Brahma Purana· Brahma Purāṇa
227
अध्याय 227 / 246

Adhyaya 227

50 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ50 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय २२७

श्लोक 1

अहो कृष्णस्य माहात्म्यं श्रुतम् अस्माभिर् अद्भुतम् सर्वपापहरं पुण्यं धन्यं संसारनाशनम्

aho kṛṣṇasya māhātmyaṃ śrutam asmābhir adbhutam sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ dhanyaṃ saṃsāranāśanam

हिन्दी अर्थ

पदोंवाले पुराणका अक्षर-अक्षर सुना है। प्रभो! तीनों लोकोंमें ऐसी कोई वस्तु नहीं है, जो आपको विदित न हो। महाभाग! आप देवताओंमें बृहस्पतिकी भाँति सर्वज्ञ हैं, महाप्राज्ञ और ब्रह्मनिष्ठ

English

Those who take holy plunge in Ganga and those who are virtuous, O Mahesa, and sec thy lotus-like feet—let them attain their desires immediately. After their death let them attain the region ofSiva.

अध्याय २२७

श्लोक 2

संपूज्य विधिवद् भक्त्या वासुदेवं महामुने कां गतिं यान्ति मनुजा वासुदेवार्चने रताः

saṃpūjya vidhivad bhaktyā vāsudevaṃ mahāmune kāṃ gatiṃ yānti manujā vāsudevārcane ratāḥ

हिन्दी अर्थ

हैं। महामते! हम आपको नमस्कार करते हैं। आपने महाभारतमें सम्पूर्ण वेदोंके अर्थ प्रकट किये हैं। महामुने! आपके सम्पूर्ण गुणोंका वर्णन करनेमें कौन समर्थ है। जिन्होंने छहों अङ्गोंसहित

English

O lord, my father has attained your region. So also my mother, the Pippala and the immortal ones. After seeing the lord of lords they have attained happiness. Let them see you. Let them attain your region.

अध्याय २२७

श्लोक 3

किं प्राप्नुवन्ति ते मोक्षं किं वा स्वर्गं महामुने अथवा किं मुनिश्रेष्ठ प्राप्नुवन्त्य् उभयं फलम्

kiṃ prāpnuvanti te mokṣaṃ kiṃ vā svargaṃ mahāmune athavā kiṃ muniśreṣṭha prāpnuvanty ubhayaṃ phalam

हिन्दी अर्थ

चारों वेदों तथा सम्पूर्ण व्याकरणोंको पढ़कर महाभारत शास्त्रको रचना को, उन ज्ञानात्मा भगवान् वेदव्यासको नमस्कार है। प्रफुल्ल कमलदलके समान बड़े-बड़े नेत्रों तथा विशाल

English

Saying "so be it" to Pippalada, Mahesvara, lord of Devas spoke to him congratulating him along with Devas.

अध्याय २२७

श्लोक 4

छेत्तुम् अर्हसि सर्वज्ञ संशयं नो हृदि स्थितम् छेत्ता नान्यो ऽस्ति लोके ऽस्मिंस् त्वदृते मुनिसत्तम

chettum arhasi sarvajña saṃśayaṃ no hṛdi sthitam chettā nānyo 'sti loke 'smiṃs tvadṛte munisattama

हिन्दी अर्थ

बुद्धिवाले व्यासजी! आपको नमस्कार है। आपने (जगत्को प्रकाश देनेके लिये) महाभारतरूपी तेलसे भरे हुए ज्ञानरूपी दीपकको जलाया है।' यों कहकर उन महर्षियोंने व्यासजीका पूजन

English

Devas were pleased after being freed from fear aris¬ ing from him. All of them spoke this to the son of Dadhici in the presence of Siva.

अध्याय २२७

श्लोक 5

साधु साधु मुनिश्रेष्ठा भवद्भिर् यद् उदाहृतम् शृणुध्वम् आनुपूर्व्येण वैष्णवानां सुखावहम्

sādhu sādhu muniśreṣṭhā bhavadbhir yad udāhṛtam śṛṇudhvam ānupūrvyeṇa vaiṣṇavānāṃ sukhāvaham

हिन्दी अर्थ

किया। फिर व्यासजीने भी उन सबका सम्मान किया। तत्पश्चात् वे कृतार्थ होकर जैसे आये थे, उसी प्रकार अपने आश्रमको लौट गये। मुनिवरो! आपने हमसे जिस प्रकार प्रश्‍न

English

Devas repeated the same.thing to the excellent brahmin again and again. After bowing down to Sambhu, the Pippalas and Uma, Pippaiada spoke with palms joined in reverence.

