Brahmanda Purana· Brahmāṇḍa Purāṇa
99
अध्याय 99 / 156

Book 2 - Adhyaya 61

53 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ53 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ९९

श्लोक 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे मध्यमभागे वायुप्रोक्ते वैवस्वतमनोः सृष्टिर्नाम षष्टितमो ऽध्यायः ॥ ६०॥ सूत उवाच विसर्गं मनुपुत्राणां विस्तरेण निबोधत ।पृषध्रो हिंसयित्वा तु गुरोर्गां निशि तत्क्षये

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe madhyamabhāge vāyuprokte vaivasvatamanoḥ sṛṣṭirnāma ṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ // 60// sūta uvāca visargaṃ manuputrāṇāṃ vistareṇa nibodhata / pṛṣadhro hiṃsayitvā tu gurorgāṃ niśi tatkṣaye

हिन्दी अर्थ

कंसश्राणूरमल्लश्च मुष्टिकोत्पलशेखरौ

English

The glorious Sahadeva of great exploits was the son of Srfljaya. Kfiasva, the son of Sahadeva, was extremely righteous.

अध्याय ९९

श्लोक 2

शापाच्छूद्रत्वमापन्नश्च्यवनस्य महात्मनः ।करूषस्य तु कारूषाः क्षत्त्रिया युद्धदुर्मदाः

śāpācchūdratvamāpannaścyavanasya mahātmanaḥ / karūṣasya tu kārūṣāḥ kṣattriyā yuddhadurmadāḥ

हिन्दी अर्थ

अरिष्टो घेनुकः केशो कालियो यमलाजु नो ।

English

On hearing the story with all facts, Revata (Rai- vata) the suppressor of foes gave his daughter of good holy rites named Revatl to Baladcva in marriage. Thereafter, he went to the peak of Mcru and became engaged in penance.

अध्याय ९९

श्लोक 3

सहस्रं क्षत्त्रियगणो विक्रान्तः संबभूव ह ।नाभागो दिष्टपुत्रस्तु विद्वानासीद्भलन्दनः

sahasraṃ kṣattriyagaṇo vikrāntaḥ saṃbabhūva ha / nābhāgo diṣṭaputrastu vidvānāsīdbhalandanaḥ

हिन्दी अर्थ

ब्रह्माण्ड पुराण

English

Rama, the noble one, sported with Revati.

अध्याय ९९

श्लोक 4

भलन्दनस्य पुत्रो ऽभूत्प्रांशुर्नाम महाबलः ।प्रांशोरेको ऽभवत्पुत्रः प्रजापतिसमो नृपः

bhalandanasya putro 'bhūtprāṃśurnāma mahābalaḥ / prāṃśoreko 'bhavatputraḥ prajāpatisamo nṛpaḥ

हिन्दी अर्थ

नरकाख्यो महावीरो विष्णुरूपी मुरासुरः ।

English

The Svara-mantfala 1 (the whole group in regard to notes) consists of seven notes ( Svaras ), three Gramas 2 (Basic scales), twentyonc Murcchands* and forty-nine Tanas A

अध्याय ९९

श्लोक 5

संवर्तेन दिवं नीतः ससुहृत्सहबान्धवः ।विवादो ऽत्र महानासीत्संवर्त्तस्य बृहस्पतेः

saṃvartena divaṃ nītaḥ sasuhṛtsahabāndhavaḥ / vivādo 'tra mahānāsītsaṃvarttasya bṛhaspateḥ

हिन्दी अर्थ

अनेके सह सेनाभिरुत्थिताः शस्त्रपाणयः

English

The word mapdala suggests the ascent and descent of seven notes (known as svara-saptaka) (sec V. 30)

अध्याय ९९

श्लोक 6

ऋद्धिं दृष्ट्वा तु यज्ञस्य क्रुद्धस्तस्य बृहस्पतिः ।संवर्त्तेन तते यज्ञे चुकोप स भृशं तदा

ṛddhiṃ dṛṣṭvā tu yajñasya kruddhastasya bṛhaspatiḥ / saṃvarttena tate yajñe cukopa sa bhṛśaṃ tadā

