Brahmanda Purana· Brahmāṇḍa Purāṇa
79
अध्याय 79 / 156

Book 2 - Adhyaya 41

55 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ55 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ७९

श्लोक 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते कार्त्तवीर्यवधो नाम चत्वारिंशत्तमो ऽध्यायः ॥ ४०॥ वसिष्ठ उवाच दृष्ट्वा पितुर्वधं घोरं तत्पुत्रास्ते शतं त्वरा ।वारयामासुरत्युग्रं भार्गवं स्वबलेः पृथक्

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya upoddhātapāde bhārgavacarite kārttavīryavadho nāma catvāriṃśattamo 'dhyāyaḥ // 40// vasiṣṭha uvāca dṛṣṭvā piturvadhaṃ ghoraṃ tatputrāste śataṃ tvarā / vārayāmāsuratyugraṃ bhārgavaṃ svabaleḥ pṛthak

हिन्दी अर्थ

वहिनज्वालापरीताग्र संदधे शांगंघन्वनि

English

On seeing the terrible killing of their father, the hundred sons of Karttavirya hurriedly resisted the excessively terrible Bhargava severally, by means of their respective armies.

अध्याय ७९

श्लोक 2

एकैकाक्षैहिणीयुक्ताः सर्वे ते युद्धदुर्मदाः ।संग्रामं तुमुलं चक्रुः संरब्धास्तु पितुर्वधात्

ekaikākṣaihiṇīyuktāḥ sarve te yuddhadurmadāḥ / saṃgrāmaṃ tumulaṃ cakruḥ saṃrabdhāstu piturvadhāt

हिन्दी अर्थ

इस प्रकार से अपनी सेनाओं को नकूलों के द्वारा अभिभूत हुई देख कर तथा अपने सैनिकों को दीन अवलोकन करके करडू को बहुत अधिक क्रोध हो गया था ।5। अन्य भी जो सेनानी ये बे भी बहुत ही हल्के हाथों

English

Extremely infuriated at the death of their father all those sons who had an Aksauhini each and who were extreme-

अध्याय ७९

श्लोक 3

रामस्तु दृष्ट्वा तत्पुत्राञ्छूरान्रणविशारदान् ।परश्वधं समादाय युयुधे तैश्च संगरे

rāmastu dṛṣṭvā tatputrāñchūrānraṇaviśāradān / paraśvadhaṃ samādāya yuyudhe taiśca saṃgare

हिन्दी अर्थ

३१६ ब्रह्माण्ड पुराण

English

On seeing his herioc sons who were proficient in battle, Rama took up his axe and fought with them in battle.

अध्याय ७९

श्लोक 4

तां सेनां भगवान्रामः शताक्षौहिणिसंमिताम् ।निजघान त्वरायुक्तो मुहुर्त्तद्वयमात्रतः

tāṃ senāṃ bhagavānrāmaḥ śatākṣauhiṇisaṃmitām / nijaghāna tvarāyukto muhurttadvayamātrataḥ

हिन्दी अर्थ

बाले और महान बलवान शे ।७६। उनने प्रत्येक नकुल के ऊपर शरों के समूहों की मेघों की भाँति वर्षा की थी । देत्यों के सेनापतियों के परम प्रौढ़ अनुषों से निकले हुए बागों ने नकूलों के करोड़ों दांतों पर अथवा दांतों के कौनों पर अतीव कठोर घटून किया था । अर्थात् जोरदार प्रहार किये थे

English

Within a short period of only two Muhurtas* **, Rama hurriedly slew that army consisting of a hundred Akfauhitiis * *

अध्याय ७९

श्लोक 5

निःशेषितं स्वसैन्यं तु कुठारेणैव लीलया ।दृष्ट्वा रामेण तेसर्वे युयुधुर्वीर्यसंमताः

niḥśeṣitaṃ svasainyaṃ tu kuṭhāreṇaiva līlayā / dṛṣṭvā rāmeṇa tesarve yuyudhurvīryasaṃmatāḥ

हिन्दी अर्थ

।५०। सेकड़ों से भी अधिक सेनानियों के बाणों के समुदायों से आहत नकुलो के वज के समान दाँतों से अग्नि की चिनगारियों निकल रही थीं। उन पाँचों सेनापतियों ने एक ही हल्ले में मिलकर सेना का विमर्दन कर दिया था। सेनानियों के द्वारा छोड़े हुए वाणों सें जो करोड़ों की संख्या में शे

English

On seeing their armies sportingly annihilated with his axe by Rama, all of them of highly esteemed valour, fought with Rama.

अध्याय ७९

श्लोक 6

नानाविधानि दिव्यानि प्रहरन्तो महोजसः ।परितो मण्डलं चक्रुर्भार्गवस्य महात्मनः

nānāvidhāni divyāni praharanto mahojasaḥ / parito maṇḍalaṃ cakrurbhārgavasya mahātmanaḥ

हिन्दी अर्थ

विशीर्ण शरीरों वाले विचारे नकुल इधर-उधर घूमते गए नकुली के आस- पास घिरकर समागत हो गये रो ।८१-८२। इसके अनन्तर वाङ्मय की एक

English

Striking with different kinds of divine weapons, those sons of great valour and prowess encircled the noblc- souled Bhargava.