अध्याय २२७

श्लोक 6

दीक्षामात्रेण कृष्णस्य नरा मोक्षं व्रजन्ति वै किं पुनर् ये सदा भक्त्या पूजयन्त्य् अच्युतं द्विजाः

dīkṣāmātreṇa kṛṣṇasya narā mokṣaṃ vrajanti vai kiṃ punar ye sadā bhaktyā pūjayanty acyutaṃ dvijāḥ

हिन्दी अर्थ

किया था, उसके अनुसार हमने भी सब पापोंका नाश करनेवाले परम पुण्यमय इस सनातन पुराणका वर्णन किया! श्रीव्यासजीको कृपासे ही मैंने यह सब कुछ आपलोगोंको सुनाया है । गृहस्थ, संन्यासी

English

On seeing his parents he bowed down to them in the presence of Siva. Their eyes were filled with tears of pleasure. Somehow he spoke to them.

अध्याय २२७

श्लोक 7

न तेषां दुर्लभः स्वर्गो मोक्षश् च मुनिसत्तमाः लभन्ते वैष्णवाः कामान् यान् यान् वाञ्छन्ति दुर्लभान्

na teṣāṃ durlabhaḥ svargo mokṣaś ca munisattamāḥ labhante vaiṣṇavāḥ kāmān yān yān vāñchanti durlabhān

हिन्दी अर्थ

और ब्रह्मचारी -सबको ही इस पुराणका श्रवण करना चाहिए। यह मनुष्योंको धन और सुख देनेवाला, परम पवित्र एवं पापोंको दूर करनेवाला है। परम कल्याणकी अभिलाषा रखनेवाले ब्रह्मपरायण

English

Other sons who perpetuate their families redeem their parents. But I am merely the cause of splitting the belly of my mother. Even though I am like this I shall look at them due to delusion. I am a wicked person with an evil mind.

अध्याय २२७

श्लोक 8

रत्नपर्वतम् आरुह्य नरो रत्नं यथाददेत् स्वेच्छया मुनिशार्दूलास् तथा कृष्णान् मनोरथान्

ratnaparvatam āruhya naro ratnaṃ yathādadet svecchayā muniśārdūlās tathā kṛṣṇān manorathān

हिन्दी अर्थ

ब्राह्मण आदिको संयम और प्रयत्नपूर्वक यह

English

On looking at them he could not speak anything further out of sorrow. Devas spoke to Pippalada and his parents.

अध्याय २२७

श्लोक 9

कल्पवृक्षं समासाद्य फलानि स्वेच्छया यथा गृह्णाति पुरुषो विप्रास् तथा कृष्णान् मनोरथान्

kalpavṛkṣaṃ samāsādya phalāni svecchayā yathā gṛhṇāti puruṣo viprās tathā kṛṣṇān manorathān

हिन्दी अर्थ

विद्या, क्षत्रिय संग्राममें विजय, वैश्य अक्षय धन

English

Blessed are you, dear son, whose fame has spread in the world and has gone up to heaven. The three-eyed lord has been directly perceived by you. Devas have been consoled by you. With you as son the excellent worlds will never dwindle down.

अध्याय २२७

श्लोक 10

श्रद्धया विधिवत् पूज्य वासुदेवं जगद्गुरुम् धर्मार्थकाममोक्षाणां प्राप्नुवन्ति नराः फलम्

śraddhayā vidhivat pūjya vāsudevaṃ jagadgurum dharmārthakāmamokṣāṇāṃ prāpnuvanti narāḥ phalam

हिन्दी अर्थ

और शूद्र सुख पाता है । पुरुष पवित्र होकर जिस- जिस काम्य वस्तुका चिन्तन करते हुए इस पुराणका श्रवण करता है, उस-उसको निश्चय ही प्रा कर लेता है। यह ब्रह्मपुराण भगवान् विष्णुसे

English

At that time a shower of flowers fell on his head from heaven. The shouts of "Victory" uttered by Devas arose, O great sage.

अध्याय २२७

श्लोक 11

आराध्य तं जगन्नाथं विशुद्धेनान्तरात्मना प्राप्नुवन्ति नराः कामान् सुराणाम् अपि दुर्लभान्

ārādhya taṃ jagannāthaṃ viśuddhenāntarātmanā prāpnuvanti narāḥ kāmān surāṇām api durlabhān

हिन्दी अर्थ

सम्बन्ध रखनेवाला है। इससे सब पापोंका नाश हो जाता है। यह सब शस्त्रोंसे विशिष्ट और समस्त पुरुषार्थोंका साधक है।

English

After bestowing blessings on his son and after bowing down to Sambhu, Ganga and Devas along with his wife Dadhlci spoke to his son.

अध्याय २२७

श्लोक 12

ये ऽर्चयन्ति सदा भक्त्या वासुदेवाख्यम् अव्ययम् न तेषां दुर्लभं किंचिद् विद्यते भुवनत्रये

ye 'rcayanti sadā bhaktyā vāsudevākhyam avyayam na teṣāṃ durlabhaṃ kiṃcid vidyate bhuvanatraye

हिन्दी अर्थ

यह जो मैंने आपलोगोंको वेदतुल्य पुराणका श्रवण कराया है, इसको सुननेसे सब प्रकारके दोषोंसे प्राप्त होनेवाली पापराशिका नाश हो जाता है। प्रयाग, पुष्कर, कुरुक्षेत्र तथा अर्बुदारण्य (आबू) -

English

Get yourself a wife. Have devotion to Siva and serve Ganga. After procreating sons and after performing sacrifices with due gifts, dear son, you can be contented. Thereafter, proceed to heaven for a long stay there.