हिन्दी अर्थ

तान्विनाशयितु' सवन्विासुदेवः सनातनः ।

English

Grama: Grama means the group of seven notes. In the Puranas three Gramas are mentioned. They are, the Sadjagrdma, the Madhyama grama and the Gdndhdragrdma. These three were the basic scales. The *£a-scale, the Ma-scale and the GVscale had the notes Sd, Ma and Ga as the starting notes respectively. The.SVi-scale would have notes, Sd, Hi, Ga, Ma, Pa, Dha, Ni; the A/fl-scalc would have the notes Ma, Pa, Dha, Ni, Sa, Ri, Ga and the Ga-scale would have the notes Ga, Ma, Pa, Dha, Ni, Sd, Ri. Out of these three basic scales, the GVt-scalc fell into disuse afterwards. The ancient scholar Dattila states that it is not found in this world. The later scholars say that it went into heaven. The reason of its disappearance is given as it had extremely high and low notes. But from its description given by the later authors like Sarngadcva, it seems that it was not perfect in the aspect of consonance, which was vitally essential for the melodic music of India. Bharata in his Nafya-sdstra describes the Sa-scalc and the A/a-scalc on the bash oi the consonance of the fourth ( Sa-Ma Samvdda) and the consonance of the fifth ( Sa-Pa Samvdda ). In the Sfl-sralc the consonance of the fifth was more prominent {Sa-Pa, Ri-Dha and Ga-Ni) while that of the fourth in the A/fl-Scale {Sa-Ma, and Ri-Pa). The number of srutis (the rnicrotoncs) in the Saptaka fixed by Bharata is 22. The.ru/t-intervals were distributed in the notes as follows:

अध्याय ९९

श्लोक 7

लोकानां सहि नाशाय दैवतैर्हि प्रसादितः ।मरुत्तश्चक्रवर्त्ती स नरिष्यन्तमवासवान्

lokānāṃ sahi nāśāya daivatairhi prasāditaḥ / maruttaścakravarttī sa nariṣyantamavāsavān

हिन्दी अर्थ

श्रीदेवीवामहस्ताब्जानामिकानखसंभवः

English

M ucchand:

अध्याय ९९

श्लोक 8

नरिष्यन्तस्य दायादो राजा दण्डधरो दमः ।तस्य पुत्रस्तु विज्ञातो राजासीद्राष्ट्रवर्द्धनः

nariṣyantasya dāyādo rājā daṇḍadharo damaḥ / tasya putrastu vijñāto rājāsīdrāṣṭravarddhanaḥ

हिन्दी अर्थ

नीले वस्त्रसे उसका अद्धपिनद्ध या और कंलासके समज निर्मल था । द्विविदास्त्र से उत्पन्न समस्तं कपियों का उसने विनाश कर दिया था

English

[The names of the notes:] Satfja ( Sd ), faabha (Ri), G&ndhara ( Ga ), Madhyama (Ma), Paiicama (Pa), Dhaivata ( Dha ) and also Ni$&da ( Ni ) should be (carefully) known (as the notes).

अध्याय ९९

श्लोक 9

सुधृतिस्तस्य पुत्रस्तु नरः सुधृतितः पुनः ।केवलस्य पुत्रस्तु बन्धुमान्केवलात्मजः

sudhṛtistasya putrastu naraḥ sudhṛtitaḥ punaḥ / kevalasya putrastu bandhumānkevalātmajaḥ

हिन्दी अर्थ

उस महा बलवान ने राजासुर नामक महान अस्त्र को छोड़ा था । उस अस्त्र से बहुत से भूत दानव समुत्पन्न हुए थे ।१२१। उनमें शिशुपाल दन्त वक्त्र शालब--काणीपति--पोण्टरक--बासुदेव--स्समीडिम्भक हंसक ये

English

Now understand the Murcchanas of Sa-Scale {Sa4ja-gr&ma): (1) Uttara — mandra, (2) RajanI and also as (3) Uttarayata (for Unnar&yatd of Bd. P.), (4) Madhya- $a<Jja (but Va. P. Buddha Sa4ja) and also the other one is (5) Abhi- rudgata (for Abhi-mudgana in the Bd. P.*)

अध्याय ९९

श्लोक 10

अथ बन्धुमतः पुत्रोधर्मात्मा वेगवान्नृप ।बुधो वेगवतः पुत्रस्तृणबिन्दुर्बुधात्मजः

atha bandhumataḥ putrodharmātmā vegavānnṛpa / budho vegavataḥ putrastṛṇabindurbudhātmajaḥ

हिन्दी अर्थ

शेखर थे ।१२३। अरि- घेनु-ककेशी--कालिय-यमस।जु न-पूतना-- शकर--तृणायत्तं आदि असुर सभी ये ।१९४। महावीर नरक ओर बिषणु- रूपी मुर असुर था । ऐसे वहुत से हथियारों को हाथों में लेकर सेनाओं के साथ आविश त हो गये ये ॥१२४। उन सबके विनाश करने के लिए श्री देवी

English

here-of Va. P. adds the following Tdnas: Suvarna, Sutandra, Visnu, Vaisnuvara, Sagara and Vijaya which is charming to all].

