अध्याय १३८
भानुतीर्थम् इति ख्यातं सर्वसिद्धिकरं नृणाम् तत्रेदं वृत्तम् आख्यास्ये महापातकनाशनम्
bhānutīrtham iti khyātaṃ sarvasiddhikaraṃ nṛṇām tatredaṃ vṛttam ākhyāsye mahāpātakanāśanam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The Samkhya school of philosophy has so far been recounted unto you, O excellent king. Now listen to me and understand Vidya and Avidya in the proper order.
अध्याय १३८
शर्यातिर् इति विख्यातो राजा परमधार्मिकः तस्य भार्या स्थविष्ठेति रूपेणाप्रतिमा भुवि
śaryātir iti vikhyāto rājā paramadhārmikaḥ tasya bhāryā sthaviṣṭheti rūpeṇāpratimā bhuvi
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Some principles are Vidyas and some are Avidyas; understand them in their proper order. O dear one, understand the recapitulation of the school of Samkhya, as mentioned by the sages.
अध्याय १३८
मधुच्छन्दा इति ख्यातो वैश्वामित्रो द्विजोत्तमः पुरोधास् तस्य नृपतेर् ब्रह्मर्षिः शमिनां प्रभुः
madhucchandā iti khyāto vaiśvāmitro dvijottamaḥ purodhās tasya nṛpater brahmarṣiḥ śamināṃ prabhuḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The sense-organs are Vidya of the organs of action. Similarly (Tanmatras?) are the Vidya of the sense-organs.
अध्याय १३८
दिशो विजेतुं स जगाम राजा पुरोधसा तेन नृपप्रवीरः पुरोधसं प्राह महानुभावं जित्वा दिशश् चाध्वनि संनिविष्टः
diśo vijetuṃ sa jagāma rājā purodhasā tena nṛpapravīraḥ purodhasaṃ prāha mahānubhāvaṃ jitvā diśaś cādhvani saṃniviṣṭaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Vidya and Avidya have been briefly mentioned by me. What is known as Aksara and Ksara, understand that from me.
अध्याय १३८
पप्रच्छेदं केन खेदं गतो ऽसि हेतुं वदस्वेति महानुभाव त्वम् एव राज्ये मम सर्वमान्यः समस्तविद्यानिरवद्यबोधः
papracchedaṃ kena khedaṃ gato 'si hetuṃ vadasveti mahānubhāva tvam eva rājye mama sarvamānyaḥ samastavidyāniravadyabodhaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Both of these are called Ksara. Both of these are Anaksara. I shall mention the reason thereof in relation to
अध्याय १३८
विधूतपापः परितापशून्यः किम् अन्यचेता इव लक्ष्यसे त्वम् जितेयम् उर्वी विजिता नरेन्द्रा हर्षस्य हेतौ महतीह जाते
vidhūtapāpaḥ paritāpaśūnyaḥ kim anyacetā iva lakṣyase tvam jiteyam urvī vijitā narendrā harṣasya hetau mahatīha jāte
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Both of them are without beginning and without end.
अध्याय १३८
किं त्वं कृशो मे वद सत्यम् एव द्विजातिवर्यातिमहानुभाव संबोध्य शर्यातिम् उवाच विप्रश् छन्दोमधुः प्रेममयीं प्रियोक्तिम्
kiṃ tvaṃ kṛśo me vada satyam eva dvijātivaryātimahānubhāva saṃbodhya śaryātim uvāca vipraś chandomadhuḥ premamayīṃ priyoktim
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Due to the function of creation and annihilation they call Avyakta as unchanging. For the creation of Gunas it undergoes change again and again.
अध्याय १३८
शृणु भूपाल मद्वाक्यं भार्यया यद् उदीरितम् स्थिते यामे वयं यामो यामिनी चार्धगामिनी
śṛṇu bhūpāla madvākyaṃ bhāryayā yad udīritam sthite yāme vayaṃ yāmo yāminī cārdhagāminī
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
One shall reduce the cluster of Gunas within, into the manifest Atman. Therefore the ego gets dissolved in the twenty- fifth principle along with its Gunas.
