Brahmanda Purana· Brahmāṇḍa Purāṇa
80
अध्याय 80 / 156

Book 2 - Adhyaya 42

56 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ56 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ८०

श्लोक 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते एकचत्वारिंशत्तमो ऽध्यायः ॥ ४१॥ वसिष्ठ उवाच एवं संभ्रामितो रामो गणाधीशेन भूपते ।हर्षशोकसमाविष्टो विचिन्त्यात्मपराभवम्

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya upoddhātapāde bhārgavacarite ekacatvāriṃśattamo 'dhyāyaḥ // 41// vasiṣṭha uvāca evaṃ saṃbhrāmito rāmo gaṇādhīśena bhūpate / harṣaśokasamāviṣṭo vicintyātmaparābhavam

हिन्दी अर्थ

इस रीति से भण्डासुर के द्वारा कहने पर उस कुटिलाक्ष ने परमा-

English

On seeing Ganesa stationed there unaffected and unconcerned in front of him, Rama became much infuriated. He hurled his axe at him.

अध्याय ८०

श्लोक 2

गणेशं चाभितो वीक्ष्य निर्विकारमवस्थितम् ।क्रोधाविष्टो भृशं भूत्वा प्राक्षिपत्स्वपरश्वधम्

gaṇeśaṃ cābhito vīkṣya nirvikāramavasthitam / krodhāviṣṭo bhṛśaṃ bhūtvā prākṣipatsvaparaśvadham

हिन्दी अर्थ

धिक मदोत्कट बलाहक प्रमुख सात सेनापतियों को बुलाया था ।८/ प्रथम तो वलाहक था--दूसरा सुचीमुख था--अस्य कालमुख था--विकर्ण-- विकटानन--करालायु और करकट--ये सात परमाधिक दीयंशाली थे। उन्होंने भण्डासुर को प्रणाम किया था ये युद्ध के कोतूहल में व सत

English

Perceiving that the axe had been givn to him by his father, GaneSa became desirous of maning it not to go in vain. Hence, he received it with his left tooth (tusk).

अध्याय ८०

श्लोक 3

गणेशस्त्वभिवीक्ष्याथ पित्रा दत्तं परश्वधम् ।अमोघं कर्त्तुकामस्तु वामे तं दशने ऽग्रहीत्

gaṇeśastvabhivīkṣyātha pitrā dattaṃ paraśvadham / amoghaṃ karttukāmastu vāme taṃ daśane 'grahīt

हिन्दी अर्थ

ये ।६-१०। कै सब कीकसा के पुत्र ये और सभी परस्पर में भाई घे। ये परस्पर में एक दूसरे के सहायक थे और फिर वे लड़ने के लिए नगर के अन्दर से निकलकर चले गये थे ।११। तीन सो अक्षौहिणी सेनाओं के सेनानीगण भी उस समय में उनके पीछे गये थे । ये अपनी ध्वजाओं के

English

Chopped off by the axe, the tusk fell on the ground, covered with blood like a mountain that fell on the ground when struck by Indra's thunderbolt.

अध्याय ८०

श्लोक 4

स तु दन्तः कुठारेण विच्छिन्नो भूतले ऽपतत् ।भुवि शोणितसंदिग्धो वज्राहत इवाचलः

sa tu dantaḥ kuṭhāreṇa vicchinno bhūtale 'patat / bhuvi śoṇitasaṃdigdho vajrāhata ivācalaḥ

हिन्दी अर्थ

जाल से धन मण्डल को उल्लिखित कर रहे शे ।१२। इन संग्रामिणियों के पेरों ने जो घात हो रहा था उससे भूतल विमदित हो रहा था । उस समय में इनकी सेनाओं के निगमन से इतनी धूलि उड़ रही थी कि सभी सागरों का जल सूख गया धा । इनके कदम-कदम पर भेरी-निःसाण-तम्पोट-पणव-

English

The Earth consisting of oceans, continents and mountains was tossed up due to the fall of the tooth, O protec- tor of the Earth. It shook and trembled. All people became

अध्याय ८०

श्लोक 5

दन्तपातेन विद्वस्ता साब्धिद्वीपधरा धरा ।चकंपे पृथिवीपाल लोकास्त्रासमुपागताः

dantapātena vidvastā sābdhidvīpadharā dharā / cakaṃpe pṛthivīpāla lokāstrāsamupāgatāḥ

हिन्दी अर्थ

आनक का परम घोर घोष हो रहा था और सम्पूर्ण विश्व को शंकायमान करते हुए गमन कर रहे थे । नभ का गुण शब्द है वह पूरा विशव शक्रमण हो रहा था

English

On hearing the crashing sound of the fall of the tooth as well as the chaotic uproar of the people raising a hue and cry, the sovereigns (of the world) Parvatl and Sankara came there.

अध्याय ८०

श्लोक 6

हाहाकारो महानासी द्देवानां दिवि पश्यताम् ।कार्त्तिकेयादयस्तत्र चुक्रुशुर्भृशमातुराः

hāhākāro mahānāsī ddevānāṃ divi paśyatām / kārttikeyādayastatra cukruśurbhṛśamāturāḥ

हिन्दी अर्थ

त्रिशताक्षोहिणीसेनां तां गृहीत्वा मदोद्धताः ।

English

In front of her, Parvatl saw Heramba (i.e. Ganesa) with bent snout and single tusk. She asked Skanda the reason thereof, saying — "What is this?"

