Garuda Purana· Garuḍa Purāṇa
172
अध्याय 172 / 317

Book 1 - Adhyaya 173

33 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ33 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय १७२

श्लोक 1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे स्त्रीरोगचिकित्सादिकयनं नाम द्विसप्तत्युत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- १७३ धन्वन्तरिरुवाच ।द्रव्याणि मधुरादीनि वक्ष्ये रागहराण्यहम् ।शालिषष्टिकगोधृमक्षीरं घृतं रसा मध

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe strīrogacikitsādikayanaṃ nāma dvisaptatyuttaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 173 dhanvantariruvāca / dravyāṇi madhurādīni vakṣye rāgaharāṇyaham / śāliṣaṣṭikagodhṛmakṣīraṃ ghṛtaṃ rasā madha

हिन्दी अर्थ

दोषका उत्पादक तथा वात-कफनाशक है। जब यह शाक अग्निपर पक जाता है तो सभी दोषोंको दूर करनेमें समर्थ तथा हृदय और कण्ठको प्रिय होता है। कर्कोटक (ककडी), बैगन, परवल और

English

O Suiruta, I shall explain the mode of treatment for the peculiar disorders women, please listen. In all Yoni- vyapat (Vaginitis, etc.) types of disorders, measures to quell Viyu are recommended.

अध्याय १७२

श्लोक 2

मज्जाशृङ्गाटकयवकशेर्विवारुगीक्षुरम् ।गम्भगी पौष्करं बीजं द्राक्षा खर्जूरकं बला

majjāśṛṅgāṭakayavakaśervivārugīkṣuram / gambhagī pauṣkaraṃ bījaṃ drākṣā kharjūrakaṃ balā

हिन्दी अर्थ

करैला कुष्ठ, मेह, ज्वर, श्वास, कास, पित्त तथा कफके नाशक हैं। कुम्हड़ा सर्वदोषविनाशक, वस्तिशोधक और स्वादयुक्त होता है। कलिंगा (तरबूज) और अलाबुनी (लौकी) पित्तविनाशिनी

English

By applying the paste of the leaves of Badarl the rupture of the Vagina can be cured. An application of the paste of Lodhra and Tumblphala gives firmneit to the muscles round the vagina.

अध्याय १७२

श्लोक 3

नारिकलेक्ष्वात्मणुप्ता विदारी च प्रियालकम् ।मधुकं तालकष्माण्डं मुख्यो ऽयं मधुरो गणः

nārikalekṣvātmaṇuptā vidārī ca priyālakam / madhukaṃ tālakaṣmāṇḍaṃ mukhyo 'yaṃ madhuro gaṇaḥ

हिन्दी अर्थ

और वातकारिणी होती है। त्रपुष (खीरा) तथा

English

Ghl medicated with Paficapallavaa (Bve sprouts) i Arka and Malatl flowers and cooked in sunshine is a sure remedy in leucorrhea. It removes foul smell from the vagina] passage.

अध्याय १७२

श्लोक 4

मूर्छादाहप्रशमनः पडिन्द्रियप्रसादनः ।कृमिकृत्कफकृच्चैव एको ऽत्यर्थ निपेवितः

mūrchādāhapraśamanaḥ paḍindriyaprasādanaḥ / kṛmikṛtkaphakṛccaiva eko 'tyartha nipevitaḥ

हिन्दी अर्थ

तथा पित्त-दोषको दूर करनेवाली है।

English

Aivagandhi taken with ghee and half an Adhaka of milk enables conception. Even a sterile woman taking ghee medicated with Vyofa and Kesara is sure to conceive*

अध्याय १७२

श्लोक 5

श्वासकासाम्यमाधुर्यस्वरघातार्वुदानि च ।गलगण्डश्लीपदानि गुडलेपादि कारयेत्

śvāsakāsāmyamādhuryasvaraghātārvudāni ca / galagaṇḍaślīpadāni guḍalepādi kārayet

हिन्दी अर्थ

कफ तथा वात-दोष-निवारक हैं। दाडिम वात- दोषका नाशक तथा स्वादिष्ट होता है। नारंगीके 'फलमें भारीपनका दोष रहता है। केशर और

English

Milk well boiled with the roots of Kuia» Kala, Urubuka and Gokfuraka taken with sugar by a pregnant woman removes her pain in the wombp uterus, etc.

