Garuda Purana· Garuḍa Purāṇa
222
अध्याय 222 / 317

Book 1 - Adhyaya 223

37 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ37 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय २२२

श्लोक 1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे प्रायश्चितकथनं नाम द्वाविंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- २२३ ब्रह्मोवाच मुनिभिश्चरिता धर्मा भक्त्या व्यास मयोदिताः ।यैर्विष्णुस्तुष्यते चैव सूर्यादिपरिचारणात्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe prāyaścitakathanaṃ nāma dvāviṃśatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 223 brahmovāca munibhiścaritā dharmā bhaktyā vyāsa mayoditāḥ / yairviṣṇustuṣyate caiva sūryādiparicāraṇāt

हिन्दी अर्थ

तदनन्तर पित्रादि एवं मातामहादिका नाम, गोत्रका उल्लेख करते हुए "इदमासनं स्वधा' पदसे ब्राह्मणोंके वामपार्थमें आसन दानकर ' ॐ पितृन् आवाहयिष्ये’ से ब्राह्मणोंसे अनुज्ञाकी प्रार्थना

English

I shall explain the rites of atonement quelling sins conducive to being confined in bell* Flies, sprays of water, woman, water on the surface of the earth, fire, cat and mun- goose are always pure.

अध्याय २२२

श्लोक 2

तर्पणेन च होमेन सन्ध्याया वन्दनेन च ।प्राप्यते भगवान् विष्णुर्धर्मकामार्थमोक्षदः

tarpaṇena ca homena sandhyāyā vandanena ca / prāpyate bhagavān viṣṇurdharmakāmārthamokṣadaḥ

हिन्दी अर्थ

करे और ' ३० आवाहय' इस वाक्यसे ब्राह्मणोंके द्वारा अनुज्ञात होकर ' ३» उशन्तस्त्वा०' एवं ' ॐ आयान्तु नः पितरः०' इत्यादि मन्त्रोंसे पितरोंका आवाहन करे । ' 3३ अपहतासुरा रक्षासि वेदिषदः ' स्थापित अर्घ्यपात्रमें उदक दे तथा ' ३ तिलोऽसि सोमदेवत्यो०' आदि मन्त्रोंसे तिल-दान करे। इसके बाद दोनों हाथसे गन्ध, पुष्प प्रदानकर पितृपात्रको उठाकर “३ या दिव्या०' इत्यादि

English

If a brahmin and another brahmin are mutually defiled by their Ucchifa, the expiatory rite is taking a bath and Japa* They shall take food only at the end of the day.

अध्याय २२२

श्लोक 3

धर्मो हि भगवान्विष्णुः पूजी विष्णोस्तु तर्पणम् ।होमः सन्ध्या तथा ध्यानं धारणा सकलं हरिः

dharmo hi bhagavānviṣṇuḥ pūjī viṣṇostu tarpaṇam / homaḥ sandhyā tathā dhyānaṃ dhāraṇā sakalaṃ hariḥ

हिन्दी अर्थ

उल्लेख कर "एष तेऽर्घ्यः स्वधा' से पवित्रीके साथ

English

He who takes cooked food there shall perform half of a Krcchra penance. Those who take the food of these people shall perform a fourth of the Krcehra penance.

अध्याय २२२

श्लोक 4

सूच उवाच ।प्रलयं जगतो वक्ष्ये तत्सर्वं शृणु शौनक ।चतुर्युगसहस्रन्तु कल्पैकाब्जदिनं स्मृतम्

sūca uvāca / pralayaṃ jagato vakṣye tatsarvaṃ śṛṇu śaunaka / caturyugasahasrantu kalpaikābjadinaṃ smṛtam

हिन्दी अर्थ

अर्घ्यपात्रको स्थापित करे, फिर “३ शुन्धन्तां लोकाः पितृसदनाः०' का पाठकर उस अधोमुख पात्रका स्पर्श करना चाहिए । इसके बाद पितृतीर्थसे पित्रादिके आसनपर गन्ध, पुष्प, धूप, दीप वस्त्रयुग्म एवं यज्ञोपवीतादि देकर गोत्रनामोच्चारणपूर्वक सपत्नीक पितृ, पितामह एवं प्रपितामहको 'एतानि गन्धपुष्पधूपदीपवासोयुग्मसोत्तरीययज्ञोपवीतानि वः स्वधा’ इस वाक्यको पढ़कर पितृतीर्थसे जल

English

The brahmin who takes food of a washennan» an actor» a bamboo worker or a cobbler has to perform Cindrk- yapa penance.