अध्याय ८०

श्लोक 7

अथ कोलाहलं श्रुत्वा दन्तपातध्वनिं तथा ।पार्वतीशङ्करौ तत्र समाजग्मतुरीश्वरौ

atha kolāhalaṃ śrutvā dantapātadhvaniṃ tathā / pārvatīśaṅkarau tatra samājagmaturīśvarau

हिन्दी अर्थ

प्रवेष्ट्मिव विश्वस्मिन्केकसेयाः प्रतस्थिरे

English

On being asked by his mother, the Commander-in- chief of the Devas Skanda mentioned detailsjfrom the beginning to his mother, even as Rama was listening to it.

अध्याय ८०

श्लोक 8

हेरम्बं पुरतो दृष्ट्वा वक्रतुण्डैकदन्तिनम् ।पप्रच्छ स्कन्दं पार्वती किमेतदिति कारणम्

herambaṃ purato dṛṣṭvā vakratuṇḍaikadantinam / papraccha skandaṃ pārvatī kimetaditi kāraṇam

हिन्दी अर्थ

उद्दीष्तशस्त्रभरणाश्चेलुद्दीप्तोध्वेकेशिन:

English

On hearing the detailed report of the incident wholly, O king, Parvatl, the mother of all the worlds, became angry. She spoke to Sankara, her dear husband —

अध्याय ८०

श्लोक 9

स तु पृष्टस्तदा मात्रा सेनानीः सर्वमादितः ।वृत्तान्तं कथयामास मात्रे रामस्य शृण्वतः

sa tu pṛṣṭastadā mātrā senānīḥ sarvamāditaḥ / vṛttāntaṃ kathayāmāsa mātre rāmasya śṛṇvataḥ

हिन्दी अर्थ

सप्त लोकान्प्रमयितु' : पिताः पूर्वमुद्धताः ।

English

Protect this Bhargava, your excellent disciple, O Sambhu. He will execute all the tasks of yours, his excellent preceptor.

अध्याय ८०

श्लोक 10

सा श्रुत्वोदन्तमखिलं जगतां जननी नृप ।उवाच शङ्करं रुष्टा पार्वती प्राणनायकम्

sā śrutvodantamakhilaṃ jagatāṃ jananī nṛpa / uvāca śaṅkaraṃ ruṣṭā pārvatī prāṇanāyakam

हिन्दी अर्थ

भंडासुरेण महता जगद्विजयकारिणा

English

I shall not stay here, O lord, since I have been slighted and dishonoured by you. I shall go to the abode of my own father accompanied by both of my sons.

अध्याय ८०

श्लोक 11

पार्वत्युवाच अयं ते भार्गवः शंभो शिष्यः पुत्रः समो ऽभवत् ।त्वत्तोलब्ध्वा परं तेजो वर्म त्रैलोक्यजिद्विभो

pārvatyuvāca ayaṃ te bhārgavaḥ śaṃbho śiṣyaḥ putraḥ samo 'bhavat / tvattolabdhvā paraṃ tejo varma trailokyajidvibho

हिन्दी अर्थ

वलाहाकादि सप्त सेनापति वध वर्णन ३२१

English

O daughter of the mountain, O goddess of infinite good qualities, O lady of beautiful face that surpasses in beauty the moon, keep this son of Jamadagni on your lap. Let your lotus-like hands be placed on his head.

अध्याय ८०

श्लोक 12

कार्त्तवीर्यार्जुनं संख्ये जितवानूर्जितं नृपम् ।स्वकार्यं साधयित्वा तु प्रादात्तुभ्यं च दक्षिणाम्

kārttavīryārjunaṃ saṃkhye jitavānūrjitaṃ nṛpam / svakāryaṃ sādhayitvā tu prādāttubhyaṃ ca dakṣiṇām

हिन्दी अर्थ

सप्तलोकविमर्देन तेन इष्ट्वा महाबलाः ।

English

O goddess who removes the fear from worldly existence, O gentle lady with whom Sambhu sports about, O destroyer of sins O beautiful lady with the gait of an elephant, protect (Rama) who has ever fallen at your feet. Grant him boons even if he has committed sins.

अध्याय ८०

श्लोक 13

यत्ते सुतस्य दशन कुठारेण न्यपातयत् ।अनेनैव कृतार्थस्त्वं भविष्यसि न संशयः

yatte sutasya daśana kuṭhāreṇa nyapātayat / anenaiva kṛtārthastvaṃ bhaviṣyasi na saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

प्रोषिता ललितासैन्यं जेतुकामेन दुधिया

English

There are groups of Pramathas who are very strong and who have various forms and sizes. Since your son is the lord of those groups, he is glorified as GaneSa.

अध्याय ८०

श्लोक 14

त्वमिमं भार्गवं शम्भो रक्षान्तेवासिसत्तमम् ।तव कार्याणि सर्वाणि साधयिष्यति सद्गुरोः

tvamimaṃ bhārgavaṃ śambho rakṣāntevāsisattamam / tava kāryāṇi sarvāṇi sādhayiṣyati sadguroḥ

हिन्दी अर्थ

शक्तिसेनामभिमुखं सक्रोधरमभिदुद्रवुः

English

All the cosmic eggs ( Brakm&ntfas ) of the past, present and future are m him. Hence, he is called Lambodara,

अध्याय ८०

श्लोक 15

अह नैवात्र तिष्ठामि यत्त्वया विमता विभो ।पुत्राभ्यां सहिता यास्ये पितुः स्वस्य निकेतनम्

aha naivātra tiṣṭhāmi yattvayā vimatā vibho / putrābhyāṃ sahitā yāsye pituḥ svasya niketanam

हिन्दी अर्थ

देव्यास्तु सैनिक यत्र तत्र ते जग्मुरुद्धताः

English

Since his head, O gentle lady, had been cut off accidentally and the head of an elephant had been fitted therein, he is declared as Gaj&nana.