अध्याय १७२

श्लोक 6

दाडिमामलकाम्रं च कपित्थकरमर्दकौ ।मातुलुङ्गाम्रातकं च बदरं तिन्तडीफलम्

dāḍimāmalakāmraṃ ca kapitthakaramardakau / mātuluṅgāmrātakaṃ ca badaraṃ tintaḍīphalam

हिन्दी अर्थ

जठराग्निको प्रदीप्त करते हैं। माष (उड़द) वात और पित्तका नाशक होता है। इसके सेवनसे त्वचाभागमें स्निग्धता आती है और शरीरके अंदर

English

Application of the pastes of Pa|hip Langall, Api« marga or kuaja separately to the navel, lower abdomen and vagina of a woman in her labour ensures easy delivery.

अध्याय १७२

श्लोक 7

दधि तक्रं काञ्जिकं च लकुचं चाम्लवे तसम् ।अम्लो लोणः शुण्ठीयुक्तो जारणः पाचनो रसः

dadhi takraṃ kāñjikaṃ ca lakucaṃ cāmlave tasam / amlo loṇaḥ śuṇṭhīyukto jāraṇaḥ pācano rasaḥ

हिन्दी अर्थ

कासरोगोंका नाशक है । कपित्थ (कैथ) ग्राह्य तथा सभी दोषोंका हरण करनेवाला होता है। पकनेपर यह भारी एवं विषको दूर करनेवाला होता है । पकनेके पूर्व अपने बाल्यकालमें यह कफ और

English

The pain that a woman experiences after delivery, in the heart, head, urinary bladder, etc. is called Arkanda. Then she must take sour cream with Yavakara dissolved in lukewarm water.

अध्याय १७२

श्लोक 8

क्लेदनो वातकृद्धृप्यो विदाही चानुलोमनः ।अम्लो ऽत्यर्थं सेव्यमानः कुर्याद्धै दन्तहर्षकम्

kledano vātakṛddhṛpyo vidāhī cānulomanaḥ / amlo 'tyarthaṃ sevyamānaḥ kuryāddhai dantaharṣakam

हिन्दी अर्थ

पित्तको उत्पन्न करता है। उसके बाद प्रौढावस्थामें यह पित्तवर्धक है

English

Hie juice of Vidkri flowers and the root of Karp&sa also has the same property. A soup of Mudga is rejuvinating. It purifies the breast milk of a wet nurse.

अध्याय १७२

श्लोक 9

शरीरस्य च शैतिल्यं स्वरकण्ठास्यहृद्दहेत् ।छिन्नभिन्नव्रणादीनि पाचयित्वाग्निभावितः

śarīrasya ca śaitilyaṃ svarakaṇṭhāsyahṛddahet / chinnabhinnavraṇādīni pācayitvāgnibhāvitaḥ

हिन्दी अर्थ

पका हुआ आम वात-दोषको उत्पन्न करनेवाला तथा मांस, वीर्य, वर्ण और शक्तिको बढ़ानेवाला होता है । जामुन वात, पित्त और कफका विनाशक तथा बिष्टम्भ-दोषका उत्पादक होता है। तिन्दुक

English

A lambative (Avaleha) made of Kuf(ha, Vaca,

अध्याय १७२

श्लोक 10

लवणानि यवक्षारसर्जिकादिश्च लावणः ।शोधनः पाचनः क्लेदी विश्लेषसर्पणादिकृत्

lavaṇāni yavakṣārasarjikādiśca lāvaṇaḥ / śodhanaḥ pācanaḥ kledī viśleṣasarpaṇādikṛt

हिन्दी अर्थ

कफ-वातका नाशक और बेर वात तथा पित्तदोषको दूर करता है। बिल्व विष्टम्भ-दोषमें वात-दोषको बढ़ानेवाला है । प्रियाल (चिरौंजी) वातज दोषका नाशक है। राजादन (खिरनी), मोच (केला),

English

If the breasts of the mother are deficient in milk, the child can be fed on gear's milk or cow's milk of the same quality. The swelling on the navel of the child subsides by means of fomentation with heated day.

