अध्याय १३७
लक्ष्मीतीर्थम् इति ख्यातं साक्षाल् लक्ष्मीविवर्धनम् अलक्ष्मीनाशनं पुण्यम् आख्यानं शृणु नारद
lakṣmītīrtham iti khyātaṃ sākṣāl lakṣmīvivardhanam alakṣmīnāśanaṃ puṇyam ākhyānaṃ śṛṇu nārada
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The relationship between the two viz., the Imperishable and (Perishable) is to be wished for. It is essential that there
अध्याय १३७
संवादश् च पुरा त्व् आसील् लक्ष्म्याः पुत्र दरिद्रया परस्परविरोधिन्याव् उभे विश्वं समीयतुः
saṃvādaś ca purā tv āsīl lakṣmyāḥ putra daridrayā parasparavirodhinyāv ubhe viśvaṃ samīyatuḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Without a man no woman conceives. Without a woman no man is able to evolve a form.
अध्याय १३७
ताभ्याम् अव्यापृतं वस्तु तन् नास्ति भुवनत्रये मम ज्यैष्ठ्यं मम ज्यैष्ठ्यम् इत्य् ऊचतुर् उभे मिथः अहं पूर्वं समुद्भूता इत्य् आह श्रियम् ओजसा
tābhyām avyāpṛtaṃ vastu tan nāsti bhuvanatraye mama jyaiṣṭhyaṃ mama jyaiṣṭhyam ity ūcatur ubhe mithaḥ ahaṃ pūrvaṃ samudbhūtā ity āha śriyam ojasā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
In all types ofliving beings the couple (i.e. male and female) evolve a new form by means of mutual contact. The new form evolved will have the features of both—the male and female.
अध्याय १३७
कुलं शीलं जीवितं वा देहिनाम् अहम् एव तु मया विना देहभाजो जीवन्तो ऽपि मृता इव
kulaṃ śīlaṃ jīvitaṃ vā dehinām aham eva tu mayā vinā dehabhājo jīvanto 'pi mṛtā iva
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
What Your Highness said, quoting the example from the Vedas and scriptures is quite apt. I shall add that you are a person who understands the real principle.
अध्याय १३७
दरिद्रया च सा प्रोक्ता सर्वेभ्यो ह्य् अधिका ह्य् अहम् मुक्तिर् मदाश्रिता नित्यं दरिद्रैवं वचो ऽब्रवीत्
daridrayā ca sā proktā sarvebhyo hy adhikā hy aham muktir madāśritā nityaṃ daridraivaṃ vaco 'bravīt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The texts of both, viz. the Vedas and other scriptures are held by you, O king. Be the person who understands the essence of the texts correctly.
अध्याय १३७
कामः क्रोधश् च लोभश् च मदो मात्सर्यम् एव च यत्राहम् अस्मि तत्रैते न तिष्ठन्ति कदाचन
kāmaḥ krodhaś ca lobhaś ca mado mātsaryam eva ca yatrāham asmi tatraite na tiṣṭhanti kadācana
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
He who docs not understand the meaning of those texts is merely a carrier of a burden. The acquisition of the texts is not in vain in regard to a person who is conversant with the meaning and principles of the texts.
अध्याय १३७
न भयोद्भूतिर् उन्माद ईर्ष्या उद्धतवृत्तिता यत्राहम् अस्मि तत्रैते न तिष्ठन्ति कदाचन
na bhayodbhūtir unmāda īrṣyā uddhatavṛttitā yatrāham asmi tatraite na tiṣṭhanti kadācana
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
If a person who has not understood the basic prin¬ ciples of a scriptural text begins to explain it out of greed or arrogance, he is a sinner and he will fall into hell.
अध्याय १३७
दरिद्राया वचः श्रुत्वा लक्ष्मीस् तां प्रत्यभाषत
daridrāyā vacaḥ śrutvā lakṣmīs tāṃ pratyabhāṣata
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
A person of loopholes (i.e. imperfect knowledge) will never explain the text truthfully and confidently since he is neither self-possessed nor conversant with the meaning and basic principles of the text.
