Brahmanda Purana· Brahmāṇḍa Purāṇa
90
अध्याय 90 / 156

Book 2 - Adhyaya 52

43 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ43 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ९०

श्लोक 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे सगरचरिते ऽसमञ्जसत्यागो नामैकपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः ॥ ५१॥ जैमिनिरुवाच त्यक्त्वा पुत्रं स धर्मात्मा सगरः प्रेम तद्गतम् ।धर्मशीले तदा वाले चकारांशुमति प्रभुः

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya upoddhātapāde sagaracarite 'samañjasatyāgo nāmaikapañcāśattamo 'dhyāyaḥ // 51// jaiminiruvāca tyaktvā putraṃ sa dharmātmā sagaraḥ prema tadgatam / dharmaśīle tadā vāle cakārāṃśumati prabhuḥ

हिन्दी अर्थ

यहस्क्री समागत्य हठान्निहंति सुभटानृणे

English

"After banishing his son, *he virtuous-souled Lord Sagara transferred his love for him to the child Aiiuhiman whose conduct was righteous.

अध्याय ९०

श्लोक 2

एतस्मिन्नेव काले तु सुमत्यास्तनया नृप ।ववृधुः सघशः सर्वे परस्परमनुव्रताः

etasminneva kāle tu sumatyāstanayā nṛpa / vavṛdhuḥ saghaśaḥ sarve parasparamanuvratāḥ

हिन्दी अर्थ

इत्युक्ते तेन दंत्येन पुत्रशोको व्यमुच्यत ।

English

At the very same time, O king, the sons of Sumati grew up collectively. All of them were amiable, devoted and faithful to one another.

अध्याय ९०

श्लोक 3

वज्रसंहननाः क्रूरा निर्दया निरपत्रपाः ।अधर्मशीला नितरामेकघर्माण एव च

vajrasaṃhananāḥ krūrā nirdayā nirapatrapāḥ / adharmaśīlā nitarāmekagharmāṇa eva ca

हिन्दी अर्थ

भंडेन चंडकालाम्निसदृशः क्रोध आदधे

English

They had adamantine bodies. They were cruel, merci- less and shameless. They were habitually evil in their activities. They had the same nature and characteristics.

अध्याय ९०

श्लोक 4

एककार्याभिनिरताः क्रोधना मूढचेतसः ।अधृष्याः सर्वभूतानां जनोपद्रवकारिणः

ekakāryābhiniratāḥ krodhanā mūḍhacetasaḥ / adhṛṣyāḥ sarvabhūtānāṃ janopadravakāriṇaḥ

हिन्दी अर्थ

आप लोगों के जन्म मैंने पूर पुष्यों के द्वारा ही प्राप्त किये थे आज आप सबका विनाश हो गया है अब तो मैं भी विनष्ट हो हो गया है ।७। हे

English

They co-operated in doing simultaneously the same work. They were deluded in their minds. They were easily irritable. They could not be easily assailed by any living being. They regularly harassed the people.

अध्याय ९०

श्लोक 5

विनयाचा रसन्मार्गनिरपेक्षाः समन्ततः ।बबाधिरे जगत्सर्वमसुरा इव कामतः

vinayācā rasanmārganirapekṣāḥ samantataḥ / babādhire jagatsarvamasurā iva kāmataḥ

हिन्दी अर्थ

खोटी तकदीर बाला हो गया ह । इस तरह से बह शोक से ग्रस्त हो गया था और माथे के बालों को खोलकर प्रजाप कर रहा था । उसको मूर्च्छा हो गयी थी और उसकी हूदयगति लुप्त हो गयी थी--बह फिर नृपासन से नीचे गिर पड़ाथा ।६। फिर विणुक-बिफङ्ग और कूटिलकमों ने उस संसद में

English

They had no concern for humility, good conduct or the path of virtue. They harassed the entire world around as they pleased, like Asuras.

