Garuda Purana· Garuḍa Purāṇa
186
अध्याय 186 / 317

Book 1 - Adhyaya 187

14 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ14 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय १८६

श्लोक 1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे षडशीत्यधिकशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- १८७ हरिरुवाच ।हस्तिकर्णपलाशस्य पत्राणि? चूर्णयेद्धर ।सर्वरोगविनिर्मुक्तं चूर्णं पलशतं शिव

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe ṣaḍaśītyadhikaśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 187 hariruvāca / hastikarṇapalāśasya patrāṇi? cūrṇayeddhara / sarvarogavinirmuktaṃ cūrṇaṃ palaśataṃ śiva

हिन्दी अर्थ

लाहका लेप बालोंकी लालिमाका विनाशक है।

English

A paste ofTanduByaka roots and Rasaftjana taken through the medium of water with which rice has been washed and honey cure all forms of leucorrhea. Roots of Kuia grass pasted with water with which rice has been washed and drunk will cure alt sorts of leucorrhea.

अध्याय १८६

श्लोक 2

सक्षीरं भक्षीतं कुर्यात्सप्ताहेन वृषध्वज ।नरं श्रुतिधरं रुद्र मृगेन्द्रगतिविक्रमम्

sakṣīraṃ bhakṣītaṃ kuryātsaptāhena vṛṣadhvaja / naraṃ śrutidharaṃ rudra mṛgendragativikramam

हिन्दी अर्थ

आमके गुठलीकी मज्जा तथा आँवलाके चूर्णका सिरमें लेप करनेसे केशराशि जड़से मजबूत, सघन, लम्बी, चिकनी तथा टूट-टूटकर न झरनेवाली हो जाती है ।

English

O Suiruta, I shall explain the mode of treatment for the peculiar disorders women, please listen. In all Yoni- vyapat (Vaginitis, etc.) types of disorders, measures to quell Viyu are recommended.

अध्याय १८६

श्लोक 3

पद्मरागप्रतीकाशंयुक्तं दशशतायुषा ।षोडशाब्दाकृतिं रुद्र सततं दुग्धभोजनात्

padmarāgapratīkāśaṃyuktaṃ daśaśatāyuṣā / ṣoḍaśābdākṛtiṃ rudra satataṃ dugdhabhojanāt

हिन्दी अर्थ

विडंग और गन्धक अथवा चार गुने गोमूत्रसे युक्त मैनसिलके चूर्णसे सिद्ध तैलपाक उत्तम माना गया है । सिरमें इन तेलोंका लेप करनेसे जूँ और लीख समाप्त हो जाते हैं ।

English

By applying the paste of the leaves of Badarl the rupture of the Vagina can be cured. An application of the paste of Lodhra and Tumblphala gives firmneit to the muscles round the vagina.

अध्याय १८६

श्लोक 4

मधुसर्पिःसमायुक्तं दुग्धमायुष्करं भवेत् ।तज्जग्धं मधुना सार्धं दशवर्ष सहस्रिणम्

madhusarpiḥsamāyuktaṃ dugdhamāyuṣkaraṃ bhavet / tajjagdhaṃ madhunā sārdhaṃ daśavarṣa sahasriṇam

हिन्दी अर्थ

हे वृषभध्वज ! शंखभस्म और सीसक घिसकर सिरमें लगानेसे केश चिकने और अत्यन्त काले हो जाते हैं । भृंगराज, लौहचूर्ण, त्रिफला, बिजौरा नीबू,

English

Ghl medicated with Paficapallavaa (Bve sprouts) i Arka and Malatl flowers and cooked in sunshine is a sure remedy in leucorrhea. It removes foul smell from the vagina] passage.