अध्याय २२२

श्लोक 5

कृतत्रेताद्वापरादियुगावस्था निबोधमे ।कृते धर्मश्चतुष्पाच्च सत्यं दानं तपो दया

kṛtatretādvāparādiyugāvasthā nibodhame / kṛte dharmaścatuṣpācca satyaṃ dānaṃ tapo dayā

हिन्दी अर्थ

छोड़े। 'गन्धादिदानम् अक्षय्यम् अस्तु’ ऐसा श्राद्धकर्ताके कहनेपर “संकल्पसिद्द्धिरस्तु ' इस प्रकार ब्राह्मण कहे। इसी प्रकार मातामहादिके लिये भी अनुज्ञापनादि कर्म करे। '३ या दिव्या०' इस

English

If inadvertentiy he drinb water from a well or waterpot belonging to a Ckdkla he shall perform the S&ntapana penance. A Vaiiya shall perform half of that.

अध्याय २२२

श्लोक 6

धर्मपाता हरिश्चेति सन्तुष्टा ज्ञानिनो नराः ।चतुर्वंषर्सहस्राणि नरा जीवन्ति वै तदा

dharmapātā hariśceti santuṣṭā jñānino narāḥ / caturvaṃṣarsahasrāṇi narā jīvanti vai tadā

हिन्दी अर्थ

अन्न ग्रहणकर सव्य होकर 'ॐ अग्नौ करणमहं करिष्ये’ द्वारा पितृब्राह्मणकी सेवामें अनुज्ञाकी प्रार्थना करे । ' ३ कुरुष्व' इस वाक्यसे ब्राह्मणके द्वारा अनुज्ञात हो, ' 3 अग्नये कव्यवाहनाय स्वाहा' मन्त्रसे पितरोंके प्रतिनिधि ब्राह्मणके हाथमें दो आहुति प्रदान करे। अवशिष्ट अन्न पिण्डार्थ स्थापित करके अन्नका आधा भाग पित्रादिके पात्रमें और मातामहादिके पात्रमें समर्पित करे।

English

A Sudra in the circumstances shall perform a quarter of that. For inadvertently taking food in the house of a lowcaste, the atonement is three Krccbrai* For approaching an Antyaji (tow caste) woman, the expiatory rite is a Parkka.

अध्याय २२२

श्लोक 7

कृतान्ते क्षत्त्रियैर्विप्रा विट्शूद्राश्च जिता द्विजैः ।शूरश्चातिबलो विष्णू रक्षांसि च जघान ह

kṛtānte kṣattriyairviprā viṭśūdrāśca jitā dvijaiḥ / śūraścātibalo viṣṇū rakṣāṃsi ca jaghāna ha

हिन्दी अर्थ

इसके बाद जलपात्र मुद्रादि दक्षिणास्थापनपूर्वक भोजनपात्रके ऊपर कुशदान कर अधोमुख दोनों हाथोंके द्वारा भोजनपात्र स्पर्श करे। ' ३ पृथिवी ते पात्रं०' इत्यादि मन्त्रपाठपूर्वक उस पात्रको

English

A brihmaoa taking the Ucchiffa of a low caste man becomes pure by performing Ckndrayapa. If ioadvertendy he takes a C&t>dkla's food he should |>erfonn Aindhana (a variety ofS&ntapana) form of an expiatory rite.

अध्याय २२२

श्लोक 8

त्रेतायुगे त्रिपाद्धर्मः सत्यदानदयात्मकः ।नरा यज्ञपरास्तस्मिंस्तथा क्षत्रोद्भवं जगत्

tretāyuge tripāddharmaḥ satyadānadayātmakaḥ / narā yajñaparāstasmiṃstathā kṣatrodbhavaṃ jagat

हिन्दी अर्थ

अभिमन्त्रितकर उसपर अन्न परोसते हुए ' ॐ इदं विष्णुर्विचक्रमे०' मन्त्रका पाठ करे। 'विष्णो हव्यं रक्षस्व’ से अन्नके मध्यमें अधोमुख अंगुष्ठसे स्पर्श करके ' ॐ अपहतासुरा रक्षाईसि वेदिषदः पीली सरसोंका विकरण करना चाहिए । तदनन्तर

English

A Ktriya shall perform Skntapana and the others shall perform Japa YajAa for a night. If a brahmin eats the fruit from the same tree as a CadU inadvertently he becomes pure after the lapse of a day and a night.

अध्याय २२२

श्लोक 9

रक्तो हरिर्नरैः पूज्यो नरा दशशतायुषः ।तत्र विष्णुर्भोमरथः क्षत्रिया राक्षसानहन्

rakto harirnaraiḥ pūjyo narā daśaśatāyuṣaḥ / tatra viṣṇurbhomarathaḥ kṣatriyā rākṣasānahan

हिन्दी अर्थ

अर्घ्यपात्रको ग्रहण करनेके बाद वामपार्शवमें कुशाके ' धूरिलोचनसंज्ञकेभ्यो देवेभ्य एतदन्नं सघृतं सपानीयं

English

The atonement for taking the food of a C&dkla or a Svapaca (those who cook dogs) or taking food after eva* cuating the boweb or urination (without the customary washing) is fasting for three nights. The expiation for approaching an Antyajk woman is Parika penance.