अध्याय १३७
अलंकृतो मया जन्तुः सर्वो भवति पूजितः निर्धनः शिवतुल्यो ऽपि सर्वैर् अप्य् अभिभूयते
alaṃkṛto mayā jantuḥ sarvo bhavati pūjitaḥ nirdhanaḥ śivatulyo 'pi sarvair apy abhibhūyate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Whatever the followers of the Yoga system see (and understand), the Samkhyas too follow. He who sees the iden¬ tity of the Samkhya and Yoga systems is wise.
अध्याय १३७
देहीति वचनद्वारा देहस्थाः पञ्च देवताः सद्यो निर्गत्य गच्छन्ति धीश्रीह्रीशान्तिकीर्तयः
dehīti vacanadvārā dehasthāḥ pañca devatāḥ sadyo nirgatya gacchanti dhīśrīhrīśāntikīrtayaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Skin, flesh, blood, bile, marrow, bone and sinew— O dear one, these can be perceived by the sense-organs, as Your Highness has already told me.
अध्याय १३७
तावद् गुणा गुरुत्वं च यावन् नार्थयते परम् अर्थी चेत् पुरुषो जातः क्व गुणाः क्व च गौरवम्
tāvad guṇā gurutvaṃ ca yāvan nārthayate param arthī cet puruṣo jātaḥ kva guṇāḥ kva ca gauravam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
How will there be Gunas in the great Atman because it is devoid of Gunas? How can this embodied soul devoid of sense-organs have the Gunas? How can there be Guna in a seed that is not solid?
अध्याय १३७
तावत् सर्वोत्तमो जन्तुस् तावत् सर्वगुणालयः नमस्यः सर्वलोकानां यावन् नार्थयते परम्
tāvat sarvottamo jantus tāvat sarvaguṇālayaḥ namasyaḥ sarvalokānāṃ yāvan nārthayate param
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Gunas are produced from Gunas and they cease to exist there itself. In the same manner the Gunas arising out of Prakfti are produced from Prakrti but they end therein itself.
अध्याय १३७
कष्टम् एतन् महापापं निर्धनत्वं शरीरिणाम् न मानयति नो वक्ति न स्पृशत्य् अधनं जनः
kaṣṭam etan mahāpāpaṃ nirdhanatvaṃ śarīriṇām na mānayati no vakti na spṛśaty adhanaṃ janaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The Gunas exist in one with Guna. Plow can there be Gunas in one without Gunas? Hence those people who look at Gunas know thus.
अध्याय १३७
अहम् एव ततः श्रेष्ठा दरिद्रे शृणु मे वचः
aham eva tataḥ śreṣṭhā daridre śṛṇu me vacaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
When this soul identifies itself with the Gunas belong¬ ing to Prakrti it is one with Gunas and it observes the different Gunas.
अध्याय १३७
तल् लक्ष्मीवचनं श्रुत्वा दरिद्रा वाक्यम् अब्रवीत्
tal lakṣmīvacanaṃ śrutvā daridrā vākyam abravīt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
This principle of perishable and Imperishahlp h n<! been mentioned to you. Thev call p tn. /, le has
अध्याय १३७
वक्तुं न लक्ष्मीर् ज्येष्ठाहम् इति वै लज्जसे मुहुः पापेषु रमसे नित्यं विहाय पुरुषोत्तमम्
vaktuṃ na lakṣmīr jyeṣṭhāham iti vai lajjase muhuḥ pāpeṣu ramase nityaṃ vihāya puruṣottamam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The learned men state that the twenty-fifth princmle is
अध्याय १३७
विश्वस्तवञ्चका नित्यं भवती श्लाघसे कथम् सुखं न तादृक् त्वत्प्राप्तौ पश्चात्तापो यथा गुरुः
viśvastavañcakā nityaṃ bhavatī ślāghase katham sukhaṃ na tādṛk tvatprāptau paścāttāpo yathā guruḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
What has been stated by you, O excellent brahmin, viz. diversity and unity (is not understood by me) even as I observe it. Their example is in doubt.
अध्याय १३७
न तथा जायते पुंसां सुरया दारुणो मदः त्वत्संनिधानमात्रेण यथा वै विदुषाम् अपि
na tathā jāyate puṃsāṃ surayā dāruṇo madaḥ tvatsaṃnidhānamātreṇa yathā vai viduṣām api
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Undoubtedly, with the gross intellect I do not see the leality, O sinless one, of that which is being known through Buddha (that which is understood) and Prabuddha (the enlightened).