अध्याय १८६

श्लोक 5

कुर्यान्नरं श्रुतिधरं प्रमदाजनवल्लभम् ।दध्ना नित्यं भक्षितन्तु वज्रदेहकरं भवेत्

kuryānnaraṃ śrutidharaṃ pramadājanavallabham / dadhnā nityaṃ bhakṣitantu vajradehakaraṃ bhavet

हिन्दी अर्थ

नेत्र, नाक, मुख, गला, अनिद्रा तथा पादरोग और शस्त्राघातादिजनित रोगोंकी चिकित्सा

English

Aivagandhi taken with ghee and half an Adhaka of milk enables conception. Even a sterile woman taking ghee medicated with Vyofa and Kesara is sure to conceive*

अध्याय १८६

श्लोक 6

केशराजिसमायुक्तं नरं वर्षसहस्रिणम् ।तच्च काञ्जिकसंयुक्तं नरं कुर्याच्च भक्षितम्

keśarājisamāyuktaṃ naraṃ varṣasahasriṇam / tacca kāñjikasaṃyuktaṃ naraṃ kuryācca bhakṣitam

हिन्दी अर्थ

लेप करनेसे मस्तकका रोग दूर हो जाता है। सेंधा नमक, वच, हींग, कुष्ठ, नागकेशर, शतपुष्पा (सौंफ) तथा देवदारु नामक औषधियोंसे शोधित चार गुने गायके गोबरसे निकाले गये रससे

English

Milk well boiled with the roots of Kuia» Kala, Urubuka and Gokfuraka taken with sugar by a pregnant woman removes her pain in the wombp uterus, etc.

अध्याय १८६

श्लोक 7

शतवर्षं दिव्यदेहं वलीपलितवर्जितम् ।जग्धं त्रिफलया क्षौद्रं चक्षुष्मन्तं करोति वै

śatavarṣaṃ divyadehaṃ valīpalitavarjitam / jagdhaṃ triphalayā kṣaudraṃ cakṣuṣmantaṃ karoti vai

हिन्दी अर्थ

युक्त तिलके तेलको एक कण मात्र भी कानमें डालकर अत्यन्त प्रबल कर्णशूलको विनष्ट किया जा सकता है। है शिव! भेंड़का मूत्र और सेंधा नमक कानमें डालनेसे पूतिका-दोष अर्थात् बहनेवाला

English

Application of the pastes of Pa|hip Langall, Api« marga or kuaja separately to the navel, lower abdomen and vagina of a woman in her labour ensures easy delivery.

अध्याय १८६

श्लोक 8

अन्धः पश्येत्तु चूर्णस्य साज्यस्यैव तु भक्षणात् ।महिषीक्षीरसंयुक्तस्तल्लेपः कृष्णकेशकृत्

andhaḥ paśyettu cūrṇasya sājyasyaiva tu bhakṣaṇāt / mahiṣīkṣīrasaṃyuktastallepaḥ kṛṣṇakeśakṛt

हिन्दी अर्थ

दुर्गन्धपूर्ण पानी और कुमिस्राबादिका विकार विनष्ट हो जाता है । मालती नामक पुष्पकी पत्तियोंका रस या गोमूत्रकानोंमें डालनेसे उनमेंसे बहनेवाला मवाद

English

The pain that a woman experiences after delivery, in the heart, head, urinary bladder, etc. is called Arkanda. Then she must take sour cream with Yavakara dissolved in lukewarm water.

अध्याय १८६

श्लोक 9

खल्वाटस्य च वै केशा भवन्ति वृषभध्वज ।तैलयुक्तेन चूर्णेन वलीपलितनाशनम्

khalvāṭasya ca vai keśā bhavanti vṛṣabhadhvaja / tailayuktena cūrṇena valīpalitanāśanam

हिन्दी अर्थ

नीली, कनेर और गुड़को समान भागमें लेकर नष्ट हो जाता है।

English

The pain that a woman experiences after delivery, in the heart, head, urinary bladder, etc. is called Arkanda. Then she must take sour cream with Yavakara dissolved in lukewarm water.