अध्याय ७९

श्लोक 7

अथ रामो ऽपि बलवांस्तेषां मण्डलमध्यगः ।विरेजे भगवान्साक्षाद्यथा नाभिस्तु चक्रगा

atha rāmo 'pi balavāṃsteṣāṃ maṇḍalamadhyagaḥ / vireje bhagavānsākṣādyathā nābhistu cakragā

हिन्दी अर्थ

।८३। उस नकूली ने अक्षीण नकुल नामक महास्त्र को जिसका सभी ओर मुख था ओर जो वहिन की ज्वालाओं से घिरे हुए अग्रभाग बाला था उस को अपने धनुष पर चढ़ाया था

English

The powerful holy lord Rama, stationed in the middle of their circle, shone like the navel of a wheel.

अध्याय ७९

श्लोक 8

नृत्यन्निवाचौ विरराज रामः शतं पुनस्ते परितो भ्रमन्तः ।रेजुश्च गोपी गणमध्यसंस्थः कृष्णो यथा ताः परितो भ्रमन्त्यः

nṛtyannivācau virarāja rāmaḥ śataṃ punaste parito bhramantaḥ / rejuśca gopī gaṇamadhyasaṃsthaḥ kṛṣṇo yathā tāḥ parito bhramantyaḥ

हिन्दी अर्थ

तदस्त्रतो विनिष्ठयूता नकुलाः कोटिसंख्यकाः ।

English

While the hundred princes were encircling him, R&ma (facing each of them) shone as if dancing in the' battle like Lord Krsna in the midst of Gopls (cow-herd girls of Vpida- vana at the time of Rasa dance), and they appeared glorious like the Gopis adance around Krsna.

अध्याय ७९

श्लोक 9

तदा तु सर्वे द्रुहिणप्रधानाः समागताः स्वस्वविमानसंस्थाः ।समाकिरन्नन्दनमाल्यवर्षैः समन्ततो राममहीनवीर्यम्

tadā tu sarve druhiṇapradhānāḥ samāgatāḥ svasvavimānasaṃsthāḥ / samākirannandanamālyavarṣaiḥ samantato rāmamahīnavīryam

हिन्दी अर्थ

वजुसाराश्च निविदा वजुजालभयंकराः ।

English

Then the Devas with Brahma as their leader came there seated in their respective aerial chariots. They showered Rama of no unabated vigour, with garlands of flowers from the Nandana garden in the heaven.

अध्याय ७९

श्लोक 10

यः शस्त्रपादादुदतिष्ठत ध्वनिर् हुंकारगर्भो दिवमस्पृशन्स वै ।तौर्यत्रिकस्येव शरक्षतानि भान्तीव यद्वन्नखदन्तपाताः

yaḥ śastrapādādudatiṣṭhata dhvanir huṃkāragarbho divamaspṛśansa vai / tauryatrikasyeva śarakṣatāni bhāntīva yadvannakhadantapātāḥ

हिन्दी अर्थ

बजाकारेनंखोस्तूणं दारयन्तो महीतलम्

English

The sound produced by the clash of weapons mingled with Huriikaras (sounds of Hum) reached the firmament like that of the triple symphony. The wounds caused by the arrows appeared like those caused by nails and teeth.

अध्याय ७९

श्लोक 11

क्रन्दन्ति शस्त्रैः क्षतविक्षताङ्गा गायन्ति यद्वत्किल गीतविज्ञाः ।एवं प्रवृत्तं नृपयुद्धमण्डलं पश्यन्ति देवा भृशविस्मिताक्षः

krandanti śastraiḥ kṣatavikṣatāṅgā gāyanti yadvatkila gītavijñāḥ / evaṃ pravṛttaṃ nṛpayuddhamaṇḍalaṃ paśyanti devā bhṛśavismitākṣaḥ

हिन्दी अर्थ

वजूरर्नप्रकाशेन लोचनेनापि शोभिताः।

English

Desirous of killing the sons of the king in battle by means of different kinds of excellent missiles, Rama, the powerful lord wielding his bow, separated the stronger ones from the group and formed a new line.

अध्याय ७९

श्लोक 12

ततस्तु रामो ऽवनिपालपुत्राञ्जिघांसुराजौ विविधास्त्रपूगैः ।पृथक्चकारातिब लांस्तु मण्डलद्विच्छिद्य पङ्क्तिं प्रभुरात्तचापः

tatastu rāmo 'vanipālaputrāñjighāṃsurājau vividhāstrapūgaiḥ / pṛthakcakārātiba lāṃstu maṇḍaladvicchidya paṅktiṃ prabhurāttacāpaḥ

हिन्दी अर्थ

वजूसंपातसहृशा नासाचीत्कारकारिणः

English

He killed those heroic warriors one by one. Out of the hundred, five fled losing all courage viz. Sura, Vrsasya, Vr$asena, Surasena and Jayadhvaja.