अध्याय २२२

श्लोक 10

द्विपादविग्रो धर्मः पीताञ्चाच्युते गते ।चतुः शतायुषो लोका द्विजक्षत्रोद्भवाः प्रजाः

dvipādavigro dharmaḥ pītāñcācyute gate / catuḥ śatāyuṣo lokā dvijakṣatrodbhavāḥ prajāḥ

हिन्दी अर्थ

ऊपर 'ॐ पितृभ्यः स्थानमसि' मन्त्रसे अधोमुख सव्यञ्जनं स्वाहा’ कहकर विश्वेदेवोंको अन्न निवेदन

English

Expiation for indulging in sexual intercourse with an unwilling woman is Parika. There is no expiation for a low caste man in a similar context.

अध्याय २२२

श्लोक 11

तत्र दृष्ट्वाल्पबुद्धींश्च विष्णुर्व्यासस्वरूपधृक् ।तदेकन्तु यजुर्वेदं? चतुर्धा व्यभजत्पुनः

tatra dṛṣṭvālpabuddhīṃśca viṣṇurvyāsasvarūpadhṛk / tadekantu yajurvedaṃ? caturdhā vyabhajatpunaḥ

हिन्दी अर्थ

करते हुए उसके ऊपर सजल कुशपत्र रखकर श्राद्धकर्ता ' ॐ अन्नमिदम् अक्षय्यम् अस्तु' ऐसा उच्चारण करे एवं निमन्त्रित ब्राह्मण '३» सङ्कल्पसिद्द्धिरस्तु' इस प्रकार कहें ।

English

If a brahmin drinks water in a vessel that had contained wine and hence had been defiled, he is purified by a quarter of Krcehra penance and by undergoing all the Sariukkras (investiture with sacred thread and other rites) all over again.

अध्याय २२२

श्लोक 12

शिष्यानध्यापयामास समस्तांस्तान्निबोध मे ।ऋग्वेदमथ पैलन्त् सामवेदञ्च जैमिनिम्

śiṣyānadhyāpayāmāsa samastāṃstānnibodha me / ṛgvedamatha pailant sāmavedañca jaiminim

हिन्दी अर्थ

तत्पश्चात् अपसव्य होकर पित्रादि-पात्रमें व्यञ्जसहित घी मिले हुए अन्नको परोसकर उसके ऊपर भूमि-संलग्न कुशका स्थापन कर दोनों उत्तान हाथोंसे भोजनपात्र स्पर्श करते हुए ॐ पृथिवी ते पात्रं० ' मन्त्रका पाठ करे । ॐ इदं विष्णुर्विचक्रमे० ' एवं ' २ विष्णोः कव्यं रक्षस्व' इन मन्त्रोंसे समर्पित अन्नमें अंगुष्ठका स्पर्श करे। 3७ अपहतासुरा रक्षारसि वेदिषदः' से अन्नके

English

Aquatic animals while in water and surface and Oon« aquatic animals in the ground are pure. A person standing in water and performing Acamana shall attain purity.

अध्याय २२२

श्लोक 13

अथर्वाणं सुमन्तुन्तु यजुर्वेदं महामुनिम् ।वैशम्पायनमङ्गन्तु पुराणं सूतमेव च ।अष्टादशपुराणानि यैर् वेद्यो हरिरेव हि

atharvāṇaṃ sumantuntu yajurvedaṃ mahāmunim / vaiśampāyanamaṅgantu purāṇaṃ sūtameva ca / aṣṭādaśapurāṇāni yair vedyo harireva hi

हिन्दी अर्थ

ऊपर तिल फैलाकर पृथ्वीपर बायाँ घुटना टिकाकर

English

A vessel of bell metal not defiled by wine becomes pure by the application of ashes. If defiled by wine, it becomes pure by cow*s urine or by heating.

अध्याय २२२

श्लोक 14

सर्गश्च प्रतिसर्गश्च वंशो मन्वन्तराणि च ।वंशानुचरितच्चैव पुराणं पञ्चलक्षणम्

sargaśca pratisargaśca vaṃśo manvantarāṇi ca / vaṃśānucaritaccaiva purāṇaṃ pañcalakṣaṇam

हिन्दी अर्थ

सपत्नीकेभ्यः एतदन्नं सघृतं सपानीयं सव्यञ्जनं प्रतिषिद्धवर्जितं स्वधा’ इत्यादि वाक्यसे सपत्नीक पिता-पितामहादिको नाम-गोत्र-उच्चारणपूर्वक अन्नका निवेदन करे। अन्नका संकल्प करके ' ३ ऊर्ज बहन्तीरमृतं०' मन्त्रसे दक्षिणमुख होकर जलको धारा प्रदान करे। ' ॐ श्राद्धमिदमच्छिद्रमस्तु एवं ॐ सङ्कल्पसिद्धिरस्तु'इन दोनों मन्त्रोंका पाठकर ' ॐ भूर्भुवः स्वः०'--इस व्याहृति-मन्त्रसे युक्त

