Garuda Purana· Garuḍa Purāṇa
207
अध्याय 207 / 317

Book 1 - Adhyaya 208

18 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ18 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय २०७

श्लोक 1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे छन्दः शास्त्रेछन्दःसंज्ञापरिभाषानिरूपणं नाम सप्तोत्तरद्विशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- २०८ सूत उवाच ।आर्यालक्ष्म त्वष्ट गणाः सदा जो विषमे न हि ।षष्ठे जो न्लौ वापि भवेत् पदं षष्ठे द्वितीयलात्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe chandaḥ śāstrechandaḥsaṃjñāparibhāṣānirūpaṇaṃ nāma saptottaradviśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 208 sūta uvāca / āryālakṣma tvaṣṭa gaṇāḥ sadā jo viṣame na hi / ṣaṣṭhe jo nlau vāpi bhavet padaṃ ṣaṣṭhe dvitīyalāt

हिन्दी अर्थ

गलेमें बाँधनेसे उनके शरीरमें पड़े हुए कीड़े गिर जाते हैं, इसमें संदेह नहीं है। घुँघुचीकी जड़को खिलानेसे भी गायोंके शरीरमें पड़े हुए कीड़े विनष्ट हो जाते हैं। है शिव! वरुणफलके रसको हाथसे

English

May Pradyumna protect my nose. May Aniruddha protect my skin. May Vanamali protect my inner throat. May Srivatsa protect the lower portion,

अध्याय २०७

श्लोक 2

आदितः सप्तमे ह्रस्वा द्वितीयार्धे शरे ततः ।त्रिगणाङ्घ्रिश्च पथ्या स्याद्विपुला वह्निलङ्घनात्

āditaḥ saptame hrasvā dvitīyārdhe śare tataḥ / trigaṇāṅghriśca pathyā syādvipulā vahnilaṅghanāt

हिन्दी अर्थ

मथकर उसे घावमें भरनेसे उसके अंदर पड़े हुए चार पैरवाले तथा दो पैरवाले कीड़े नष्ट हो जाते

English

May the divine Discus, the destroyer of demons, protect my left side. May the divine Gada (club) the destroyer of all demons protect my right side.

अध्याय २०७

श्लोक 3

ग्मध्ये द्वितुर्यौ जौ चपला मुखपूर्वादिचापला ।द्वितीयार्धे सजघना आर्याजातेश्च लक्षणम्

gmadhye dvituryau jau capalā mukhapūrvādicāpalā / dvitīyārdhe sajaghanā āryājāteśca lakṣaṇam

हिन्दी अर्थ

हैं। है रुद्र! जया नामक औषधिको घावमें भरनेसे खुजली दूर हो जाती है।

English

May the divine threshing rod protect my stomach; may the divine ploughshare protect my back* May the divine Sirhga (bow) protect the upptr part of my body. May the divine Nandaka (sword) protect my calves.

अध्याय २०७

श्लोक 4

आर्या प्रथमार्धलक्ष्म गीतिः स्याच्चेद्दलद्वये ।उपगीतिर्द्वितीयार्धादुद्गीतिर्व्यत्ययाद्भवेत्

āryā prathamārdhalakṣma gītiḥ syācceddaladvaye / upagītirdvitīyārdhādudgītirvyatyayādbhavet

हिन्दी अर्थ

वह सूख जाता है। हाथीका मूत्र पिलानेसे गाय और भेंसोंमें फैलनेवाला उपसर्ग रोग (हैवी आपदाजन्य महामारी आदि) नष्ट हो जाता है। मद्रेमें मसूर और साठी चावलको घिसकर पिलानेसे भी लाभ होता है।

English

May the divine Sahkha (conch) protect my heel. May the divine Padma (lotus) protect my feet. May Garuda protect me for the fulfilment of all my activities.

अध्याय २०७

श्लोक 5

आर्यागीतिश्चान्तगुरुर्गोतिजातेश्च लक्षणम् ।षट् कला विषमे चेत्स्युः समे ऽष्टौ न निरन्तराः ।समा पराश्रिता न स्याद्वैतालीये रलौ गुरुः

āryāgītiścāntagururgotijāteśca lakṣaṇam / ṣaṭ kalā viṣame cetsyuḥ same 'ṣṭau na nirantarāḥ / samā parāśritā na syādvaitālīye ralau guruḥ

हिन्दी अर्थ

गाय और भेंसके दूधमें तुलनात्मक दृष्टिसे गायका दूध ही पुरुषके लिये विशेष हितकारी होता है। है शिव! शरपोंखाके पत्तेको नमकके साथ खिलानेसे घोड़े तथा हाथियोंका वारिस्फोट

English

May the divine Boar protect me in the waten. May Vamana protect me in all difficult situations. May the Narasirhha protect mein the forest. MayKciava protect mr from all sides.