अध्याय ७९

श्लोक 13

एकैकशस्तान्निजघान वीराञ्छतं तदा पञ्च ततः पलायिताः ।शूरो वृषास्यो वृषशूरसेनौ जयध्वजश्चापि विभिन्नधैर्याः

ekaikaśastānnijaghāna vīrāñchataṃ tadā pañca tataḥ palāyitāḥ / śūro vṛṣāsyo vṛṣaśūrasenau jayadhvajaścāpi vibhinnadhairyāḥ

हिन्दी अर्थ

मद यन्ति सुरारातिरीन्यं दशनकोटिभिः ।

English

With their minds filled with great fright and desirous of protecting their lives, those princes went into the forests at the foot of the Himalayas severally (Each entering a separate forest). None of those afflicted and unhappy ones was seen afterwards.

अध्याय ७९

श्लोक 14

महाभयेनाथ परीतचिता हिमाद्रिपादान्तरकाननं च ।पृथग्गतास्ते सुपरीप्सवो नृपा न को ऽपि कांस्विद्ददृशे भृशार्त्तः

mahābhayenātha parītacitā himādripādāntarakānanaṃ ca / pṛthaggatāste suparīpsavo nṛpā na ko 'pi kāṃsviddadṛśe bhṛśārttaḥ

हिन्दी अर्थ

एव नक,लकोटीभिवंजषो रेमंहाबलैः ।

English

The propriety of comparison in w. 7 and 8 as well as in w. 10 and 1 1 deserves reconsideration.

अध्याय ७९

श्लोक 15

रामो ऽपि हत्वा नृपचक्रमाजौ राज्ञः सहायर्थमुपागतं च ।समन्वितो ऽसावकृतव्रणेन सस्नौ मुदागत्य च नर्मदायाम्

rāmo 'pi hatvā nṛpacakramājau rājñaḥ sahāyarthamupāgataṃ ca / samanvito 'sāvakṛtavraṇena sasnau mudāgatya ca narmadāyām

हिन्दी अर्थ

शताक्षौहिणिके संख्ये ते स्वमात्रावशेषिताः ।

English

After slaying the other kings also who had gathered there to assist king Karttavlrya, Rama, accompanied by Akrta- vrana joyously came to the river Narmada and took his bath.

अध्याय ७९

श्लोक 16

स्रात्वा नित्यक्रियां कृत्वा संपूज्य वृषभध्वजम् ।प्रतस्थे द्रष्टुमुर्वीश शिवं कैलासवासिनम्

srātvā nityakriyāṃ kṛtvā saṃpūjya vṛṣabhadhvajam / pratasthe draṣṭumurvīśa śivaṃ kailāsavāsinam

हिन्दी अर्थ

अतित्रासेन रोषेण ग्रृहीताश्च चमूवराः ।

English

After taking bath, performing his daily rites and worshipping the bull-emblemed lord, O lord of the Earth, he set off in order to visit Lord Siva, the resident of the Kailasa mountain.

अध्याय ७९

श्लोक 17

गुरुपत्नीमुमां चापि सुतौ स्कन्दविनायकौ ।मनोयायी महात्मासावकृतव्रणसंयुतः

gurupatnīmumāṃ cāpi sutau skandavināyakau / manoyāyī mahātmāsāvakṛtavraṇasaṃyutaḥ

हिन्दी अर्थ

करावि पंच सेनापति वध ३१७

English

After completing his task, he rejoiced much. Reach- ing the Kailasa mountain instantly, he saw the great city named Alaka.

अध्याय ७९

श्लोक 18

कृतकार्यो मुदा युक्तः कैलासं प्राप्य तत्क्षणम् ।ददर्श तत्र नगरीं महतीमलकाभिधम्

kṛtakāryo mudā yuktaḥ kailāsaṃ prāpya tatkṣaṇam / dadarśa tatra nagarīṃ mahatīmalakābhidham

हिन्दी अर्थ

उसके अस्त्र से निकले हुए करोड़ों नकुल बाहिर हुए ये जिनके बज

English

The excellent Parsadas (attendants of Siva) and the Ksetrapalas were stationed there. They were adorned with bejewelled ornaments and were seated on thrones set with precious stones and jewels.

अध्याय ७९

श्लोक 19

नानामणिगणाकीर्णभवनैरुपशोभिताम् ।नानारुपधरैर्यक्षैः शोभितां चित्रभूषणैः

nānāmaṇigaṇākīrṇabhavanairupaśobhitām / nānārupadharairyakṣaiḥ śobhitāṃ citrabhūṣaṇaiḥ

हिन्दी अर्थ

के समान अङ्ग ये-वष्त जैसे ही लोम थे और वज के तुल्य दंष्टाए' थी तथा उनका महान् वेग या ।८१। वे सभी वज्ञ के समसार वाले--निविड और वप्र जाल के सहश भयंकर थे । उनके नख भी वजन जेसे आकार वाले थे उनसे दे इस महीतल की विदीर्णे कर रहे थे ।८५-८६। वे वजू रत्न के

English

After saying this, Bhargava stood there in front of Ganapati. The lord of Ganas then spoke these sweet words to Bhargava.

