैः

samudyato 'bhūtpunarapyudāyudhastaṃ hantumājau dvijamātmaśatrum / śūlaśaktigadācakrakhaḍhgapaṭṭiśatomaraiḥ

हिन्दी अर्थ

पट्टिश--मुसल और सहस्रो भिन्दिपालों से तथा बजु की शक्ति से

English

Regaining his consciousness, Rama saw the Suras in front of him. O leading king, he bowed down to Brahma and other suras with devotibn.

अध्याय ७८

श्लोक 54

नानाप्रहरणैश्चान्यैराजघान द्विजात्मजम् ।स रामो लाघवेनैव संप्रक्षिप्तान्यनेन च

nānāpraharaṇaiścānyairājaghāna dvijātmajam / sa rāmo lāghavenaiva saṃprakṣiptānyanena ca

हिन्दी अर्थ

पूर्ण दाँतों से मर्मस्थलों में दंशन किया था प्रहार किया था ।७१। फिर तो समस्त हैत्यगण हाहाकार की ध्वनि करते हुए उन उदग्र दंशन करने वाले नकूलों के द्वारा वेचेन हो गये ये ।७२। उनमें कुछ तो आकाश से परम घोर चीत्कार करते हुए उत्पन्न कर रहे ये । अत्यन्त क्रोध से युक्त नकूल शत्रुओं

English

Regaining his consciousness, Rama saw the Suras in front of him. O leading king, he bowed down to Brahma and other suras with devotibn.

अध्याय ७८

श्लोक 55

शूलादीनि चकर्त्ताशु मध्य एव निजाशुगैः ।स राजा वार्युपस्पृश्य ससर्जाग्नेयमुत्तमम्

śūlādīni cakarttāśu madhya eva nijāśugaiḥ / sa rājā vāryupaspṛśya sasarjāgneyamuttamam

हिन्दी अर्थ

की सेना का दंशन कर रहे ये ।७३। उन असुरों की उस समय में बहुत ही बुरी दशा हो गयी थी । कुछ तो कानों में काटे गये ये-कुछ नासिकाओं में और कुछ शिरों में दंशित किउे गये थे एवं कुछ पीठ पर दंशन किये गये

English

Regaining his consciousness, Rama saw the Suras in front of him. O leading king, he bowed down to Brahma and other suras with devotibn.

अध्याय ७८

श्लोक 56

अस्त्रं रामो वारुणेन शमयामास सत्वरम् ।गान्धर्वं विदधे राजा वायव्येनाहनद्विभुम्

astraṃ rāmo vāruṇena śamayāmāsa satvaram / gāndharvaṃ vidadhe rājā vāyavyenāhanadvibhum

हिन्दी अर्थ

करंकादि पंच सेनापति वध ३१५

English

Regaining his consciousness, Rama saw the Suras in front of him. O leading king, he bowed down to Brahma and other suras with devotibn.

अध्याय ७८

श्लोक 57

नागास्त्रं गारुडेनापि रामश्चिच्छेद भूपते ।दत्तेन दत्तं यच्छूलमव्यर्थं मन्त्रपूर्वकम्

nāgāstraṃ gāruḍenāpi rāmaściccheda bhūpate / dattena dattaṃ yacchūlamavyarthaṃ mantrapūrvakam

हिन्दी अर्थ

थे--इस तरह से सब की क्रियाएँ विनष्ट हो गयो थीं ।७४। ऐसे सबके सव वे वेचेन हो गये थे और उनके कवच छिन्न हो गये थो। भय के कारण उन्होंने अपने शस्त्रों को छोड़ दिया था। वे समस्त असुर नकूलों से पराभव को प्राप्त होकर निमलित हो गये थे ।७५। कुछ नकुल तो शत्रुओं के खुले

English

Regaining his consciousness, Rama saw the Suras in front of him. O leading king, he bowed down to Brahma and other suras with devotibn.

अध्याय ७८

श्लोक 58

जग्राह समरे राजा भार्गवस्य वधाय च ।तच्छूलं शतसूर्याभमनिवार्यं सुरासुरैः

jagrāha samare rājā bhārgavasya vadhāya ca / tacchūlaṃ śatasūryābhamanivāryaṃ surāsuraiḥ

हिन्दी अर्थ

हुए मुखों में प्रवेश करके सपों के मुखों (फो) को खींचकर उनके रसना के तलों को काट रहे थे ।७६। अन्य नकुल शत्रुओं के कानों के छिदं मे प्रवेश करके उन्हें देशित कर रहे थे तथा वे नकुल उनके अनेक छिल्रों में में सूक्ष्म रूपों वाले होकर प्रविष्ट हो रहे थे

English

Regaining his consciousness, Rama saw the Suras in front of him. O leading king, he bowed down to Brahma and other suras with devotibn.