अध्याय २०७

श्लोक 6

अन्तेर् यौ पूर्ववदिदमौपच्छन्दसिकं मतम्

anter yau pūrvavadidamaupacchandasikaṃ matam

हिन्दी अर्थ

नामक रोग नष्ट हो जाता है। है हर! घृतकुमारीके पत्तेका नमकके साथ सेवन करानेसे घोड़े आदिकी

English

May Lord Hiiayagarbha grant me gold. May Kapila the propounder of the S&fikhya system cause the equilibrium of alt my vital constituents.

अध्याय २०७

श्लोक 7

भाद्गौ स्यादापातलिका ज्ञेयाथो दक्षिणान्तिका ।पराश्रितो द्वितीयो लः पादेषु निखिलेष्वपि

bhādgau syādāpātalikā jñeyātho dakṣiṇāntikā / parāśrito dvitīyo laḥ pādeṣu nikhileṣvapi

हिन्दी अर्थ

औषधियोंके पर्यायवाची नाम

English

May Aja (the unborn) the resident of Sveta Dvipa (the white continent) lead me to Svetadvipa. May the slayer of Madhu and Kaitabha destroy alt enemies.

अध्याय २०७

श्लोक 8

उदीच्यवृत्तिरसमे प्राच्यवृत्तिस्तु युग्मके ।सपञ्चमश्चतुर्थांशे युगपत्तौ प्रवृत्तकम्

udīcyavṛttirasame prācyavṛttistu yugmake / sapañcamaścaturthāṃśe yugapattau pravṛttakam

हिन्दी अर्थ

सूतजीने कहा--हे ऋषियो! भगवान् संक्षिप्त रूपमें आप सभीको सुनाऊँगा।

English

May Visnu extract for ever the sin from my body. May the divine Swan» Fish and Tortoise protect me on alt sides.

अध्याय २०७

श्लोक 9

उदीच्याद्यङ्घ्रिसंयोगाद्युग्मपादैकपादिका ।चारुहासिन्ययुग्माङ्घ्रौ वैतालीयस्य संग्रहः

udīcyādyaṅghrisaṃyogādyugmapādaikapādikā / cāruhāsinyayugmāṅghrau vaitālīyasya saṃgrahaḥ

हिन्दी अर्थ

धन्वन्तरिने इस प्रकार महर्षि सुश्रुतको वैद्यकशास्त्र

English

May lord Trivikrama curb all my dns. May lord Narayana tiiard my intellect.

अध्याय २०७

श्लोक 10

वक्त्रं नाद्यान्नसौ स्यातां चतुर्थाद्यगणो भवेत् ।पथ्यावक्त्रं जेन समे विपरीतादिरन्यथा

vaktraṃ nādyānnasau syātāṃ caturthādyagaṇo bhavet / pathyāvaktraṃ jena same viparītādiranyathā

हिन्दी अर्थ

सुनाया था। अब मैं औषधियोंके पर्यायवाची नाम एक ही औषधिके नाम हैं। लाङ्गली नामक औषधि

English

May Sesa make my wisdom perfect and destroy ignorance. May Lord with the submarine fire for his mouth destroy whatever sin I may have committed.

अध्याय २०७

श्लोक 11

उसमे नश्च चपला विपुला लघुसप्तमा ।निखिले वा सैतवस्य म्रौ न्तौ चाब्धेस्तत्पूर्वकौ

usame naśca capalā vipulā laghusaptamā / nikhile vā saitavasya mrau ntau cābdhestatpūrvakau

हिन्दी अर्थ

ही कलसी, क्रोष्टापुच्छा तथा गुहा नामसे कही जाती है। पुनर्नवाको वर्षाभू, कठिल्या और करुणा कहा जाता है। उरुवूक, आम तथा वर्द्धमानक--ये एरण्डके नाम हैं। झषा और नागबलाको एक ही औषधि

English

Mav Lord V&mana place on my head all bliss by means of his feet. May Dattitreya endow me with aon$» cattle and kinsmen.

अध्याय २०७

श्लोक 12

षोडशलो ऽचलधृतिर्मात्रासमकमुच्यते

ṣoḍaśalo 'caladhṛtirmātrāsamakamucyate

हिन्दी अर्थ

मानना चाहिए। गोक्षुर अर्थात् गोखरूको श्वदंष्ट्रा कहा गया है। शतावरी नामक औषधि वरा, भीरु, पीवरी, इन्दीवरी तथा वरीके नामसे प्रसिद्ध है ।

English

Mav Lord V&mana place on my head all bliss by means of his feet. May Dattitreya endow me with aon$» cattle and kinsmen.

