Garuda Purana· Garuḍa Purāṇa
214
अध्याय 214 / 317

Book 1 - Adhyaya 215

8 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ8 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय २१४

श्लोक 1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे स्नानविधिविवरणं नाम चतुर्दशोत्तरद्विशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- २१५ ब्रह्मोवाच ।तर्पणं सम्प्रवक्ष्यामि देवादिपितृतुष्टिदम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe snānavidhivivaraṇaṃ nāma caturdaśottaradviśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 215 brahmovāca / tarpaṇaṃ sampravakṣyāmi devādipitṛtuṣṭidam

हिन्दी अर्थ

बार, बायें हाथमें दस बार तथा दोनों हाथोंमें सात बार, पैरोंमें पाँच बार और दायें हाथमें दस बार मिट्टीका लेप करके उन्हें जलसे स्वच्छ करे । प्रथम बार उपयोगमें लायी जानेवाली मिट्टीकी मात्रा आधा पसर होनी चाहिए। दूसरे और तीसरे बार जो मिट्टी उपयोगमें आती है उसकी मात्रा आधे पसरको आधी हो जाती है। जो मनुष्य अस्वस्थताके कारण विष्ठा और मूत्रका परित्याग बैठकर नहीं

English

Masuri, Vidali, Saspa ) Ipomca Tarpethuro. Kantakakhya, Mafaas- )

अध्याय २१४

श्लोक 2

ॐ मोदास्तृप्यन्ताम् ।ॐ प्रमोदास्तृप्यन्ताम् ।ॐ सुमुखास्तृप्यन्ताम् ।ॐ दुर्मुखास्तृप्यन्ताम् ।ॐ विघ्नास्तृप्यन्ताम् ।ॐ विघ्नकर्तारस्तृप्यन्ताम् ।ॐ छन्दांसि तृप्यन्ताम् ।ॐ वेदास्तृप्यन्ताम् ।ॐ ओषधयस्तृप्यन्ताम् ।ॐ सनातनस्तृप्यताम् ।ॐ इतराचार्यास्तृप्यन्ताम् ।ॐ संवत्सरःसावयवस्तृप्यताम् ।ॐ देवास्तृप्यन्ताम् ।ॐ अप्सरसस्तृप्यन्ताम् ।ॐ देवान्धकास्तृप्यन्ताम् ।ॐ सागरस्तृप्यन्ताम् ।ॐ नागास्तृप्यन्ताम् ।ॐ पर्वतास्तृप्यन्ताम् ।ॐ सरिन्मनुष्या यक्षास्तृप्यन्ताम् ।ॐ रक्षांसि तृप्यन्ताम् ।ॐ पिशाचास्तृप्यन्ताम् ।ॐ सुपर्णास्तृप्यन्ताम् ।ॐ भूतानि तृप्यन्ताम् ।ॐ भूतग्रामाश्चतुर्विधास्तृप्यन्ताम् ।ॐ दक्षस्तृप्यताम् ।ॐ प्रचेतास्तृप्यताम् ।ॐ मरीचिस्तृप्यताम् ।ॐ आत्रिस्तृप्यताम् ।ॐ अङ्गिरास्तृप्यताम् ।ॐ पुलस्त्यस्तृप्यताम् ।ॐ पुलहस्तृप्यताम् ।ॐ क्रतुस्तृप्यताम् ।ॐ नारदस्तृप्यताम् ! ॐ भृगुस्तृप्यताम् ।ॐ विश्वामित्रस्तृप्यताम् ।ॐ रैवतस्तृप्यताम् ।ॐ चाक्षुषस्तृप्यताम् ।ॐ महातेजास्तृप्यताम् ।ॐ वैवस्वतस्तृप्यताम् ।ॐ ध्रुवस्तृप्यताम् ।ॐ धवस्तृप्यताम् ।ॐ अनिलस्तृप्यताम् ।ॐ प्रभासस्तृप्यताम्