अध्याय ७८

श्लोक 59

चिक्षेप राममुद्दिश्य समग्रेण बलेन सः ।मूर्ध्नि तद्भार्गवस्याथ निपपात महीपते

cikṣepa rāmamuddiśya samagreṇa balena saḥ / mūrdhni tadbhārgavasyātha nipapāta mahīpate

हिन्दी अर्थ

इति तैरभिभूतानि नकुलेरयलोकयन् ।

English

Regaining his consciousness, Rama saw the Suras in front of him. O leading king, he bowed down to Brahma and other suras with devotibn.

अध्याय ७८

श्लोक 60

तेन शूलप्रहारेण व्यथितो भार्गवस्तदा ।मूर्च्छामवाप राजेन्द्र पपात च हरिं स्मरन्

tena śūlaprahāreṇa vyathito bhārgavastadā / mūrcchāmavāpa rājendra papāta ca hariṃ smaran

हिन्दी अर्थ

निजसेन्याति दीनानि करडू: कोपमास्थितः

English

Regaining his consciousness, Rama saw the Suras in front of him. O leading king, he bowed down to Brahma and other suras with devotibn.

अध्याय ७८

श्लोक 61

पतिते भार्गवे तत्र सर्वे देवा भयाकुलाः ।समाजग्मुः पुरस्कृत्य ब्रह्मविष्णुमहेश्वरान्

patite bhārgave tatra sarve devā bhayākulāḥ / samājagmuḥ puraskṛtya brahmaviṣṇumaheśvarān

हिन्दी अर्थ

द त्यरौन्यपतिप्रौढको द'डोत्थाः शिलीमुखाः ।

English

Regaining his consciousness, Rama saw the Suras in front of him. O leading king, he bowed down to Brahma and other suras with devotibn.

अध्याय ७८

श्लोक 62

शङ्करस्तु महाज्ञानी साक्षान्मृत्युञ्जयः प्रभुः ।भार्गवं जीवयामास संजीवन्या स विद्यया

śaṅkarastu mahājñānī sākṣānmṛtyuñjayaḥ prabhuḥ / bhārgavaṃ jīvayāmāsa saṃjīvanyā sa vidyayā

हिन्दी अर्थ

बच्नूणां दन्तकोटोषु कठोरघट,टनं व्यधुः

English

Regaining his consciousness, Rama saw the Suras in front of him. O leading king, he bowed down to Brahma and other suras with devotibn.

अध्याय ७८

श्लोक 63

रामस्तु चेतनां प्राप्य ददर्श पुरतः सुरान् ।प्रणनाम च राजेन्द्र भक्त्या ब्रह्मादिकांस्तु तान्

rāmastu cetanāṃ prāpya dadarśa purataḥ surān / praṇanāma ca rājendra bhaktyā brahmādikāṃstu tān

हिन्दी अर्थ

चमूपतिणरव्यूहैराहतेभ्यः परःशतैः ।

English

Regaining his consciousness, Rama saw the Suras in front of him. O leading king, he bowed down to Brahma and other suras with devotibn.

अध्याय ७८

श्लोक 64

ते स्तुता भार्गवेन्द्रेण सद्यो ऽदर्शनमागताः ।स रामो वार्युस्पृश्य जजाप कवचं तु तत्

te stutā bhārgavendreṇa sadyo 'darśanamāgatāḥ / sa rāmo vāryuspṛśya jajāpa kavacaṃ tu tat

हिन्दी अर्थ

स्फुरत्फलै. शरकुलौबंभरुसेनां व्यमदयत् ।

English

Regaining his consciousness, Rama saw the Suras in front of him. O leading king, he bowed down to Brahma and other suras with devotibn.

अध्याय ७८

श्लोक 65

उत्थितश्च सुसंरब्धो निर्दहन्निव चक्षुषा ।स्मृत्वा पाशुपतं चास्त्रं शिवदत्तं स भार्गवः

utthitaśca susaṃrabdho nirdahanniva cakṣuṣā / smṛtvā pāśupataṃ cāstraṃ śivadattaṃ sa bhārgavaḥ

हिन्दी अर्थ

इतस्ततश्च मूनाथविक्षिप्तशरकोटिभिः ।

English

Regaining his consciousness, Rama saw the Suras in front of him. O leading king, he bowed down to Brahma and other suras with devotibn.

अध्याय ७८

श्लोक 66

सद्यः संहृतवांस्तत्तु कार्त्तवीर्यं महाबलम् ।स राजा दत्तभक्तस्तु विष्णोश्चक्रं सुदर्शनम् ।प्रविष्टो भस्मसाज्जातं शरीरं बाहुनन्दन

sadyaḥ saṃhṛtavāṃstattu kārttavīryaṃ mahābalam / sa rājā dattabhaktastu viṣṇoścakraṃ sudarśanam / praviṣṭo bhasmasājjātaṃ śarīraṃ bāhunandana

हिन्दी अर्थ

अथ सा नकुली बाणी वाङ्मयम्यैकनायिका ।

English

Regaining his consciousness, Rama saw the Suras in front of him. O leading king, he bowed down to Brahma and other suras with devotibn.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmANDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Brahmanda Purana — Chapter 78
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.