अध्याय २२७

श्लोक 13

धन्यास् ते पुरुषा लोके ये ऽर्चयन्ति सदा हरिम् सर्वपापहरं देवं सर्वकामफलप्रदम्

dhanyās te puruṣā loke ye 'rcayanti sadā harim sarvapāpaharaṃ devaṃ sarvakāmaphalapradam

हिन्दी अर्थ

में उपवास करनेसे जो फल मिलता है, वह इसके श्रवणमात्रसे मिल जाता है। एक वर्षतक अग्निमें हवन करनेसे पुरुषको जो महापुण्यमय फल प्राप्त होता है, बह इसे एक बार सुननेसे ही मिल जाता

English

The place where the bones of that brahmin became sacred, O Narada, should be known as Pitrtirtha. It is condu¬ cive to the increase of delight of the manes.

अध्याय २२७

श्लोक 14

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः स्त्रियः शूद्रान्त्यजातयः संपूज्य तं सुरवरं प्राप्नुवन्ति परां गतिम्

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ striyaḥ śūdrāntyajātayaḥ saṃpūjya taṃ suravaraṃ prāpnuvanti parāṃ gatim

हिन्दी अर्थ

है। ज्येष्ठमासके शुक्लपक्षकी द्वादशीको यमुनामें स्नान करके मथुरापुरीमें श्रीहरिके दर्शनसे मनुष्य जिस फलका भागी होता है, वह एकाग्रचित्त होकर इस ब्रह्मपुराणकी कथा कहनेसे ही प्राप्त हो

English

Taking leave of Pippalada Devas went to their own abode. The Pippalas attained the everlasting (pleasures of) heaven after the lapse of some time.

अध्याय २२७

श्लोक 15

तस्माच् छृणुध्वं मुनयो यत् पृच्छत ममानघाः प्रवक्ष्यामि समासेन गतिं तेषां महात्मनाम्

tasmāc chṛṇudhvaṃ munayo yat pṛcchata mamānaghāḥ pravakṣyāmi samāsena gatiṃ teṣāṃ mahātmanām

हिन्दी अर्थ

जाता है। जो इसका पाठ अथवा श्रवण करता है, वह भी उसी फलको प्राप्त करता है। जो मनुष्य प्रतिदिन श्रद्धापूर्वक इस वेदसम्मित पुराणका पाठ या श्रवण करता है, वह भगवान् विष्णुके धाममें

English

Therefore listen, sages, to what you ask me, sinless ones; I shall tell in brief the course of those great-souled ones.

अध्याय २२७

श्लोक 16

त्यक्त्वा मानुष्यकं देहं रोगायतनम् अध्रुवम् जरामरणसंयुक्तं जलबुद्बुदसंनिभम्

tyaktvā mānuṣyakaṃ dehaṃ rogāyatanam adhruvam jarāmaraṇasaṃyuktaṃ jalabudbudasaṃnibham

हिन्दी अर्थ

जाता है और जो ब्राह्मण मन और इन्द्रियोंको संयममें रखकर पर्वोके दिन तथा एकादशी और द्वादशी तिथिको ब्रह्मपुराण बाँचकर दूसरोंको सुनाता है, वह वैकुण्ठ धाममें जाता है।' यह पुराण

English

Having given up the human body, the seat of disease, impermanent, joined with old age and death, like a water bubble,

अध्याय २२७

श्लोक 17

मांसशोणितदुर्गन्धं विष्ठामूत्रादिभिर् युतम् अस्थिस्थूणम् अमेध्यं च स्नायुचर्मशिरान्वितम्

māṃsaśoṇitadurgandhaṃ viṣṭhāmūtrādibhir yutam asthisthūṇam amedhyaṃ ca snāyucarmaśirānvitam

हिन्दी अर्थ

मनुष्योंको यश, आयु, सुख, कीर्ति, बल, पुष्टि

English

foul-smelling of flesh and blood, full of faeces and urine and the like, a post of bones, impure, with sinews, skin and veins,

अध्याय २२७

श्लोक 18

कामगेन विमानेन दिव्यगन्धर्वनादिना तरुणादित्यवर्णेन किङ्किणीजालमालिना

kāmagena vimānena divyagandharvanādinā taruṇādityavarṇena kiṅkiṇījālamālinā

हिन्दी अर्थ

२. इदं यः श्रद्धया नित्यं पुराणं

English

in a vehicle going at will, sounding with divine Gandharva music, bright as the young sun, wreathed with nets of little bells,

अध्याय २२७

श्लोक 19

उपगीयमाना गन्धर्वैर् अप्सरोभिर् अलंकृताः व्रजन्ति लोकपालानां भवनं तु पृथक् पृथक्

upagīyamānā gandharvair apsarobhir alaṃkṛtāḥ vrajanti lokapālānāṃ bhavanaṃ tu pṛthak pṛthak

हिन्दी अर्थ

संयतः । एकादश्यां द्वादश्यां च विष्णुलोकं स गच्छति॥

English

sung to by Gandharvas, adorned with Apsarases, they go separately to the dwellings of the world-guardians.

