Garuda Purana· Garuḍa Purāṇa
215
अध्याय 215 / 317

Book 1 - Adhyaya 216

2 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ2 श्लोक

अध्याय २१५

श्लोक 1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे देवादितर्पणनिरूपणं नाम पञ्जदशोत्तरद्विशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- २१६ ब्रह्मोवाच ।वैश्वदेवं प्रवक्ष्यामि होमलक्षणमुत्तमम् ।प्रज्वाल्य चाग्निं पर्युक्ष्य-ॐ क्रष्यादमग्निं प्रहिणोमि दूरं यमराज्यं गच्छतु रिप्रवाहः ।इहैवायमितरो जातवेदा देवेभ्यो हव्यं वहतु प्रजानत् ।ॐ पावक वैश्वानर इदमासनं अरणीगर्भसंस्कृततेजोरूप महाब्रह्मन् मुहूर्तास्त्रिषु वैश्वानरं प्रतिबोधयामि ।ॐ वैश्वानरे न उभयं आप्रयातु परावतः अग्निर्न स्वद्युतीरूपपृष्ठो दिवि पृष्ठो ऽश्वि पृथिव्यां पृष्ठा विवेवा ओषधीचाविवेश वैश्वानरः सहसा पृष्ठो ऽग्निः नमो दिव्य स षष्ठां नक्तम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe devāditarpaṇanirūpaṇaṃ nāma pañjadaśottaradviśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 216 brahmovāca / vaiśvadevaṃ pravakṣyāmi homalakṣaṇamuttamam / prajvālya cāgniṃ paryukṣya-oṃ kraṣyādamagniṃ prahiṇomi dūraṃ yamarājyaṃ gacchatu ripravāhaḥ / ihaivāyamitaro jātavedā devebhyo havyaṃ vahatu prajānat / oṃ pāvaka vaiśvānara idamāsanaṃ araṇīgarbhasaṃskṛtatejorūpa mahābrahman muhūrtāstriṣu vaiśvānaraṃ pratibodhayāmi / oṃ vaiśvānare na ubhayaṃ āprayātu parāvataḥ agnirna svadyutīrūpapṛṣṭho divi pṛṣṭho 'śvi pṛthivyāṃ pṛṣṭhā vivevā oṣadhīcāviveśa vaiśvānaraḥ sahasā pṛṣṭho 'gniḥ namo divya sa ṣaṣṭhāṃ naktam

हिन्दी अर्थ

(अब आचमन तथा अंगोंके स्पर्शका फल बताया जाता है।) तीन बार जलका आचमन करके ऋग्वेद, यजुर्वेद तथा सामवेद--इन तीनों वेदोंको प्रसन्न करना चाहिए। पहले दो बार मुखका प्रक्षालन करनेसे अथर्वा (वेदविद् ब्राह्मण) और आङ्गिरस (बृहस्पति)-का मुखमें सन्निधान होता है। मुखभागका स्पर्श करनेपर आकाश, नासिका-भागका स्पर्श करनेपर वायु, नेत्रभागका

English

Wearing the sacred thread in the Torm of a garland Om, may Sanaka be propitiated. Om, may Sanandana Wearing the sacred thread over the right shoulder and under the left arm (Pr&clnivltl) • May the universe from Br&ihma to a blade of grass be propitiated. Obeisance and Svadhi to the manes, Obeisance and Svadha to the grandfathers. May our Pitp of gentle face, the Agnif vattas come unto this sacrifice through the paths of gods, elated with Svadha; let them protect us and speak within me*

अध्याय २१५

श्लोक 2

ॐ प्रजापतये स्वाहा ।ॐ सोमाय स्वाहा ।ॐ बृहस्पतये स्वाहा ।ॐ अग्निषोमाभ्यां स्वाहा ।ॐ इन्द्राग्निभ्यां स्वाहा ।ॐ द्यावापृथिवीभ्यां स्वाहा ।ॐ इन्द्राय स्वाहा ।ॐ विश्वेभ्यो देवेभ्यः स्वाहा ।ॐ ब्रह्मणे स्वाहा ।ॐ अद्भ्यः स्वाहा ।ॐ ओषधिवनस्पतिभ्यः स्वाहा ।ॐ ग्रह्याय स्वाहा ।ॐ देवदेवताभ्यः स्वाहा ।ॐ इन्द्राय स्वाहा ।ॐ इन्द्रपुरुषेभ्यः स्वाहा ।ॐ यमाय स्वाहा ।ॐ यमपुरुषाय स्वाहा ।ॐ सर्वेभ्यो भूतेभ्यो दिवाचारिभ्यः स्वाहा ।ॐ वसुधापितृभ्यः स्वाहा ।ॐ ये भूता प्रचरन्ति दीनाच निमिहन्तो भुवनस्य मध्ये ।तेभ्यो बलिं पुष्टिकामो ददामि मयि पुष्टिं पुष्टिपतिर्ददातु ।ॐ आचाण्डालपतिर्ददातु आचाण्डालपतितवायसेभ्यः

oṃ prajāpataye svāhā / oṃ somāya svāhā / oṃ bṛhaspataye svāhā / oṃ agniṣomābhyāṃ svāhā / oṃ indrāgnibhyāṃ svāhā / oṃ dyāvāpṛthivībhyāṃ svāhā / oṃ indrāya svāhā / oṃ viśvebhyo devebhyaḥ svāhā / oṃ brahmaṇe svāhā / oṃ adbhyaḥ svāhā / oṃ oṣadhivanaspatibhyaḥ svāhā / oṃ grahyāya svāhā / oṃ devadevatābhyaḥ svāhā / oṃ indrāya svāhā / oṃ indrapuruṣebhyaḥ svāhā / oṃ yamāya svāhā / oṃ yamapuruṣāya svāhā / oṃ sarvebhyo bhūtebhyo divācāribhyaḥ svāhā / oṃ vasudhāpitṛbhyaḥ svāhā / oṃ ye bhūtā pracaranti dīnāca nimihanto bhuvanasya madhye / tebhyo baliṃ puṣṭikāmo dadāmi mayi puṣṭiṃ puṣṭipatirdadātu / oṃ ācāṇḍālapatirdadātu ācāṇḍālapatitavāyasebhyaḥ

हिन्दी अर्थ

स्पर्श करनेपर सूर्य, कानोंका स्पर्श करनेपर सभी दिशाओंका स्पर्श समझना चाहिए। मुख तथा नासिका आदिका यथाविधि स्पर्श करनेसे इन अङ्गोमें यथाक्रम इतिहास, पुराण एवं वेदाङ्ग

English

Omi repeating the mantra Orjam vahantl etc. may the Pitfs be propitiated* Obeisance to Pitfs and Svadha, Obeis- Then Aftjali (jcMned palms) be offered to great grand¬ father. Obeisance unto ye, O Ktrs. Obeisance to Rasa. Obeis¬ ance to ye, O PitfS. Obeisance to Sofa. Obeisance to ye O Pitfs. Obeisance to Jiva. Obeisance to ye O Pitrs. Obeisance to Svadhi. Obeisance to ye O Pitrs. Obeisance to Manyu. Obeisance to ye O Pitri« Our homes are your residence, O ye Pitfs. Three Ahjalis are offered to maternal grand¬ fathers. Then to mothers and others. Those who are bom in our family, those who died isiuclesa, let those be propitiated. I have offered water by squeezing this cloth.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Garuda Purana — Chapter 215
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.