oṃ modāstṛpyantām / oṃ pramodāstṛpyantām / oṃ sumukhāstṛpyantām / oṃ durmukhāstṛpyantām / oṃ vighnāstṛpyantām / oṃ vighnakartārastṛpyantām / oṃ chandāṃsi tṛpyantām / oṃ vedāstṛpyantām / oṃ oṣadhayastṛpyantām / oṃ sanātanastṛpyatām / oṃ itarācāryāstṛpyantām / oṃ saṃvatsaraḥsāvayavastṛpyatām / oṃ devāstṛpyantām / oṃ apsarasastṛpyantām / oṃ devāndhakāstṛpyantām / oṃ sāgarastṛpyantām / oṃ nāgāstṛpyantām / oṃ parvatāstṛpyantām / oṃ sarinmanuṣyā yakṣāstṛpyantām / oṃ rakṣāṃsi tṛpyantām / oṃ piśācāstṛpyantām / oṃ suparṇāstṛpyantām / oṃ bhūtāni tṛpyantām / oṃ bhūtagrāmāścaturvidhāstṛpyantām / oṃ dakṣastṛpyatām / oṃ pracetāstṛpyatām / oṃ marīcistṛpyatām / oṃ ātristṛpyatām / oṃ aṅgirāstṛpyatām / oṃ pulastyastṛpyatām / oṃ pulahastṛpyatām / oṃ kratustṛpyatām / oṃ nāradastṛpyatām ! oṃ bhṛgustṛpyatām / oṃ viśvāmitrastṛpyatām / oṃ raivatastṛpyatām / oṃ cākṣuṣastṛpyatām / oṃ mahātejāstṛpyatām / oṃ vaivasvatastṛpyatām / oṃ dhruvastṛpyatām / oṃ dhavastṛpyatām / oṃ anilastṛpyatām / oṃ prabhāsastṛpyatām

हिन्दी अर्थ

कर सकता है, वह अभी बतायी गयी शास्त्रीय शुद्धिका आधा भागमात्र अपना सकता है। दिनमें विहित शुद्धिका आधा या चौथाई भाग रात्रिमें शुद्धिके लिये धर्मसम्मत है।

English

Vidya, Kumblii, Nikum- ) bha, Tribhangi, Triputf )

अध्याय २१४

श्लोक 3

नीवीती ।ॐ सनकस्तृप्यताम् ।ॐ सनन्दनस्तृप्यताम् ।ॐ सनातनस्तृप्यताम् ।ॐ कपिलस्तृप्यताम् ।ॐ आसुरिस्तृप्यताम् ।ॐ वोढुस्तृप्यताम् ।ॐ पञ्चशिखस्तृप्यताम् ।ॐ मनुष्याणां कव्यवाहस्तृप्यताम् ।ॐ अनलस्तृप्यन्ताम् ।ॐ सोमस्तृताम् ।ॐ यमस्तृप्यताम् ।ॐ अर्यमातृप्यताम्

nīvītī / oṃ sanakastṛpyatām / oṃ sanandanastṛpyatām / oṃ sanātanastṛpyatām / oṃ kapilastṛpyatām / oṃ āsuristṛpyatām / oṃ voḍhustṛpyatām / oṃ pañcaśikhastṛpyatām / oṃ manuṣyāṇāṃ kavyavāhastṛpyatām / oṃ analastṛpyantām / oṃ somastṛtām / oṃ yamastṛpyatām / oṃ aryamātṛpyatām

हिन्दी अर्थ

यह शुद्धिको प्रक्रिया स्वस्थ व्यक्तिको लक्ष्य करके कही गयी है। जो व्यक्ति अस्वस्थताके कारण आर्त है, उसको यथासामर्थ्य ही शुद्धिकी प्रक्रिया अपनानी चाहिए । वसा, शुक्र, रक्त, मज्ञा, लार, विष्ठा, मूत्र, कानका मैल, कफ, आँसू, आँखका मैल (कीचड़) और पसीना-ये मनुष्यके शरीरके बारह मल हैं। जबतक मनमें शुद्धताकी अवधारणा न

English

SahkhinL Sukumari, ) Kalmegh.

अध्याय २१४

श्लोक 4

प्राचीनावीती ।ॐ अग्निष्वात्ताः पितरस्तृप्यन्ताम् ।ॐ सोमपाः पितरस्तृप्यन्ताम् ।ॐ बर्हिषदः पितरस्तृप्यन्ताम् ।यमाय नमः ।धर्मराजाय नमः ।मृत्यवे नमः ।अन्तकाय नमः ।वैवस्वताय नमः ।कालाय नमः ।सर्वभूतक्षयाय नमः ।औदुम्बराय नमः! दध्नाय नमः ।नीलाय नमः ।परमेष्ठिने नमः ।वृकोदराय नमः ।चित्राय नमः ।चित्रगुप्ताय नमः

prācīnāvītī / oṃ agniṣvāttāḥ pitarastṛpyantām / oṃ somapāḥ pitarastṛpyantām / oṃ barhiṣadaḥ pitarastṛpyantām / yamāya namaḥ / dharmarājāya namaḥ / mṛtyave namaḥ / antakāya namaḥ / vaivasvatāya namaḥ / kālāya namaḥ / sarvabhūtakṣayāya namaḥ / audumbarāya namaḥ! dadhnāya namaḥ / nīlāya namaḥ / parameṣṭhine namaḥ / vṛkodarāya namaḥ / citrāya namaḥ / citraguptāya namaḥ