अध्याय ८०

श्लोक 16

संतो भुजिष्यातनयं सत्कुर्वन्त्यात्मपुत्रवत् ।भवता तु कृतोनैव सत्कारो वचसापि हि

saṃto bhujiṣyātanayaṃ satkurvantyātmaputravat / bhavatā tu kṛtonaiva satkāro vacasāpi hi

हिन्दी अर्थ

सैन्य च ललितादेव्याः सन्नद्धं शस्त्रभीषणम् ।

English

The moon that rose up on the fourth day (of the lunar fortnight) was cursed by Darbhin.1 Hence he became sick. But he was held up by this son of yours on his forehead. Therefore, he is remembered as Bhdlacandra.

अध्याय ८०

श्लोक 17

आत्मनस्तनयस्यास्य ततो यास्यामि दुःखिता ।वसिष्ठ उवाच एतच्छ्रुत्वा तु वचनं पार्वत्या भगवान्भवः

ātmanastanayasyāsya tato yāsyāmi duḥkhitā / vasiṣṭha uvāca etacchrutvā tu vacanaṃ pārvatyā bhagavānbhavaḥ

हिन्दी अर्थ

ये मद से उद्धत कंकसेय तोन सो अक्षोहिणी उस सेना को लेकर इस सम्पूर्ण विश्व में प्रवेश मानों कर रहे बे वहां से रबाना हुए ये ।१४। ये धारण किए हुए क्रोध से लाल हो रहे ये और सूर्यमण्डल के समान उद्दीप्त कंकट थे । ये शस्त्रों के आभरणों से परम उद्दीप्त गो और इनके दीप्त एवं

English

Formerly, on the eve of the battle between the Devas and the Asuras, he was worshipped by the groups of heaven-dwellers. He dispelled the obstacles of his worshippers. Therefore, he is remembered- as Vighnandiaka.

अध्याय ८०

श्लोक 18

नोवाच किञ्चिद्वचनं साधु वासाधु भूपते ।सस्मार मनसा कृष्णं प्रणतक्लेशनाशनम्

novāca kiñcidvacanaṃ sādhu vāsādhu bhūpate / sasmāra manasā kṛṣṇaṃ praṇatakleśanāśanam

हिन्दी अर्थ

ऊध्वंकेश शे ऐसे परम घोर ये वहाँ से चल दिये थो ।१६। सम्पूर्ण जगत के विजय करते बाले महान भण्डासुर के द्वारा परम उद्धत इनको समस्त सात लोफों का प्रमथन करने के लिए ही भेजा गया था ।१७। जीतने की कामना बाले सातों लोकों को विमदित करने वाले उसने अपनी दुष्ट बुद्धि से ही

English

Today, O gentle lady, he has been made Ekadanta (Having a single tusk) by this Rama after making the tusk fall off accidentally.

अध्याय ८०

श्लोक 19

गोलोकनाथं गोपीशं नानानुनयकोविदम् ।स्मृतमात्रो ऽथ भगवान् केशवः प्रणतार्त्तिहा ।आजगाम दयासिंधुर्भक्तवश्यो ऽखिलेश्वरः

golokanāthaṃ gopīśaṃ nānānunayakovidam / smṛtamātro 'tha bhagavān keśavaḥ praṇatārttihā / ājagāma dayāsiṃdhurbhaktavaśyo 'khileśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

महान बलवान इनको ललिता देवी की सेना में भेजा था ।१५। ये हाथों में छश्रों को ऊपर उठाते हुए रणस्थल में जा रहे भे ओर फिर शक्ति सेना से सामने बड़े ही क्रोध के साथ घावा बोल दिया था।१६। बार-बार किल- कारियों की ध्वतियों से दों दिशाओं को घोषित कर रहे थे तथा जहाँ

English

O beloved one of Hara, in a future creation of Brahma, his snout shall become bent. Hence, he is remembered by scholars as Vakralunda.

अध्याय ८०

श्लोक 20

मेघश्यामो विशदवदनो रत्नकेयूरहारो विद्युद्वासा मकरसदृशे कुण्डले संदधानः ।बर्हापीडं मणिगणयुतं बिभ्रदीषत्स्मितास्यो गोपीनाथो गदितसुयशाः कौस्तुभोद्भासिवक्षाः

meghaśyāmo viśadavadano ratnakeyūrahāro vidyudvāsā makarasadṛśe kuṇḍale saṃdadhānaḥ / barhāpīḍaṃ maṇigaṇayutaṃ bibhradīṣatsmitāsyo gopīnātho gaditasuyaśāḥ kaustubhodbhāsivakṣāḥ

हिन्दी अर्थ

पर देवी की सेना थी वहाँ पर उद्धत थे ।२०। ललिता देवी की सेना भी सन्नद्ध थी और शस्त्रास्त्रो से वह सेना परम भीषण थी । देवी की सेना भी अपनी भूकूटी तानकर कठोरता से शत्रु के समक्ष में हो गयी थी

English

Thus there are many names of your son, O Parvatl. On being remembered, they dispel sins of the three units of time (past, present, future).