अध्याय १३८
स्वामिनी चास्य देहस्य कामिनी मां प्रतीक्षते स्मृत्वा तत् कामिनीवाक्यं शोषं याति कलेवरम् विकारे स्मरसंजाते जीवातुर् नलिनानना
svāminī cāsya dehasya kāminī māṃ pratīkṣate smṛtvā tat kāminīvākyaṃ śoṣaṃ yāti kalevaram vikāre smarasaṃjāte jīvātur nalinānanā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Gunas get dissolved in Gunas. Therefore, Prakrti shall be one. Even the Ksetrajna is made Ksetrajna (i.e. the individual soul).
अध्याय १३८
विहस्य चाब्रवीद् राजा पुरोधसम् अरिंदमः
vihasya cābravīd rājā purodhasam ariṃdamaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
When Prakrti characterised by Gunas gets into the Aksara there is Nirgunatva (state of being devoid of Gunas) in the body because of alteration in Gunas.
अध्याय १३८
त्वं गुरुर् मम मित्रं च किम् आत्मानं विडम्बसे किम् अनेन महाप्राज्ञ मम वाक्येन मानद क्षणविध्वंसिनि सुखे का नामास्था महात्मनाम्
tvaṃ gurur mama mitraṃ ca kim ātmānaṃ viḍambase kim anena mahāprājña mama vākyena mānada kṣaṇavidhvaṃsini sukhe kā nāmāsthā mahātmanām
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
When this becomes Ksara it knows Prakrti possessed of Gunas, among Gunas and also Prakrti devoid of Gunas of the Atman.
अध्याय १३८
एतद् आकर्ण्य मतिमान् मधुच्छन्दा वचो ऽब्रवीत्
etad ākarṇya matimān madhucchandā vaco 'bravīt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Morever, he becomes pure avoiding Prakrti and rea¬ lising "I am different from Prakrti".
अध्याय १३८
यत्रानुकूल्यं दंपत्योस् त्रिवर्गस् तत्र वर्धते न चेदं दूषणं राजन् भूषणं चातिमन्यताम्
yatrānukūlyaṃ daṃpatyos trivargas tatra vardhate na cedaṃ dūṣaṇaṃ rājan bhūṣaṇaṃ cātimanyatām
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Then he attains freedom from pain. It does not get
अध्याय १३८
आजगाम स्वकं देशं महत्या सेनया वृतः परीक्षार्थं च तत्प्रेम पुर्यां वार्त्ताम् अदीदिशत्
ājagāma svakaṃ deśaṃ mahatyā senayā vṛtaḥ parīkṣārthaṃ ca tatprema puryāṃ vārttām adīdiśat
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
When he treats with contempt the Gunas, pertaining to Prakrti, he secs the great one.
अध्याय १३८
दिशो विजेतुं शर्यातौ याते राक्षसपुंगवः हत्वा रसातलं यातो राजानं सपुरोधसम्
diśo vijetuṃ śaryātau yāte rākṣasapuṃgavaḥ hatvā rasātalaṃ yāto rājānaṃ sapurodhasam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Fie upon me whose intellect has become vitiated and
अध्याय १३८
राज्ञो भार्या निश्चयाय प्रवृत्ता मुनिसत्तम वार्त्तां श्रुत्वा दूतमुखान् मधुच्छन्दःप्रिया पुनः
rājño bhāryā niścayāya pravṛttā munisattama vārttāṃ śrutvā dūtamukhān madhucchandaḥpriyā punaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Due to the state of not being enlightened I had asso¬ ciated with Maya. Now I have become free.
अध्याय १३८
तदैवाभूद् गतप्राणा तद् विचित्रम् इवाभवत् तस्या वृत्तं तु ते दृष्ट्वा दूता राज्ञे न्यवेदयन्
tadaivābhūd gataprāṇā tad vicitram ivābhavat tasyā vṛttaṃ tu te dṛṣṭvā dūtā rājñe nyavedayan
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
After splitting itself into many he joins me once again. Now I am enlightened. I am devoid of my-ness. I am devoid of egoism.