अध्याय २२७

श्लोक 20

मन्वन्तरप्रमाणं तु भुक्त्वा कालं पृथक् पृथक् भुवनानि पृथक् तेषां सर्वभोगैर् अलंकृताः

manvantarapramāṇaṃ tu bhuktvā kālaṃ pṛthak pṛthak bhuvanāni pṛthak teṣāṃ sarvabhogair alaṃkṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

तथा धन देनेवाला और अशुभ स्वप्नोंका नाश विशुद्ध कुलमें उत्पन्न वैश्योंको तथा धर्मनिष्ठ शुद्रोंको करनेवाला है । जो प्रतिदिन तीनों संध्याओंके समय भी प्रतिदिन इस पुराणका श्रवण करना चाहिए ।

English

Having enjoyed for the measure of a manvantara separately, their separate abodes adorned with all enjoyments,

अध्याय २२७

श्लोक 21

ततो ऽन्तरिक्षं लोकं ते यान्ति सर्वसुखप्रदम् तत्र भुक्त्वा वरान् भोगान् दशमन्वन्तरं द्विजाः

tato 'ntarikṣaṃ lokaṃ te yānti sarvasukhapradam tatra bhuktvā varān bhogān daśamanvantaraṃ dvijāḥ

हिन्दी अर्थ

एकाग्रचित्त हो श्रद्धापूर्वक इस श्रेष्ठ उपाख्यानका पाठ करता है, वह सम्पूर्ण अभीष्ट वस्तुओंको प्राप्त कर लेता है। इसको पढ़ने और सुननेसे रोगातुर मनुष्य रोगसे, बन्धनमें पडा हुआ पुरुष

English

then they go to the world of the atmosphere, giving all happiness; having enjoyed excellent pleasures there for ten manvantaras, Brahmins,

अध्याय २२७

श्लोक 22

तस्माद् गन्धर्वलोकं तु यान्ति वै वैष्णवा द्विजाः विंशन्मन्वन्तरं कालं तत्र भुक्त्वा मनोरमान्

tasmād gandharvalokaṃ tu yānti vai vaiṣṇavā dvijāḥ viṃśanmanvantaraṃ kālaṃ tatra bhuktvā manoramān

हिन्दी अर्थ

बन्धनसे, भयसे डरा हुआ मानव भयसे तथा आपत्तिग्रस्त पुरुष आपत्तिसे छूट जाता है। इतना ही नहीं; इसके पाठ और श्रवणसे पूर्वजन्मोंके स्मरणको शक्ति, विद्या, पुत्र, धारणावती बुद्धि,

English

the Vaishnavas go from there to the world of Gandharvas, Brahmins; having enjoyed lovely pleasures there for twenty manvantaras,

अध्याय २२७

श्लोक 23

भोगान् आदित्यलोकं तु तस्माद् यान्ति सुपूजिताः त्रिंशन्मन्वन्तरं तत्र भोगान् भुक्त्वातिदैवतान्

bhogān ādityalokaṃ tu tasmād yānti supūjitāḥ triṃśanmanvantaraṃ tatra bhogān bhuktvātidaivatān

हिन्दी अर्थ

पशु, धैर्य, धर्म, अर्थ, काम और मोक्षको भी मनुष्य प्राप्त कर लेता है । जिन-जिन कामनाओंको मनमें लेकर मनुष्य संयतचित्तसे इस पुराणका पाठ करता है, उन सबकी उसे प्राप्ति हो जाती

English

they go, well honoured, from there to the Sun's world; having enjoyed very divine pleasures there for thirty manvantaras,

अध्याय २२७

श्लोक 24

तस्माद् व्रजन्ति ते विप्राश् चन्द्रलोकं सुखप्रदम् मन्वन्तराणां ते तत्र चत्वारिंशद् गुणान्वितम्

tasmād vrajanti te viprāś candralokaṃ sukhapradam manvantarāṇāṃ te tatra catvāriṃśad guṇānvitam

हिन्दी अर्थ

है-इसमें तनिक भी संदेह नहीं है।'

English

from there those Brahmins go to the moon's world, giving happiness, endowed with forty manvantaras' worth of virtue;