अध्याय ८०

श्लोक 21

राधया सहितः श्रीमान् श्रीदाम्ना चापराजितः

rādhayā sahitaḥ śrīmān śrīdāmnā cāparājitaḥ

हिन्दी अर्थ

मुदृगरिण्यः पट्टिशिन्यः कोदंडिन्यस्तथापराः

English

On hearing these words uttered by the very noble- souled Krsna, Parvati, the goddess of all the worlds, the lady of splendid face, became surprised.

अध्याय ८०

श्लोक 22

मुष्णंस्तेजांसि सर्वेषां स्वरुचा ज्ञानवारिधिः ।अथैनमागतं दृष्ट्वा शिवः संहृष्टमानसः

muṣṇaṃstejāṃsi sarveṣāṃ svarucā jñānavāridhiḥ / athainamāgataṃ dṛṣṭvā śivaḥ saṃhṛṣṭamānasaḥ

हिन्दी अर्थ

अनेकाः शक्तयस्तीत्रा ललितासेन्यसंगताः ।

English

When Parvati did not offer any reply in the pre- sence of Siva, goddess Radha, identical with the eternal form of Siva spoke thus.

अध्याय ८०

श्लोक 23

प्रणिपत्य यथान्यायं पूजयामास चागतम् ।प्रवेश्याभ्यन्तरे वेश्मराधया सहितं विभुम्

praṇipatya yathānyāyaṃ pūjayāmāsa cāgatam / praveśyābhyantare veśmarādhayā sahitaṃ vibhum

हिन्दी अर्थ

आयातायात है दुश्व: पापिन्यो वनिताघमा: ।

English

In the heart of Siva, Visnu has assumed your form and in the heart of Visnu, Siva has assumed my form.2

अध्याय ८०

श्लोक 24

रत्नसिंहासने नम्ये सदारं स न्यवेशयत् ।थ तत्र गता देवी पार्वती तनयान्विता

ratnasiṃhāsane namye sadāraṃ sa nyaveśayat / tha tatra gatā devī pārvatī tanayānvitā

हिन्दी अर्थ

३२२ ब्रह्माण्ड पुराण

English

Like other Pur&nas, Bd. P. advocates the- identity of Siva and Vi*nu — a sort of a rapproachement between Vaifpavism and Saivism.

अध्याय ८०

श्लोक 25

ननाम चरणान्प्रभ्वोः पुत्राभ्यां सहिता मुदा ।थ रामो ऽपि तत्रैव गत्वा नमितकन्धरः

nanāma caraṇānprabhvoḥ putrābhyāṃ sahitā mudā / tha rāmo 'pi tatraiva gatvā namitakandharaḥ

हिन्दी अर्थ

मायापरिग्रहैदूरं मोहयंत्यो जडाशयान्

English

Like other Pur&nas, Bd. P. advocates the- identity of Siva and Vi*nu — a sort of a rapproachement between Vaifpavism and Saivism.

अध्याय ८०

श्लोक 26

पार्वत्याश्चरणोपान्ते पपाताकुलमानसः ।सा यदा नाभ्यनन्दत्तं भार्गवं प्रणतं पुरः

pārvatyāścaraṇopānte papātākulamānasaḥ / sā yadā nābhyanandattaṃ bhārgavaṃ praṇataṃ puraḥ

हिन्दी अर्थ

नेष्यामो भवतीरद्य प्रेतनाथनिकेतनम् ।

English

Like other Pur&nas, Bd. P. advocates the- identity of Siva and Vi*nu — a sort of a rapproachement between Vaifpavism and Saivism.

अध्याय ८०

श्लोक 27

तदोवाच जगन्नाथः पार्वतीं प्रीणयन्गिरा

tadovāca jagannāthaḥ pārvatīṃ prīṇayangirā

हिन्दी अर्थ

काचिच्चिच्छेद दं तयेंदरं कण्ठे पट्टिशपातनात् ।

English

Like other Pur&nas, Bd. P. advocates the- identity of Siva and Vi*nu — a sort of a rapproachement between Vaifpavism and Saivism.

अध्याय ८०

श्लोक 28

श्रीकृष्म उवाच अयि नगनं दिनि निन्दितचन्द्रमुखि त्वमिमं जमदग्निसुतम् ।नय निजहस्तसरोजसमर्पितम्स्तकमङ्कमनन्तगुणे

śrīkṛṣma uvāca ayi naganaṃ dini ninditacandramukhi tvamimaṃ jamadagnisutam / naya nijahastasarojasamarpitamstakamaṅkamanantaguṇe

हिन्दी अर्थ

काचिच्छक्तिः सुराराति मुक्तशक्तघायुधं रणे ।

English

Like other Pur&nas, Bd. P. advocates the- identity of Siva and Vi*nu — a sort of a rapproachement between Vaifpavism and Saivism.