अध्याय १३८
यत् कृतं राजपत्नीभिः प्रियया च पुरोधसः विस्मितो दुःखितो राजा पुनर् दूतान् अभाषत
yat kṛtaṃ rājapatnībhiḥ priyayā ca purodhasaḥ vismito duḥkhito rājā punar dūtān abhāṣata
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
I shall identify myself with this (i.e. the soul) and not with Prakfti which often misleads. My welfare is with the soul and not with Prakrti."
अध्याय १३८
शीघ्रं गच्छन्तु हे दूता ब्राह्मण्या यत् कलेवरम् रक्षन्तु वार्त्तां कुरुत राजागन्ता पुरोधसा
śīghraṃ gacchantu he dūtā brāhmaṇyā yat kalevaram rakṣantu vārttāṃ kuruta rājāgantā purodhasā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Thus by addressing the greatest, the twenty-fifth prin¬ ciple is awakened. After abandoning the Ksara he attains the state of Aksara devoid of ailment.
अध्याय १३८
इति चिन्तातुरे राज्ञि वाग् उवाचाशरीरिणी
iti cintāture rājñi vāg uvācāśarīriṇī
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
(He attains the state Aksara that is Avyakta (unmani¬ fest) and Nirguna (devoid of Gunas) after abandoning the Ksara that is Vyaktadharma (whose attributes are manifest) and Saguna (possessed of Gunas). After seeing the Nirguna first, O king of Mithila, he becomes similar to it.
अध्याय १३८
विधास्यत्य् अखिलं गङ्गा राजंस् तव समीहितम् सर्वाभिषङ्गशमनी पावनी भुवि गौतमी
vidhāsyaty akhilaṃ gaṅgā rājaṃs tava samīhitam sarvābhiṣaṅgaśamanī pāvanī bhuvi gautamī
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Thus the example of Aksara and Ksara has been ex¬ plained to you by me as it has been expounded in the Vedas. It is richly endowed with knowledge.
अध्याय १३८
एतच् छ्रुत्वा स शर्यातिर् गौतमीतटम् आश्रितः ब्राह्मणेभ्यो धनं दत्त्वा तर्पयित्वा पितॄन् द्विजान्
etac chrutvā sa śaryātir gautamītaṭam āśritaḥ brāhmaṇebhyo dhanaṃ dattvā tarpayitvā pitṝn dvijān
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The philosophy of the schools of Sarhkhya and Yoga has been recounted by me with examples from the two systems. What is stated in the Sarhkhya is the same which is stated in the Yoga system.
अध्याय १३८
पुरोहितं द्विजश्रेष्ठं प्रेषयित्वा धनान्वितम् अन्यत्र तीर्थे सार्थेषु दानं देहि प्रयत्नतः
purohitaṃ dvijaśreṣṭhaṃ preṣayitvā dhanānvitam anyatra tīrthe sārtheṣu dānaṃ dehi prayatnataḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Having sent away the priest, best of brahmins, with wealth, saying, "Make gifts diligently to the pilgrims at another tirtha,"
अध्याय १३८
एतत् सर्वं न जानाति राज्ञः कृत्यं पुरोहितः गते तस्मिन् गुरौ राजा वैश्वामित्रे महात्मनि
etat sarvaṃ na jānāti rājñaḥ kṛtyaṃ purohitaḥ gate tasmin gurau rājā vaiśvāmitre mahātmani
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
the king acted without the priest knowing anything of his purpose. When that teacher, the great-souled son of Vishvamitra, had gone, the king
अध्याय १३८
सर्वं बलं प्रेषयित्वा गङ्गातीरे ऽग्निम् आविशत् इत्य् उक्त्वा स तु राजेन्द्रो गङ्गां भानुं सुरान् अपि
sarvaṃ balaṃ preṣayitvā gaṅgātīre 'gnim āviśat ity uktvā sa tu rājendro gaṅgāṃ bhānuṃ surān api
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
sent away all his forces and entered the fire on the bank of the Ganga. The best of kings first said this to the Ganga, the Sun and the gods:
अध्याय १३८
यदि दत्तं यदि हुतं यदि त्राता प्रजा मया तेन सत्येन सा साध्वी ममायुष्येण जीवतु
yadi dattaṃ yadi hutaṃ yadi trātā prajā mayā tena satyena sā sādhvī mamāyuṣyeṇa jīvatu
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"If I have given, if I have offered oblations, if I have protected my subjects, by that truth may that virtuous lady live with my lifespan."