अध्याय १७२

श्लोक 11

मार्गरोधी मार्दवकृत्स एकः परिषेवितः ।गात्रकण्डूकोष्ठशोथवैवर्ण्यं जनयेद्रसः ।रक्तवातं पित्तरक्तं पुंस्त्वेन्द्रियरुजादिकम्

mārgarodhī mārdavakṛtsa ekaḥ pariṣevitaḥ / gātrakaṇḍūkoṣṭhaśothavaivarṇyaṃ janayedrasaḥ / raktavātaṃ pittaraktaṃ puṃstvendriyarujādikam

हिन्दी अर्थ

भारी होते हैं। ये सभी वीर्य और मांसके अभिवर्धक कहे जाते हैं ।

English

If the child has vomitings cough and fever a com*

अध्याय १७२

श्लोक 12

व्योषशिग्रूमूलकं देवदारु च कुष्ठकम् ।लशुनं वल्गुजी फलं मुस्तागुग्गुलुलाङ्गली

vyoṣaśigrūmūlakaṃ devadāru ca kuṣṭhakam / laśunaṃ valgujī phalaṃ mustāguggululāṅgalī

हिन्दी अर्थ

द्राक्षा (अंगूर), मधूक (महुआ), खर्जूर (खजूर) तथा कुंकुम वात और रक्त-दोषको जीतनेवाले

English

A compound of Vyofa, Honey and M&tuluAga removes hiccough and vomiting. Kuyfha, Indrayava, Siddhi* rtha» NiHt and DQrvft remove Ku|fha.

अध्याय १७२

श्लोक 13

कटुको दीपनः शोधी कुष्ठकण्डूकफान्तकृत् ।स्थौल्यालस्यक्रिमिहरः शुक्रमेदोविरोधनः ।एको ऽत्यर्थं सेव्यमानः भ्रमदाहादिकृद्भवेत्

kaṭuko dīpanaḥ śodhī kuṣṭhakaṇḍūkaphāntakṛt / sthaulyālasyakrimiharaḥ śukramedovirodhanaḥ / eko 'tyarthaṃ sevyamānaḥ bhramadāhādikṛdbhavet

हिन्दी अर्थ

विद्यमान उष्णता तथा वात-दोष विनष्ट हो जाता होते हैं। मागधी (पिप्पली) माधुर्य-गुणसे युक्त है। आँवला बलकारी, मधुर, रोचक और अम्लरससे होती है । यह पकनेपर श्वास तथा पित्त-दोषको दूर

English

Bathing (the infant) with a decoction ofMaha- muxitika and Udicya wards off the malignant influences of planetSt It may be smeared with a paste of Saptacchada» AbhayA, Nii& and candana.

अध्याय १७२

श्लोक 14

कृतमालः कीराणि हरिद्रेन्द्रयवास्तथा ।स्वादुकण्टकवेत्राणि बृहतीद्वयशङ्खिनी

kṛtamālaḥ kīrāṇi haridrendrayavāstathā / svādukaṇṭakavetrāṇi bṛhatīdvayaśaṅkhinī

हिन्दी अर्थ

युक्त होता है। हरीतकी (हरै) भोजनको भली प्रकारसे पचानेवाली, पुण्यदायिनी अमृतके समान तथा कफ और वात-दोषको दूर करनेमें समर्थ एवं विरेचक है। बहेड़ा भी उसी प्रकारका होता है।

English

Amulets with Sadkha, Abjab!ja» Rudrik$a» Vac&» Lauha, etc. shall be worn. Om karh iarh garft gam obiisawi ia Vainaa, Orh Horh HM Ha. With this mantra Santi (cere* monies for peace) shall be made for the sake of children. M&tjana and Balidina also for the same purpose.