English

Gruel; curd, milk, buttermilk and Kriara (mixture of jaggery, rice and gingelly seeds) can be uken even from a

अध्याय २२२

श्लोक 15

ब्राह्मं पाद्मं वैष्णवञ्च शैवं भागवतन्तथा ।भविष्यन्नारदीयञ्चस्कान्दं लिङ्गं वराहकम्

brāhmaṃ pādmaṃ vaiṣṇavañca śaivaṃ bhāgavatantathā / bhaviṣyannāradīyañcaskāndaṃ liṅgaṃ varāhakam

हिन्दी अर्थ

गायत्रीका उच्चारण कर विसर्जन करे। तदनन्तर “३ मधुवाता० ' मन्त्रका पाठकर तीन बार “मधु' शब्दका उच्चारण करना चाहिए।

English

If a brahmin or other castes drink GauI, Pai}}i or Madhvika type of wine they shall expiate by drinking red-hot wine.

अध्याय २२२

श्लोक 16

मार्कण्डेयं तथाग्नेयं ब्रह्मवैवर्तमेव च ।कौर्मं मात्स्यं गारुडञ्च वायवीयमनन्तरम् ।अष्टादशसमुद्दिष्टं ब्रह्माण्डमिति संज्ञितम्

mārkaṇḍeyaṃ tathāgneyaṃ brahmavaivartameva ca / kaurmaṃ mātsyaṃ gāruḍañca vāyavīyamanantaram / aṣṭādaśasamuddiṣṭaṃ brahmāṇḍamiti saṃjñitam

हिन्दी अर्थ

इसके साथ “यथासुखं वाग्यता जुषध्वम्' का पाठकर ब्राह्मणोंके भोजन करते समय भक्तिपूर्वक 'सप्तव्याधा०' इत्यादि पितृस्तोत्रका पाठ करे । इसके बाद “तृप्यस्व' इस वाक्यका उच्चारण कर जलयुक्त अन्नको विकरित करे।

English

Dehled by taking food or drinking water in a house defiled by the impurity of death or birth of a child> a brahmin should repeat Gayatri five hundred tiroes. A Kfatriya and a Vaiiya in similar circumstances shall repeat Gayatri a hundred times.

अध्याय २२२

श्लोक 17

अन्यान्युपपुराणानि मुनिभिः कथितानि तु ।आद्यं सनत्कुमारोक्तं नारसिंहमथापरम्

anyānyupapurāṇāni munibhiḥ kathitāni tu / ādyaṃ sanatkumāroktaṃ nārasiṃhamathāparam

हिन्दी अर्थ

तत्पश्चात् ब्राह्मणोंको मुखप्रक्षालनके लिये जल देकर प्रणवपूर्वक व्याहतिके साथ गायत्री तथा ॐ मधुवाता०' इत्यादि मन्त्रोंका पाठकर मधु शब्दका तीन बार उच्चारण करे। ३ रूचितं

English

When someone dies in the family, a brahmin re¬ mains impure for ten days and a Katriya for twelve days. A Vaiiya becomes pure after fifteen days and a Sudra in a month.

अध्याय २२२

श्लोक 18

तृतीयं स्कान्दमुद्दिष्टं कुमारेण तु भाषितम् ।चतुर्थं शिवधर्माख्यं स्यान्नन्दीश्वरभाषितम्

tṛtīyaṃ skāndamuddiṣṭaṃ kumāreṇa tu bhāṣitam / caturthaṃ śivadharmākhyaṃ syānnandīśvarabhāṣitam

हिन्दी अर्थ

भवद्भिः ' यह कहकर देव-ब्राह्मणोंसे विनम्रभावपूर्वक भोजनके रुचिपूर्ण (स्वादिष्ट) होनेका प्रश्‍न करे। देव-ब्राह्मणोंके द्वारा 'सुरुचितम्' यह उत्तर देनेपर ' ॐ शेषमन्नम्’ यह विनम्रतासे प्रश्‍न करनेपर ब्राह्मण ' ॐ इष्टेः सह भोजनम् अर्थात् इष्टजनोंके साथ आप भी भोजन करें-यह प्रत्युत्तर दें। तदनन्तर वामोपवीती (अपसव्य) होकर पित्रादि ब्राह्मणोंसे ' ॐ तृप्ताः स्थ’ यह जिज्ञासा करे और

English

If a king dies in battle, or while performing a sacrifice or during a sojourn in a foreign land, if a child less than a month old dies, the purity is mscantaneous (there is no impurity).