अध्याय ९०

श्लोक 6

विध्वस्तयज्ञसन्मार्गं भुवनं तैरुपद्रुतम् ।निःस्वाध्याय वषट्कारं बभूवार्तं विशेषतः

vidhvastayajñasanmārgaṃ bhuvanaṃ tairupadrutam / niḥsvādhyāya vaṣaṭkāraṃ babhūvārtaṃ viśeṣataḥ

हिन्दी अर्थ

भाग्य के कुटिसाओं को कहते हुए भण्डासुर को आश्वासन दिया था

English

Attacked and tormented by them, the whole world became distressed and unhappy in particular with Yajnas and paths of virtue destroyed. The people could not have their regular self-study of the Vedas nor could they perform holy rites by uttering the Vakdra mantra.

अध्याय ९०

श्लोक 7

विध्वस्यमाने सुभृशं सागरैर्वरदर्पितैः ।प्रक्षोभं परमं जग्मुर्देवासुरमहोरगाः

vidhvasyamāne subhṛśaṃ sāgarairvaradarpitaiḥ / prakṣobhaṃ paramaṃ jagmurdevāsuramahoragāḥ

हिन्दी अर्थ

'बिशुक ने कहा-हे स्वामिन् ! आप सामान्य मानव के ही समान शोक के वश में वयों प्राप्त हो गये हैं। महान संग्राम में मरे हुए पुत्रो की ओर कया बात कर रहे हैं ।११। वीरों का तो यह युद्ध करते हुए मर जाना धामिक मार्ग ही है और यह निरन्तर होते वाला है । जो युद्ध में मृत्यु को प्राप्त

English

The earth overwhelmed by the ocean began to quake though its name is Acald (immovable). There was a break and hindrance in the penance and abstract meditation of the ascetics.

अध्याय ९०

श्लोक 8

धरासा सागराक्रान्ता न चलापि तदा चला ।तपः समाधिभङ्गश्च प्रबभूव तपस्विनाम्

dharāsā sāgarākrāntā na calāpi tadā calā / tapaḥ samādhibhaṅgaśca prababhūva tapasvinām

हिन्दी अर्थ

होते हैं बह तो उनकी मृत्यू शोच करने के योग्य नहीं हुआ करती है प्रत्युत पूजित ही हुआ करती है।१२। केवल मही. बात शल्य के समान मसाको

English

Depr ved of the Havya and Kavya offerings, the Devas and the Pitrs became oppressed by great sorrow. They went to the abode of Brahma.

अध्याय ९०

श्लोक 9

हव्यकव्यपरिभ्रष्टास्त्रिदशाः पितृभिः सह ।दुःशेन महाताविष्टा विरिञ्जभवनं ययुः

havyakavyaparibhraṣṭāstridaśāḥ pitṛbhiḥ saha / duḥśena mahātāviṣṭā viriñjabhavanaṃ yayuḥ

हिन्दी अर्थ

३७० ब्रह्माण्ड पुराथ

English

After going there, the Devas with Sarva* (prob. Sakra) at their head, duly reported to him the entire activities of the sons of Sagara.

अध्याय ९०

श्लोक 10

तत्र गत्वा यथान्यायं देवाः शर्वपुरोगमाः ।शशंसुः सकलं तस्मै सागराणां विचेष्टितम्

tatra gatvā yathānyāyaṃ devāḥ śarvapurogamāḥ / śaśaṃsuḥ sakalaṃ tasmai sāgarāṇāṃ viceṣṭitam

हिन्दी अर्थ

बोडा दे रहोव्है कि स्त्री ने आकर युद्ध में बड़े-बड़े योधाओं का हनन किया है ।१३। उस देत्य के द्वारा ऐसा कहने पर भण्ड ने पुत्रों के शोक का त्याग कर दिया था ओर फिर भण्ड ने प्रचण्ड कालाग्नि के समान क्रोध किया

English

— "O Devas, listen, attentively to my words. Welfare unto you. There is no doubt that the sons of Sagara will be destroyed ere long.

अध्याय ९०

श्लोक 11

तच्छ्रत्वा वचनं तेषां ब्रह्मा लोकपितामहः ।क्षणमन्तर्मना भूत्वा जगाद सुरसत्तमः

tacchratvā vacanaṃ teṣāṃ brahmā lokapitāmahaḥ / kṣaṇamantarmanā bhūtvā jagāda surasattamaḥ

हिन्दी अर्थ

स कोारिकषप्रमुदधृत्य खड्गमुग्रं यमोपमम् ।

English

Hence, O excellent Suras, what lam going to say for your welfare should now be carried out by all of you without any slackness.