अध्याय १७२

श्लोक 15

गुडूची चद्रवन्ती च त्रिवृन्मण्डूकपर्ण्यपि ।कारवेल्लकवार्ताकुकरवीरकवासकाः

guḍūcī cadravantī ca trivṛnmaṇḍūkaparṇyapi / kāravellakavārtākukaravīrakavāsakāḥ

हिन्दी अर्थ

इसमें वात, पित्त और कफ--इन तीनों दोषोंपर विजय प्राप्त करनेकी क्षमता होती है । तिन्तिडीं (इमली)-फल वात तथा कफका विनाशक, अम्लरससे युक्त और विरेचक होता है।

English

The root of Sirica drunk with the water with which rice is washed removes poison. The root of white Var$&bhu drunk with rice washings cures snake bite*

अध्याय १७२

श्लोक 16

रोहिणी शङ्खचूर्णं च कर्कोटो वै जयन्तिका ।जातीवारुणकं निम्बो ज्योतिष्मती पुनर्नवा

rohiṇī śaṅkhacūrṇaṃ ca karkoṭo vai jayantikā / jātīvāruṇakaṃ nimbo jyotiṣmatī punarnavā

हिन्दी अर्थ

लकुच अर्थात् बड़हल दोषोत्पादक तथा

English

Tapdllya, chamber soot, Niia rock salt, curd, ghee and honey pasted together and drunk remove poison.

अध्याय १७२

श्लोक 17

तिक्तो रसश्छेदनः स्याद्रोचनी दीपनस्तथा ।शोधनो ज्वरतृष्णाघ्नो मूर्छाकण्ठार्तिकादिजित्

tikto rasaśchedanaḥ syādrocanī dīpanastathā / śodhano jvaratṛṣṇāghno mūrchākaṇṭhārtikādijit

हिन्दी अर्थ

करनेमें श्रेष्ठ है । आर्द्रक (अदरक) रोचक, पुष्टिकारक, अग्निदीपक तथा कफ और वात-विनाशक होता है। सोंठ, पिप्पली और काली मिर्च कफ तथा वात-दोषको जीतनेवाले माने गये हैं। लाल मिर्च

English

A decoction of the root of Ankofa drunk with ghee removes poison. That which dispels old age and sickness is a rejuvinating medicine.

अध्याय १७२

श्लोक 18

विण्मूत्रक्लेदसंशोषो ह्यत्यर्थं स च सेवितः ।हनुस्तम्भाक्षेपकार्तिशिरः शूलब्रणादिकृत्

viṇmūtrakledasaṃśoṣo hyatyarthaṃ sa ca sevitaḥ / hanustambhākṣepakārtiśiraḥ śūlabraṇādikṛt

हिन्दी अर्थ

शरीरको पौष्टिक तत्त्व देनेमें असमर्थ होता है, ऐसा वैद्यक-शास्त्रका मत है। हींग गुल्म, शूल तथा मलावरोधको दूर करनेवाली और वात तथा कफकी विनाशिनी है।

English

Abhayi should be taken (in the six seasons) be¬ ginning with the rainy season along mth rock salt, sugar, SuothI, KaQ&i honey and jaggery respectively by a person wishing for the benefits of the rguvinating medicines.

अध्याय १७२

श्लोक 19

त्रिफलासल्लकीजम्बु आम्रातकवचादिकम् ।तिन्दुकं वकुलं शालं पालङ्कीमुद्गचिल्लकम्

triphalāsallakījambu āmrātakavacādikam / tindukaṃ vakulaṃ śālaṃ pālaṅkīmudgacillakam

हिन्दी अर्थ

यमानी, धनिया और अजाघृत वात तथा कफज दोषको दूर करनेमें विशेष रूपसे गुणकारी

English

At the end of fever (convalescing after fever) one shall take a single Abfaay or two Vibhftakas or four Dhatrls in honey and ghl, one shall recover soon and live for a hundred years.