हिन्दी अर्थ

किया जा सकता है। गोमय, अग्निके दहकते हो जाय, तबतक इनके कारण अनुभवमें आनेवाली

English

KampUlaka, Raktanga, Gudi Rocantka Hemak$!rl

अध्याय २१४

श्लोक 5

ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्तं जगत्तृप्यतु ।ॐ पितृभ्यः स्वधा नमः ।ॐ पितामहेभ्यः स्वधा नमः ।ॐ प्रपितामहेभ्यः स्वधा नमः ।ॐ मातृभ्यः स्वधानमः ।ॐ पितामहीभ्यः स्वधा नमः ।ॐ प्रपितामहीभ्यः स्वधा नमः ।ॐ मातामहेभ्यः स्वधा नमः ।ॐ प्रमातामहेभ्यः स्वधा नमः ।ॐ वृद्धप्रमातामहेभ्यः स्वधानमः तृप्यतामिति ।उदीरतामवर उत्परासो उन्मध्यमाः पितरः सोम्यासः ।असुंय ईयुरवृका ऋतज्ञास्तेनो ऽवन्तुपितरोहवेषु ।गोत्रोच्चारणेन प्रथमाञ्जलिः पितुः ।ॐ अङ्गिरसो नः पितरोदृ- ।अथर्वाणोभृगवःदृ - ।तेषां वयं सुमतौ यज्ञियानां अपि भद्रे सौमनसे स्याम ।ॐ आयन्तु नः पितरः सौम्यासोग्निष्वात्ताः पथिभिर्देवयानैः ।अस्मिन्यज्ञे स्वधया मदन्तो ऽधिब्रुवन्तु ते ऽवन्त्वस्मान्

brahmādistambaparyantaṃ jagattṛpyatu / oṃ pitṛbhyaḥ svadhā namaḥ / oṃ pitāmahebhyaḥ svadhā namaḥ / oṃ prapitāmahebhyaḥ svadhā namaḥ / oṃ mātṛbhyaḥ svadhānamaḥ / oṃ pitāmahībhyaḥ svadhā namaḥ / oṃ prapitāmahībhyaḥ svadhā namaḥ / oṃ mātāmahebhyaḥ svadhā namaḥ / oṃ pramātāmahebhyaḥ svadhā namaḥ / oṃ vṛddhapramātāmahebhyaḥ svadhānamaḥ tṛpyatāmiti / udīratāmavara utparāso unmadhyamāḥ pitaraḥ somyāsaḥ / asuṃya īyuravṛkā ṛtajñāsteno 'vantupitarohaveṣu / gotroccāraṇena prathamāñjaliḥ pituḥ / oṃ aṅgiraso naḥ pitarodṛ- / atharvāṇobhṛgavaḥdṛ - / teṣāṃ vayaṃ sumatau yajñiyānāṃ api bhadre saumanase syāma / oṃ āyantu naḥ pitaraḥ saumyāsogniṣvāttāḥ pathibhirdevayānaiḥ / asminyajñe svadhayā madanto 'dhibruvantu te 'vantvasmān

हिन्दी अर्थ

अहिंसा सूनृता वाणी सत्यशौचे क्षमा दया। वर्णिनां लिंगिनां चैव सामान्यो धर्म उच्यते॥ ( २१३। २२) अशुद्धिके निराकरणमें लगे रहना चाहिए । यहाँपर शुद्धिकी संख्याका जो प्रमाण दिया गया है, वह श्रुतियों और स्मृतियोंके आदेशानुसार है ।

English

Sidihksya, Vri Va$ik Ataru$aka

अध्याय २१४

श्लोक 6

ॐ ऊर्जं वहन्तीरमृतं घृतं पयः कीलालं परिस्नुतं स्वधा स्थ तर्पयत मे पितॄन् ।ॐ पितृभ्यः स्वधा नमः ।ॐ पितामहेभ्यः स्वधा नमः ।ॐ प्रपितामहेभ्यः स्वधान नमः ।ॐ मातामहेभ्यः स्वधा नमः ।ॐ प्रमातामहेभ्यः स्वधा नमः ।ॐ वृद्धप्रमातामहेभ्यः स्वधा नमः ।पितामहस्यदृ ।ॐ अक्षन्पितरो अमीमदन्त पितरो अमी तृप्यन्तः पितरः शुं(स्व) धध्वं पिबेह पितरो ऽपि वानत्रयांश्च विश्रयांश्च भवनपवित्रत्वा रथपति ते जातवेदाः स्वधाभिर्यज्ञं सुकृतं जुपस्व? ।ॐ णदुवाता ऋतायते मधु क्षरन्ति सिन्धवः ।माध्वीर्नः सन्त्वोषधीर्मधुनक्तमुतोषसो मधुमत्पार्थिवं रजः ।मधु द्यौरस्तु नः पिता मधु मान्नो वनस्पतिर्मधुभाम् अस्तु सूर्यो माध्वीर्गावो भवन्तु नः