अध्याय ९०

श्लोक 12

देवाःशृणुत भद्रं वो वाणीमवहिता मम ।विनङ्क्ष्यन्त्यचिरेमैव सागरा नात्र संशयः

devāḥśṛṇuta bhadraṃ vo vāṇīmavahitā mama / vinaṅkṣyantyaciremaiva sāgarā nātra saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

न तदर्थ कार्यः स्वामिन्संभ्रम ईहण ।

English

The holy lord Kapila, the most excellent among victorious ones, the most exalted among the leading Yogins, is born on the earth with a partial power of Visnu, for the welfare of the universe.

अध्याय ९०

श्लोक 13

कालं कञ्चित्प्रतीक्षध्वं तेन सर्वं नियम्यते ।निमित्तमात्रमन्यत्तु स एव सकलेशिता

kālaṃ kañcitpratīkṣadhvaṃ tena sarvaṃ niyamyate / nimittamātramanyattu sa eva sakaleśitā

हिन्दी अर्थ

अधरोत्तरमेवैतत्त्रेलोक्यं करवाम वा ।

English

At my behest, all of you go to the leading sage Kapila. Stand near him wishing for the conclusion of his meditation.

अध्याय ९०

श्लोक 14

तस्माद्युष्मद्धितार्थाय यद्वक्ष्यामि सुरोत्तमाः ।सर्वैर्भवद्भिरधुना तत्कर्त्तव्यमतं द्रितैः

tasmādyuṣmaddhitārthāya yadvakṣyāmi surottamāḥ / sarvairbhavadbhiradhunā tatkarttavyamataṃ dritaiḥ

हिन्दी अर्थ

उसने यमराज के तुल्य अपने ड्ग को म्यान से निकाल लिया था जो बड़ा होडुवग्र या। उक्षन अपने नेत्रों को फलाया था और वह तेज से ज्वलित हो गया था ।१५। युद्ध में बन्धुओ के सहित इसी समय में इस खड्ग से उस दुष्टा के खण्ड-२ करके युद्ध में श्रम को प्राप्त करू'गा

English

At the close of his abstract meditation, you will bow down to him and tell him your purpose in full. He will do what is conducive to your welfare.

अध्याय ९०

श्लोक 15

विष्णोरंशेन भगवान्कपिलो जयतां वरः ।जातो जगद्धितार्थाय योगीन्द्रप्रवरो भुवि

viṣṇoraṃśena bhagavānkapilo jayatāṃ varaḥ / jāto jagaddhitārthāya yogīndrapravaro bhuvi

हिन्दी अर्थ

इस तरह से रोष से उसका वर्ण स्खलित हो गया था ओर वह सपे के ही तुल् निःश्वास ले रहा था । बह एक मत्त पुरुष के ही समान अपने खड्ग को हिलांता हुआ वहां से चल दिया था ।१७। सभो सम्श्रान्त दानवों ने "उसको राक. दिया था और अत्यधिक कोध से जलते हुए उन्होंने ललिता के

English

O excellent Devas, do something whereby a break in the abstract meditation cf the sage can be caused through the sons of Sagara* \

अध्याय ९०

श्लोक 16

अगस्त्यपीतसलिले दिव्यवर्षशतावधि ।ध्यायन्नास्ते ऽधुनांऽभोधावेकान्ते तत्र कुत्र चित्

agastyapītasalile divyavarṣaśatāvadhi / dhyāyannāste 'dhunāṃ'bhodhāvekānte tatra kutra cit

हिन्दी अर्थ

अति वचन कहने का आरम्भ कर्क दिया या ।१५। है स्वामितु ! उसके लिए आपको ऐसा सम्भ्रव नही करना चाहिए। हम लोभ अपने बलों से समन्वित

English

On being told thus by him, the Devas bowed down to Brahma and went to Kapila, the most excellent among the Brahmanas; with palms joined in reverence, they spoke to him: —