अध्याय ८०

श्लोक 29

भवभयहारिणि शंभुविहारिणि कल्मषनाशिनि कुंभिगते ।तव चरणे पतितं सततं कृतकिल्बिषमप्यव देहि वरम्

bhavabhayahāriṇi śaṃbhuvihāriṇi kalmaṣanāśini kuṃbhigate / tava caraṇe patitaṃ satataṃ kṛtakilbiṣamapyava dehi varam

हिन्दी अर्थ

लूनतछक्तिनैकेन बाणेन व्यलुनीत च

English

Like other Pur&nas, Bd. P. advocates the- identity of Siva and Vi*nu — a sort of a rapproachement between Vaifpavism and Saivism.

अध्याय ८०

श्लोक 30

श्रुणु देवि महाभागे वेदोक्तं वचनं मम ।यच्छ्रुत्वा हर्षिता नूनं भविष्यसि न संशयः ।विनायकस्ते तनयो महात्मा महतां महान्

śruṇu devi mahābhāge vedoktaṃ vacanaṃ mama / yacchrutvā harṣitā nūnaṃ bhaviṣyasi na saṃśayaḥ / vināyakaste tanayo mahātmā mahatāṃ mahān

हिन्दी अर्थ

हे मुने ! उनमें कुछ तो पाशधारिणी थीं--कुछ मुसलों को ग्रहण किये थीं--दूसरी चक्र धारिणी थीं--कुछ के पास मुद्गर थे तो कुछ पट्टिश लिये थीं तथा कुछ धनुष ग्रहण किये थीं ।२२। ललिता की सेना में संगत अनेक प्रकार की शक्तियाँ थीं । वे सहस्रों की संख्या में वहाँ पर समापतित

English

Like other Pur&nas, Bd. P. advocates the- identity of Siva and Vi*nu — a sort of a rapproachement between Vaifpavism and Saivism.

अध्याय ८०

श्लोक 31

यं कामः क्रोध उद्वेगो भयं नाविशते कदा ।वेदस्मृतिपुराणेषु संहितासु च भामिनि

yaṃ kāmaḥ krodha udvego bhayaṃ nāviśate kadā / vedasmṛtipurāṇeṣu saṃhitāsu ca bhāmini

हिन्दी अर्थ

हो गयीं थी मानो हैत्यों के सागरों का पान ही कर रही थी ।२३। हैत्यगण कह रहे ये--हे दुष्टाओ ! तुम नारियों में महान अधम हो--आओ ! तुम पापिनी हो। जो जड़ आशयों बाले हैं उनको ही तुम लोग अपनी माया के परिग्रहों से मोहित कर लिया करती हो ।२४। आज तो हम लोग तुम सबको

English

Like other Pur&nas, Bd. P. advocates the- identity of Siva and Vi*nu — a sort of a rapproachement between Vaifpavism and Saivism.

अध्याय ८०

श्लोक 32

नामान्यस्योपदिष्टानि सुपुण्यानि महात्मभिः ।यानि तानि प्रवक्ष्यामि निखिलाघहराणि च

nāmānyasyopadiṣṭāni supuṇyāni mahātmabhiḥ / yāni tāni pravakṣyāmi nikhilāghaharāṇi ca

हिन्दी अर्थ

प्रमराज के घर पर पहुँचा देंगे । हमारे पास ऐसे अत्यन्त भीषण वाण हैं जो फूत्कार मारते हुए भुजंगों के ही तुल्य हैं उन्हीं से तुम मृत्यु प्राप्त करोगी । इस तरह से शक्तियों को भत्संना देते हुए ही उन दानवों ने युद्ध किया था ।२५। किसी शक्ति ने देत्येस्द्र के कष्ठ को पट्टिश के प्रहार ते काट दिया था।

English

Like other Pur&nas, Bd. P. advocates the- identity of Siva and Vi*nu — a sort of a rapproachement between Vaifpavism and Saivism.

अध्याय ८०

श्लोक 33

प्रमथानां गणा ये च नानारूपा महाबलाः ।तेषामीशस्त्वयं यस्माद्गणेशस्तेन कीर्त्तितः

pramathānāṃ gaṇā ye ca nānārūpā mahābalāḥ / teṣāmīśastvayaṃ yasmādgaṇeśastena kīrttitaḥ

हिन्दी अर्थ

काटने से जो उसके कण्ठ से रुधिर निकला था वह ऊपर की ओर गया था ।२६। वहाँ पर बहुत से गिद्ध लगे हुए थे जिन्होने एक मण्डल सा बना लिया था। उन्हीं के द्वारा यमराज का एक छत्र सा बन गया था ।२७। किसी शक्ति ने रण में मुक्त शक्‍्त्यायुध देत्य को एक ही वाण के द्वारा काट दिया

English

Like other Pur&nas, Bd. P. advocates the- identity of Siva and Vi*nu — a sort of a rapproachement between Vaifpavism and Saivism.

अध्याय ८०

श्लोक 34

भूतानि च भविष्याणि वर्त्तमानानि यानि च ।ब्रह्माण्डान्यखिलान्येव यस्मिंल्लंबोदरः स तु

bhūtāni ca bhaviṣyāṇi varttamānāni yāni ca / brahmāṇḍānyakhilānyeva yasmiṃllaṃbodaraḥ sa tu

हिन्दी अर्थ

एका तु गजमारूढा कस्यचिद्वैत्यदुर्मते: । उरः स्थले स्वकरिणा वप्राघातमशिक्षयत्

English

Like other Pur&nas, Bd. P. advocates the- identity of Siva and Vi*nu — a sort of a rapproachement between Vaifpavism and Saivism.