अध्याय १७२

श्लोक 20

कषायो ग्राहको रोपी स्तम्भनक्लेदशोषणः ।एको ऽत्यर्थं सेव्यमानो हृदये चाथ पीडकः ।मुखशोषज्वराध्मानमन्यास्तम्भादिकारकः

kaṣāyo grāhako ropī stambhanakledaśoṣaṇaḥ / eko 'tyarthaṃ sevyamāno hṛdaye cātha pīḍakaḥ / mukhaśoṣajvarādhmānamanyāstambhādikārakaḥ

हिन्दी अर्थ

हैं। सेंधा नमक नेत्रज्योतिवर्धक, पुष्टिकारक और वात-पित्त तथा कफ--इन तीनों दोषोंका शमन करनेवाला माना गया है। सौवर्चल अर्थात् काला नमक वायु-अवरोधका विनाशक, उष्ण और हृदय-

English

Identity not dear.

अध्याय १७२

श्लोक 21

हरिद्राकुष्ठलवणं मेषशृङ्गिबलाद्वयम् ।कच्छुरा सल्लकी पाठा पुनर्नवा शतावरी

haridrākuṣṭhalavaṇaṃ meṣaśṛṅgibalādvayam / kacchurā sallakī pāṭhā punarnavā śatāvarī

हिन्दी अर्थ

शूलका शामक है। विडंग उष्ण, तीक्ष्ण, शूलनाशक तथा वातदोषका अपहारक है। रोमक लवण वातवर्धक, स्वादिष्ठ, रोचक, गलानेवाला और भारी होता है। इसके द्वारा हृदय-रोग, पाण्डु और गलेका दोष दूर हो

English

GhI should be* cooked with Satavari residue with ten times milk and taken in with honey» sugar and Pippall. It is a good digestant.

अध्याय १७२

श्लोक 22

अग्नि मन्थो ब्रह्मदण्डी श्वदंष्ट्रैरण्डके तथा ।यवकोलकुलत्थादिकर्षाशी दशमूलकम् ।पृथक् समस्तो वातातोर्बहुपित्तहरस्तथा

agni mantho brahmadaṇḍī śvadaṃṣṭrairaṇḍake tathā / yavakolakulatthādikarṣāśī daśamūlakam / pṛthak samasto vātātorbahupittaharastathā

हिन्दी अर्थ

जाता है। यवक्षार अग्निदीपक है। सर्जिक्षार (रेह) पाचक, अग्निदीपक, तीक्ष्ण और विदारक होता है।

English

Massage, application oil, errhine, emetics and purgatives sire mentioned as PaAcakarma (five activities).

अध्याय १७२

श्लोक 23

शतावरी विदारी च बालकोशीरचन्दनम् ।दूर्वा वटः पिप्पली च बदरी सल्लकी तथा

śatāvarī vidārī ca bālakośīracandanam / dūrvā vaṭaḥ pippalī ca badarī sallakī tathā

हिन्दी अर्थ

वर्षाका जल तीनों दोषोंका नाशक, लघु, स्वादिष्ठ विषापहारक है। नदीका जल वातवर्धक, रूक्ष, सरस, मधुर और लघु होता है। वापीका जल वात-कफ-विनाशक तथा पोखरका जल

English

There are six seasons in the year beginning with Migha (Dec«Jan.) and each consists of two months. In them one shall rseort to warning oneself with fire, or take honey, milk or milk products (as ordained).

अध्याय १७२

श्लोक 24

कदली चोत्पलं पद्ममुदुम्बरपटोलकन् ।अथ श्लेष्महरो वर्गो हरिद्रागुडकुष्ठकम्

kadalī cotpalaṃ padmamudumbarapaṭolakan / atha śleṣmaharo vargo haridrāguḍakuṣṭhakam

हिन्दी अर्थ

वातवर्धक माना गया है। झरनेका जल रुचिकर, अग्निदीपक, रूक्ष, कफनाशक और लघु होता है । कुएँका जल अग्निदीपक, पित्तवर्धक तथा उद्भिज (पातालतोड़ कुआँ)-का जल पित्तविनाशक है।

English

Nigara, Trivft and rocksalt taken with sugar and honey Is a purgative. Haritakl and Viahga with cow's urine is also a purgative.