अध्याय ९०

श्लोक 17

गत्वा यूयं ममादेशात्कपिलं मुनिपुङ्गवम् ।ध्यानाव सानमिच्छन्तस्तिष्ठध्वं तदुपह्वरे

gatvā yūyaṃ mamādeśātkapilaṃ munipuṅgavam / dhyānāva sānamicchantastiṣṭhadhvaṃ tadupahvare

हिन्दी अर्थ

होकर रण करने का उत्साह करते हैं ।१६। आपको सामान्य भी आशो पाकर हम लोग सम्पूर्ण भुवन का मर्दन करने में हठ से समर्थ हैं । उस मुग्ध भामिनी को तो बात हो क्या है । अर्थात वह विचारी तारी हमारे सामने बहुत ही तुच्छ ह।२०। क्या हम सातों सागरों का चूष डालें अथवा समस्त

English

"Be pleased with us, O excellent sage. We have

अध्याय ९०

श्लोक 18

समाधिविरतौ तस्य स्वाभिप्रायमशेषतः ।नत्वा तस्मै वदिष्यध्वं स वः श्रेयो विधास्यति

samādhiviratau tasya svābhiprāyamaśeṣataḥ / natvā tasmai vadiṣyadhvaṃ sa vaḥ śreyo vidhāsyati

हिन्दी अर्थ

पर्वतों को खोदकर चूण कर देवे और इन तीनों भुवनों को उठाकर अधर देवें । तात्पर्ये यह है कि हम असम्भव कार्य को भी आपके आदेश से कर सकने की शक्ति रखते हैं

English

A physical body has been voluntarily assumed by you, only for the destruction of the great distress of men afflicted by the three types of agony. Indeed, you are the most excellent among those who perform austerities.

अध्याय ९०

श्लोक 19

समाधिभङ्गश्च मुनेर्यथा स्यात्सागरैः कृतः ।कुरुध्वं च तथा यूयं प्रवृत्तिं विबुधोत्तमाः

samādhibhaṅgaśca muneryathā syātsāgaraiḥ kṛtaḥ / kurudhvaṃ ca tathā yūyaṃ pravṛttiṃ vibudhottamāḥ

हिन्दी अर्थ

इत्य् दीरित माकर्ण्य महाहंका रगवितम् ।

English

Undoubtedly, O Brahmana, you are capable, at your will, to mentally, create the entire universe, sustain it and annihilate it.

अध्याय ९०

श्लोक 20

जैमिनिरुवाच इत्युक्तास्तेन विबुधास्तं प्रणम्य वितामहम् ।गत्वा तं विबुधश्रेष्टं ते कृताञ्जलयो ऽब्रुवन्

jaiminiruvāca ityuktāstena vibudhāstaṃ praṇamya vitāmaham / gatvā taṃ vibudhaśreṣṭaṃ te kṛtāñjalayo 'bruvan

हिन्दी अर्थ

जयविघ्नं महायन्त्रं कत्तंव्यं कटके द्विषाम्

English

You are our creator and dispenser of our destiny. You are our preceptor. You arc our greatest resort. You are our protector. Put an end to our adversity.

अध्याय ९०

श्लोक 21

देवा ऊचुः प्रसीद नो मुनिश्रेष्ठ वयं त्वां शरणं गताः ।उपद्रुतं जगत्सर्वंसागरैः संप्रणश्यति

devā ūcuḥ prasīda no muniśreṣṭha vayaṃ tvāṃ śaraṇaṃ gatāḥ / upadrutaṃ jagatsarvaṃsāgaraiḥ saṃpraṇaśyati

हिन्दी अर्थ

अनुवब्राज पातालकुञ्जे रतुमिबोत्सुका

English

O leading Brahmana, be the resort and refuge of the leading Brahmanas in particular, who reside in the three worlds and who are being persecuted by the sons of Sagara.