अध्याय १३७
सदैव रमसे लक्ष्मीः प्रायस् त्वं पापकारिषु अहं वसामि योग्येषु धर्मशीलेषु सर्वदा
sadaiva ramase lakṣmīḥ prāyas tvaṃ pāpakāriṣu ahaṃ vasāmi yogyeṣu dharmaśīleṣu sarvadā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The explanation too of the perishable and the im¬ perishable, given by you, O sinless one, has been missed by me due to the unsteadiness of intellect.
अध्याय १३७
शिवविष्ण्वनुरक्तेषु कृतज्ञेषु महत्सु च सदाचारेषु शान्तेषु गुरुसेवोद्यतेषु च
śivaviṣṇvanurakteṣu kṛtajñeṣu mahatsu ca sadācāreṣu śānteṣu gurusevodyateṣu ca
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Therefore, I wish to hear this, viz. the philosophy of diversity and unity as well as the mutually opposite pairs that are to be understood essentially and unobstructedly.
अध्याय १३७
सत्सु विद्वत्सु शूरेषु कृतबुद्धिषु साधुषु निवसामि सदा लक्ष्मीस् तस्माज् ज्यैष्ठ्यं मयि स्थितम्
satsu vidvatsu śūreṣu kṛtabuddhiṣu sādhuṣu nivasāmi sadā lakṣmīs tasmāj jyaiṣṭhyaṃ mayi sthitam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
O holy one, I wish to know separately the distinction between knowledge and ignorance, the Imperishable and the perishable, Samkhya and Yoga entirely, as well as the enlight¬ ened and the unenlightened.
अध्याय १३७
ब्राह्मणेषु शुचिष्मत्सु व्रतचारिषु भिक्षुषु निर्भयेषु वसिष्यामि लक्ष्मीस् त्वं शृणु ते स्थितिम्
brāhmaṇeṣu śuciṣmatsu vratacāriṣu bhikṣuṣu nirbhayeṣu vasiṣyāmi lakṣmīs tvaṃ śṛṇu te sthitim
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Oh, I shall narrate unto you what you ask me. O great king, listen separately from me the function of Yoga.
अध्याय १३७
राजवर्तिषु पापेषु निष्ठुरेषु खलेषु च पिशुनेषु च लुब्धेषु विकृतेषु शठेषु च
rājavartiṣu pāpeṣu niṣṭhureṣu khaleṣu ca piśuneṣu ca lubdheṣu vikṛteṣu śaṭheṣu ca
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
(1) The concentration of mind, and (2) the control of breath. Pranayama is of two types, viz. Saguna and Nirguna. The Nirguna is mental.
अध्याय १३७
अनार्येषु कृतघ्नेषु धर्मघातिषु सर्वदा मित्रद्रोहिष्व् अनिष्टेषु भग्नचित्तेषु वर्तसे
anāryeṣu kṛtaghneṣu dharmaghātiṣu sarvadā mitradrohiṣv aniṣṭeṣu bhagnacitteṣu vartase
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
One should not practise Pranayama for two units of time,0 ruler of men, after passing urine, evacuating bowels and taking food. After that he shall do so with eagerness.
अध्याय १३७
एवं विवदमाने ते जग्मतुर् माम् उभे अपि तयोर् वाक्यम् उपश्रुत्य मयोक्ते ते उभे अपि
evaṃ vivadamāne te jagmatur mām ubhe api tayor vākyam upaśrutya mayokte te ubhe api
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Persons who are conversant with truth and who arc masters of the Vcdic lore declare that it is far off from darkness. It has various appellations, viz. Vimala (Devoid of impurities), Vimata(One who is particularly honoured), Nirlinga (That which >'s beyond symbols) and Alinga (That which has no symbols).
अध्याय १३७
मत्तः पूर्वतरा पृथ्वी आपः पूर्वतरास् ततः स्त्रीणां विवादं ता एव स्त्रियो जानन्ति नेतरे
mattaḥ pūrvatarā pṛthvī āpaḥ pūrvatarās tataḥ strīṇāṃ vivādaṃ tā eva striyo jānanti netare
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
So far the Yogic school of philosophy has been re¬ counted in essence to you by me. I shall now recount the Samkhya school which is an example of Parisamkhya (Enu¬ meration).