अध्याय १८६

श्लोक 10

तदुद्वर्तनमात्रेण सर्वरागः प्रमुच्यते ।सच्छागक्षीरचूर्णेन दृष्टिः स्यान्मासतो ऽञ्जनात्

tadudvartanamātreṇa sarvarāgaḥ pramucyate / sacchāgakṣīracūrṇena dṛṣṭiḥ syānmāsato 'ñjanāt

हिन्दी अर्थ

अग्निपर सिद्ध किया गया पाक एक महौषधि है।

English

The pain that a woman experiences after delivery, in the heart, head, urinary bladder, etc. is called Arkanda. Then she must take sour cream with Yavakara dissolved in lukewarm water.

अध्याय १८६

श्लोक 11

पलाशस्य च बीजानि श्रावणे वितुषाणि च ।गृहीत्वा नवनीतेन तेषां चूर्णं च भक्षयेत्

palāśasya ca bījāni śrāvaṇe vituṣāṇi ca / gṛhītvā navanītena teṣāṃ cūrṇaṃ ca bhakṣayet

हिन्दी अर्थ

कुष्ठ, उड़द, काली मिर्च, तगर, मधु, पिप्पली,

English

The pain that a woman experiences after delivery, in the heart, head, urinary bladder, etc. is called Arkanda. Then she must take sour cream with Yavakara dissolved in lukewarm water.

अध्याय १८६

श्लोक 12

कर्षार्धमेकं सेवेत नत्वा नित्यं हरिं प्रभुम् ।पुराणषष्टिधान्यस्य पथ्यमम्बु पिबन्हर ।जीवेद्वर्षसहस्राणि वलीपलितवर्जितः

karṣārdhamekaṃ seveta natvā nityaṃ hariṃ prabhum / purāṇaṣaṣṭidhānyasya pathyamambu pibanhara / jīvedvarṣasahasrāṇi valīpalitavarjitaḥ

हिन्दी अर्थ

इसके लेपसे पक रहे बालोंको पुनः काला किया अपामार्ग, अश्वगन्धा, बृहती, श्वेत सरसों, यव,

English

The pain that a woman experiences after delivery, in the heart, head, urinary bladder, etc. is called Arkanda. Then she must take sour cream with Yavakara dissolved in lukewarm water.

अध्याय १८६

श्लोक 13

भृङ्गराजस्य वै मूलं पुष्यर्क्षे तु समाहृतम् ।विधाय तस्य चूर्णं वै ससौवीरञ्च भक्षयेतं

bhṛṅgarājasya vai mūlaṃ puṣyarkṣe tu samāhṛtam / vidhāya tasya cūrṇaṃ vai sasauvīrañca bhakṣayetaṃ

हिन्दी अर्थ

जा सकता है। आमकी गुठलियोंको गूदी, त्रिफला, नीली, भृंगराज, शोधित पुराना लौहचूर्ण तथा कांजीका सिद्ध योग भी बालोंको काला करता है।

English

The pain that a woman experiences after delivery, in the heart, head, urinary bladder, etc. is called Arkanda. Then she must take sour cream with Yavakara dissolved in lukewarm water.

अध्याय १८६

श्लोक 14

मासमात्रप्रयोगेण वलीपलितवर्जितः ।शतानि पञ्च जीवेच्च नरो नागबलो भवेत् ।भवेच्छ्रुतिधरो रुद्र पुष्यर्क्षे चैव भक्षणात्

māsamātraprayogeṇa valīpalitavarjitaḥ / śatāni pañca jīvecca naro nāgabalo bhavet / bhavecchrutidharo rudra puṣyarkṣe caiva bhakṣaṇāt

हिन्दी अर्थ

तिल और सेंधा नमकका उबटन कल्याणकारी होता है। भल्लातक, बृहती एवं अनारका छिलका तथा कटु तैलके लेपसे या इस उबटनके प्रयोगसे

English

The pain that a woman experiences after delivery, in the heart, head, urinary bladder, etc. is called Arkanda. Then she must take sour cream with Yavakara dissolved in lukewarm water.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Garuda Purana — Chapter 186
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.