अध्याय २२७

श्लोक 25

कालं भुक्त्वा शुभान् भोगाञ् जरामरणवर्जिताः तस्मान् नक्षत्रलोकं तु विमानैः समलंकृतम्

kālaṃ bhuktvā śubhān bhogāñ jarāmaraṇavarjitāḥ tasmān nakṣatralokaṃ tu vimānaiḥ samalaṃkṛtam

हिन्दी अर्थ

जो मनुष्य एकमात्र भगवानको भक्तिमें चित्त लगाकर पवित्र हो अभीष्ट वर देनेवाले लोकगुरु भगवान् विष्णुको प्रणाम करके स्वर्ग और मोक्ष प्रदान करनेवाले इस पुराणका निरन्तर श्रवण करता

English

having enjoyed auspicious pleasures for a time, free of old age and death, from there to the world of the stars, adorned with vehicles,

अध्याय २२७

श्लोक 26

व्रजन्ति ते मुनिश्रेष्ठा गुणैः सर्वैर् अलंकृताः मन्वन्तराणां पञ्चाशद् भुक्त्वा भोगान् यथेप्सितान्

vrajanti te muniśreṣṭhā guṇaiḥ sarvair alaṃkṛtāḥ manvantarāṇāṃ pañcāśad bhuktvā bhogān yathepsitān

हिन्दी अर्थ

है, उसके सारे पाप छूट जाते हैं। वह इस लोकमें उत्तम सुख भोगकर स्वर्गमें भी दिव्य सुखका अनुभव करता है। तत्पश्चात् प्राकृत गुणोंसे मुक्त हो भगवान् विष्णुके निर्मल पदको प्राप्त होता है।

English

they go, best of sages, adorned with all virtues; having enjoyed desired pleasures for fifty manvantaras,

अध्याय २२७

श्लोक 27

तस्माद् व्रजन्ति ते विप्रा देवलोकं सुदुर्लभम् षष्टिमन्वन्तरं यावत् तत्र भुक्त्वा सुदुर्लभान्

tasmād vrajanti te viprā devalokaṃ sudurlabham ṣaṣṭimanvantaraṃ yāvat tatra bhuktvā sudurlabhān

हिन्दी अर्थ

इसलिये एकमात्र मुक्तिमार्गको इच्छा रखनेवाले

English

from there those Brahmins go to the very rare world of the gods; having enjoyed very rare pleasures there for sixty manvantaras,

अध्याय २२७

श्लोक 28

भोगान् नानाविधान् विप्रा ऋग्द्व्यष्टकसमन्वितान् शक्रलोकं पुनस् तस्माद् गच्छन्ति सुरपूजिताः

bhogān nānāvidhān viprā ṛgdvyaṣṭakasamanvitān śakralokaṃ punas tasmād gacchanti surapūjitāḥ

हिन्दी अर्थ

यह बहुत ही उत्तम, अनेक फलोंसे युक्त तथा धर्म, अर्थ एवं मोक्ष प्रदान करनेवाला है। आप सब लोग श्रेष्ठ पुरुष हैं, अतः आपको बुद्धि निरन्तर धर्ममें लगी रहे । एकमात्र धर्म ही परलोकमें

English

pleasures of many kinds, Brahmins, joined with eight hymns of the Rig, they then go to Shakra's world, honoured by the gods;

अध्याय २२७

श्लोक 29

मन्वन्तराणां तत्रैव भुक्त्वा कालं च सप्ततिम् भोगान् उच्चावचान् दिव्यान् मनसः प्रीतिवर्धनान्

manvantarāṇāṃ tatraiva bhuktvā kālaṃ ca saptatim bhogān uccāvacān divyān manasaḥ prītivardhanān

हिन्दी अर्थ

गये हुए प्राणीके लिये बन्धुकी भाँति सहायक है । धन और स्त्री आदि भोगोंका चतुर-से-चतुर मनुष्य भी क्यों न सेवन करे, उनपर न तो कभी भरोसा किया जा सकता है और न वे सदा स्थिर ही

English

having enjoyed a time of seventy manvantaras there, high and low divine pleasures increasing the mind's delight,

अध्याय २२७

श्लोक 30

तस्माद् व्रजन्ति ते लोकं प्राजापत्यम् अनुत्तमम् भुक्त्वा तत्रेप्सितान् भोगान् सर्वकामगुणान्वितान्

tasmād vrajanti te lokaṃ prājāpatyam anuttamam bhuktvā tatrepsitān bhogān sarvakāmaguṇānvitān

हिन्दी अर्थ

रहते हैं। मनुष्य धर्मसे ही राज्य प्राप्त करता है, धर्मसे ही वह स्वर्गमें जाता है तथा धर्मसे ही मानव आयु, कीर्ति, तपस्या एवं धर्मका उपार्जन करता है और धर्मसे ही उसे मोक्षको प्राप्ति होती

English

from there they go to the unsurpassed world of Prajapati; having enjoyed desired pleasures there, joined with the qualities of all desires,