अध्याय १३७
विशेषतः पुनस् ताभ्यः कमण्डलुभवाश् च याः तत्रापि गौतमी देवी निश्चयं कथयिष्यति
viśeṣataḥ punas tābhyaḥ kamaṇḍalubhavāś ca yāḥ tatrāpi gautamī devī niścayaṃ kathayiṣyati
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
They call the great Prakrti of the soul Avyakta (Un¬ manifest) and Prakhyana (Proclamation). From it originated the second principle Mahat, O most excellent king.
अध्याय १३७
सैव सर्वार्तिसंहर्त्री सैव संदेहकर्तरी ते मद्वाक्याद् भुवं गत्वा भूम्या च सहिते अपि
saiva sarvārtisaṃhartrī saiva saṃdehakartarī te madvākyād bhuvaṃ gatvā bhūmyā ca sahite api
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
These eight are Prakrtis. The Vikaras (products) are sixteen in number. Five of them are Visesas and five are the sense-organs.
अध्याय १३७
अद्भिश् च सहिताः सर्वा गौतमीं ययुर् आपगाम् भूमिर् आपस् तयोर् वाक्यं गौतम्यै क्रमशः स्फुटम्
adbhiś ca sahitāḥ sarvā gautamīṃ yayur āpagām bhūmir āpas tayor vākyaṃ gautamyai kramaśaḥ sphuṭam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Those who are conversant with the arrangement of the followers of the Samkhya school, those who perpetually abide by the path of the Samkhyas, those who are learned scholars in the Samkhya school say that the number of principles is only this much.
अध्याय १३७
सर्वं निवेदयाम् आसुर् यथावृत्तं प्रणम्य ताम् दरिद्रायाश् च लक्ष्म्याश् च वाक्यं मध्यस्थवत् तदा
sarvaṃ nivedayām āsur yathāvṛttaṃ praṇamya tām daridrāyāś ca lakṣmyāś ca vākyaṃ madhyasthavat tadā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Everything gets dissolved in its respective source of origin wherefrom it has been produced. These principles get dissolved in the reverse order and they are apprehended by the immanent soul.
अध्याय १३७
शृण्वत्सु लोकपालेषु शृण्वत्यां भुवि नारद शृण्वतीष्व् अप्सु सा गङ्गा दरिद्रां वाक्यम् अब्रवीत् संप्रशस्य तथा लक्ष्मीं गौतमी वाक्यम् अब्रवीत्
śṛṇvatsu lokapāleṣu śṛṇvatyāṃ bhuvi nārada śṛṇvatīṣv apsu sā gaṅgā daridrāṃ vākyam abravīt saṃpraśasya tathā lakṣmīṃ gautamī vākyam abravīt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The Gunas (i.e. all evolved things) get dissolved in Gunas like the waves of ocean. They are produced in the or¬ dinary order and get dissolved in the reverse order.
अध्याय १३७
ब्रह्मश्रीश् च तपःश्रीश् च यज्ञश्रीः कीर्तिसंज्ञिता धनश्रीश् च यशश्रीश् च विद्या प्रज्ञा सरस्वती
brahmaśrīś ca tapaḥśrīś ca yajñaśrīḥ kīrtisaṃjñitā dhanaśrīś ca yaśaśrīś ca vidyā prajñā sarasvatī
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The creation and annihilation of Prakrti, O ex¬ cellent king, is this much. In the process of creation it has diversity and unity at the time of annihilation.
अध्याय १३७
भुक्तिश्रीश् चाथ मुक्तिश् च स्मृतिर् लज्जा धृतिः क्षमा सिद्धिस् तुष्टिस् तथा पुष्टिः शान्तिर् आपस् तथा मही
bhuktiśrīś cātha muktiś ca smṛtir lajjā dhṛtiḥ kṣamā siddhis tuṣṭis tathā puṣṭiḥ śāntir āpas tathā mahī
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
It has unity and diversity in the same manner as in the case of Prakrti. It has unity at the time of annihilation and multiplicity due to activity.
अध्याय १३७
अहंशक्तिर् अथौषध्यः श्रुतिः शुद्धिर् विभावरी द्यौर् ज्योत्स्ना आशिषः स्वस्तिर् व्याप्तिर् माया उषा शिवा
ahaṃśaktir athauṣadhyaḥ śrutiḥ śuddhir vibhāvarī dyaur jyotsnā āśiṣaḥ svastir vyāptir māyā uṣā śivā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The Atman shall evolve Prakrti at the time of creation in various ways. The great Atman, the twenty-fifth principle presides over that group.
