Brahma Purana· Brahma Purāṇa
26
अध्याय 26 / 246

Adhyaya 26

37 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ37 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय २६

श्लोक 1

पृथिव्याम् उत्तमां भूमिं धर्मकामार्थमोक्षदाम् तीर्थानाम् उत्तमं तीर्थं ब्रूहि नो वदतां वर

pṛthivyām uttamāṃ bhūmiṃ dharmakāmārthamokṣadām tīrthānām uttamaṃ tīrthaṃ brūhi no vadatāṃ vara

हिन्दी अर्थ

दुराचारी तथा परद्रोही मनुष्य नहीं हैं। वहाँ सर्वत्र सुखपूर्वक सब लोग घूमते-फिरते हैं। वह स्थान

English

O Suta the most excellent among the eloquent ones, tell us about the most excellent place on earth, that bestows virtue, love, wealth and salvation and that Is the most excellent of all holy centres.

अध्याय २६

श्लोक 2

इमं प्रश्नं मम गुरुं पप्रच्छुर् मुनयः पुरा तम् अहं संप्रवक्ष्यामि यत् पृच्छध्वं द्विजोत्तमाः

imaṃ praśnaṃ mama guruṃ papracchur munayaḥ purā tam ahaṃ saṃpravakṣyāmi yat pṛcchadhvaṃ dvijottamāḥ

हिन्दी अर्थ

नामसे विख्यात है। अगहनके कृष्णपक्षकी अष्टमीको जो वहाँकी यात्रा करता है तथा जो जितेन्द्रिय भावसे विषुवयोगमें श्रद्धाके साथ विधिपूर्वक विन्दुसरोवरमें स्नान करके तिल और जलसे नाम-

English

O excellent brahmins formerly, the great sages asked my preceptor this very question that you ask me just now. I ihall mentimi it.

अध्याय २६

श्लोक 3

स्वाश्रमे सुमहापुण्ये नानापुष्पोपशोभिते नानाद्रुमलताकीर्णे नानामृगगणैर् युते

svāśrame sumahāpuṇye nānāpuṣpopaśobhite nānādrumalatākīrṇe nānāmṛgagaṇair yute

हिन्दी अर्थ

गोत्रके उच्चारणपूर्वक देवताओं, ऋषियों, मनुष्यों एवं पितरोंका तर्पण करता है, वह अश्वमेध- यज्ञका फल पाता है। जो ग्रहण, विषुवयोग,

English

The intelligent son of Satyavatl surrounded by these and other excellent sages shone like the moon surrounded 'by the stars.

अध्याय २६

श्लोक 4

पुंनागैः कर्णिकारैश् च सरलैर् देवदारुभिः शालैस् तालैस् तमालैश् च पनसैर् धवखादिरैः

puṃnāgaiḥ karṇikāraiś ca saralair devadārubhiḥ śālais tālais tamālaiś ca panasair dhavakhādiraiḥ

हिन्दी अर्थ

अन्यान्य शुभ तिथियोंमें वहाँ ब्राह्मणोंको धन आदिका दान करते हैं, वे अन्य तीर्थांकी अपेक्षा सौगुना फल पाते हैं। जो विन्दुसरोवरके तटपर पितरोंको पिण्डदान देते हैं, वे उन पितरोंकी अक्षय तृप्तिका

English

The sage, the knower of the Vedas honoured those sages who came there. TTicy loo honoured him in return. Thereafter, they engaged themselves in convcnation.

अध्याय २६

श्लोक 5

पाटलाशोकबकुलैः करवीरैः सचम्पकैः अन्यैश् च विविधैर् वृक्षैर् नानापुष्पोपशोभितैः

pāṭalāśokabakulaiḥ karavīraiḥ sacampakaiḥ anyaiś ca vividhair vṛkṣair nānāpuṣpopaśobhitaiḥ

हिन्दी अर्थ

सम्पादन करते हैं ।

English

At the end of their preliminary talk the excellent sages, the residents of the penance-groves asked Kfna (Dvaip&yana), the son of SatyavaU to clariiy their doubts.