अध्याय ८०

श्लोक 35

यः स्थिरो देवयोगेन च्छिन्नं संयोजितं पुनः ।गजस्य शिरसा देवितेन प्रोक्तो गजाननः

yaḥ sthiro devayogena cchinnaṃ saṃyojitaṃ punaḥ / gajasya śirasā devitena prokto gajānanaḥ

हिन्दी अर्थ

चलाहाकादि सप्त सेनापयि वध वर्णन ३२३

English

Like other Pur&nas, Bd. P. advocates the- identity of Siva and Vi*nu — a sort of a rapproachement between Vaifpavism and Saivism.

अध्याय ८०

श्लोक 36

चतुर्थ्यामुदितश्चन्द्रो दर्भिणा शप्त आतुरः ।अनेन विधृतो भाले भालचन्द्रस्ततः स्मृतः

caturthyāmuditaścandro darbhiṇā śapta āturaḥ / anena vidhṛto bhāle bhālacandrastataḥ smṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

काचित्प्रतिमटारूढं दंतिनं कुम्मसीमनि ।

English

Like other Pur&nas, Bd. P. advocates the- identity of Siva and Vi*nu — a sort of a rapproachement between Vaifpavism and Saivism.

अध्याय ८०

श्लोक 37

शप्तः पुरा सप्तभिस्तु मुनिभिः संक्षयं गतः ।जातवेदा दीपितो ऽभूद्येनासौशूर्पकर्मकः

śaptaḥ purā saptabhistu munibhiḥ saṃkṣayaṃ gataḥ / jātavedā dīpito 'bhūdyenāsauśūrpakarmakaḥ

हिन्दी अर्थ

करशुक्तेन चक्रेण कस्यचिद्वेववरिण: ।

English

Like other Pur&nas, Bd. P. advocates the- identity of Siva and Vi*nu — a sort of a rapproachement between Vaifpavism and Saivism.

अध्याय ८०

श्लोक 38

पुरा देवासुरे युद्धे पूजितो दिविषद्गणैः ।विघ्नं निवारयामास विघ्ननाशस्ततः स्मृतः

purā devāsure yuddhe pūjito diviṣadgaṇaiḥ / vighnaṃ nivārayāmāsa vighnanāśastataḥ smṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

कृपाणपद्मा रोमाल्यां स्वकीयायां मुद व्यधात्

English

Like other Pur&nas, Bd. P. advocates the- identity of Siva and Vi*nu — a sort of a rapproachement between Vaifpavism and Saivism.

अध्याय ८०

श्लोक 39

अद्यायं देवि रामेण कुठारेण निपात्य च ।दशनं दैवतो भद्रे ह्येकदन्तः कृतो ऽमुना

adyāyaṃ devi rāmeṇa kuṭhāreṇa nipātya ca / daśanaṃ daivato bhadre hyekadantaḥ kṛto 'munā

हिन्दी अर्थ

काचिन्मुदगरपातेन चूर्णयित्वा विरोधिनः ।

English

Like other Pur&nas, Bd. P. advocates the- identity of Siva and Vi*nu — a sort of a rapproachement between Vaifpavism and Saivism.

अध्याय ८०

श्लोक 40

भविष्यत्यथ पर्याये ब्रह्मणो हरवल्लभे ।वक्रीभविष्यत्तुण्डत्वाद्वक्रतुण्डः स्मृतो बुधैः

bhaviṣyatyatha paryāye brahmaṇo haravallabhe / vakrībhaviṣyattuṇḍatvādvakratuṇḍaḥ smṛto budhaiḥ

हिन्दी अर्थ

अभ्यंतरं शत्तिसेना द॑ त्यानां प्रविवेश ह ।

English

Like other Pur&nas, Bd. P. advocates the- identity of Siva and Vi*nu — a sort of a rapproachement between Vaifpavism and Saivism.

अध्याय ८०

श्लोक 41

एवं तवास्य पुत्रस्य संति नामानि पार्वति ।स्मरणात्पापहारीणि त्रिकालानुगतान्यपि

evaṃ tavāsya putrasya saṃti nāmāni pārvati / smaraṇātpāpahārīṇi trikālānugatānyapi

हिन्दी अर्थ

प्रविवेश च देत्यानां सेना शक्तिबलांतरम्

English

Like other Pur&nas, Bd. P. advocates the- identity of Siva and Vi*nu — a sort of a rapproachement between Vaifpavism and Saivism.

अध्याय ८०

श्लोक 42

अस्मात्त्रयोदशीकल्पात्पूर्वस्मिन्दशमीभवे ।मयास्मै तु वरो दत्तः सर्गदेवाग्रपूजने

asmāttrayodaśīkalpātpūrvasmindaśamībhave / mayāsmai tu varo dattaḥ sargadevāgrapūjane

हिन्दी अर्थ

एक शक्ति हाथी पर समारूढ़ होकर युद्ध कर रही थी और उसने दुष्ट बुद्धि वाले देत्य के उरःस्थल में अपने हाथी के द्वारा वप्नाघात की शिक्षा दी थी ।२६। किसी शक्ति ने उस हाथी के जिस पर प्रतिभट बैठा हुआ था, कुम्भ स्थल में खंग का प्रहार किया था और उस हाथी के स्वप्रिय को मार

English

Like other Pur&nas, Bd. P. advocates the- identity of Siva and Vi*nu — a sort of a rapproachement between Vaifpavism and Saivism.