अध्याय ७९

श्लोक 20

नानावृक्षसमाकीणैर्वनैश्चोपवनैर्युताम् ।दीर्घिकाभिः सुदीर्घाभिस्तडागैश्चोपशोभिताम्

nānāvṛkṣasamākīṇairvanaiścopavanairyutām / dīrghikābhiḥ sudīrghābhistaḍāgaiścopaśobhitām

हिन्दी अर्थ

समान प्रकाश वाले नेत्रों से भी शोभा वाले थे ओर जैसे वजू का पात होता है वैसा ही उनका सम्पात भी था। वे अपनी नासिकाओं से चीखें मारने बाले शे ।८७। वे अपने दाँतों के कौनों से असुरों के सेनाओं का मदन करते हैं । निरपराधी उन्होंने अनेक प्रकार के पराक्रम को प्रदर्शित किया था

English

Whether out of carnal desire or otherwise, if a person sees another person inclined to sexual intercourse, he shall have to suffer certainly separation from his wife in the course of seven births.

अध्याय ७९

श्लोक 21

सर्वतो ऽप्यावृतां बाह्ये सीतयालकनन्दया ।तत्र देवाङ्गनास्नानमुक्तकुङ्कुमपिञ्जरम्

sarvato 'pyāvṛtāṃ bāhye sītayālakanandayā / tatra devāṅganāsnānamuktakuṅkumapiñjaram

हिन्दी अर्थ

कोटियों से वे अधम दानव अपने शरीरों के प्रत्येक अवयवो से विनष्ट हो गये शे ॥८६। इस तरह वजू पूर्ण नकूलों के मण्डलों से देत्यों की सेनाएं छिन्त-भिन्न हो गयो थीं ।६०। सो अक्षो हिणी की संख्या में वे केवल स्वयं ही बचे भे तब तो उनने बड़े क्रोध से ओर अत्यधिक त्रास से उन चमूबरों

English

O, unusual and unprecedented words have been heard from your mouth. Have they come out due to your mistake or have you uttered them jocularly?

अध्याय ७९

श्लोक 22

तृषाविर हिताश्चांभः पिबन्ति करिणो मुदा ।यत्र संगीतसंनादा श्रूयन्ते तत्रतत्र ह

tṛṣāvira hitāścāṃbhaḥ pibanti kariṇo mudā / yatra saṃgītasaṃnādā śrūyante tatratatra ha

हिन्दी अर्थ

को ग्रहण किया था । अपने धनुषों को खींच कर उन्होंने और अधिक संग्राम किया था

English

The restriction from the scripture cited by you refers to lovers and passionate ones prone to aberrations. There is no fault in case of an infant or a person devoid of passionate feelings.

अध्याय ७९

श्लोक 23

गन्धर्वैरप्सरोभिश्च सततं सहकारिभिः ।तां दृष्ट्वा भार्गवो राजन्मुदा परमया युतः

gandharvairapsarobhiśca satataṃ sahakāribhiḥ / tāṃ dṛṣṭvā bhārgavo rājanmudā paramayā yutaḥ

हिन्दी अर्थ

पट्टिशेन करंकस्य चिच्छेद कठिनं शिरः

English

I will get into the harem brother. What have you to object to in this matter, O boy. Stand by. I shall do in accordance with what is seen and what is relevant to the occasion, there.

अध्याय ७९

श्लोक 24

ययौ तदूर्ध्वं शिखरं यत्र शेवपरं गृहम् ।ततो ददर्श राजेन्द्र स्निग्धच्छायं महावटम्

yayau tadūrdhvaṃ śikharaṃ yatra śevaparaṃ gṛham / tato dadarśa rājendra snigdhacchāyaṃ mahāvaṭam

हिन्दी अर्थ

काकवाशितमुख्यानां चतुर्णामपि गैरिणाम् । उत्पत्योत्पत्य तार्क्येग व्यलुतादसिता शिरः

English

After saying this, O king, Bhargava attempted to go in. Vinayaka got up in a hurry and restrained him.

अध्याय ७९

श्लोक 25

तस्याधस्ताद्वरावासं सुसेव्यं सिद्धसंयुतम् ।ददर्ंश तत्र प्राकारं शतयोजनमण्डलम्

tasyādhastādvarāvāsaṃ susevyaṃ siddhasaṃyutam / dadarṃśa tatra prākāraṃ śatayojanamaṇḍalam

हिन्दी अर्थ

तादृशं लाधवं दृष्ट्या नकुल्या श्यामलांबिका

English

He seized both of them with his hands and pushed them away from each other.

अध्याय ७९

श्लोक 26

नानारत्नाचितं रम्यं चतुर्द्वारं गणावृतम् ।नन्दीश्वरं महाकालं रक्ताक्षं विकटोदरम्

nānāratnācitaṃ ramyaṃ caturdvāraṃ gaṇāvṛtam / nandīśvaraṃ mahākālaṃ raktākṣaṃ vikaṭodaram

हिन्दी अर्थ

निजांगदेवतत्त्वं च तस्ये श्यामांबिका ददौ

English

He seized both of them with his hands and pushed them away from each other.