अध्याय २६

श्लोक 6

कुरुक्षेत्रे समासीनं व्यासं मतिमतां वरम् महाभारतकर्तारं सर्वशास्त्रविशारदम्

kurukṣetre samāsīnaṃ vyāsaṃ matimatāṃ varam mahābhāratakartāraṃ sarvaśāstraviśāradam

हिन्दी अर्थ

स्रानके पश्चात् मौन एवं जितेन्द्रिय भावसे

English

O sage, you know the entire range of sacred lore, via* the Vedas, Purias, Agamas and Bh&rata. You know the past, present and future.

अध्याय २६

श्लोक 7

अध्यात्मनिष्ठं सर्वज्ञं सर्वभूतहिते रतम् पुराणागमवक्तारं वेदवेदाङ्गपारगम्

adhyātmaniṣṭhaṃ sarvajñaṃ sarvabhūtahite ratam purāṇāgamavaktāraṃ vedavedāṅgapāragam

हिन्दी अर्थ

एकाम्रकक्षेत्र तथा पुरुषोत्तमक्षेत्रकी महिमा

English

It behoves you to recount that rare and extremely.great holy centre which bestows liberation, We wish to hear about the land of holy rites on this earth.

अध्याय २६

श्लोक 8

पराशरसुतं शान्तं पद्मपत्त्रायतेक्षणम् द्रष्टुम् अभ्याययुः प्रीत्या मुनयः संशितव्रताः

parāśarasutaṃ śāntaṃ padmapattrāyatekṣaṇam draṣṭum abhyāyayuḥ prītyā munayaḥ saṃśitavratāḥ

हिन्दी अर्थ

भगवान् शङ्करके मन्दिरमें प्रवेश करके उनकी सके । भगवान् शिवका एकाम्रकक्षेत्र वाराणसीके पूजा करे। तीन बार शिवकी प्रदक्षिणा करे । घृत समान शुभ है। जो वहाँ स्नान करता है, वह और दुग्ध आदिके द्वारा पवित्रतापूर्वक भगवान् निश्चय ही मोक्ष प्राप्त कर लेता है।

English

On bumg the w<Mtls those sages of purified souls the intelligentVyasa, coovenantwitb the past and future said:

अध्याय २६

श्लोक 9

कश्यपो जमदग्निश् च भरद्वाजो ऽथ गौतमः वसिष्ठो जैमिनिर् धौम्यो मार्कण्डेयो ऽथ वाल्मिकिः

kaśyapo jamadagniś ca bharadvājo 'tha gautamaḥ vasiṣṭho jaiminir dhaumyo mārkaṇḍeyo 'tha vālmikiḥ

हिन्दी अर्थ

शङ्करको ख्रान कराकर उनके सब अड्डोंमें सुगन्धित

English

Kashyapa, Jamadagni, Bharadvaja, Gautama, Vasishtha, Jaimini, Dhaumya, Markandeya, Valmiki,

अध्याय २६

श्लोक 10

विश्वामित्रः शतानन्दो वात्स्यो गार्ग्यो ऽथ आसुरिः सुमन्तुर् भार्गवो नाम कण्वो मेधातिथिर् गुरुः

viśvāmitraḥ śatānando vātsyo gārgyo 'tha āsuriḥ sumantur bhārgavo nāma kaṇvo medhātithir guruḥ

हिन्दी अर्थ

वहाँ और भी अनेक पवित्र तीर्थ एवं मन्दिर

English

Vishvamitra, Shatananda, Vatsya, Gargya, Asuri, Sumantu, Bhargava, Kanva, Medhatithi, Guru,

अध्याय २६

श्लोक 11

माण्डव्यश् च्यवनो धूम्रो ह्य् असितो देवलस् तथा मौद्गल्यस् तृणयज्ञश् च पिप्पलादो ऽकृतव्रणः

māṇḍavyaś cyavano dhūmro hy asito devalas tathā maudgalyas tṛṇayajñaś ca pippalādo 'kṛtavraṇaḥ

हिन्दी अर्थ

चन्दन एवं केसर लगाये। तदनन्तर नाना प्रकारके हैं। उनका भी ज्ञान प्राप्त करना चाहिए समुद्रके