अध्याय ९९

श्लोक 11

त्रेतायुगमुखे राजा तृतीये संबभूव ह ।कन्या तु तस्येडविडामाता विश्रवसो हि सा

tretāyugamukhe rājā tṛtīye saṃbabhūva ha / kanyā tu tasyeḍaviḍāmātā viśravaso hi sā

हिन्दी अर्थ

के बाये हाय की अनामिका के नख से संभूत सनातन वासुदेव. प्रकट हुए ये

English

(21) The charming Adhatrya, (22) Gandharvanu-

अध्याय ९९

श्लोक 12

पुत्रो यो ऽस्य विशालो ऽभूद्राजा परमधार्मिकः ।दाश्वान्प्रख्यातवीर्य्यौजा विशाला येन निर्मिता

putro yo 'sya viśālo 'bhūdrājā paramadhārmikaḥ / dāśvānprakhyātavīryyaujā viśālā yena nirmitā

हिन्दी अर्थ

वासुदेवो द्वितीयस्तु संकर्षण इति स्मृतः

English

(Repeats mostly the above verse 39 and adds) Alambusesta and also (29) Narada-priya.

अध्याय ९९

श्लोक 13

विशालस्य सुतो राजा हेमचन्द्रो महाबलः ।सुचन्द्र इति विख्यातो हेमचन्द्रादनन्तरः

viśālasya suto rājā hemacandro mahābalaḥ / sucandra iti vikhyāto hemacandrādanantaraḥ

हिन्दी अर्थ

तानशेषान्दुराचा रान्भूमेर्भारप्रव्तकाच

English

Obscure (If allied wiih Va. P.):

अध्याय ९९

श्लोक 14

सुचन्द्रतनयो राजा धूम्राश्व इति विश्रुतः ।धूम्राश्वतनयो विद्वान्सृंजयः समपद्यत

sucandratanayo rājā dhūmrāśva iti viśrutaḥ / dhūmrāśvatanayo vidvānsṛṃjayaḥ samapadyata

हिन्दी अर्थ

ततः कल्यस्त्रतो जाता आंध्रा: पुण्ड्राश्च भूमिपाः ।

English

Obscure (emended from Va. P.)

अध्याय ९९

श्लोक 15

सृञ्जयस्य सुतः श्रीमान्सहदेवः प्रतापवान् ।कृशाश्वः सहदेवस्य पुत्रः परमधार्मिकः

sṛñjayasya sutaḥ śrīmānsahadevaḥ pratāpavān / kṛśāśvaḥ sahadevasya putraḥ paramadhārmikaḥ

हिन्दी अर्थ

किराताः शवरां हुणा यत्रना: पापवृत्तय:

English

Obscure (emended from Va. P.)

अध्याय ९९

श्लोक 16

कृशाश्वस्य महातेजा सोमदत्तः प्रतापवान् ।सोमदत्तस्य राजर्षेः सुतो ऽभूज्जनमेजयः

kṛśāśvasya mahātejā somadattaḥ pratāpavān / somadattasya rājarṣeḥ suto 'bhūjjanamejayaḥ

हिन्दी अर्थ

वेदविष्लावका धर्मद्रोहिण: प्राशिहिसका: ।

English

Obscure (emended from Va. P.)

अध्याय ९९

श्लोक 17

जनमेजयात्मजश्चैव प्रमतिर्नाम विश्रुतः ।तृणबिन्दुप्रभावेण सर्वे वैशालका नृपाः

janamejayātmajaścaiva pramatirnāma viśrutaḥ / tṛṇabinduprabhāveṇa sarve vaiśālakā nṛpāḥ

हिन्दी अर्थ

वर्णाश्रमेषु सांकर्यकारिणो मलिनांगकाः ।

English

Obscure (emended from Va. P.)

अध्याय ९९

श्लोक 18

दीर्घायुषो महात्मानो वीर्यवन्तः सुधार्मिकाः ।शर्यातेर्मिथुनं त्वासीदानर्त्तो नाम विश्रुतः

dīrghāyuṣo mahātmāno vīryavantaḥ sudhārmikāḥ / śaryātermithunaṃ tvāsīdānartto nāma viśrutaḥ

हिन्दी अर्थ

कनिष्ठिकानखोद्भूत: कल्किर्नाम जनादं नः

English

Obscure (emended from Va. P.)

अध्याय ९९

श्लोक 19

पुत्रः सुकन्या कन्या च भार्या या च्यवनस्य च ।आनर्त्तस्य तु दायादो रेवो नाम सुवीर्यवान्

putraḥ sukanyā kanyā ca bhāryā yā cyavanasya ca / ānarttasya tu dāyādo revo nāma suvīryavān

हिन्दी अर्थ

वे चारों ने चतुव्यू'ह बनाया था जो फिर हुए ये । उनमें वासुदेब--

English

Obscure (emended from Va. P.)