अध्याय ९०

श्लोक 22

त्वं किलाखिललोकानां स्थितिसहारकारणः ।विष्णोरंशेन योगीन्द्रस्वरूपी भुवि संस्थितः

tvaṃ kilākhilalokānāṃ sthitisahārakāraṇaḥ / viṣṇoraṃśena yogīndrasvarūpī bhuvi saṃsthitaḥ

हिन्दी अर्थ

हम समस्त सुरों को छेद डालेगे शोर उनके आलयों को तोड़-फोड़ डालेंगे । हम दिकपालां को पोस डालेंगे । है महामते ! आप हमको अपनी आज्ञा भर दे दोजिए ।२२। इस महान अहंकार मे युक्त वचन को सुनकर लाल नेत्रों वाला भण्ड कद्ध होकर बोला था।२३। है विशुक्र ! माया से

English

Indeed, the activities of people like you will be of Saliva (very good) nature. Hence, O sage of good holy rites, it behoves you to save us and all the world.

अध्याय ९०

श्लोक 23

पुंसां तापत्रयार्त्तानामार्तिनाशाय केवलम् ।स्वेच्छया ते धृतो देहो न तु त्वं तपतां वरः

puṃsāṃ tāpatrayārttānāmārtināśāya kevalam / svecchayā te dhṛto deho na tu tvaṃ tapatāṃ varaḥ

हिन्दी अर्थ

अपने वर्ष्म को छिपाकर आप वहाँ जाकर कटक में शत्रू ओं के जय के विघ्न आले महामन्त्र को करो ।२४ उसके इस वचन को श्रवण करके विशुक्र रोष से भरगयाथा और माया से अपने शरीर को छिपाकर ललिता की सेना

English

Indeed, the activities of people like you will be of Saliva (very good) nature. Hence, O sage of good holy rites, it behoves you to save us and all the world.

अध्याय ९०

श्लोक 24

मनसैव जगत्सर्वं स्रष्टुं संहर्तुमेव च ।विधातुं स्वेच्छया ब्रह्मन्भवाञ्छक्रोत्यसंशयम्

manasaiva jagatsarvaṃ sraṣṭuṃ saṃhartumeva ca / vidhātuṃ svecchayā brahmanbhavāñchakrotyasaṃśayam

हिन्दी अर्थ

३७९ ब्रह्माण्ड पुराण

English

Indeed, the activities of people like you will be of Saliva (very good) nature. Hence, O sage of good holy rites, it behoves you to save us and all the world.

अध्याय ९०

श्लोक 25

त्वं नो धाता विधाता च त्वं गुरुस्त्वं परायणम् ।परित्राता त्वमस्माकं विनिवर्त्तय चापदम्

tvaṃ no dhātā vidhātā ca tvaṃ gurustvaṃ parāyaṇam / paritrātā tvamasmākaṃ vinivarttaya cāpadam

हिन्दी अर्थ

में गया था ।२४। जव प्रमाण करने को वह् उद्यत हुआ या तो सूर्य अस्त हो गया था । पर्यस्त किरणों के समुदाय से दिशाए सब पारस वर्ण की हो गयीं थीं १२६ अनुराग वाली सन्ध्या गमन करते हुए भानुमाली पीछे ही चली गयी मानो पाताल की कुञ्ज में वह सूर्य के साथ रमण करने को

English

Indeed, the activities of people like you will be of Saliva (very good) nature. Hence, O sage of good holy rites, it behoves you to save us and all the world.

अध्याय ९०

श्लोक 26

शरणं भव विप्रेन्द्र विप्रेद्राणां विशेषतः ।सागरैर्दह्यमानानां लोकत्रयनिवासिनाम्

śaraṇaṃ bhava viprendra vipredrāṇāṃ viśeṣataḥ / sāgarairdahyamānānāṃ lokatrayanivāsinām

हिन्दी अर्थ

उत्सुक हो गयो थी । चरमाब्थि के पय के ही समान तारे लोभित हो रहे थे। बड़े वेग से प्रयाण करने वाले सूर्य के देह के सङ्ग से ही वे कण समुत्यित हुए बे ।३७-२८। व

English

Indeed, the activities of people like you will be of Saliva (very good) nature. Hence, O sage of good holy rites, it behoves you to save us and all the world.