English

Mandavya, Chyavana, Dhumra, Asita, Devala, Maudgalya, Trinayajna, Pippalada, Akritavrana,

अध्याय २६

श्लोक 12

संवर्तः कौशिको रैभ्यो मैत्रेयो हरितस् तथा शाण्डिल्यश् च विभाण्डश् च दुर्वासा लोमशस् तथा

saṃvartaḥ kauśiko raibhyo maitreyo haritas tathā śāṇḍilyaś ca vibhāṇḍaś ca durvāsā lomaśas tathā

हिन्दी अर्थ

आदिके द्वारा वैदिक एवं तान्त्रिक मन्त्रोंसे तथा केवल नाममय मूल मन्त्रसे गन्ध, पुष्प, चन्दन,

English

Samvarta, Kaushika, Raibhya, Maitreya, Harita, Shandilya, Vibhandaka, Durvasas, Lomasha,

अध्याय २६

श्लोक 13

नारदः पर्वतश् चैव वैशंपायनगालवौ भास्करिः पूरणः सूतः पुलस्त्यः कपिलस् तथा

nāradaḥ parvataś caiva vaiśaṃpāyanagālavau bhāskariḥ pūraṇaḥ sūtaḥ pulastyaḥ kapilas tathā

हिन्दी अर्थ

मनोहर गीत-वाद्य, नृत्य, जप, नमस्कार, जय- शब्द तथा प्रदक्षिणा समर्पण करते हुए महादेवजीका पूजन करे । इस प्रकार देवाधिदेवका विधिपूर्वक पूजन करनेवाला पुरुष सब पापोंसे मुक्त हो शिवलोकमें

English

Narada, Parvata, Vaishampayana, Galava, Bhaskari, Purana, Suta, Pulastya, Kapila,

अध्याय २६

श्लोक 14

उलूकः पुलहो वायुर् देवस्थानश् चतुर्भुजः सनत्कुमारः पैलश् च कृष्णः कृष्णानुभौतिकः

ulūkaḥ pulaho vāyur devasthānaś caturbhujaḥ sanatkumāraḥ pailaś ca kṛṣṇaḥ kṛṣṇānubhautikaḥ

हिन्दी अर्थ

जाता है । जो उत्तम बुद्धिवाले पुरुष वहाँ हर समय महादेवजीका दर्शन करते हैं, वे भी पापमुक्त होकर शिवलोकमें जाते हैं। भगवान् शिवसे पश्चिम,

English

Uluka, Pulaha, Vayu, Devasthana, Chaturbhuja, Sanatkumara, Paila, Krishna, Krishnanubhautika:

अध्याय २६

श्लोक 15

एतैर् मुनिवरैश् चान्यैर् वृतः सत्यवतीसुतः रराज स मुनिः श्रीमान् नक्षत्रैर् इव चन्द्रमाः

etair munivaraiś cānyair vṛtaḥ satyavatīsutaḥ rarāja sa muniḥ śrīmān nakṣatrair iva candramāḥ

हिन्दी अर्थ

वह क्षेत्र भोग एवं मोक्ष प्रदान करनेवाला है। उस उत्तम क्षेत्रमें भास्करेश्वर नामसे प्रसिद्ध एक शिवलिङ्ग

English

surrounded by these and other best of sages, the son of Satyavati, the glorious sage, shone like the moon among stars.

अध्याय २६

श्लोक 16

तान् आगतान् मुनीन् सर्वान् पूजयाम् आस वेदवित् ते ऽपि तं प्रतिपूज्यैव कथां चक्रुः परस्परम्

tān āgatān munīn sarvān pūjayām āsa vedavit te 'pi taṃ pratipūjyaiva kathāṃ cakruḥ parasparam

हिन्दी अर्थ

उत्तर-तटपर उस प्रदेशमें एक परम गोपनीय मुक्तिदायक क्षेत्र है, जो सब पापोंका नाश करनेवाला है। उस परमदुर्लभ क्षेत्रका विस्तार दस योजन है। बहाँकी भूमिपर सब ओर बालू बिछी हुई है। वह

English

The Veda-knower honoured all those sages who came, and they too, honouring him in return, conversed among themselves.