अध्याय २२२

श्लोक 19

दुर्वाससोक्तमाश्चर्यं नारदोक्तमतः परम् ।कापिलं वामनञ्चैव तथैवोशनसेरितम्

durvāsasoktamāścaryaṃ nāradoktamataḥ param / kāpilaṃ vāmanañcaiva tathaivośanaseritam

हिन्दी अर्थ

उनके द्वारा ३ तृप्ताः स्मः ' इस वाक्यसे अनुज्ञात

English

Cooked food touched by dogs ot crows becomes de* filed. The upper layer of such food should be thrown away. For the purification of the remaining food, it should be sprinkled %vith water from a vessel in which a piece of gold is kept and heated over fire (6t a short while.

अध्याय २२२

श्लोक 20

ब्रह्माण्डं वारुणञ्चाथ कालिकाह्वयमेव च ।माहेश्वरं तथा साम्बमेवं सर्वार्थसञ्चयम् ।पराशरोक्तमपरं मारीचं भार्गवाह्वयम्

brahmāṇḍaṃ vāruṇañcātha kālikāhvayameva ca / māheśvaraṃ tathā sāmbamevaṃ sarvārthasañcayam / parāśaroktamaparaṃ mārīcaṃ bhārgavāhvayam

हिन्दी अर्थ

बनाकर उसमें तिल विकरित करे । ३० अमुकगोत्र अस्मत्पितः अमुकदेवशर्मन् सपत्नीकः एतत्ते पिण्डासनं स्वधा' ऐसा कहकर पिण्डके लिये आसन दे और रेखाकरण करे। सप्रणव तथा व्याहतिके साथ गायत्रीमन्त्र और ' मधुवाता० ' आदि ममन्त्रका पाठकर तीन बार “मधु” शब्दका उच्चारण करते हुए घृतयुक्त अन्नसे पिण्डका निर्माण कर ३ अमुकगोत्र अस्मत्पितः० ' इत्यादि वाक्यसे

English

If any one happens to drink water from a well where the dead body of a dog, jackal or a monkey has fallen, the expation for a brahmin is fasting for three days, for a Kiatriya two days and for a Vaiiya a single day.

अध्याय २२२

श्लोक 21

पुराणं धर्मशास्त्रञ्च वेदास्त्वङ्गानि यन्मुने ।न्यायः शौनक मीमांसा आयुर्वेदार्थशास्त्रकम् ।गान्धर्वश्च धनुर्वेदो विद्या ह्यष्टादशस्मृताः

purāṇaṃ dharmaśāstrañca vedāstvaṅgāni yanmune / nyāyaḥ śaunaka mīmāṃsā āyurvedārthaśāstrakam / gāndharvaśca dhanurvedo vidyā hyaṣṭādaśasmṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

कुशोंके ऊपर पिता आदिके लिये पिण्ड प्रदान करे। पुनः रेखामध्यमें पहलेके समान पितामहको

English

If bones, hides, faeces or the dead body of a mouse fall into a well, the %rater shall be drained off and the well should be sprinkled %vitb Pafleagavya. It becomes pure again.

अध्याय २२२

श्लोक 22

द्वापरान्तेन च हरिर्गुरुभारमपाहरत् ।एकपादस्थिते धर्मे कृष्णत्वञ्चाच्युते गते

dvāparāntena ca harirgurubhāramapāharat / ekapādasthite dharme kṛṣṇatvañcācyute gate

हिन्दी अर्थ

'मधुवाता०' का तीन बार जप करके पिण्डके समीपमें शेषान्नका विकरण करके ' ॐ लेपभुजः दक्षिणाभिमुख अपसव्य होकर ' ॐ अग्निदग्धाश्च० ' पितरः प्रीयन्ताम्’ इस वाक्यसे (पिण्डाधार कुशमें)

English

After performing the expiatory rite they should make gifts of cows and feed brahmins. During sports wearing of blue cloth is not forbidden. Nor is it forbidden as a bedsheet. An indigo dyed cloth should not be touched otherwise. Persons regularly using blue cloth will fall into hell.

अध्याय २२२

श्लोक 23

जनास्तदा दुराचारा भविष्यन्ति च निर्दयाः ।सत्त्वं रजस्तम इति दृश्यन्ते पुरुषे गुणाः ।कालसञ्चोदितास्ते ऽपि परिवर्तन्त आत्मनि

janāstadā durācārā bhaviṣyanti ca nirdayāḥ / sattvaṃ rajastama iti dṛśyante puruṣe guṇāḥ / kālasañcoditāste 'pi parivartanta ātmani

हिन्दी अर्थ

१-सप्तव्याधा दशार्णेषु मृगाः कालञ्जरे गिरौ । चक्रवाकाः शरद्वीपे हंसाः सरसि मानसे॥ तेऽभिजाताः कुरुक्षेत्रे ब्राह्मणा वेदपारगाः। प्रस्थिता दूरमध्वानं यूयं किमवसीदथ॥ (२१८। २०-२१)