oṃ ūrjaṃ vahantīramṛtaṃ ghṛtaṃ payaḥ kīlālaṃ parisnutaṃ svadhā stha tarpayata me pitṝn / oṃ pitṛbhyaḥ svadhā namaḥ / oṃ pitāmahebhyaḥ svadhā namaḥ / oṃ prapitāmahebhyaḥ svadhāna namaḥ / oṃ mātāmahebhyaḥ svadhā namaḥ / oṃ pramātāmahebhyaḥ svadhā namaḥ / oṃ vṛddhapramātāmahebhyaḥ svadhā namaḥ / pitāmahasyadṛ / oṃ akṣanpitaro amīmadanta pitaro amī tṛpyantaḥ pitaraḥ śuṃ(sva) dhadhvaṃ pibeha pitaro 'pi vānatrayāṃśca viśrayāṃśca bhavanapavitratvā rathapati te jātavedāḥ svadhābhiryajñaṃ sukṛtaṃ jupasva? / oṃ ṇaduvātā ṛtāyate madhu kṣaranti sindhavaḥ / mādhvīrnaḥ santvoṣadhīrmadhunaktamutoṣaso madhumatpārthivaṃ rajaḥ / madhu dyaurastu naḥ pitā madhu mānno vanaspatirmadhubhām astu sūryo mādhvīrgāvo bhavantu naḥ

हिन्दी अर्थ

शुद्धि दो प्रकारकी है--एक बाह्य और दूसरी आभ्यन्तरिक। मिट्टी तथा जलसे की जानेवाली शुद्धि बाह्य और भावोंकी शुद्धि ही आभ्यन्तरिक शुद्धि मानी गयी है । शुद्धिका प्रमुख अङ्ग आचमन

English

Sidihksya, Vri Va$ik Ataru$aka

अध्याय २१४

श्लोक 7

प्रपितामहस्याञ्जलिदानम् ।ॐ नमो वः पितरो रसाय नमो वः पितरः शुष्माय नमो वः पितरो जीवाय नमो वः पितरः स्वधायै नमो वः पितरो घोराय नमो वः पितरो मन्यवे ।नमो वः पितरो गृहान्न पितरो दत्तः ।नमो वः पितरो दध्मे तद्वः पितरो वासः ।मातामहानां त्रिरञ्जलिदृ ।ततो मात्रादीनान्दृ

prapitāmahasyāñjalidānam / oṃ namo vaḥ pitaro rasāya namo vaḥ pitaraḥ śuṣmāya namo vaḥ pitaro jīvāya namo vaḥ pitaraḥ svadhāyai namo vaḥ pitaro ghorāya namo vaḥ pitaro manyave / namo vaḥ pitaro gṛhānna pitaro dattaḥ / namo vaḥ pitaro dadhme tadvaḥ pitaro vāsaḥ / mātāmahānāṃ trirañjalidṛ / tato mātrādīnāndṛ

हिन्दी अर्थ

है, यह तीन बार करना चाहिए। इसके बाद दो बार जलसे मुखका मार्जन, तदनन्तर अंगुष्ठके मूलसे मुखको धोकर तीन बार मुखका स्पर्श करना चाहिए इसके बाद अंगुष्ठ और तर्जनीसे नासिकाका स्पर्शकर अंगुष्ठ तथा अनामिकासे नेत्र और कानका स्पर्श करना चाहिए । तत्पश्चात् कनिष्ठा और अंगुष्ठके द्वारा नाभिका स्पर्शकर हथेलीसे हृदयका स्पर्श करना चाहिए इसके बाद अपनी सभी अंगुलियोंसे

English

Sidihksya, Vri Va$ik Ataru$aka

अध्याय २१४

श्लोक 8

ये चास्माकं कुले जाता अपुत्रा गोत्रिणो मृताः ।ते तृप्यन्तु मया दत्तं वस्त्रनिष्पीडनोदकम्

ye cāsmākaṃ kule jātā aputrā gotriṇo mṛtāḥ / te tṛpyantu mayā dattaṃ vastraniṣpīḍanodakam

हिन्दी अर्थ

सिर और उनके (अंगुलियोंके) अग्रभागसे दोनों बाहुओंका स्पर्श करना चाहिए।

English

Sidihksya, Vri Va$ik Ataru$aka

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Garuda Purana — Chapter 214
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.