अध्याय २६

श्लोक 17

कथान्ते ते मुनिश्रेष्ठाः कृष्णं सत्यवतीसुतम् पप्रच्छुः संशयं सर्वे तपोवननिवासिनः

kathānte te muniśreṣṭhāḥ kṛṣṇaṃ satyavatīsutam papracchuḥ saṃśayaṃ sarve tapovananivāsinaḥ

हिन्दी अर्थ

परम पवित्र एवं सम्पूर्ण कामनाओंको देनेवाला है। अशोक, अर्जुन, पुंनाग, मौलसिरी, सरल,

English

At the end of the conversation those best of sages, dwellers of the austerity forest, all asked Krishna, Satyavati's son, a doubt:

अध्याय २६

श्लोक 18

मुने वेदांश् च शास्त्राणि पुराणागमभारतम् भूतं भव्यं भविष्यं च सर्वं जानासि वाङ्मयम्

mune vedāṃś ca śāstrāṇi purāṇāgamabhāratam bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyaṃ ca sarvaṃ jānāsi vāṅmayam

हिन्दी अर्थ

नागकेसर, पीपल, छितवन, महुआ, सहिजन, शीशम, आँवला, नीम तथा बहेड़ा आदिके वृक्षोंसे उसकी बड़ी शोभा होती है । वहाँ पक्षियोंके मुखसे निकले हुए अत्यन्त मधुर कलरव कानों और मनको

English

"Sage, you know the Vedas and sciences, Puranas, Agamas and the Bharata, past, future and present, all literature.

अध्याय २६

श्लोक 19

कष्टे ऽस्मिन् दुःखबहुले निःसारे भवसागरे रागग्राहाकुले रौद्रे विषयोदकसंप्लवे

kaṣṭe 'smin duḥkhabahule niḥsāre bhavasāgare rāgagrāhākule raudre viṣayodakasaṃplave

हिन्दी अर्थ

बहुत सुख देते हैं। ऊपर बताये हुए वृक्षोंके

English

In this painful ocean of existence, full of sorrow, without essence, crowded with crocodiles of attachment, terrible, flooded by the waters of the senses' objects,

अध्याय २६

श्लोक 20

इन्द्रियावर्तकलिले दृष्टोर्मिशतसंकुले मोहपङ्काविले दुर्गे लोभगम्भीरदुस्तरे

indriyāvartakalile dṛṣṭormiśatasaṃkule mohapaṅkāvile durge lobhagambhīradustare

हिन्दी अर्थ

है। जो लोग वहाँ कुण्डमें स्नान करके भगवान् भाँति-भाँतिके जलाशयोंसे वह क्षेत्र सुशोभित है।

English

with whirlpools of the senses' mud, thick with hundreds of seen waves, muddy with the mire of delusion, difficult, deep and hard to cross because of greed,

अध्याय २६

श्लोक 21

निमज्जज् जगद् आलोक्य निरालम्बम् अचेतनम् पृच्छामस् त्वां महाभागं ब्रूहि नो मुनिसत्तम

nimajjaj jagad ālokya nirālambam acetanam pṛcchāmas tvāṃ mahābhāgaṃ brūhi no munisattama

हिन्दी अर्थ

सूर्यद्वारा पूजित त्रिनेत्रधारी देवाधिदेव महादेवका दर्शन करते हैं, वे सब पापोंसे मुक्त हो उत्तम विमानपर बैठकर गन्धर्वाके मुखसे अपनी स्तुति सुनते हुए शिवलोकमें जाते हैं अथवा योगियोंके

English

seeing the world sinking, unsupported, unconscious, we ask you, fortunate one; tell us, best of sages:

अध्याय २६

श्लोक 22

श्रेयः किम् अत्र संसारे भैरवे लोमहर्षणे उपदेशप्रदानेन लोकान् उद्धर्तुम् अर्हसि

śreyaḥ kim atra saṃsāre bhairave lomaharṣaṇe upadeśapradānena lokān uddhartum arhasi

हिन्दी अर्थ

घरमें वेद-वेदाङ्गोंके पारंगत, सर्वभूतहितकारी श्रेष्ठ

English

what is best in this terrible, hair-raising worldly existence? You ought to lift up the worlds by giving instruction.