English

Binding the two legs of a cow, tying it illegally, and

अध्याय २२२

श्लोक 24

प्रभूतञ्च यदा सत्त्वं मनो बुर्धोन्द्रियाणि च ।तदा कृतयुगं विद्याज्ज्ञाने तपसि यद्रतिः

prabhūtañca yadā sattvaṃ mano burdhondriyāṇi ca / tadā kṛtayugaṃ vidyājjñāne tapasi yadratiḥ

हिन्दी अर्थ

हाथका मार्जन करे । प्रक्षालित पिण्डजलसे ' 3 अमुकगोत्र अस्मत्पितः० ' इत्यादि वाक्यसे जलद्वारा पिण्डसेचन कर पिण्डपात्रको अधोमुख करके कृताञ्जलिपूर्वक ' ३७ पितरो मादयध्वं०' मन्त्रका जप करे । तत्पश्चात् जलस्पर्श करते हुए वामावर्तसे उत्तरमुख होकर प्राणवायुका तीन बार संयम करके ' ॐ षड्भ्य ऋतुभ्यो नमः ' इस मन्त्रका पाठ करे । इसके बाद वामावर्तसे दक्षिणमुख होकर

English

Inadvertently taldng in faeces or urine or touching wine the twice-bom becomes sinful and should undergo all the Sazhskaras all over again.

अध्याय २२२

श्लोक 25

यदा कर्मसु काम्येषु शक्तिर्यशसि देहिनाम् ।तदा त्रेता रजोभूतिरिति जानीहिशौनक

yadā karmasu kāmyeṣu śaktiryaśasi dehinām / tadā tretā rajobhūtiriti jānīhiśaunaka

हिन्दी अर्थ

भोजनपात्रमें पुष्प तथा अक्षतं चारिष्टं चास्तु०' से अक्षत दे। “अमी मदन्तः पितरो यथाभागमावृषायिषत’ इस मन्त्रका पाठ करते हुए वस्त्रको शिथिलकर अञ्जलि बनाकर ' ॐ

English

While undergoing the Sajhskiras all over again, the items of tonsure, wearing of Kufa girdle, holding of the staff, and the rites of begging alms can be omitted.

अध्याय २२२

श्लोक 26

यदा लोभस्त्वसन्तोषो मानो दम्भश्च मत्सरः ।कर्मणाञ्चापि काम्यानां द्वापरं तद्रजस्तमः

yadā lobhastvasantoṣo māno dambhaśca matsaraḥ / karmaṇāñcāpi kāmyānāṃ dvāparaṃ tadrajastamaḥ

हिन्दी अर्थ

नमो वः पितरो नमो वः०' इस मन्त्रका पाठ करे। तत्पश्चात् ' गृहान्नः पितरो दत्त’ इस मन्त्रसे गृहका निरीक्षण करे। “सदा वः पितरो द्वेष्मः ' इस मन्त्रसे निरीक्षणकर "एतद्वः पितरो वासः ' यह मन्त्र पढ़कर “अमुकगोत्र पितः एतत्ते वासः स्वधा’ वाक्यसे पिण्डपर सूत्रदान करे। तदनन्तर बायें हाथसे उदकपात्र ग्रहणकर ' ऊर्ज बहन्ती०' मन्त्रसे पिण्डके ऊपर जलधारा देकर

English

Raw flesh, ghi, honey and oil kept for a long time when taken out of the vesKl of an Antyaja become automati* cally pure.

अध्याय २२२

श्लोक 27

यदा सदानृतं नन्द्रा निद्रा हिंसादिसाधनम् ।शोकमोहौ भयं दैन्यं स कलिस्तमसि स्मृतः

yadā sadānṛtaṃ nandrā nidrā hiṃsādisādhanam / śokamohau bhayaṃ dainyaṃ sa kalistamasi smṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

पूर्वमें स्थापित अर्ध्यपात्रके बचे हुए जलसे प्रत्येक पिण्डका सेचन करे। फिर पिण्डावाहनपूर्वक पिण्डोंके ऊपर गन्ध और कुशदानकर ' अक्षन्नमीमदन्त०' इत्यादि मन्त्रका तीन बार पाठ

English

Taking hot water alone for three days, then taking hot milk alone for three days and then taking hot ghI alone for three days, is called a Taptakrcchra. It quelb all sins.

अध्याय २२२

श्लोक 28

यस्मिञ्जनाः कामिनः स्युः शश्वत्कटुकभाषिणः ।दस्यूत्कृष्टा जनपदावेदाः पाषण्डदूषिताः

yasmiñjanāḥ kāminaḥ syuḥ śaśvatkaṭukabhāṣiṇaḥ / dasyūtkṛṣṭā janapadāvedāḥ pāṣaṇḍadūṣitāḥ

हिन्दी अर्थ

करे। मातामहादिके प्रतिनिधि ब्राह्मणोंको आचमन भलीभाँति अभ्युक्षणकर 'अपां मध्ये स्थिता देवा सर्वमप्सु०' का उच्चारण करके “शिवा आपः सन्तु कहकर ब्राह्मणोंके हाथमें जल दे। "ल्क्ष्मीर्वसति०' आदिका पाठकर 'ॐ

English

A Paraka penance that quells all sins consists of fast* ing for twelve days. In the expiatory rites morsels of food must be increased by one each in the bright half and decreased by one each in the dark half.