अध्याय १७२

श्लोक 25

शतपुष्पी च जाती च व्योषारग्वधलाङ्गली ।सर्पिस्तैलवसामज्जाः स्नेहेषु प्रवरं स्मृतम्

śatapuṣpī ca jātī ca vyoṣāragvadhalāṅgalī / sarpistailavasāmajjāḥ sneheṣu pravaraṃ smṛtam

हिन्दी अर्थ

यह जल दिनमें सूर्य-किरण और रात्रिमें चन्द्र- किरणसे सम्पृक्त होकर सभी दोषोंसे विमुक्त हो जाता है। इसकी तुलना तो आकाशसे गिरनेवाले जलसे ही की जा सकती है।

English

For the application of eneznate hollow bamboo sticks six, eight or twelve ahgulas in length with the cavity as large as a Karkandhu fhiit shall be used. The patient lies in a supine position.

अध्याय १७२

श्लोक 26

तथा धीस्मृतिमेधाग्निकाङ्क्षिणां शस्यते घृतम् ।केवलं पैत्तिके सर्पिर्वातिके लवणान्वितम्

tathā dhīsmṛtimedhāgnikāṅkṣiṇāṃ śasyate ghṛtam / kevalaṃ paittike sarpirvātike lavaṇānvitam

हिन्दी अर्थ

और कफ- विनाशक है। जलको गर्म करके ठंडा करनेके पश्चात् वह प्राणीके वात-पित्त तथा कफ-- इन तीनों दोषोंका विनाश करता है, किंतु बासी हो जानेपर वही जल दोषयुक्त हो जाता है।

English

One part of Pathya, two parts of Ak$a and four parts of Dhltil purified with the juice of Satavari, Amfta, Bhrnga, Sindhuvira, etc., cures all sorts of pains.

अध्याय १७२

श्लोक 27

देयं बहुकफे वापि व्योषक्षारसमायुतम् ।ग्रन्थिनाडीकृमिस्लेष्ममेदोमारुतरोगिषु

deyaṃ bahukaphe vāpi vyoṣakṣārasamāyutam / granthināḍīkṛmisleṣmamedomārutarogiṣu

हिन्दी अर्थ

गोदुग्ध वात और पित्तका विनाशक, स्निग्ध और गुरुपाकी रसायन है भैंसका दूध गोदुग्धको

English

One part of Pathya, two parts of Ak$a and four parts of Dhltil purified with the juice of Satavari, Amfta, Bhrnga, Sindhuvira, etc., cures all sorts of pains.

अध्याय १७२

श्लोक 28

तैलं लाघवदार्ढ्याय क्रूरकोष्ठेषु देहिषु ।वातातपाम्बुभारस्त्रीव्यायामक्षीणधातुषु

tailaṃ lāghavadārḍhyāya krūrakoṣṭheṣu dehiṣu / vātātapāmbubhārastrīvyāyāmakṣīṇadhātuṣu

हिन्दी अर्थ

दोषका उत्पादक होता है । बकरीका दूध रक्तातिसार, कास, श्वास तथा कफका अपहारक है । स्त्रियोंका दूध नेत्रोंकी ज्योतिको तीव्र करनेवाला, जीवनस्वरूप

English

One part of Pathya, two parts of Ak$a and four parts of Dhltil purified with the juice of Satavari, Amfta, Bhrnga, Sindhuvira, etc., cures all sorts of pains.