अध्याय ९९

श्लोक 20

आनर्त्तविषयो यस्य पुरी चापि कुशस्थली ।रेवस्य रैवतः पुत्रः ककुद्मी नाम धार्मिकः

ānarttaviṣayo yasya purī cāpi kuśasthalī / revasya raivataḥ putraḥ kakudmī nāma dhārmikaḥ

हिन्दी अर्थ

आयुधों से समुद्यत ये । इन्होंने उन दुराचारियों को जो भूमि पर भार के प्रवत्तंक थे ।१२८। वे राजा के रूप में छिपे हुए महासुर थे उन सबका विनाश कर दिया था ।१२१। इन सबके विनष्ट होने पर भण्डासुर बहुत क् .द्ध हुआ था और फिर उसने धमं के विप्लावक घोर कलि के अस्त्र को

English

Obscure (emended from Va. P.)

अध्याय ९९

श्लोक 21

ज्येष्ठो भ्रातृशतस्यासीद्राज्यं प्राप्य कुशस्थलीम् ।कन्यया सह श्रुत्वा च गान्धर्वं ब्रह्मण्ॐऽतिके

jyeṣṭho bhrātṛśatasyāsīdrājyaṃ prāpya kuśasthalīm / kanyayā saha śrutvā ca gāndharvaṃ brahmaṇoṃ'tike

हिन्दी अर्थ

छोड़ा था ।१३०। उससे आन्ध्र और पण्डु राजा उत्पन्न हुए शे । किरात- शवर-हूण और यवन पापवृत्ति वाले उत्पन्न हुए ।१३१। ये सब वेदों के विष्लावक- धमंद्रोही और प्राणियों के हिसक थे। इनके अङ्ग मलिन थे तथा वर्णाश्रमों में सांकर्य करने वाले घे । इन्होंने ललिता शक्ति की सेनाओं

English

Obscure (emended from Va. P.)

अध्याय ९९

श्लोक 22

मुहर्त्तं देवदेवस्य मार्त्यं बहुयुगं विभो ।आजगाम युवा चैव स्वां पुरीं यादवैर्वृताम्

muharttaṃ devadevasya mārtyaṃ bahuyugaṃ vibho / ājagāma yuvā caiva svāṃ purīṃ yādavairvṛtām

हिन्दी अर्थ

का बार-बार विमर्दन किया था ।१३२। इसके पश्चात् ललिता के वाम कर कमल से जो प्रज्वलित कनिष्ठका के नख से उत्पन्न कल्कि नामक जनार्दन प्रभु हुए रे

English

Obscure (emended from Va. P.)

अध्याय ९९

श्लोक 23

कृतां द्वारवतीं नाम बहुद्वारां मनोरमाम् ।भोजवृष्ण्यन्धकैर्गुप्तां वसुदेवपुरोगमैः

kṛtāṃ dvāravatīṃ nāma bahudvārāṃ manoramām / bhojavṛṣṇyandhakairguptāṃ vasudevapurogamaiḥ

हिन्दी अर्थ

अश्वारूढः प्रदीप्तश्री रट्टहासं चकार सः ।

English

Obscure (emended from Va. P.)

अध्याय ९९

श्लोक 24

तां कथां रेवतः श्रुत्वा यथातत्त्वमरिन्दमः ।कन्यां तु बलदेवाय सुव्रतां नाम रेवतीम् ।दत्त्वा जगाम शिखरं मेरोस्तपसि संस्थितः

tāṃ kathāṃ revataḥ śrutvā yathātattvamarindamaḥ / kanyāṃ tu baladevāya suvratāṃ nāma revatīm / dattvā jagāma śikharaṃ merostapasi saṃsthitaḥ

हिन्दी अर्थ

दशावतारनाथास्ते कत्वेद कमं दुष्करम्

English

Obscure (emended from Va. P.)

अध्याय ९९

श्लोक 25

रेमे रामश्च धर्मात्मा रेवत्या सहितः किल ।तां कथामृषयः श्रुत्वा पप्रच्छुक्तदनन्तरम्

reme rāmaśca dharmātmā revatyā sahitaḥ kila / tāṃ kathāmṛṣayaḥ śrutvā papracchuktadanantaram

हिन्दी अर्थ

प्रतिकल्पं धर्म रक्षां कतुः मत्स्यादिजन्मभिः ।

English

Obscure (emended from Va. P.)