अध्याय ९०

श्लोक 27

ननु वै सात्त्विकी चेष्टा भवतीह भवादृशाम् ।त्रातुमर्हसि तस्मात्त्वं लोकानस्मांश्च सुव्रत

nanu vai sāttvikī ceṣṭā bhavatīha bhavādṛśām / trātumarhasi tasmāttvaṃ lokānasmāṃśca suvrata

हिन्दी अर्थ

तत्र गत्वा ज्वलज्ज्वालं वहिनप्राकारमं डलम् ।

English

Indeed, the activities of people like you will be of Saliva (very good) nature. Hence, O sage of good holy rites, it behoves you to save us and all the world.

अध्याय ९०

श्लोक 28

न चेदकाले भगवन्विनङ्क्ष्यत्यखिलं जगत् ।जैमिनिरुवाच इत्युक्तः सकलैर्देवैरुन्मील्य नयने शनैः

na cedakāle bhagavanvinaṅkṣyatyakhilaṃ jagat / jaiminiruvāca ityuktaḥ sakalairdevairunmīlya nayane śanaiḥ

हिन्दी अर्थ

गतयोजनविस्तारमालोकयत दुर्मतिः

English

Indeed, the activities of people like you will be of Saliva (very good) nature. Hence, O sage of good holy rites, it behoves you to save us and all the world.

अध्याय ९०

श्लोक 29

विलोक्य तानुवाचेदं कपिलः सूनृतं वचः ।स्वकर्मणैव निर्दग्धाः प्रविनङ्क्ष्यन्ति सागराः

vilokya tānuvācedaṃ kapilaḥ sūnṛtaṃ vacaḥ / svakarmaṇaiva nirdagdhāḥ pravinaṅkṣyanti sāgarāḥ

हिन्दी अर्थ

परितो विश्रमङ्शालमवकाशमवाप्नुवन् ।

English

Indeed, the activities of people like you will be of Saliva (very good) nature. Hence, O sage of good holy rites, it behoves you to save us and all the world.

अध्याय ९०

श्लोक 30

काले प्राप्ते तु युष्माभिः सतावत्परिपाल्यताम् ।अहं तु कारणं तेषां विनाशाय दुरात्मनाम्

kāle prāpte tu yuṣmābhiḥ satāvatparipālyatām / ahaṃ tu kāraṇaṃ teṣāṃ vināśāya durātmanām

हिन्दी अर्थ

विलोक्य विस्मयाविष्टो विचार्य च चिर तदा ।

English

Indeed, the activities of people like you will be of Saliva (very good) nature. Hence, O sage of good holy rites, it behoves you to save us and all the world.

अध्याय ९०

श्लोक 31

भविष्यामि सुरश्रेष्ठा भवतामर्थसिद्धये ।मम क्रोधाग्नि विप्लुष्टाः सागराः पापचेतसः

bhaviṣyāmi suraśreṣṭhā bhavatāmarthasiddhaye / mama krodhāgni vipluṣṭāḥ sāgarāḥ pāpacetasaḥ

हिन्दी अर्थ

इसके अनन्तर काजल के तुल्य एक दम काला बड़ा भारी अन्धकार प्राप्त हो गया था । असिकी दुर्धी से मानों सवर्णे का साथ करने को ही बहू उद्युक्त हो गया या ।२९। गूढ शावर से संवृत वह हैत्य माया के रथ पर संवार हुआ था और उसने अपना शरीर अदृश्य कर लिया था। फिर वह

English

Indeed, the activities of people like you will be of Saliva (very good) nature. Hence, O sage of good holy rites, it behoves you to save us and all the world.

अध्याय ९०

श्लोक 32

भविष्यन्तु चिरेणैव कालोपहतबुद्धयः ।तस्माद्गतज्वरा देवा लोकाश्चैवाकुतोभयाः

bhaviṣyantu cireṇaiva kālopahatabuddhayaḥ / tasmādgatajvarā devā lokāścaivākutobhayāḥ

हिन्दी अर्थ

खल ललिता को सेना में प्राप्त हुआ था ।३०। वहां जाकर उस दुष्ट बुद्धि वाले ने अग्नि का प्राकार मण्डल देखा था जो जलती हुई ज्वालाओं वाला थ्या भौर सौ योजन के विस्तार से समन्वित था ।३१। उसके सब ओर भ्रमण

English

Indeed, the activities of people like you will be of Saliva (very good) nature. Hence, O sage of good holy rites, it behoves you to save us and all the world.