अध्याय २०७

श्लोक 13

नवमलस्तथा गो ऽन्त्यः जो न्लौवाथाम्बुधेर्यथा ।विश्लोकः स्यात्तच्चतुष्कद्विगुणाद्वानवासिका

navamalastathā go 'ntyaḥ jo nlauvāthāmbudheryathā / viślokaḥ syāttaccatuṣkadviguṇādvānavāsikā

हिन्दी अर्थ

नामक औषधिके पर्याय हैं । कण्टकारी या कटेरीको क्षुद्रा, सिंही तथा निदिग्धिका कहा जाता है वृश्चिका, त्र्यमृता, काली और विषघ्नी सर्पदन्ता नामक औषधिके नाम हैं। मर्कटी, आत्मगुप्ता,

English

Mav Lord V&mana place on my head all bliss by means of his feet. May Dattitreya endow me with aon$» cattle and kinsmen.

अध्याय २०७

श्लोक 14

बाणाष्टनवकेषु स्याल्लश्चित्रा षोडशात्मिका ।सममात्रासमादिष्टं पदाकुलकमीरितम्

bāṇāṣṭanavakeṣu syāllaścitrā ṣoḍaśātmikā / samamātrāsamādiṣṭaṃ padākulakamīritam

हिन्दी अर्थ

आर्षेयी तथा कपिकच्छुका-ये शब्द एक ही अर्थके वाचक हैं। मुदूपर्णी और क्षुद्रसहा मूँगके तथा माषपर्णी एवं महासहा उड़दके पर्याय हैं। दण्डयोन्यङ्क (दण्डिनी)-को त्यजा, परा और

English

Mav Lord V&mana place on my head all bliss by means of his feet. May Dattitreya endow me with aon$» cattle and kinsmen.

अध्याय २०७

श्लोक 15

वृत्तमात्रा विना वर्णैर्ला वर्णा गुरुभिर्विना ।गुरुवो लैर्दले नित्यं प्रमाणमिति निश्चितम्

vṛttamātrā vinā varṇairlā varṇā gurubhirvinā / guruvo lairdale nityaṃ pramāṇamiti niścitam

हिन्दी अर्थ

महा नामसे स्वीकार किया गया है। न्यग्रोध और वट बरगदका तथा अश्वत्थ और कपिल पीपलका वाचक है। प्लक्षको गर्दभाण्ड, पर्कटी तथा कपीतन कहा जाता है। अर्जुन वृक्षका

English

Mav Lord V&mana place on my head all bliss by means of his feet. May Dattitreya endow me with aon$» cattle and kinsmen.

अध्याय २०७

श्लोक 16

अष्टाविंशातिला गन्ता प्रथमार्धे द्वितीयके ।त्रिंशदस्यां शिखा गन्ता खञ्जातद्व्यत्ययाद्भवेत्

aṣṭāviṃśātilā gantā prathamārdhe dvitīyake / triṃśadasyāṃ śikhā gantā khañjātadvyatyayādbhavet

हिन्दी अर्थ

नाम पार्थ, ककुभ और धन्वी है। नन्दीवृक्षको प्ररोही तथा पुष्टिकारी कहते हैं । वंजुल और वेतस एक ही औषधिके वाचक हैं। भल्लातक तथा अरुष्कर भिलावाको कहा जाता है । लोध्र सारवक,

English

Mav Lord V&mana place on my head all bliss by means of his feet. May Dattitreya endow me with aon$» cattle and kinsmen.

अध्याय २०७

श्लोक 17

षोडशानङ्गक्रीडा गा द्वात्रिंशच्चरमे च लाः ।सप्तविंशातिला गन्ता दलयो रुचिरा द्वयोः

ṣoḍaśānaṅgakrīḍā gā dvātriṃśaccarame ca lāḥ / saptaviṃśātilā gantā dalayo rucirā dvayoḥ

हिन्दी अर्थ

धृष्ट और तिरीट नामसे अभिहित है तथा बृहत्फला, महाजम्बु और बालफला एक अर्थके वाचक हैं। जलजम्बु नादेयीका नाम है। कणा, कृष्णा, उपकुंची, शौण्डी और मागधिका

English

Mav Lord V&mana place on my head all bliss by means of his feet. May Dattitreya endow me with aon$» cattle and kinsmen.

अध्याय २०७

श्लोक 18

मात्रावृत्तानि चोक्तानि वर्णवृत्तानि वच्मि वै

mātrāvṛttāni coktāni varṇavṛttāni vacmi vai

हिन्दी अर्थ

ये नाम पिप्पलीके हैं । उसके जाननेवाले लोग उस औषधिकी मूलको ग्रन्थिक कहते हैं। ऊषण नामक औषधिको मरिच तथा विश्वा नामक महौषधिको शुण्ठी या सोंठ कहा जाता है। व्योष, कटुत्रय तथा

English

Mav Lord V&mana place on my head all bliss by means of his feet. May Dattitreya endow me with aon$» cattle and kinsmen.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Garuda Purana — Chapter 207
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.