अध्याय २२२

श्लोक 29

राजानश्च प्रजाभिक्षाः शिश्रोदरपराजिताः ।अव्रता वटचवो ऽशौचा भिक्षवश्च कुटुम्बिनः

rājānaśca prajābhikṣāḥ śiśrodaraparājitāḥ / avratā vaṭacavo 'śaucā bhikṣavaśca kuṭumbinaḥ

हिन्दी अर्थ

सौमनस्यमस्तु' यह मन्त्र पढ़कर ब्राह्मणोंके हाथमें पुष्प समर्पित करे। इसके बाद अक्षतं चास्तु० ' इत्यादि मन्त्रका पाठकर “अक्षतं चारिष्टं चास्तु'

English

A Paraka penance that quells all sins consists of fast* ing for twelve days. In the expiatory rites morsels of food must be increased by one each in the bright half and decreased by one each in the dark half.

अध्याय २२२

श्लोक 30

तपस्विनोग्रामवासाः न्यासिनो ह्यर्थलोलुपाः ।ह्रस्वकाया महाहाराश्चौरास्ते साधवः स्मृताः

tapasvinogrāmavāsāḥ nyāsino hyarthalolupāḥ / hrasvakāyā mahāhārāścaurāste sādhavaḥ smṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

यह कहते हुए यव और तण्डुल भी ब्राह्मणोंके हाथमें दे । तदनन्तर ' अमुकगोत्राणामस्मत्पितृपितामह- प्रपितामहानां सपल्नीकानामिदमन्नपानादिक- मक्षय्यमस्तु' इस वाक्यसे पित्रादि ब्राह्मणके हाथमें तिल और जलका दान करे। ब्राह्मण 'अस्तु' कहकर प्रतिवचन बोलें। इसी क्रममें मातामह आदिको अक्षत आदि दानकर उनसे आशीर्वादको प्रार्थना करे । तत्पश्चात् ' ७ अघोराः पितरः सन्तु ',

English

A Paraka penance that quells all sins consists of fast* ing for twelve days. In the expiatory rites morsels of food must be increased by one each in the bright half and decreased by one each in the dark half.

अध्याय २२२

श्लोक 31

त्यक्ष्यन्ति भृत्याश्च पतिं तापसस्त्यक्ष्यति व्रतम् ।शूद्राः प्रतिग्रहिष्यन्ति वैश्या व्रतपरायणः

tyakṣyanti bhṛtyāśca patiṃ tāpasastyakṣyati vratam / śūdrāḥ pratigrahiṣyanti vaiśyā vrataparāyaṇaḥ

हिन्दी अर्थ

इत्यादि मन्त्रका पाठ करे।

English

A Paraka penance that quells all sins consists of fast* ing for twelve days. In the expiatory rites morsels of food must be increased by one each in the bright half and decreased by one each in the dark half.

अध्याय २२२

श्लोक 32

उद्विग्नाः सन्ति च जनाः पिशाचसदृशाः प्रजाः ।अन्यायभोजनेनाग्निदेवतातिथिपूजनम्

udvignāḥ santi ca janāḥ piśācasadṛśāḥ prajāḥ / anyāyabhojanenāgnidevatātithipūjanam

हिन्दी अर्थ

श्राद्धकर्ता सौमनस्यमस्तु’ इस वाक्यका उच्चारण करे । ब्राह्मण 'अस्तु' यह कहें तदनन्तर दिये गये पिण्डोंके स्थानमें अर्घ्यपात्रोंमें पवित्रकोंको छोड़ दे। बादमें कुशनिर्मित पवित्रक लेकर उससे पितरोंके प्रतिनिधि ब्राह्मणोंका स्पर्शकर ' ॐ स्वधां वाचयिष्ये' इस वाक्यसे स्वधावाचनकी आज्ञा प्राप्त करे। ब्राह्मणोंके द्वारा ' ॐ वाच्यताम्' इस वचनसे अनुज्ञात हो श्राद्धकर्ता ' ॐ पितृपितामहेभ्यो यथानामशर्मभ्यः

English

A Paraka penance that quells all sins consists of fast* ing for twelve days. In the expiatory rites morsels of food must be increased by one each in the bright half and decreased by one each in the dark half.