अध्याय ९०

श्लोक 33

भवन्तु ते दुराचाराः क्षिप्रं यास्यन्ति संक्षयम् ।तद्यूयं निर्भया भूत्वा व्रजध्वं स्वां पुरीं प्रति

bhavantu te durācārāḥ kṣipraṃ yāsyanti saṃkṣayam / tadyūyaṃ nirbhayā bhūtvā vrajadhvaṃ svāṃ purīṃ prati

हिन्दी अर्थ

करते हुए उसने शाल को अवकाश न पाया था । फिर दक्षिण में द्वार पर पहुँचकर क्षण भर उस उद्धत ने सोचा था।३२। वहाँ पर सावधान-महान बली-हाथों में हथियार उडावे हुए--यानों पर समारूढ़ और संनद्ध वर्मों वाले जो द्वार देश पर स्थित ये, देखे थे ।३३। संदा द्वार की रक्षा कें लिए

English

Indeed, the activities of people like you will be of Saliva (very good) nature. Hence, O sage of good holy rites, it behoves you to save us and all the world.

अध्याय ९०

श्लोक 34

कालं कञ्चित्प्रतीक्षध्वं ततो ऽभीष्टमवाप्स्यथ ।कपिलेनैवमुक्तास्ते देवाः सर्वे सवासवाः

kālaṃ kañcitpratīkṣadhvaṃ tato 'bhīṣṭamavāpsyatha / kapilenaivamuktāste devāḥ sarve savāsavāḥ

हिन्दी अर्थ

दण्डनाथा के द्वारा निदिष्ट बिशति अक्षोहिणी सेना से संयुत स्तम्भिनी प्रमुख शक्तियाँ थीं ।३४। उनको देखकर वह विस्म से समाविष्ट हो गया था और उस समय में उसने विचार बहुत देर तक किया! था । शाल के बाहिर ही स्थित होकर उसने यन्त्र को फॅलाया था

English

Indeed, the activities of people like you will be of Saliva (very good) nature. Hence, O sage of good holy rites, it behoves you to save us and all the world.

अध्याय ९०

श्लोक 35

तं प्रणम्य ततो जग्मुः प्रतीताग्निदिवं प्रति ।एतस्मिन्नन्तरे राजा सगरः पृथिवीपतिः

taṃ praṇamya tato jagmuḥ pratītāgnidivaṃ prati / etasminnantare rājā sagaraḥ pṛthivīpatiḥ

हिन्दी अर्थ

गव्यूतिमात्रकायामे तत्समानप्रविस्तरे ।

English

Indeed, the activities of people like you will be of Saliva (very good) nature. Hence, O sage of good holy rites, it behoves you to save us and all the world.

अध्याय ९०

श्लोक 36

वाजिमेधं महायज्ञं कर्तुं चक्रे मनोरथम् ।आहृत्य सर्वसंभारान्वसिष्ठानुमते तदा

vājimedhaṃ mahāyajñaṃ kartuṃ cakre manoratham / āhṛtya sarvasaṃbhārānvasiṣṭhānumate tadā

हिन्दी अर्थ

अष्भिर्हैवतैश्चैव मुक्त यन्त्र समालिखत्

English

Indeed, the activities of people like you will be of Saliva (very good) nature. Hence, O sage of good holy rites, it behoves you to save us and all the world.

अध्याय ९०

श्लोक 37

और्वाद्यैः सहितो विप्रैर्यथावद्दीक्षितो ऽभवत् ।दीक्षां प्रविष्टो नृपतिर्हयसंचारणाय वै

aurvādyaiḥ sahito viprairyathāvaddīkṣito 'bhavat / dīkṣāṃ praviṣṭo nṛpatirhayasaṃcāraṇāya vai

हिन्दी अर्थ

अलसा कृपणा दीना नितन्द्रा च प्रमीलिका ।

English

Indeed, the activities of people like you will be of Saliva (very good) nature. Hence, O sage of good holy rites, it behoves you to save us and all the world.