अध्याय ९९

श्लोक 26

ऋषय ऊचुः कथं बहुयुगे काले समतीते महामते ।न जरा रेवतीं प्राप्ता रैवतं वा ककुद्मिनम् ।एतच्छुश्रूषमाणान्नो गान्धर्वं वद चैव हि

ṛṣaya ūcuḥ kathaṃ bahuyuge kāle samatīte mahāmate / na jarā revatīṃ prāptā raivataṃ vā kakudminam / etacchuśrūṣamāṇānno gāndharvaṃ vada caiva hi

हिन्दी अर्थ

४२७ ब्रह्माण्ड पुराणे.

English

Obscure (emended from Va. P.)

अध्याय ९९

श्लोक 27

सूत उवाच न जरा क्षुत्पिपासे वा न च मृत्युभयं ततः ।न च रोगः प्रभवति ब्रह्मलोकं गतस्य ह

sūta uvāca na jarā kṣutpipāse vā na ca mṛtyubhayaṃ tataḥ / na ca rogaḥ prabhavati brahmalokaṃ gatasya ha

हिन्दी अर्थ

अथ नारायणास्त्रेण सा देवी ललितांबिका । सर्वा अक्षोहिणीस्तस्य भस्मसादकरोद्रणे

English

Obscure (emended from Va. P.)

अध्याय ९९

श्लोक 28

गान्धर्वं प्रति यच्चापि पृष्टस्तु मुनिसत्तमाः ।ततो ऽहं संप्रवक्ष्यामि याथातथ्येन सुव्रताः

gāndharvaṃ prati yaccāpi pṛṣṭastu munisattamāḥ / tato 'haṃ saṃpravakṣyāmi yāthātathyena suvratāḥ

हिन्दी अर्थ

अथ पाशुपतास्त्रेण दीप्तकालानलत्विषा । चत्वारिशच्चमूनाथान्महाराज्ञी व्यम यत्

English

Obscure (emended from Va. P.)

अध्याय ९९

श्लोक 29

सप्त स्वरास्त्रयो ग्रामा मूर्छनास्त्वेकविंशतिः ।तानाश्चैकोनपञ्चाशदित्येत्स्वरमण्डलम्

sapta svarāstrayo grāmā mūrchanāstvekaviṃśatiḥ / tānāścaikonapañcāśadityetsvaramaṇḍalam

हिन्दी अर्थ

यह अश्व पर आरूढ थे और इनकी श्री परदीप्त भी । इनने अट्टहास. किया था । उसकी अञ्च के समान घ्बनि से सभी किरात बेहोश हो गये थे ।१३४ सब मूर्छित होकर तश हो गये थे और शक्तियाँ हृषित हो गयी थों। दशावतारो के नाधों ने इस दुष्कर कमं को करके सम्पन्न किया था

English

Obscure (emended from Va. P.)

अध्याय ९९

श्लोक 30

षड्जषभौ च गान्धारो मध्यमः पञ्चमस्तथा ।धैवतश्चापि विज्ञेयस्तथा चापि निषादकः

ṣaḍjaṣabhau ca gāndhāro madhyamaḥ pañcamastathā / dhaivataścāpi vijñeyastathā cāpi niṣādakaḥ

हिन्दी अर्थ

फिर उस ललिता देवो को नमस्कार करके हाथ जोड़कर उसके आगे स्थित हो'गये थे। प्रत्येक कल्प में मत्स्य आदि भम की रक्षा करने के लिए ललिताम्बा के द्वारा नियुक्त थे बे फिर वैकुण्ठ को चले गये ।१३६। इस रोति से समस्त अस्त्रं के बिनाशित होने पर उस दुराशय ने महामौहास्त्र

English

Obscure (emended from Va. P.)

अध्याय ९९

श्लोक 31

सौवीरा मध्यमा ग्रामा हरिणाश्च तथैव च

sauvīrā madhyamā grāmā hariṇāśca tathaiva ca

हिन्दी अर्थ

को छोड़ दिया था जिससे समस्त शक्तियां मूच्छित हो गयी थी

English

Obscure (emended from Va. P.)

अध्याय ९९

श्लोक 32

तस्याः कालोयनोपेताश्चतुर्थाशुद्धमध्यमाः ।नग्निं च पौषा वै देव दृष्ट्वा काञ्च यथाक्रमः

tasyāḥ kāloyanopetāścaturthāśuddhamadhyamāḥ / nagniṃ ca pauṣā vai deva dṛṣṭvā kāñca yathākramaḥ

हिन्दी अर्थ

जगदम्वा ने शाम्भक शस्त्र को छोड़कर उस महामोहास्त्र को नष्ट कर दिया था। इस तरह से अस्त्रो और प्रव्यस्तरों की धाराओं से महान युद्ध हुआ था । गमस्तीश अरुण अस्ताचल को जा रहा था। उस समय में ललितादेवी ने अस्त्र का प्रहार किया था।१३८। उस देवी ललिताम्बा ने

English

Obscure (emended from Va. P.)