अध्याय २२७

श्लोक 31

मन्वन्तरम् अशीतिं च कालं सर्वसुखप्रदम् तस्मात् पैतामहं लोकं यान्ति ते वैष्णवा द्विजाः

manvantaram aśītiṃ ca kālaṃ sarvasukhapradam tasmāt paitāmahaṃ lokaṃ yānti te vaiṣṇavā dvijāḥ

हिन्दी अर्थ

है। इस लोकमें तथा परलोकमें भी धर्म ही मनुष्यके लिये माता-पिता और सखा है। इस लोकमें भी धर्म ही रक्षक है और वही मोक्षकी भी प्राप्ति करानेवाला है। धर्मके सिवा कुछ भी काम नहीं

English

for eighty manvantaras of time giving all happiness, from there those Vaishnava Brahmins go to the Grandfather's world;

अध्याय २२७

श्लोक 32

मन्वन्तराणां नवति क्रीडित्वा तत्र वै सुखम् इहागत्य पुनस् तस्माद् विप्राणां प्रवरे कुले

manvantarāṇāṃ navati krīḍitvā tatra vai sukham ihāgatya punas tasmād viprāṇāṃ pravare kule

हिन्दी अर्थ

आता। यह श्रेष्ठ पुराण परम गोपनीय तथा वेदके तुल्य प्रामाणिक है । खोटी बुद्धिवाले और विशेषत: नास्तिक पुरुषको इसका उपदेश नहीं देना चाहिए । यह श्रेष्ठ पुराण पापोंका नाश तथा धर्मको वृद्धि

English

having played there for ninety manvantaras, happily, they come here again in the foremost family of Brahmins,

अध्याय २२७

श्लोक 33

जायन्ते योगिनो विप्रा वेदशास्त्रार्थपारगाः एवं सर्वेषु लोकेषु भुक्त्वा भोगान् यथेप्सितान्

jāyante yogino viprā vedaśāstrārthapāragāḥ evaṃ sarveṣu lokeṣu bhuktvā bhogān yathepsitān

हिन्दी अर्थ

करनेवाला है। साथ ही इसे अत्यन्त गोपनीय माना गया है। मुनियो! मैंने आपलोगोंके सामने

English

born as yogis, Brahmins, masters of the meaning of Veda and scripture. Thus having enjoyed desired pleasures in all worlds,

अध्याय २२७

श्लोक 34

इहागत्य पुनर् यान्ति उपर्य् उपरि च क्रमात् संभवे संभवे ते तु शतवर्षं द्विजोत्तमाः

ihāgatya punar yānti upary upari ca kramāt saṃbhave saṃbhave te tu śatavarṣaṃ dvijottamāḥ

हिन्दी अर्थ

स्वधर्मपरायण श्रेष्ठ ब्राह्मणोंको, मन और इन्द्रियोंको इसका कथन किया और आपने भी इसे भलीभाँति वशमें रखनेवाले कल्याणकामी उत्तम क्षत्रियोंको, सुन लिया। अब आज्ञा दीजिये, मैं जाता हूँ।' श्रीब्रह्मपुराण सम्पूर्ण ३ तत्सदब्रह्मार्पणमस्तु ।

English

they come here and go again higher and higher in order. In each birth they, best of Brahmins, for a hundred years

अध्याय २२७

श्लोक 35

भुक्त्वा यथेप्सितान् भोगान् यान्ति लोकान्तरं ततः दशजन्म यदा तेषां क्रमेणैवं प्रपूर्यते

bhuktvā yathepsitān bhogān yānti lokāntaraṃ tataḥ daśajanma yadā teṣāṃ krameṇaivaṃ prapūryate

हिन्दी अर्थ

१. यान् यान् कामानभिप्रेत्य

English

enjoy desired pleasures and then go to another world. When their ten births are thus fulfilled in order,

अध्याय २२७

श्लोक 36

तदा लोकं हरेर् दिव्यं ब्रह्मलोकाद् व्रजन्ति ते गत्वा तत्राक्षयान् भोगान् भुक्त्वा सर्वगुणान्वितान्

tadā lokaṃ harer divyaṃ brahmalokād vrajanti te gatvā tatrākṣayān bhogān bhuktvā sarvaguṇānvitān

हिन्दी अर्थ

२. धर्मेण राज्यं लभते मनुष्यः स्वर्गं च धर्मेण नरः प्रयाति । आयुश्च कीर्ति च तपश्च धर्म धर्मेण मोक्षं लभते मनुष्यः । धर्मोऽत्र मातापितरौ नरस्य धर्मः सखा चात्र परे च लोके। त्राता च धर्मस्त्विह मोक्षदश्च धर्मादृते नास्ति तु किंचिदेव ।

English

then they go from Brahma's world to Hari's divine world; having gone there and enjoyed imperishable pleasures endowed with all virtues,

अध्याय २२७

श्लोक 37

मन्वन्तरशतं यावज् जन्ममृत्युविवर्जिताः गच्छन्ति भुवनं पश्चाद् वाराहस्य द्विजोत्तमाः

manvantaraśataṃ yāvaj janmamṛtyuvivarjitāḥ gacchanti bhuvanaṃ paścād vārāhasya dvijottamāḥ

हिन्दी अर्थ

इदं रहस्यं श्रेष्टं च पुराणं

English

free of birth and death for a hundred manvantaras, they afterwards go to the abode of Varaha, best of Brahmins.