अध्याय ९०

श्लोक 38

पुत्रान्सर्वान्समाहूय संदिदेश महयशाः ।संचारयित्वा तुरगं परीत्य पृथिवीतले

putrānsarvānsamāhūya saṃdideśa mahayaśāḥ / saṃcārayitvā turagaṃ parītya pṛthivītale

हिन्दी अर्थ

क्लीवा च निरहंकारा चेत्यष्टौ देवताः स्मृताः ।

English

Indeed, the activities of people like you will be of Saliva (very good) nature. Hence, O sage of good holy rites, it behoves you to save us and all the world.

अध्याय ९०

श्लोक 39

क्षिप्रं ममान्तिकं पुत्राः पुनराहर्तुमर्हथ ।जैमिनिरुवाच ततस्ते पितुरादेशात्तमादाय तुरङ्गमम्

kṣipraṃ mamāntikaṃ putrāḥ punarāhartumarhatha / jaiminiruvāca tataste piturādeśāttamādāya turaṅgamam

हिन्दी अर्थ

तदयन्त्र' चारिकटके प्राक्षिपत्समरेऽसुरः

English

Indeed, the activities of people like you will be of Saliva (very good) nature. Hence, O sage of good holy rites, it behoves you to save us and all the world.

अध्याय ९०

श्लोक 40

परिचङ्क्रमयामासुः सकले क्षितिमण्डले ।विधिचोदनयैवाश्वः स भूमौ परिवर्तिततः

paricaṅkramayāmāsuḥ sakale kṣitimaṇḍale / vidhicodanayaivāśvaḥ sa bhūmau parivartitataḥ

हिन्दी अर्थ

प्राकारस्य बहिर्भागे वतिना तेन दुधिया ।

English

Indeed, the activities of people like you will be of Saliva (very good) nature. Hence, O sage of good holy rites, it behoves you to save us and all the world.

अध्याय ९०

श्लोक 41

न तु दिग्विजयार्थाय करादानार्थमेव च ।पृथिवीभूभुजा तेन पूर्वमेव विनिर्जिता

na tu digvijayārthāya karādānārthameva ca / pṛthivībhūbhujā tena pūrvameva vinirjitā

हिन्दी अर्थ

क्षिप्तमुल्लंध्य च रणे पपात कटकांतरे

English

Indeed, the activities of people like you will be of Saliva (very good) nature. Hence, O sage of good holy rites, it behoves you to save us and all the world.

अध्याय ९०

श्लोक 42

नृपाश्चोदारवीर्येण करदाः समरे कृताः ।ततस्ते राजतनया निस्तोये लवणांबुधौ

nṛpāścodāravīryeṇa karadāḥ samare kṛtāḥ / tataste rājatanayā nistoye lavaṇāṃbudhau

हिन्दी अर्थ

तदयन्त्रस्य विकारेण कटकस्थास्तु शक्तयः ।

English

Indeed, the activities of people like you will be of Saliva (very good) nature. Hence, O sage of good holy rites, it behoves you to save us and all the world.

अध्याय ९०

श्लोक 43

भूतले विविशुर्हृष्टाः परिवार्य तुरङ्गमम्

bhūtale viviśurhṛṣṭāḥ parivārya turaṅgamam

हिन्दी अर्थ

उसने आठ देवताओं से युक्त यन्त्र को लिखा था। दो कोश कीं चौड़ाई में और उतने ही निस्तार में एक शिला पट्ट पर जो महान था उस उत्तम यन्त्रको लिया या । वह यन्त्र आठ दिशाओं में आठ शूल संहाराक्षर मीलि से ही लिखा गया था ।३६-३७। उन आठ देवताओं के नाम हैं-अलसा-

English

Indeed, the activities of people like you will be of Saliva (very good) nature. Hence, O sage of good holy rites, it behoves you to save us and all the world.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmANDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Brahmanda Purana — Chapter 90
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.