अध्याय १३७
यत् किंचिद् विद्यते लोके लक्ष्म्या व्याप्तं चराचरम् ब्राह्मणेष्व् अथ धीरेषु क्षमावत्स्व् अथ साधुषु
yat kiṃcid vidyate loke lakṣmyā vyāptaṃ carācaram brāhmaṇeṣv atha dhīreṣu kṣamāvatsv atha sādhuṣu
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
It knows the Ksetra or the Avyakta. Hence it is called Ksetrajha. It lies down in the Pura (city) of Avyakta. There¬ fore it is called Purusa.
अध्याय १३७
विद्यायुक्तेषु चान्येषु भुक्तिमुक्त्यनुसारिषु यद् यद् रम्यं सुन्दरं वा तत् तल् लक्ष्मीविजृम्भितम्
vidyāyukteṣu cānyeṣu bhuktimuktyanusāriṣu yad yad ramyaṃ sundaraṃ vā tat tal lakṣmīvijṛmbhitam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The number can be forty or twenty-four. After enu¬ merating factually (the principles are to be understood). The Samkhya has a thousand processes. The twenty-fifth principle is beyond the other principles.
अध्याय १३७
किम् अत्र बहुनोक्तेन सर्वं लक्ष्मीमयं जगत् यस्मिन् कस्मिंश् च यत् किंचिद् उत्कृष्टं परिदृश्यते
kim atra bahunoktena sarvaṃ lakṣmīmayaṃ jagat yasmin kasmiṃś ca yat kiṃcid utkṛṣṭaṃ paridṛśyate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Thus the Samkhya school of philosophy has been
अध्याय १३७
लक्ष्मीमयं तु तत् सर्वं तया हीनं न किंचन अत्रेमां सुन्दरीं देवीं स्पर्धयन्ती न लज्जसे
lakṣmīmayaṃ tu tat sarvaṃ tayā hīnaṃ na kiṃcana atremāṃ sundarīṃ devīṃ spardhayantī na lajjase
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Thus the Samkhya school of philosophy has been
अध्याय १३७
गच्छ गच्छेति तां गङ्गा दरिद्रां वाक्यम् अब्रवीत् ततः प्रभृति गङ्गाम्भो दरिद्रावैरकार्य् अभूत्
gaccha gaccheti tāṃ gaṅgā daridrāṃ vākyam abravīt tataḥ prabhṛti gaṅgāmbho daridrāvairakāry abhūt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Thus the Samkhya school of philosophy has been
अध्याय १३७
तावद् दरिद्राभिभवो गङ्गा यावन् न सेव्यते ततः प्रभृति तत् तीर्थम् अलक्ष्मीनाशनं शुभम्
tāvad daridrābhibhavo gaṅgā yāvan na sevyate tataḥ prabhṛti tat tīrtham alakṣmīnāśanaṃ śubham
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Thus the Samkhya school of philosophy has been
अध्याय १३७
तत्र स्नानेन दानेन लक्ष्मीवान् पुण्यवान् भवेत् तीर्थानां षट् सहस्राणि तस्मिंस् तीर्थे महामते देवर्षिमुनिजुष्टानां सर्वसिद्धिप्रदायिनाम्
tatra snānena dānena lakṣmīvān puṇyavān bhavet tīrthānāṃ ṣaṭ sahasrāṇi tasmiṃs tīrthe mahāmate devarṣimunijuṣṭānāṃ sarvasiddhipradāyinām
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Thus the Samkhya school of philosophy has been
स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmapurANa-1-246.txt · प्राप्त 3/6/2026
धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।
अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)
मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।
पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)
व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।
आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)
प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।
भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)
आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।
समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)
दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।
पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)
पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।
Brahma Purana — Chapter 137
ब्रह्मपुराण
Imported text; printed edition not recorded
Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.
Open Sanskrit text archives (see the source link)
डिजिटल पुरालेख देखेंNumbering follows the imported source and may differ from other editions.
Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.
Numbering follows the imported source and may differ from other editions.