अध्याय २२७

श्लोक 38

दिव्यदेहाः कुण्डलिनो महाकाया महाबलाः क्रीडन्ति तत्र विप्रेन्द्राः कृत्वा रूपं चतुर्भुजम्

divyadehāḥ kuṇḍalino mahākāyā mahābalāḥ krīḍanti tatra viprendrāḥ kṛtvā rūpaṃ caturbhujam

हिन्दी अर्थ

देयं दुष्टमतये नास्तिकाय विशेषतः।

English

With divine bodies, earringed, huge-bodied, very mighty, they play there, best of Brahmins, taking a four-armed form.

अध्याय २२७

श्लोक 39

दश कोटिसहस्राणि वर्षाणां द्विजसत्तमाः तिष्ठन्ति शाश्वते भावे सर्वैर् देवैर् नमस्कृताः

daśa koṭisahasrāṇi varṣāṇāṃ dvijasattamāḥ tiṣṭhanti śāśvate bhāve sarvair devair namaskṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

इदं मयोक्तं प्रवरं पुराणं पापापहं धर्मविवर्धनं च। श्रुतं भवद्भिः परमं रहस्यमाज्ञापयध्वं मुनयो व्रजामि ।

English

For ten thousand ten-millions of years, best of Brahmins, they stay in the eternal state, bowed to by all gods.

अध्याय २२७

श्लोक 40

ततो यान्ति तु ते धीरा नरसिंहगृहं द्विजाः क्रीडन्ते तत्र मुदिता वर्षकोट्ययुतानि च

tato yānti tu te dhīrā narasiṃhagṛhaṃ dvijāḥ krīḍante tatra muditā varṣakoṭyayutāni ca

हिन्दी अर्थ

इदं मयोक्तं प्रवरं पुराणं पापापहं धर्मविवर्धनं च। श्रुतं भवद्भिः परमं रहस्यमाज्ञापयध्वं मुनयो व्रजामि ।

English

Then those steadfast ones, O brahmins, go to the abode of Narasimha and sport there joyfully for ten thousand crores of years.

अध्याय २२७

श्लोक 41

तदन्ते वैष्णवं यान्ति पुरं सिद्धनिषेवितम् क्रीडन्ते तत्र सौख्येन वर्षाणाम् अयुतानि च

tadante vaiṣṇavaṃ yānti puraṃ siddhaniṣevitam krīḍante tatra saukhyena varṣāṇām ayutāni ca

हिन्दी अर्थ

इदं मयोक्तं प्रवरं पुराणं पापापहं धर्मविवर्धनं च। श्रुतं भवद्भिः परमं रहस्यमाज्ञापयध्वं मुनयो व्रजामि ।

English

At the end of that they go to the city of Vishnu, frequented by Siddhas, and sport there happily for tens of thousands of years.

अध्याय २२७

श्लोक 42

ब्रह्मलोके पुनर् विप्रा गच्छन्ति साधकोत्तमाः तत्र स्थित्वा चिरं कालं वर्षकोटिशतान् बहून्

brahmaloke punar viprā gacchanti sādhakottamāḥ tatra sthitvā ciraṃ kālaṃ varṣakoṭiśatān bahūn

हिन्दी अर्थ

इदं मयोक्तं प्रवरं पुराणं पापापहं धर्मविवर्धनं च। श्रुतं भवद्भिः परमं रहस्यमाज्ञापयध्वं मुनयो व्रजामि ।

English

Then, O brahmins, those best of adepts go to Brahma's world, and after staying there a long time, many hundreds of crores of years,

अध्याय २२७

श्लोक 43

नारायणपुरं यान्ति ततस् ते साधकेश्वराः भुक्त्वा भोगांश् च विविधान् वर्षकोट्यर्बुदानि च

nārāyaṇapuraṃ yānti tatas te sādhakeśvarāḥ bhuktvā bhogāṃś ca vividhān varṣakoṭyarbudāni ca

हिन्दी अर्थ

इदं मयोक्तं प्रवरं पुराणं पापापहं धर्मविवर्धनं च। श्रुतं भवद्भिः परमं रहस्यमाज्ञापयध्वं मुनयो व्रजामि ।

English

those lords of adepts go on to Narayana's city and enjoy various pleasures for crores and arbudas of years.