अध्याय ८०

श्लोक 43

जातकर्मादिसंस्कारे गर्भाधानादिके ऽपि च ।यात्रायां च वणिज्यादौ युद्धे देवार्चने शुभे

jātakarmādisaṃskāre garbhādhānādike 'pi ca / yātrāyāṃ ca vaṇijyādau yuddhe devārcane śubhe

हिन्दी अर्थ

डाला था।३०। अपने हाथ से छोड़े हुए चक्र के द्वारा किसी असुर के धनुष के दो दुकड़े करके स्वञ्ज की प्रतिमा बना दी थो ।३१। अन्य शक्ति के तीण शरों से विरोधियों का वघ कर दिया था । कृपाण पद्मा ने अपनी रोमालि में मुद किया या ।३२। किसी शक्ति ते मुद्गर के प्रहार से विरोधियों का

English

Like other Pur&nas, Bd. P. advocates the- identity of Siva and Vi*nu — a sort of a rapproachement between Vaifpavism and Saivism.

अध्याय ८०

श्लोक 44

संकष्टे काम्यसिद्ध्यर्थं पूजयेद्यो गजाननम् ।तस्य सर्वाणि कार्याणि सिद्ध्यन्त्येव न संशयः

saṃkaṣṭe kāmyasiddhyarthaṃ pūjayedyo gajānanam / tasya sarvāṇi kāryāṇi siddhyantyeva na saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

चूर्ण किया था। उस ने अपने रथ के पहिए के नितम्ब का उसके द्वारा मुद किया था अर्थात् आनन्द प्राप्त किया था ।३३। किसी दानवो के स्वामी के रथ के कूबर को अपने उग्र खग के द्वारा छेदन करती हुई अपनी प्रीति का विस्तार किया शा ।३४। शक्ति की सेना दॅत्यों के अन्दर प्रवेश कर गयो

English

Like other Pur&nas, Bd. P. advocates the- identity of Siva and Vi*nu — a sort of a rapproachement between Vaifpavism and Saivism.

अध्याय ८०

श्लोक 45

वसिष्ठ उवाच इत्युक्तं तु समाकर्ण्य कृष्णेन सुमहात्मना ।पार्वती जगतां नाथा विस्मितासीच्छुभानना

vasiṣṭha uvāca ityuktaṃ tu samākarṇya kṛṣṇena sumahātmanā / pārvatī jagatāṃ nāthā vismitāsīcchubhānanā

हिन्दी अर्थ

शी और दुधंर वेत्यों की सेना भी शक्ति सेना के भीतर प्रवेश कर गयी थी

English

Like other Pur&nas, Bd. P. advocates the- identity of Siva and Vi*nu — a sort of a rapproachement between Vaifpavism and Saivism.

अध्याय ८०

श्लोक 46

यदा नैवोत्तरं प्रादात्पार्वती शिवसन्निधौ ।तदा राधाब्रवीद्देवीं शिवरूपा सनातनी

yadā naivottaraṃ prādātpārvatī śivasannidhau / tadā rādhābravīddevīṃ śivarūpā sanātanī

हिन्दी अर्थ

संकुलाकारतां प्राच्तो दरुद्ककालेऽभवत्तदा

English

Like other Pur&nas, Bd. P. advocates the- identity of Siva and Vi*nu — a sort of a rapproachement between Vaifpavism and Saivism.

अध्याय ८०

श्लोक 47

श्रीराधोवाच ।प्रकृतिः पुरुषश्चोभावन्योन्याश्रयविग्रहौ ।द्विधा भिन्नौ प्रकाशेते प्रपञ्चे ऽस्मिन् यथा तथा

śrīrādhovāca / prakṛtiḥ puruṣaścobhāvanyonyāśrayavigrahau / dvidhā bhinnau prakāśete prapañce 'smin yathā tathā

हिन्दी अर्थ

ैरश ब्रह्माण्ड पुराण

English

Like other Pur&nas, Bd. P. advocates the- identity of Siva and Vi*nu — a sort of a rapproachement between Vaifpavism and Saivism.

अध्याय ८०

श्लोक 48

त्वं चाहमावयोर्देवि भेदो नैवास्ति कश्चन ।विष्णुस्त्वमहमेवास्मि शिवो द्विगुणतां गतः

tvaṃ cāhamāvayordevi bhedo naivāsti kaścana / viṣṇustvamahamevāsmi śivo dviguṇatāṃ gataḥ

हिन्दी अर्थ

हैत्यानां करिणो मत्ता महाक्कोडा इवाभवन्

English

Like other Pur&nas, Bd. P. advocates the- identity of Siva and Vi*nu — a sort of a rapproachement between Vaifpavism and Saivism.

अध्याय ८०

श्लोक 49

शिवस्य हृदये विष्णुर्भवत्या रूपमास्थितः ।मम रूपं समास्थाय विष्णोश्च हृदये शिवः

śivasya hṛdaye viṣṇurbhavatyā rūpamāsthitaḥ / mama rūpaṃ samāsthāya viṣṇośca hṛdaye śivaḥ

हिन्दी अर्थ

एवं परवृत्ते समरे वीराणां च भयंकरे ।

English

Like other Pur&nas, Bd. P. advocates the- identity of Siva and Vi*nu — a sort of a rapproachement between Vaifpavism and Saivism.