अध्याय ७९

श्लोक 27

पिङ्गलाक्षं विशालाक्षं विरूपाक्षं घटोदरम् ।मन्दारं भैरवं बाणं रुरुं भैरवमेव च

piṅgalākṣaṃ viśālākṣaṃ virūpākṣaṃ ghaṭodaram / mandāraṃ bhairavaṃ bāṇaṃ ruruṃ bhairavameva ca

हिन्दी अर्थ

लोकोत्तरे गुणे इष्ठे कस्य न प्रीतिसंभव: । हतशिष्टा भीतभीता नकलीशरणं गताः

English

He seized both of them with his hands and pushed them away from each other.

अध्याय ७९

श्लोक 28

वीरकं वीरभद्रं च चण्डं भृङ्गिं रिटिं मुखम् ।सिद्धेन्द्रनाथरुद्रांश्च विद्याधरमहोरगान्

vīrakaṃ vīrabhadraṃ ca caṇḍaṃ bhṛṅgiṃ riṭiṃ mukham / siddhendranātharudrāṃśca vidyādharamahoragān

हिन्दी अर्थ

तगेवं प्रेषिताः शीघ्र तदालोक्य रणक्षितिम् ।

English

He seized both of them with his hands and pushed them away from each other.

अध्याय ७९

श्लोक 29

भूतप्रेतपिशाचांश्च कूष्माण्डान्ब्रह्मराक्षसान् ।वेतालान्दानवेन्द्रांश्च योगीन्द्रांश्च जटाधरान्

bhūtapretapiśācāṃśca kūṣmāṇḍānbrahmarākṣasān / vetālāndānavendrāṃśca yogīndrāṃśca jaṭādharān

हिन्दी अर्थ

३१८ ब्रह्माण्ड पुराण

English

He seized both of them with his hands and pushed them away from each other.

अध्याय ७९

श्लोक 30

यक्षकिंपुरुषांश्चैव डाकिनीयो गिनीस्तथा ।दृष्ट्वा नन्द्या५या तत्र प्रविष्टो ऽन्तर्मुदान्वितः

yakṣakiṃpuruṣāṃścaiva ḍākinīyo ginīstathā / dṛṣṭvā nandyā5yā tatra praviṣṭo 'ntarmudānvitaḥ

हिन्दी अर्थ

मुदितास्ते पुनर्भीत्या शून्यकायां पलायिताः

English

He seized both of them with his hands and pushed them away from each other.

अध्याय ७९

श्लोक 31

ददर्श तत्र भुवनैरावृतं शिवमन्दिरम् ।चतुर्योजनविस्तीर्णं तत्र प्राग्द्वारसंस्थितौ

dadarśa tatra bhuvanairāvṛtaṃ śivamandiram / caturyojanavistīrṇaṃ tatra prāgdvārasaṃsthitau

हिन्दी अर्थ

उस नकुलेश्वरी ने उनके साथ अनेक प्रकार से संग्राम करते हुए पट्टिश से करङ्कु का शिर को काट दिया था जो महान कठिन था ।६२। वे चार शत्रु शे जिनमें काकवाशित प्रमुख था । ऊपर की ओर उछाल खा- खाकर ताक्ष्यं खड्ग से उनका शिर काट दिया था ।९३। श्यामलाम्बिका ने

English

He seized both of them with his hands and pushed them away from each other.

अध्याय ७९

श्लोक 32

दृष्ट्वा वामे कार्त्तिकेय दक्ष चैव विनायकम् ।ननाम भार्गवस्तौ द्वौ शिवतुल्यपराक्रमौ

dṛṣṭvā vāme kārttikeya dakṣa caiva vināyakam / nanāma bhārgavastau dvau śivatulyaparākramau

हिन्दी अर्थ

उस तरह की हाथ की सफाई नकुली की देखो थी और उसको महान सत्व बाली और दुष्ट असुरों के विनाश करने वाली को बहुत मान लिया था । फिर उस श्यामाम्बिका ने अपने अग का जो देव तत्त्व था वह उसको दे दिया था ।६४-६५। जब अलोकिक गुण दिखाई देता है तो किसके हृदय में

English

He seized both of them with his hands and pushed them away from each other.

अध्याय ७९

श्लोक 33

पार्षदप्रवरास्तत्र क्षेत्रपालाश्च संस्थिताः ।रत्नसिंहासनस्थाश्च रत्नभूषमभूषिताः

pārṣadapravarāstatra kṣetrapālāśca saṃsthitāḥ / ratnasiṃhāsanasthāśca ratnabhūṣamabhūṣitāḥ

हिन्दी अर्थ

प्रीति समुत्यन्न नहीं हुआ करती है । जो भी नकुल मरने से बचे हुए थे वे बहुत ही भयभीत होकर उन बकुली की शरण में गये थे ।६६। उसने भी उनको देखकर कि ये डरे हुए हैं कृपा करके कह! था--डरो मत--और वह हंस गयो थी । उसने कहा था कि आप अपने राजा को इस संग्राम का

English

He seized both of them with his hands and pushed them away from each other.