अध्याय २२७

श्लोक 44

अनिरुद्धपुरं पश्चाद् दिव्यरूपा महाबलाः गच्छन्ति साधकवराः स्तूयमानाः सुरासुरैः

aniruddhapuraṃ paścād divyarūpā mahābalāḥ gacchanti sādhakavarāḥ stūyamānāḥ surāsuraiḥ

हिन्दी अर्थ

इदं मयोक्तं प्रवरं पुराणं पापापहं धर्मविवर्धनं च। श्रुतं भवद्भिः परमं रहस्यमाज्ञापयध्वं मुनयो व्रजामि ।

English

Afterwards those best of adepts, of divine form and great strength, go to Aniruddha's city, praised by gods and asuras.

अध्याय २२७

श्लोक 45

तत्र कोटिसहस्राणि वर्षाणां च चतुर्दश तिष्ठन्ति वैष्णवास् तत्र जरामरणवर्जिताः

tatra koṭisahasrāṇi varṣāṇāṃ ca caturdaśa tiṣṭhanti vaiṣṇavās tatra jarāmaraṇavarjitāḥ

हिन्दी अर्थ

इदं मयोक्तं प्रवरं पुराणं पापापहं धर्मविवर्धनं च। श्रुतं भवद्भिः परमं रहस्यमाज्ञापयध्वं मुनयो व्रजामि ।

English

There the Vaishnavas remain for fourteen thousand crores of years, free from old age and death.

अध्याय २२७

श्लोक 46

प्रद्युम्नस्य पुरं पश्चाद् गच्छन्ति विगतज्वराः तत्र तिष्ठन्ति ते विप्रा लक्षकोटिशतत्रयम्

pradyumnasya puraṃ paścād gacchanti vigatajvarāḥ tatra tiṣṭhanti te viprā lakṣakoṭiśatatrayam

हिन्दी अर्थ

इदं मयोक्तं प्रवरं पुराणं पापापहं धर्मविवर्धनं च। श्रुतं भवद्भिः परमं रहस्यमाज्ञापयध्वं मुनयो व्रजामि ।

English

Afterwards, free from all fever, they go to Pradyumna's city; there those brahmins remain for three hundred lakh crores of years.

अध्याय २२७

श्लोक 47

स्वच्छन्दगामिनो हृष्टा बलशक्तिसमन्विताः गच्छन्ति योगिनः पश्चाद् यत्र संकर्षणः प्रभुः

svacchandagāmino hṛṣṭā balaśaktisamanvitāḥ gacchanti yoginaḥ paścād yatra saṃkarṣaṇaḥ prabhuḥ

हिन्दी अर्थ

इदं मयोक्तं प्रवरं पुराणं पापापहं धर्मविवर्धनं च। श्रुतं भवद्भिः परमं रहस्यमाज्ञापयध्वं मुनयो व्रजामि ।

English

Moving at will, joyful, endowed with strength and power, the yogis then go to where the lord Sankarshana dwells.

अध्याय २२७

श्लोक 48

तत्रोषित्वा चिरं कालं भुक्त्वा भोगान् सहस्रशः विशन्ति वासुदेवैति विरूपाख्ये निरञ्जने

tatroṣitvā ciraṃ kālaṃ bhuktvā bhogān sahasraśaḥ viśanti vāsudevaiti virūpākhye nirañjane

हिन्दी अर्थ

इदं मयोक्तं प्रवरं पुराणं पापापहं धर्मविवर्धनं च। श्रुतं भवद्भिः परमं रहस्यमाज्ञापयध्वं मुनयो व्रजामि ।

English

Having dwelt there a long time and enjoyed pleasures by the thousand, they enter Vasudeva, the formless and stainless,

अध्याय २२७

श्लोक 49

विनिर्मुक्ताः परे तत्त्वे जरामरणवर्जिते तत्र गत्वा विमुक्तास् ते भवेयुर् नात्र संशयः

vinirmuktāḥ pare tattve jarāmaraṇavarjite tatra gatvā vimuktās te bhaveyur nātra saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

इदं मयोक्तं प्रवरं पुराणं पापापहं धर्मविवर्धनं च। श्रुतं भवद्भिः परमं रहस्यमाज्ञापयध्वं मुनयो व्रजामि ।

English

released into the supreme principle, free from old age and death; having gone there they become liberated, without doubt.

अध्याय २२७

श्लोक 50

एवं क्रमेण भुक्तिं ते प्राप्नुवन्ति मनीषिणः मुक्तिं च मुनिशार्दूला वासुदेवार्चने रताः

evaṃ krameṇa bhuktiṃ te prāpnuvanti manīṣiṇaḥ muktiṃ ca muniśārdūlā vāsudevārcane ratāḥ

हिन्दी अर्थ

इदं मयोक्तं प्रवरं पुराणं पापापहं धर्मविवर्धनं च। श्रुतं भवद्भिः परमं रहस्यमाज्ञापयध्वं मुनयो व्रजामि ।

English

Thus in due order the wise who are devoted to the worship of Vasudeva attain enjoyment and liberation, O tigers among sages.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmapurANa-1-246.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Brahma Purana — Chapter 227
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.