अध्याय २२२

श्लोक 33

करिष्येन्ति कलौ प्राप्ते न च पित्र्योदकक्रियाम् ।स्त्रीपराश्च जनाः सर्वे शूद्रप्रायाश्च शौनक

kariṣyenti kalau prāpte na ca pitryodakakriyām / strīparāśca janāḥ sarve śūdraprāyāśca śaunaka

हिन्दी अर्थ

सपत्नीकेभ्यः स्वधा उच्यताम्’ ऐसा कहे । तदनन्तर ब्राह्मण “अस्तु स्वधा' का उच्चारण करें।

English

A Paraka penance that quells all sins consists of fast* ing for twelve days. In the expiatory rites morsels of food must be increased by one each in the bright half and decreased by one each in the dark half.

अध्याय २२२

श्लोक 34

बहुप्रजाल्पभाग्याश्च भविष्यन्ति कलौ स्त्रियः ।शिरः कण्डूयनपरा आज्ञां भेत्स्यन्ति भर्त्सिताः

bahuprajālpabhāgyāśca bhaviṣyanti kalau striyaḥ / śiraḥ kaṇḍūyanaparā ājñāṃ bhetsyanti bhartsitāḥ

हिन्दी अर्थ

श्राद्धकर्ता ' अस्तु स्वधा' इस वाक्यसे अनुज्ञात हो 'ऊर्ज वहन्तीरमृतं०' इस मन्त्रसे पिण्डके ऊपर जलधारा दे। फिर ३ॐ विश्वेदेवा अस्मिन् यज्ञे प्रीयन्ताम्' से देव-ब्राह्मणोंके हाथमें यव और जल प्रदान करे । ' ॐ प्रीयन्ताम् ' इस वाक्यसे ब्राह्मणद्वारा अनुज्ञात होकर ' ॐ देवताभ्यः०' मन्त्रका तीन

English

A Paraka penance that quells all sins consists of fast* ing for twelve days. In the expiatory rites morsels of food must be increased by one each in the bright half and decreased by one each in the dark half.

अध्याय २२२

श्लोक 35

विष्णुं न पूजयिष्यन्ति पाषण्डोपहता जनाः ।कलेर्देषनिधेर्विप्रा अस्ति ह्येको महागुणः

viṣṇuṃ na pūjayiṣyanti pāṣaṇḍopahatā janāḥ / kalerdeṣanidherviprā asti hyeko mahāguṇaḥ

हिन्दी अर्थ

अधोमुख होकर पिण्डपात्रको हिलाकर आचमनपूर्वक दक्षिणोपवीती (सव्य) होकर पूर्वाभिमुख ' ॐ अमुकगोत्राय अमुकदेवशर्मणे० ' इत्यादि मन्त्रसे देव-ब्राह्मणको दक्षिणा दे। तत्पश्चात्

English

A Paraka penance that quells all sins consists of fast* ing for twelve days. In the expiatory rites morsels of food must be increased by one each in the bright half and decreased by one each in the dark half.

अध्याय २२२

श्लोक 36

कीर्तनादेव कृष्णस्य महाबन्धं परित्यजेत् ।कृते यद्य्यायतो विष्णुं त्रेतायां जपतः फलम्

kīrtanādeva kṛṣṇasya mahābandhaṃ parityajet / kṛte yadyyāyato viṣṇuṃ tretāyāṃ japataḥ phalam

हिन्दी अर्थ

पितृ-ब्राह्मणोंकी सेवामें ' ३ पिण्डाः सम्पन्नाः ' यह निवेदन करनेपर ' ॐ सुसम्पन्नाः ' इस प्रकार ब्राह्मणसे अनुज्ञात हो पिण्डके ऊपर श्राद्धकर्ता दुग्धधारा प्रदान करे। फिर पिण्डको हिलाकर पिण्डके समीप रखे अर्घ्यपात्रको सीधा स्थापित कर दे। इसके बाद ' वाजे वाजे०' मन्त्रसे

English

A Paraka penance that quells all sins consists of fast* ing for twelve days. In the expiatory rites morsels of food must be increased by one each in the bright half and decreased by one each in the dark half.

अध्याय २२२

श्लोक 37

द्वापरे परिचर्यायां कलौ तद्धरिकीर्तनात् ।तस्माद्ध्येयो हरिर्नित्यं गेयः पूज्यश्च शौनक

dvāpare paricaryāyāṃ kalau taddharikīrtanāt / tasmāddhyeyo harirnityaṃ geyaḥ pūjyaśca śaunaka

हिन्दी अर्थ

पिण्डके अधिष्ठाता पितरोंका विसर्जन करे। ' आमा वाजस्य०' आदि मन्त्रसे देव तथा ' अभिरम्यताम्' से पितृ-ब्राह्मणका विसर्जन करके ब्राह्मणसे अनुज्ञा

English

A Paraka penance that quells all sins consists of fast* ing for twelve days. In the expiatory rites morsels of food must be increased by one each in the bright half and decreased by one each in the dark half.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Garuda Purana — Chapter 222
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.