अध्याय ७९

श्लोक 34

भार्गवं प्रविशन्तं तु ह्यपृच्छञ्शिवमन्दिरम् ।विनायको महाराज क्षणं तिष्ठेत्युवाच ह

bhārgavaṃ praviśantaṃ tu hyapṛcchañśivamandiram / vināyako mahārāja kṣaṇaṃ tiṣṭhetyuvāca ha

हिन्दी अर्थ

सब समाचार बतादो।६७। इस रीति से बस देवी के द्वार भेजे गये उनने उस समय में युद्ध भूमि का अवलोकन किया था और वे भय से मुदित होकर फिर सब शून्य का नगरी में भाग कर चले गये थे ।६८। उस समा- चार को सुनकर वह प्रचण्ड भण्डासुर बड़ा कद्ध हुआ था

English

He seized both of them with his hands and pushed them away from each other.

अध्याय ७९

श्लोक 35

निद्रितो ह्युमया युक्तो महादेवो ऽधुनेति च ।ईश्वराज्ञां गृहीत्वाहमत्रागत्यक्षणान्तरे

nidrito hyumayā yukto mahādevo 'dhuneti ca / īśvarājñāṃ gṛhītvāhamatrāgatyakṣaṇāntare

हिन्दी अर्थ

बलाहाकादि सप्त सेनापति बध वर्णन

English

He seized both of them with his hands and pushed them away from each other.

अध्याय ७९

श्लोक 36

त्वया सार्द्धं प्रवेक्ष्यामि भ्रातस्तिष्ठात्र सांप्रतम् ।विनायकचश्चैवं श्रुत्वा भार्गवनन्दनः

tvayā sārddhaṃ pravekṣyāmi bhrātastiṣṭhātra sāṃpratam / vināyakacaścaivaṃ śrutvā bhārgavanandanaḥ

हिन्दी अर्थ

हतेषु तेषु रोषांध्रो निश्वसज्छुन्यकेश्वर: ।

English

He seized both of them with his hands and pushed them away from each other.

अध्याय ७९

श्लोक 37

प्रवक्तुमुपचक्राम गणेशं त्वरयान्वितः ।राम उवाच गत्वा ह्यन्तःपुरं भ्रातः प्रणम्य जगदीश्वरौ

pravaktumupacakrāma gaṇeśaṃ tvarayānvitaḥ / rāma uvāca gatvā hyantaḥpuraṃ bhrātaḥ praṇamya jagadīśvarau

हिन्दी अर्थ

भद्र सेनापतेऽस्माकमभद्रं समुपागतम् ।

English

He seized both of them with his hands and pushed them away from each other.

अध्याय ७९

श्लोक 38

पार्वतीशङ्करौ सद्यो यास्यामि निजमन्दिरम् ।कार्त्तवीर्यः सुचन्द्रश्च सपुत्रबलबान्धवः

pārvatīśaṅkarau sadyo yāsyāmi nijamandiram / kārttavīryaḥ sucandraśca saputrabalabāndhavaḥ

हिन्दी अर्थ

करंकाद्याश्चमूनाथाः कन्दलद्भुजविक्रमाः

English

He seized both of them with his hands and pushed them away from each other.

अध्याय ७९

श्लोक 39

अन्ये सहस्रशो भूपाः कांबोजाः पङ्लवाः शाकाः ।कान्यकुब्जाः कोशलेशा मायावन्तो महाबलाः

anye sahasraśo bhūpāḥ kāṃbojāḥ paṅlavāḥ śākāḥ / kānyakubjāḥ kośaleśā māyāvanto mahābalāḥ

हिन्दी अर्थ

पापीयस्या तया गूढमायया विनिपातिताः

English

He seized both of them with his hands and pushed them away from each other.

अध्याय ७९

श्लोक 40

निहताः समरे सर्वे मया शंभुप्रसादतः ।तमिमं प्रणिपत्यैव यास्यामि स्वगृहं प्रति

nihatāḥ samare sarve mayā śaṃbhuprasādataḥ / tamimaṃ praṇipatyaiva yāsyāmi svagṛhaṃ prati

हिन्दी अर्थ

बलाहकप्र भूतय: सप्त ये सनिकाधिपाः ।

English

He seized both of them with his hands and pushed them away from each other.

अध्याय ७९

श्लोक 41

इत्युक्त्वा भार्गवस्तत्र तस्थौ गणपतेः पुरः ।प्रोवाच मधुरं वाक्यं भार्गवे स गणाधिपः

ityuktvā bhārgavastatra tasthau gaṇapateḥ puraḥ / provāca madhuraṃ vākyaṃ bhārgave sa gaṇādhipaḥ

हिन्दी अर्थ

बलाहाकादि सप्त सेनापति वघ वर्णन ३१९

English

He seized both of them with his hands and pushed them away from each other.