अध्याय २६

श्लोक 23

दुर्लभं परमं क्षेत्रं वक्तुम् अर्हसि मोक्षदम् पृथिव्यां कर्मभूमिं च श्रोतुम् इच्छामहे वयम्

durlabhaṃ paramaṃ kṣetraṃ vaktum arhasi mokṣadam pṛthivyāṃ karmabhūmiṃ ca śrotum icchāmahe vayam

हिन्दी अर्थ

अनेकानेक ब्रह्मचारी, गृहस्थ, वानप्रस्थ, संन्यासी तथा स्वधर्मपरायण ब्राह्मणादि वर्णोसे उस क्षेत्रकी शोभा होती है। वह हृष्ट-पुष्ट मनुष्यों तथा अनेक नर-नारियोंसे भरा हुआ है । वह सम्पूर्ण विद्याओंका

English

You ought to tell us of the rare supreme holy place that gives liberation, and we wish to hear of the land of action on earth.

अध्याय २६

श्लोक 24

कृत्वा किल नरः सम्यक् कर्म भूमौ यथोदितम् प्राप्नोति परमां सिद्धिं नरकं च विकर्मतः

kṛtvā kila naraḥ samyak karma bhūmau yathoditam prāpnoti paramāṃ siddhiṃ narakaṃ ca vikarmataḥ

हिन्दी अर्थ

स्थान तथा समस्त धर्मो एवं गुणोंका आकर है।

English

A man who properly does action on earth as prescribed attains supreme success, and hell by wrong action;

अध्याय २६

श्लोक 25

मोक्षक्षेत्रे तथा मोक्षं प्राप्नोति पुरुषः सुधीः तस्माद् ब्रूहि महाप्राज्ञ यत् पृष्टो ऽसि द्विजोत्तम

mokṣakṣetre tathā mokṣaṃ prāpnoti puruṣaḥ sudhīḥ tasmād brūhi mahāprājña yat pṛṣṭo 'si dvijottama

हिन्दी अर्थ

द्विजके रूपमे उत्पन्न होते हैं। उस समय वे मोक्षशास्त्रके इस प्रकार वह परम दुर्लभ क्षेत्र सर्वगुणसम्पन्न है ।

English

and in a field of liberation the wise man attains liberation. Therefore tell, greatly wise one, what you are asked, best of Brahmins."

अध्याय २६

श्लोक 26

श्रुत्वा तु वचनं तेषां मुनीनां भावितात्मनाम् व्यासः प्रोवाच भगवान् भूतभव्यभविष्यवित्

śrutvā tu vacanaṃ teṣāṃ munīnāṃ bhāvitātmanām vyāsaḥ provāca bhagavān bhūtabhavyabhaviṣyavit

हिन्दी अर्थ

तात्पर्यको समझनेमें कुशल और सर्वत्र समबुद्धि होते हैं तथा भगवान् शङ्करसे श्रेष्ठ योग प्रास करके भव-बन्धनसे मुक्ति पा जाते हैं। द्विजवरो! स्त्री भी श्रद्धापूर्वक वहाँ भगवान् शिवका पूजन करके

English

Hearing the words of those sages of purified minds, the revered Vyasa, knower of past, future and present, said:

अध्याय २६

श्लोक 27

शृणुध्वं मुनयः सर्वे वक्ष्यामि यदि पृच्छथ यः संवादो ऽभवत् पूर्वम् ऋषीणां ब्रह्मणा सह

śṛṇudhvaṃ munayaḥ sarve vakṣyāmi yadi pṛcchatha yaḥ saṃvādo 'bhavat pūrvam ṛṣīṇāṃ brahmaṇā saha

हिन्दी अर्थ

पूर्वोक्त फलको प्राप्त कर लेती है। मुनिवरो! भगवान् महेश्वरके अतिरिक्त दूसरा कौन ऐसा है, जो उस उत्तम क्षेत्रके सम्पूर्ण गुणोंका वर्णन कर

English

"Listen, all you sages; I shall tell, since you ask, the dialogue that took place formerly between the sages and Brahma.