अध्याय १७२

श्लोक 29

रूक्षक्लेशक्षयात्याग्निवाता वृतपथेषु ।अथ दग्ध्वा शिराजालं योनिकर्म शिरोरुजि (जम् )

rūkṣakleśakṣayātyāgnivātā vṛtapatheṣu / atha dagdhvā śirājālaṃ yonikarma śiroruji (jam )

हिन्दी अर्थ

पदार्थोके गुण-दोष और औषधि-सेवनमें अनृपानका महत्त्व

English

One part of Pathya, two parts of Ak$a and four parts of Dhltil purified with the juice of Satavari, Amfta, Bhrnga, Sindhuvira, etc., cures all sorts of pains.

अध्याय १७२

श्लोक 30

उत्तमस्य पलं मात्रा त्रिभिश्चाक्षैश्च मध्यमे ।जघन्यस्य पलार्धेन स्नेहक्वाथौषधेषु च

uttamasya palaṃ mātrā tribhiścākṣaiśca madhyame / jaghanyasya palārdhena snehakvāthauṣadheṣu ca

हिन्दी अर्थ

और रक्त-पित्त-विनाशक है।

English

One part of Pathya, two parts of Ak$a and four parts of Dhltil purified with the juice of Satavari, Amfta, Bhrnga, Sindhuvira, etc., cures all sorts of pains.

अध्याय १७२

श्लोक 31

जलमुष्णं घृते देयं पृथक् तैले तु शस्यते ।सेनेहे पित्ते तु तृष्णायां पिबेदुष्णोदकं नरः

jalamuṣṇaṃ ghṛte deyaṃ pṛthak taile tu śasyate / senehe pitte tu tṛṣṇāyāṃ pibeduṣṇodakaṃ naraḥ

हिन्दी अर्थ

दही परम गुणकारी होता है। यह वात- दोषको दूर करनेवाला पौष्टिक तथा पित्त एवं कफका वर्धक है । मठ्ठा तीनों दोषोंका नाशक और उसकी मही (छाछ) रक्तादिक स्थोतोंका शोधक

English

One part of Pathya, two parts of Ak$a and four parts of Dhltil purified with the juice of Satavari, Amfta, Bhrnga, Sindhuvira, etc., cures all sorts of pains.

अध्याय १७२

श्लोक 32

वातानुलोमं दीप्ताग्रर्वर्चः स्निग्धस्य तन्मतम् ।रूक्षम्य स्नेदृनं कार्यमभिस्निग्धस्य रूक्षणम्

vātānulomaṃ dīptāgrarvarcaḥ snigdhasya tanmatam / rūkṣamya snedṛnaṃ kāryamabhisnigdhasya rūkṣaṇam

हिन्दी अर्थ

होता है। नया निकाला गया नवनीत (मक्खन) ग्रहणी-बवासीर और अर्दित रोगजन्य पीडाका अपहारक है । दूधके किलाट (दुग्धक्रिकार विशेष) आदि विकार भारी तथा कुष्ठरोगके कारण हैं। प्राचीन

English

One part of Pathya, two parts of Ak$a and four parts of Dhltil purified with the juice of Satavari, Amfta, Bhrnga, Sindhuvira, etc., cures all sorts of pains.

अध्याय १७२

श्लोक 33

श्यामाककोरदोषान्नतक्रपिण्याकसकुभिः ।वातश्लेष्माणि वाते वा कफे वा स्वेद इष्यते ।न स्वेदयेदतिम्थूलरूक्षदुर्वलमूर्छितान्

śyāmākakoradoṣānnatakrapiṇyākasakubhiḥ / vātaśleṣmāṇi vāte vā kaphe vā sveda iṣyate / na svedayedatimthūlarūkṣadurvalamūrchitān

हिन्दी अर्थ

विद्वान् तक्रको ग्रहणी, शोथ, बवासीर, पाण्डुरोग, अतिसार और गुल्मरोगका विनाशक तथा वात-पित्त एवं कफजन्य त्रिदोषका उत्तम शामक मानते हैं।

English

One part of Pathya, two parts of Ak$a and four parts of Dhltil purified with the juice of Satavari, Amfta, Bhrnga, Sindhuvira, etc., cures all sorts of pains.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Garuda Purana — Chapter 172
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.