अध्याय ७९

श्लोक 42

विनायक उवाच ज्ञणं तिष्ट महाभाग दर्शनं ते भविष्यति ।अद्य विश्वेश्वरो भ्रातर्भवान्या सह वर्त्तते

vināyaka uvāca jñaṇaṃ tiṣṭa mahābhāga darśanaṃ te bhaviṣyati / adya viśveśvaro bhrātarbhavānyā saha varttate

हिन्दी अर्थ

त्रिशतं चाक्षौहिणीनां प्रस्थापय सहैव तेः ।

English

He seized both of them with his hands and pushed them away from each other.

अध्याय ७९

श्लोक 43

स्त्रीपुंसोर्युक्त योस्तात सहैकासनसंस्थयोः ।करोति सुखभङ्गं यो नरकं स व्रजेद्ध्रुवम्

strīpuṃsoryukta yostāta sahaikāsanasaṃsthayoḥ / karoti sukhabhaṅgaṃ yo narakaṃ sa vrajeddhruvam

हिन्दी अर्थ

कीकसाग्भंमंजातास्ते प्रचंडपराक्रमाः

English

He seized both of them with his hands and pushed them away from each other.

अध्याय ७९

श्लोक 44

विशेषतस्तु पितरं गुरुं वा भूपतिं द्विजः ।र७स्यं समुपासिनं न पश्येदिति निश्चयः

viśeṣatastu pitaraṃ guruṃ vā bhūpatiṃ dvijaḥ / ra7syaṃ samupāsinaṃ na paśyediti niścayaḥ

हिन्दी अर्थ

उन सबके मर जाने पर वह शून्यक का स्वामी क्रोध से अन्धा हो गया था और लम्बी श्वास लेता हुआ युद्ध करने की इच्छा से पूणं अभिप्राय बाले ने कुजलाश से यह कहा या--।१ है सेनापते ! आप तो परमभद्र हैं और हमारा इस समय अमंगल आकर उपस्थित हो गया है। देखो, बड़े

English

He seized both of them with his hands and pushed them away from each other.

अध्याय ७९

श्लोक 45

कामतो ऽकामतो वापि पश्येद्यः सुरतोन्मुखम् ।स्त्रीविच्छेदो भवेत्तस्य ध्रुवं सप्रसु जन्मसु

kāmato 'kāmato vāpi paśyedyaḥ suratonmukham / strīvicchedo bhavettasya dhruvaṃ saprasu janmasu

हिन्दी अर्थ

भारी भुजाओं के विक्रम वाले करंक प्रभृति सेनापतिगण जो कि समस्त देवों के मद का भञ्जन करने वाले थे। सपिणी माया से पापिनी उसने परम गूढ़ माया के द्वारा सबको मार डाला है ।२-३। अब बलाहक आदि जो उदग्र भुजाओं के सत्व गले भी हैं उनको युद्ध करने के लिए भेज दो

English

He seized both of them with his hands and pushed them away from each other.

अध्याय ७९

श्लोक 46

श्रोणिं वक्षः स्थलं वक्त्रं यः पश्यति परस्त्रियः ।मातुर्वापि भगिन्या वा दुहितुः स नराधमः

śroṇiṃ vakṣaḥ sthalaṃ vaktraṃ yaḥ paśyati parastriyaḥ / māturvāpi bhaginyā vā duhituḥ sa narādhamaḥ

हिन्दी अर्थ

उनके साथ तीन सौ अक्षोहिणी सेनाए' भी भेज दो। वे माया में भी कुशल हैं । बे ललिता की सेनाओं का विमदंन कर डालेंगे ।४। अये ! वे तो विजय करके ही मेरे समीप में वापिस प्राप्त होगे । बे कीकसा के गर्भ से समुत्पन्न हुए हैं और अधिक प्रचण्ड पराक्रम से समन्वित हैं । जिनमें बलाहक प्रधान

English

He seized both of them with his hands and pushed them away from each other.

अध्याय ७९

श्लोक 47

भार्गव उवाच अहो श्रुतमपूर्वं किं वचनं तव वक्त्रतः ।ब्रान्त्या विनिर्गतं वापि हास्यार्थमथवोदितम्

bhārgava uvāca aho śrutamapūrvaṃ kiṃ vacanaṃ tava vaktrataḥ / brāntyā vinirgataṃ vāpi hāsyārthamathavoditam

हिन्दी अर्थ

है वे सातों भाई हैं और हमेशा ही जयशोल रहे हैं। गैं समझता है कि इस युद्ध स्थल में उनकी तो अवश्य हो बिजय होगी (६-७

English

He seized both of them with his hands and pushed them away from each other.

अध्याय ७९

श्लोक 48

कामिनां सविकाराणामेतच्छास्त्रनिदर्शनम् ।निर्विकारास्य च शिशोर्न दोषः कश्चिदेव हि

kāmināṃ savikārāṇāmetacchāstranidarśanam / nirvikārāsya ca śiśorna doṣaḥ kaścideva hi

हिन्दी अर्थ

बलाहकमुखान्सप्त सेनानाथान्मदोत्कटाच् ॥ऽ

English

He seized both of them with his hands and pushed them away from each other.