अध्याय १३८
इत्य् उक्त्वाग्नौ प्रविष्टे तु शर्यातौ नृपसत्तमे तदैव जीविता भार्या राज्ञस् तस्य पुरोधसः
ity uktvāgnau praviṣṭe tu śaryātau nṛpasattame tadaiva jīvitā bhāryā rājñas tasya purodhasaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
When Sharyati, best of kings, had said this and entered the fire, at that very moment the wife of the king's priest came back to life.
अध्याय १३८
अग्निप्रविष्टं राजानं श्रुत्वा विस्मयकारणम् पतिव्रतां तथा भार्यां मृतां जीवान्वितां पुनः
agnipraviṣṭaṃ rājānaṃ śrutvā vismayakāraṇam pativratāṃ tathā bhāryāṃ mṛtāṃ jīvānvitāṃ punaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Hearing, to his amazement, that the king had entered the fire, and that his faithful wife, who had died, was alive again,
अध्याय १३८
तदर्थं चापि राजानं त्यक्तात्मानं विशेषतः आत्मनश् च पुनः कृत्यम् अस्मरन् नृपतेर् गुरुः
tadarthaṃ cāpi rājānaṃ tyaktātmānaṃ viśeṣataḥ ātmanaś ca punaḥ kṛtyam asmaran nṛpater guruḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
and that the king had given up his life especially for her sake, the king's teacher considered what he himself should do:
अध्याय १३८
अहम् अप्य् अग्निम् आवेक्ष्य उत यास्ये प्रियान्तिकम् अथवेह तपस् तप्स्ये ततो निश्चयवान् द्विजः
aham apy agnim āvekṣya uta yāsye priyāntikam athaveha tapas tapsye tato niścayavān dvijaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Shall I too enter the fire and go to my beloved's side, or shall I perform austerity here?" Then the brahmin resolved:
अध्याय १३८
एतद् एवात्मनः कृत्यं मन्ये सुकृतम् एव च जीवयामि च राजानं ततो यामि प्रियां पुनः
etad evātmanaḥ kṛtyaṃ manye sukṛtam eva ca jīvayāmi ca rājānaṃ tato yāmi priyāṃ punaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"This I consider my duty and a good deed: I will revive the king, and then go back to my beloved.
अध्याय १३८
एतद् एव शुभं मे स्यात् ततस् तुष्टाव भास्करम् न ह्य् अन्यः कोपि देवो ऽस्ति सर्वाभीष्टप्रदो रवेः
etad eva śubhaṃ me syāt tatas tuṣṭāva bhāskaram na hy anyaḥ kopi devo 'sti sarvābhīṣṭaprado raveḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
This will be good for me." Then he praised the Sun: "There is no other god who grants all desires like the Sun.
अध्याय १३८
नमो ऽस्तु तस्मै सूर्याय मुक्तये ऽमिततेजसे छन्दोमयाय देवाय ॐकारार्थाय ते नमः
namo 'stu tasmai sūryāya muktaye 'mitatejase chandomayāya devāya oṃkārārthāya te namaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Salutations to that Sun of boundless radiance, for liberation; to the god made of the Vedic metres, the meaning of Om, salutations to you.