अध्याय २६

श्लोक 28

मेरुपृष्ठे तु विस्तीर्णे नानारत्नविभूषिते नानाद्रुमलताकीर्णे नानापुष्पोपशोभिते

merupṛṣṭhe tu vistīrṇe nānāratnavibhūṣite nānādrumalatākīrṇe nānāpuṣpopaśobhite

हिन्दी अर्थ

मुनिवरो! वहाँ भगवान् श्रीकृष्ण पुरुषोत्तम नामसे विख्यात हैं। उत्कल प्रान्तकी सीमा समुद्रको ओर जहाँतक बतायी गयी है, वह सब स्थान श्रीकृष्णके प्रसादसे अत्यन्त पवित्र है। उस देशमें विश्वात्मा

English

On the broad back of Meru, adorned with many jewels, strewn with many trees and creepers, graced with many flowers,

अध्याय २६

श्लोक 29

नानापक्षिरुते रम्ये नानाप्रसवनाकुले नानासत्त्वसमाकीर्णे नानाश्चर्यसमन्विते

nānāpakṣirute ramye nānāprasavanākule nānāsattvasamākīrṇe nānāścaryasamanvite

हिन्दी अर्थ

भगवान् पुरुषोत्तम निवास करते हैं । वे जगद्व्यापी जगन्नाथ हैं। उन्हींमें सब कुछ प्रतिष्ठित है। मैं, भगवान् शिव, इन्द्र तथा अग्नि आदि देवता सदा

English

lovely with the cries of many birds, crowded with many springs, filled with many creatures, endowed with many wonders,

अध्याय २६

श्लोक 30

नानावर्णशिलाकीर्णे नानाधातुविभूषिते नानामुनिजनाकीर्णे नानाश्रमसमन्विते

nānāvarṇaśilākīrṇe nānādhātuvibhūṣite nānāmunijanākīrṇe nānāśramasamanvite

हिन्दी अर्थ

उस देशमें निवास करते हैं। गन्धर्व, अप्सरा, पितर, देवता, मनुष्य, यक्ष, विद्याधर, सिद्ध, उत्तम व्रतवाले मुनि, बालखिल्य आदि ऋषि, कश्यप

English

strewn with rocks of many colours, adorned with many minerals, crowded with many sages, furnished with many hermitages —

अध्याय २६

श्लोक 31

तत्रासीनं जगन्नाथं जगद्योनिं चतुर्मुखम् जगत्पतिं जगद्वन्द्यं जगदाधारम् ईश्वरम्

tatrāsīnaṃ jagannāthaṃ jagadyoniṃ caturmukham jagatpatiṃ jagadvandyaṃ jagadādhāram īśvaram

हिन्दी अर्थ

स्वर्गवासी, अङ्गोंसहित चारों वेद, नाना प्रकारके शास्त्र, इतिहास-पुराण, उत्तम दक्षिणावाले यज्ञ, अनेक पवित्र नदियाँ, पुण्यतीर्थ, मन्दिर, समुद्र तथा पर्वत--सब उस देशमें स्थित हैं । इस प्रकार

English

there was seated the Lord of the world, source of the world, four-faced, master of the world, worshipped by the world, support of the world, the Lord,

अध्याय २६

श्लोक 32

देवदानवगन्धर्वैर् यक्षविद्याधरोरगैः मुनिसिद्धाप्सरोभिश् च वृतम् अन्यैर् दिवालयैः

devadānavagandharvair yakṣavidyādharoragaiḥ munisiddhāpsarobhiś ca vṛtam anyair divālayaiḥ

हिन्दी अर्थ

पावन प्रदेशमें, जहाँ सब प्रकारके उपभोग सुलभ हैं, निवास करना किसको रुचिकर नहीं प्रतीत होगा। भला, उसके सिवा कौन देश श्रेष्ठ है, उससे बढ़कर दूसरा कौन स्थान है, जहाँ मुक्तिदाता

English

surrounded by gods, Danavas, Gandharvas, Yakshas, Vidyadharas, serpents, sages, Siddhas, Apsarases and other dwellers of heaven.