अध्याय ९९

श्लोक 33

मध्यमग्रामिकाख्याता षड्जग्रामा निबोधत ।उत्तरं मन्द्रा रजनी तथा वाचोन्नरायताः

madhyamagrāmikākhyātā ṣaḍjagrāmā nibodhata / uttaraṃ mandrā rajanī tathā vāconnarāyatāḥ

हिन्दी अर्थ

नारायणास्त्र से युद्ध में उसकी समस्त अक्षोहिणी सेनाओं को भस्मीभूत कर दिया था ।१३९। इसके अनन्तर दीप्त कालाग्नि के समान कान्ति वाले पाशुपतास्त्र से चालीस सेनानियों को महाराज्ञी ने विमर्दित कर दिया था

English

Obscure (emended from Va. P.)

अध्याय ९९

श्लोक 34

मध्यषड्जा तथा चैव तथान्या चाभिमुद्गणा ।गान्धारग्रामिका श्यामा कीर्तिमाना निबोधत

madhyaṣaḍjā tathā caiva tathānyā cābhimudgaṇā / gāndhāragrāmikā śyāmā kīrtimānā nibodhata

हिन्दी अर्थ

क्रोधेन प्रज्वलंतं च जमद्विप्लवकारिणम्

English

Obscure (emended from Va. P.)

अध्याय ९९

श्लोक 35

अग्निष्टोमं तु माद्यं तु द्वितीयं वाजपेयिकम् ।यवरातसूयस्तु षष्ठवत्तु सुवर्मकम्

agniṣṭomaṃ tu mādyaṃ tu dvitīyaṃ vājapeyikam / yavarātasūyastu ṣaṣṭhavattu suvarmakam

हिन्दी अर्थ

महाकामेश्वरास्त्रेण सहुस्रादित्यवचंसा । गतासुमकरोन्माता ललिता परमेश्वरी

English

Obscure (emended from Va. P.)

अध्याय ९९

श्लोक 36

सप्त गौसवना नाम महावृष्टिकताष्टमाम् ।ब्रह्मदानं च नवमं प्राजापत्यमनन्तरम् ।नागयक्षाश्रयं विद्वान् तद्गोत्तरतथैव च

sapta gausavanā nāma mahāvṛṣṭikatāṣṭamām / brahmadānaṃ ca navamaṃ prājāpatyamanantaram / nāgayakṣāśrayaṃ vidvān tadgottaratathaiva ca

हिन्दी अर्थ

भंडस्य खंक्षयेणासीत्व्रेलोक्यं हषेनतितम्

English

Obscure (emended from Va. P.)

अध्याय ९९

श्लोक 37

पदक्रान्तमृगक्रान्तं विष्णुक्रान्तमनोहरा ।सूर्यकान्तधरेण्यैव संतकोकिलविश्रुतः

padakrāntamṛgakrāntaṃ viṣṇukrāntamanoharā / sūryakāntadhareṇyaiva saṃtakokilaviśrutaḥ

हिन्दी अर्थ

इत्यं विधाय सुरकार्यंमनिधशीला श्री चक्रराज-

English

Obscure (emended from Va. P.)

अध्याय ९९

श्लोक 38

तेनवानित्यपवशपिशाचातीवनह्यपि ।सावित्रमर्धसावित्रं सर्वतोभद्रमेव च

tenavānityapavaśapiśācātīvanahyapi / sāvitramardhasāvitraṃ sarvatobhadrameva ca

हिन्दी अर्थ

कामेश्वरी त्रिजगतां जननी बभासे विद्योतमान-

English

Obscure (emended from Va. P.)

अध्याय ९९

श्लोक 39

मनोहरमधात्र्यं च गन्धर्वानुपतश्च यः ।अलंबुषेसेष्टमथो विष्णुवैणवरावुभौ

manoharamadhātryaṃ ca gandharvānupataśca yaḥ / alaṃbuṣeseṣṭamatho viṣṇuvaiṇavarāvubhau

हिन्दी अर्थ

अस्तं गते सवितरि प्रयितप्रभावा श्रीदेवता

English

Obscure (emended from Va. P.)