अध्याय १३८
विरूपाय सुरूपाय त्रिगुणाय त्रिमूर्तये स्थित्युत्पत्तिविनाशानां हेतवे प्रभविष्णवे
virūpāya surūpāya triguṇāya trimūrtaye sthityutpattivināśānāṃ hetave prabhaviṣṇave
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
To the formless and the well-formed, to the one of three qualities and three forms, to the cause of preservation, origin and destruction, to the mighty one."
अध्याय १३८
ततः प्रसन्नः सूर्यो ऽभूद् वरयस्वेत्य् अभाषत
tataḥ prasannaḥ sūryo 'bhūd varayasvety abhāṣata
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Then the Sun was pleased and said, "Choose a boon."
अध्याय १३८
राजानं देहि देवेश भार्यां च प्रियवादिनीम् आत्मनश् च शुभान् पुत्रान् राज्ञश् चैव शुभान् वरान्
rājānaṃ dehi deveśa bhāryāṃ ca priyavādinīm ātmanaś ca śubhān putrān rājñaś caiva śubhān varān
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Give me back the king, O Lord of gods, and my sweet-spoken wife, good sons for myself, and good boons for the king."
अध्याय १३८
ततः प्रादाज् जगन्नाथः शर्यातिं रत्नभूषितम् तां च भार्यां वरान् अन्यान् सर्वं क्षेममयं तथा
tataḥ prādāj jagannāthaḥ śaryātiṃ ratnabhūṣitam tāṃ ca bhāryāṃ varān anyān sarvaṃ kṣemamayaṃ tathā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Then the Lord of the world restored Sharyati, adorned with jewels, and the wife, along with other boons and complete well-being.
अध्याय १३८
ततो यातः प्रियाविष्टः प्रीतेन च पुरोधसा ययौ सुखी स्वकं देशं तत् तु तीर्थं शुभं स्मृतम्
tato yātaḥ priyāviṣṭaḥ prītena ca purodhasā yayau sukhī svakaṃ deśaṃ tat tu tīrthaṃ śubhaṃ smṛtam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Then the king, with his beloved queen and his delighted priest, went happily to his own country; that tirtha is remembered as auspicious.
अध्याय १३८
तत्र त्रीणि सहस्राणि तीर्थानि गुणवन्ति च ततः प्रभृति तत् तीर्थं भानुतीर्थम् उदाहृतम्
tatra trīṇi sahasrāṇi tīrthāni guṇavanti ca tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ bhānutīrtham udāhṛtam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
There are three thousand excellent tirthas there. From then on that tirtha has been called Bhanutirtha,
अध्याय १३८
मृतसंजीवनं चैव शार्यातं चेति विश्रुतम् माधुच्छन्दसमाख्यातं स्मरणात् पापनुन् मुने
mṛtasaṃjīvanaṃ caiva śāryātaṃ ceti viśrutam mādhucchandasamākhyātaṃ smaraṇāt pāpanun mune
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
also famed as Mritasanjivana and Sharyata, and known as Madhuchchhandasa; its remembrance removes sin, O sage.
अध्याय १३८
तेषु स्नानं च दानं च सर्वक्रतुफलप्रदम् मृतसंजीवनं तत् स्याद् आयुरारोग्यवर्धनम्
teṣu snānaṃ ca dānaṃ ca sarvakratuphalapradam mṛtasaṃjīvanaṃ tat syād āyurārogyavardhanam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Bathing and giving at them yields the fruit of all sacrifices; that Mritasanjivana increases long life and health.
स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmapurANa-1-246.txt · प्राप्त 3/6/2026
धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।
अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)
मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।
पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)
व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।
आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)
प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।
भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)
आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।
समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)
दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।
पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)
पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।
Brahma Purana — Chapter 138
ब्रह्मपुराण
Imported text; printed edition not recorded
Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.
Open Sanskrit text archives (see the source link)
डिजिटल पुरालेख देखेंNumbering follows the imported source and may differ from other editions.
Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.
Numbering follows the imported source and may differ from other editions.