अध्याय २६

श्लोक 33

केचित् स्तुवन्ति तं देवं केचिद् गायन्ति चाग्रतः केचिद् वाद्यानि वाद्यन्ते केचिन् नृत्यन्ति चापरे

kecit stuvanti taṃ devaṃ kecid gāyanti cāgrataḥ kecid vādyāni vādyante kecin nṛtyanti cāpare

हिन्दी अर्थ

भगवान् पुरुषोत्तम स्वयं ही विराजमान हैं। वे

English

Some praised that god, some sang before him, some played instruments, and others danced.

अध्याय २६

श्लोक 34

एवं प्रमुदिते काले सर्वभूतसमागमे नानाकुसुमगन्धाढ्ये दक्षिणानिलसेविते

evaṃ pramudite kāle sarvabhūtasamāgame nānākusumagandhāḍhye dakṣiṇānilasevite

हिन्दी अर्थ

मनुष्य, जो उत्कलदेशमें निवास करते हैं, देवताओंके समान और धन्य हैं। जो समस्त तीर्थोके राजा समुद्रमें स्नान करके भगवान् पुरुषोत्तमका दर्शन करते हैं, वे मनुष्य स्वर्गमें बसते हैं, यमलोकमें

English

At such a joyful time, at the gathering of all beings, rich with the fragrance of many flowers, served by the southern breeze,

अध्याय २६

श्लोक 35

भृग्वाद्यास् तं तदा देवं प्रणिपत्य पितामहम् इमम् अर्थम् ऋषिवराः पप्रच्छुः पितरं द्विजाः

bhṛgvādyās taṃ tadā devaṃ praṇipatya pitāmaham imam artham ṛṣivarāḥ papracchuḥ pitaraṃ dvijāḥ

हिन्दी अर्थ

नहीं जाते। जो उत्कलदेशीय पवित्र पुरुषोत्तमक्षेत्रमें निवास करते हैं, उन श्रेष्ठ बुद्धिवाले मनुष्योंका जीवन सफल है; क्योंकि वे देवश्रेष्ठ भगवान् श्रीकृष्णके मुखकमलका दर्शन करते हैं। भगवानका

English

Bhrigu and the others then bowed to the god, the Grandfather, and the best of sages, Brahmins, asked their father this matter:

अध्याय २६

श्लोक 36

भगवञ् श्रोतुम् इच्छामः कर्मभूमिं महीतले वक्तुम् अर्हसि देवेश मोक्षक्षेत्रं च दुर्लभम्

bhagavañ śrotum icchāmaḥ karmabhūmiṃ mahītale vaktum arhasi deveśa mokṣakṣetraṃ ca durlabham

हिन्दी अर्थ

मुखकमल तीनों लोकोंको आनन्द प्रदान करनेवाला है। उनके नेत्र प्रसन्न एवं विशाल हैं । उनकी भौं केश तथा मुकुट सुन्दर हैं, कानोंमें मनोहर कुण्डल शोभा पाते हैं। उनकी मुसकान मनोहर और

English

'Revered one, we wish to hear of the land of action on earth; you ought to tell, lord of gods, of the rare field of liberation.'

अध्याय २६

श्लोक 37

तेषां वचनम् आकर्ण्य प्राह ब्रह्मा सुरेश्वरः पप्रच्छुस् ते यथा प्रश्नं तत् सर्वं मुनिसत्तमाः

teṣāṃ vacanam ākarṇya prāha brahmā sureśvaraḥ papracchus te yathā praśnaṃ tat sarvaṃ munisattamāḥ

हिन्दी अर्थ

दन्तपङ्क्ति सुन्दर है। वे सुन्दर नाक, सुन्दर कपोल, सुन्दर ललाट और उत्तम लक्षणोंवाले हैं ।

English

Hearing their words, Brahma, lord of the gods, said — as they had asked the question — all that, best of sages."

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmapurANa-1-246.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Brahma Purana — Chapter 26
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.