अध्याय ७९

श्लोक 49

यास्याम्यन्तः पुरं भ्रातस्तव किं तिष्ठ बालक ।यथादृष्टं करिष्यामि तत्र यत्समयोचितम्

yāsyāmyantaḥ puraṃ bhrātastava kiṃ tiṣṭha bālaka / yathādṛṣṭaṃ kariṣyāmi tatra yatsamayocitam

हिन्दी अर्थ

अन्यः फालमुखश्चव विकर्णो विकटाननः ॥

English

He seized both of them with his hands and pushed them away from each other.

अध्याय ७९

श्लोक 50

तत्रैव माता तातश्च त्वया नाम निरूपितौ ।जगतां पितरौ तौ च पार्वतीपरमेश्वरौ

tatraiva mātā tātaśca tvayā nāma nirūpitau / jagatāṃ pitarau tau ca pārvatīparameśvarau

हिन्दी अर्थ

करालायुः करटकः सप्तैते वीर्यशालिनः ।

English

He seized both of them with his hands and pushed them away from each other.

अध्याय ७९

श्लोक 51

इत्युक्त्वा भार्गवो राजन्नन्तर्गन्तुं समुद्यतः ।विनायकस्तदोत्थाय वारयामास सत्वरम्

ityuktvā bhārgavo rājannantargantuṃ samudyataḥ / vināyakastadotthāya vārayāmāsa satvaram

हिन्दी अर्थ

कीकसासूनवः सर्वे भ्रात रोऽन्यो न्यमावृताः ।

English

He seized both of them with his hands and pushed them away from each other.

अध्याय ७९

श्लोक 52

वाग्युद्धं च तयोरासीन्मिथो हस्तविकर्षणम् ।दृष्ट्वा सकन्दस्तु संभ्रान्तो बोधयामास तौ तदा

vāgyuddhaṃ ca tayorāsīnmitho hastavikarṣaṇam / dṛṣṭvā sakandastu saṃbhrānto bodhayāmāsa tau tadā

हिन्दी अर्थ

३२० ब्रह्माण्ड पुराण

English

He seized both of them with his hands and pushed them away from each other.

अध्याय ७९

श्लोक 53

बाहुभ्यां द्वौ समुद्गृह्य पृथगुत्सारितौ तथा ।अथ क्रुद्धो गणेशाय भार्गवः परवीरहा ।परश्वधं समादाय सप्रक्षेप्तुं समुद्यतः

bāhubhyāṃ dvau samudgṛhya pṛthagutsāritau tathā / atha kruddho gaṇeśāya bhārgavaḥ paravīrahā / paraśvadhaṃ samādāya saprakṣeptuṃ samudyataḥ

हिन्दी अर्थ

त्रिशताक्षौहिणीसेनासेनान्योऽन्वगमंस्तदा ।

English

He seized both of them with his hands and pushed them away from each other.

अध्याय ७९

श्लोक 54

तं दृष्ट्वा गजाननो भृगुवरं क्रोधात्क्षिपन्तं त्वरा स्वात्मार्थं परशुं तदा निजकरेणोद्धृत्य वेगेन तु ।भूर्लोकं भुवः स्वरपि तस्योर्ध्वं महर्वैजनं लोकं चापि तपो ऽथ सत्यमपरं वैकुण्ठमप्यानयत्

taṃ dṛṣṭvā gajānano bhṛguvaraṃ krodhātkṣipantaṃ tvarā svātmārthaṃ paraśuṃ tadā nijakareṇoddhṛtya vegena tu / bhūrlokaṃ bhuvaḥ svarapi tasyordhvaṃ maharvaijanaṃ lokaṃ cāpi tapo 'tha satyamaparaṃ vaikuṇṭhamapyānayat

हिन्दी अर्थ

उल्लिखन्ति केतुजालैरंबरे घनमण्डलम्

English

He seized both of them with his hands and pushed them away from each other.

अध्याय ७९

श्लोक 55

तस्योर्ध्वं च विदर्शयन्भृगुवरं गोलोकमीशात्मजो निष्पात्याधरलोकसप्तक मपीत्थं दर्शयामास च ।उद्धृत्याथ ततो हि गर्भसलिले प्रक्षप्तमात्रं त्वरा भीतं प्राणपरिप्सुमानयदथो तत्रैव यत्रास्थितः

tasyordhvaṃ ca vidarśayanbhṛguvaraṃ golokamīśātmajo niṣpātyādharalokasaptaka mapītthaṃ darśayāmāsa ca / uddhṛtyātha tato hi garbhasalile prakṣaptamātraṃ tvarā bhītaṃ prāṇaparipsumānayadatho tatraiva yatrāsthitaḥ

हिन्दी अर्थ

पिबन्ति धूलिकाजालेरशेषानपि सागरात्

English

He seized both of them with his hands and pushed them away from each other.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmANDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Brahmanda Purana — Chapter 79
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.