अध्याय ९९

श्लोक 40

सागराविजयं चैव सर्वभूतमनोहरः ।हतोत्सृष्टो विजानीत स्कन्धं तु प्रियमेव च

sāgarāvijayaṃ caiva sarvabhūtamanoharaḥ / hatotsṛṣṭo vijānīta skandhaṃ tu priyameva ca

हिन्दी अर्थ

इमं पवित्रं ललितापराक्रमं समस्तपापध्नमशेषसिद्धिदग् ।

English

Obscure (emended from Va. P.)

अध्याय ९९

श्लोक 41

मनोहरमधात्र्यं च गन्धर्वानुपतश्च यः ।अलंबुसेष्टस्य तथा नारदप्रिय एव च

manoharamadhātryaṃ ca gandharvānupataśca yaḥ / alaṃbuseṣṭasya tathā nāradapriya eva ca

हिन्दी अर्थ

इसके उपरान्त बह दुष्ट एक हो शेष बच गया था और उसके सब बान्धन मर चुके ये । वह भी क्रोध से प्रज्वलित हो रहा था और इस जगत् के बिप्लब को करने बाला था ।१४१। महान् प्रचण्ड महान् सत्व. युक्त उस महासुर को सहस्र सूयों के समान बचंस् बाले महाकामेश्वरास्त्र से प रमेश्वरी

English

Obscure (emended from Va. P.)

अध्याय ९९

श्लोक 42

कथितो भीमसेनेन नगरातानयप्रियः ।विकलोपनीतविनताश्रीराख्यो भार्गवप्रियः

kathito bhīmasenena nagarātānayapriyaḥ / vikalopanītavinatāśrīrākhyo bhārgavapriyaḥ

हिन्दी अर्थ

ललिता ने भंड को गत प्राण कर दिया था ।१४२। उसके अस्त्र की ज्वाला से उसका शून्यक नगर भी स्त्रियों--बालों-गोष्ठों और धान्यों के सहित तुर्त ही निर्दय हो गया था । उस भंडासुर के विनाश से तीनों लोक हृषित हुए ये ।१४३-१४४। इस प्रकार से अनिन्द्यशील वाली देवी देवों के

English

Obscure (emended from Va. P.)

अध्याय ९९

श्लोक 43

चतुर्दश तथा पञ्चदशेच्छन्तीह नारदः ।ससौवीरां सुसोवीरा ब्रह्मणो ह्यपगीयते

caturdaśa tathā pañcadaśecchantīha nāradaḥ / sasauvīrāṃ susovīrā brahmaṇo hyapagīyate

हिन्दी अर्थ

कार्य को करके श्रीचक्रराज रथ के मंडल की श्री वह तीनों जगतों की

English

Obscure (emended from Va. P.)

अध्याय ९९

श्लोक 44

उत्तरादिस्वरश्चैव ब्रह्मा वै देवतास्त्रयः ।हरिदेशसमुत्पन्ना हरिणस्याव्यजायत

uttarādisvaraścaiva brahmā vai devatāstrayaḥ / harideśasamutpannā hariṇasyāvyajāyata

हिन्दी अर्थ

जननी वह कामेश्वरी विजय श्री से सुसम्पन्न विद्योतमान वैभव वाली शोभित हुई बी ।१४५। समस्त सेना भी युद्ध कमं में खिन्न हो गयी धी और

English

Obscure (emended from Va. P.)

अध्याय ९९

श्लोक 45

मूर्छना हरिणा ते वै चन्द्रस्यास्याधिदैवतम् ।करोपनीता विवृतावनुद्रिः स्वरमण्डले

mūrchanā hariṇā te vai candrasyāsyādhidaivatam / karopanītā vivṛtāvanudriḥ svaramaṇḍale

हिन्दी अर्थ

४२२ ब्रह्माण्ड पुराण

English

Obscure (emended from Va. P.)

अध्याय ९९

श्लोक 46

साकलोपनतातस्मान्मनुतस्यान्नदैवतः ।मनुदेशाः समुत्पन्ना मूर्च्छनाशुद्धमात्मना

sākalopanatātasmānmanutasyānnadaivataḥ / manudeśāḥ samutpannā mūrcchanāśuddhamātmanā

हिन्दी अर्थ

भंडासुर के प्रवल बाणों की अग्नि से संतप्त हो गयी थी। सूर्य के अस्त होने पर प्रचित प्रभाव वाली उसने जो श्री देवता थी अपने शिविर में बुला लिया धा ।१४६। है तपोधनेन्द्र ! जो भी कोई पुरुष ललिताम्बा के द्वारा किये गये इस भंडासुर के वध को एक बार भी पढ़ता है उसके सब दुःख

English

Obscure (emended from Va. P.)