अध्याय ८०

श्लोक 50

एष रामो महाभागे वैष्णवः शैवतां गतः ।गणेशो ऽयं शिवः साक्षाद्वैष्णवत्वं समास्थितः

eṣa rāmo mahābhāge vaiṣṇavaḥ śaivatāṃ gataḥ / gaṇeśo 'yaṃ śivaḥ sākṣādvaiṣṇavatvaṃ samāsthitaḥ

हिन्दी अर्थ

अशक्ये स्मतु मग्यंतं कातरत्ववतां नृणाम् ।

English

Like other Pur&nas, Bd. P. advocates the- identity of Siva and Vi*nu — a sort of a rapproachement between Vaifpavism and Saivism.

अध्याय ८०

श्लोक 51

एतयोरोवयोः प्रभवोश्चापि भेदो न दृश्यते ।एवामुक्त्वा तु सा राधा क्रोडे कृत्वा गजाननम्

etayorovayoḥ prabhavoścāpi bhedo na dṛśyate / evāmuktvā tu sā rādhā kroḍe kṛtvā gajānanam

हिन्दी अर्थ

बलाहको महाग्रुधं वज्त्रतीक्षणमुखादिकम् ।

English

Like other Pur&nas, Bd. P. advocates the- identity of Siva and Vi*nu — a sort of a rapproachement between Vaifpavism and Saivism.

अध्याय ८०

श्लोक 52

मूर्ध्न्युपाघ्राय पस्पर्श स्वहस्तेन कपोलके ।स्पृष्टमात्रे कपोले तु क्षतं पूर्त्तिमुदागतम्

mūrdhnyupāghrāya pasparśa svahastena kapolake / spṛṣṭamātre kapole tu kṣataṃ pūrttimudāgatam

हिन्दी अर्थ

कालदण्डोपमं जंघाकांडे चंडपराक्रमम्

English

Like other Pur&nas, Bd. P. advocates the- identity of Siva and Vi*nu — a sort of a rapproachement between Vaifpavism and Saivism.

अध्याय ८०

श्लोक 53

पार्वती मुप्रसन्नाभूदनुनीताथ राधया ।पादयोः पतितं राममुत्थाप्य निजपाणिना

pārvatī muprasannābhūdanunītātha rādhayā / pādayoḥ patitaṃ rāmamutthāpya nijapāṇinā

हिन्दी अर्थ

धूमवदूसराकारं पक्षभ्षेपभयंकरम् ।॥

English

Like other Pur&nas, Bd. P. advocates the- identity of Siva and Vi*nu — a sort of a rapproachement between Vaifpavism and Saivism.

अध्याय ८०

श्लोक 54

क्रोडीचकार सुप्रीता मूर्ध्न्यु पाघ्राय पार्वती ।एवं तयोस्तु सत्कारं दृष्ट्वा रामगणेशयोः

kroḍīcakāra suprītā mūrdhnyu pāghrāya pārvatī / evaṃ tayostu satkāraṃ dṛṣṭvā rāmagaṇeśayoḥ

हिन्दी अर्थ

नीर और क्षीर के ही समान शक्ति सेना ओर असुरों की सेना एक- दम मिल गयीं थौं । उस समय में युद्ध काल में संकुलाकारता को प्राप्त हो गया था ।३६। शक्तियों के खंगों के पात से देत्यों के गज कटी हुई सूड और दांतों वाले हो गये ये और बे मत्त महान् क्रीड़ों के तुल्य ही हो गये थे

English

Like other Pur&nas, Bd. P. advocates the- identity of Siva and Vi*nu — a sort of a rapproachement between Vaifpavism and Saivism.

अध्याय ८०

श्लोक 55

कृष्णः स्कन्दमुपाकृष्य स्वाङ्के प्रेम्णा न्यवेशयत् ।अथ शंभुरपि प्रीतः श्रीदामानम् पस्थितम्

kṛṣṇaḥ skandamupākṛṣya svāṅke premṇā nyaveśayat / atha śaṃbhurapi prītaḥ śrīdāmānam pasthitam

हिन्दी अर्थ

।३७। इस प्रकार से वीरों का युद्ध प्रवृत्त हुआ था जो कि कातरता को प्राप्त होने वाले मनुष्य तो उसका स्मरण करने में भी सवंथा असमर्थ हैं और भीषणों का वह शस्त्रों का व्यापार भी महान् भीषण तथा दुर्गम था

English

Like other Pur&nas, Bd. P. advocates the- identity of Siva and Vi*nu — a sort of a rapproachement between Vaifpavism and Saivism.

अध्याय ८०

श्लोक 56

स्वोत्संगे स्थापयामास प्रेम्णा मत्कृत्य मानदः

svotsaṃge sthāpayāmāsa premṇā matkṛtya mānadaḥ

हिन्दी अर्थ

बलाहक महागरृध्र--वज्ञतीक्ष्ण मुख आदिक-कालदण्डोपम--जंघा काण्ड में प्रचण्ड पराक्रम-संसार गुप्त नाम वाला आगे पूर्व में समुत्थित हुआ था । उसका धूम की तरह धूसर आकार घा और पंखों को जब क्षेपण करता था तब बहुत भयंकर हो जाता था ।३६-४०। वह युद्ध करने में दुमंद अनेक

English

Like other Pur&nas, Bd. P. advocates the- identity of Siva and Vi*nu — a sort of a rapproachement between Vaifpavism and Saivism.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmANDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Brahmanda Purana — Chapter 80
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.