अध्याय ९९

श्लोक 47

तस्मात्तस्मान्मृगामर्गीमृगेन्द्रोस्याधिदैवता ।सावश्रमसमाद्युम्ना अनेकापौरुषानखान्

tasmāttasmānmṛgāmargīmṛgendrosyādhidaivatā / sāvaśramasamādyumnā anekāpauruṣānakhān

हिन्दी अर्थ

बिनष्ट हो जाते हैं ओर उसको आठ सिद्धियों की प्राप्ति होती है तथा भुक्ति और मुक्ति दोनों ही उसके हाथ में होती है ।१४७। यह पवित्र ललिता का पराकूम समस्त पापों का नाशक ओर अशेष सिद्धियों का दाता है। जो मनुष्य पुण्य दिनों में इसको पढ़ते हैं वे उत्तम भाग्य की समृद्धि को प्राप्त

English

Obscure (emended from Va. P.)

अध्याय ९९

श्लोक 48

मूर्च्छनायोजनाह्येषास्याद्रजसारजनीततः ।तानि उत्तर मद्रांसपद्गदैवतकं विदुः

mūrcchanāyojanāhyeṣāsyādrajasārajanītataḥ / tāni uttara madrāṃsapadgadaivatakaṃ viduḥ

हिन्दी अर्थ

विक्रमो ललितादेव्या विशिष्टो वणितस्त्वया

English

Obscure (emended from Va. P.)

अध्याय ९९

श्लोक 49

तस्मादुत्तरतायावत्प्रथमं स्वायमं विदुः ।तमोदुत्तरमैद्रोयदेवतास्याद्रुवेन च

tasmāduttaratāyāvatprathamaṃ svāyamaṃ viduḥ / tamoduttaramaidroyadevatāsyādruvena ca

हिन्दी अर्थ

चरितेरनधदेव्याः सुप्रीतोऽस्मि हयानन । श्रुता सा महतो शक्तिर्मत्रिणीदण्डनाथयोः

English

Obscure (emended from Va. P.)

अध्याय ९९

श्लोक 50

अपामदुत्तरत्वावधैवतस्योत्तरायणः ।स्यादिजमूर्छनाह्येच पितरः श्राद्धदेवताः

apāmaduttaratvāvadhaivatasyottarāyaṇaḥ / syādijamūrchanāhyeca pitaraḥ śrāddhadevatāḥ

हिन्दी अर्थ

पश्रात्किमकरोत्तत्र युद्धानंतरमंविका । चवुर्थदिन शर्वर्यां विभातायां हयानन ॥

English

Obscure (emended from Va. P.)

अध्याय ९९

श्लोक 51

शुद्धषड्जस्वर कृत्वा यस्मादग्निमहर्षयः ।उपैति तस्मान्नजानी याच्छुद्धयच्छिकरासभा

śuddhaṣaḍjasvara kṛtvā yasmādagnimaharṣayaḥ / upaiti tasmānnajānī yācchuddhayacchikarāsabhā

हिन्दी अर्थ

पश्चादाचरितं कर्म निहते भंडदानवे

English

Obscure (emended from Va. P.)

अध्याय ९९

श्लोक 52

इत्येता मूर्छनाः कृत्वा यस्यामीदृशभावनः ।पक्षिणां मूर्छनाः श्रुत्वा पक्षोका मूर्छनाः स्मृताः

ityetā mūrchanāḥ kṛtvā yasyāmīdṛśabhāvanaḥ / pakṣiṇāṃ mūrchanāḥ śrutvā pakṣokā mūrchanāḥ smṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

अस्मिन्नवसरे देवा भंडमर्दनतोषिता: । सर्वेऽपि सेवितुः प्राप्ता ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः

English

Obscure (emended from Va. P.)

अध्याय ९९

श्लोक 53

नागादृष्टिविषागीतानोपसर्पन्तिमूर्छनाः ।नानासाधारमश्चैववडवात्रिविदस्तथा

nāgādṛṣṭiviṣāgītānopasarpantimūrchanāḥ / nānāsādhāramaścaivavaḍavātrividastathā

हिन्दी अर्थ

अगस्त्यजी ने कहा-हे महाव् प्राज्ञ ! है अश्वानन ! आपने यह उत्तम आख्यान सुन लिया है । आपने जो ललिता देवी के विकुम को विशे- बता से युक्‍त वर्णन किया है ।१। है हयानन ! देवी के अनघ चरितों से मैं बहुत प्रसन्न हुआ हैँ और मैने मस्त्रिणी और दंडिनी की भी बड़ी भारी

English

Obscure (emended from Va. P.)

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmANDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Brahmanda Purana — Chapter 99
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.