Garuda Purana· Garuḍa Purāṇa
224
अध्याय 224 / 317

Book 1 - Adhyaya 225

37 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ37 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय २२४

श्लोक 1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे नैमित्तिकप्रलयोनाम चतुर्विंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- २२५ सूत उवाच ।आध्यात्मिकादितापांस्त्रीञ्ज्ञात्व संस्राचक्रवित् ।उत्पन्नज्ञानवैराग्यः प्राप्नोत्यात्यन्तिकं लयम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe naimittikapralayonāma caturviṃśatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 225 sūta uvāca / ādhyātmikāditāpāṃstrīñjñātva saṃsrācakravit / utpannajñānavairāgyaḥ prāpnotyātyantikaṃ layam

हिन्दी अर्थ

है। यहाँ इसी आसनसे तात्पर्य है। ४-श्राद्धमें समर्पित वस्तुकी पूर्णताका वचन व्राह्मणोंसे लेना ही ' अच्छिद्रावधारणवचन' है।

English

At the end of a thousand sets of four Yugas there will be a cavjal dissolution of all created beings called Brahma laya or Naimittika laya. At the end of [ a Kalpa there will be a drought extending over a hundred years.

अध्याय २२४

श्लोक 2

संसारचक्रं वक्ष्ये ऽहमादाबुत्क्रान्तिकालतः ।यद्विना पुरुषार्थो न लीनः स्यात्परमात्मनि

saṃsāracakraṃ vakṣye 'hamādābutkrāntikālataḥ / yadvinā puruṣārtho na līnaḥ syātparamātmani

हिन्दी अर्थ

' ॐ वसुसत्यसंज्ञकेभ्यः०' इत्यादि मन्त्र पढ़कर चाहिए।

English

Then seven fierce suns will blaze in the sky. Drying up every drop of water they will wither up the three worlds.

अध्याय २२४

श्लोक 3

ऊर्ध्ववासी नरस्त्यक्त्वा देहमन्यत्प्रपद्यते ।नीयतेद्वादशाहेन यमस्य यमपूरुषैः

ūrdhvavāsī narastyaktvā dehamanyatprapadyate / nīyatedvādaśāhena yamasya yamapūruṣaiḥ

हिन्दी अर्थ

इसी प्रकार पितामही और मातामह, प्रमातामहके लिये अन्नसंकल्पनादि क्रिया करनी चाहिए।

English

The earth, Bhuvab* Svab and Mahar Lokaa with all their inmates mobile and immobile will be completely dried up. Lord Vispu in the form of Rudra, will burn nether worlds as well.

अध्याय २२४

श्लोक 4

तत्र यद्वान्धवास्तोयं प्रयच्छन्ति तिलैः सह ।यच्च पिण्डं प्रयच्छन्ति यमलोके तदश्नुते

tatra yadvāndhavāstoyaṃ prayacchanti tilaiḥ saha / yacca piṇḍaṃ prayacchanti yamaloke tadaśnute

हिन्दी अर्थ

इसके बाद रुचिर-स्तवादिका पाठकर तथा यज्ञसूत्र (यज्ञोपवीत) कण्ठमें धारणकर उत्तराभिमुख

English

First burning up the three worlds, Lord Vi?riu will begin creating clouds from his mouth. These clouds of various delusive nature will shower water for a hundred years.

अध्याय २२४

श्लोक 5

गतश्च नरकं पापात्स्वर्गं याति स्वपुण्यतः ।पापकृद्याति नरकं पुण्यकृद्याति वै दिवम्

gataśca narakaṃ pāpātsvargaṃ yāti svapuṇyataḥ / pāpakṛdyāti narakaṃ puṇyakṛdyāti vai divam

हिन्दी अर्थ

'एकोद्िष्टश्राद्धमे पूर्वके समान सभी कार्य होकर अतिथिश्राद्ध करे । पितरोंकी तृप्ति जानकर करना चाहिए । इसमें विशेष यह है कि प्रथम ब्राह्मण-निमन्त्रण, पादप्रक्षालन, आसनदान करके

English

whole world will appear like a vast ocean of water. All mobile and immobile beings will be destroyed.

अध्याय २२४

श्लोक 6

स्वर्गाच्च नरकात्त्यक्तः स्त्रीणां गर्भे भवत्यपि ।नाभिभूतञ्च तस्यैव याति बीजद्वयं हि तत्

svargācca narakāttyaktaḥ strīṇāṃ garbhe bhavatyapi / nābhibhūtañca tasyaiva yāti bījadvayaṃ hi tat

हिन्दी अर्थ

'अद्ा अमुकगोत्रस्य मत्पितुरमुकदेवशर्मणः

English

After sleeping for a thousand years he will begin creating the universe again. Now I shall explain the disso* lution called Prakftika Praia y a (Natural dissolution), O Saunaka, please listen.

अध्याय २२४

श्लोक 7

कललं बुद्ब्रुदमयं ततः शोणितमेव च ।पेश्याः पलसमो ऽण्डः स्यादङ्कुरं तत उच्यते

kalalaṃ budbrudamayaṃ tataḥ śoṇitameva ca / peśyāḥ palasamo 'ṇḍaḥ syādaṅkuraṃ tata ucyate

हिन्दी अर्थ

प्रतिसांवत्सरिकमेको्दिष्टश्राद्धं सिद्धान्नेन युष्मास्वहं करिष्ये' इस संकल्प-वाक्यसे अनुज्ञाग्रहणपूर्वक आसनदान और गन्धादि तथा पक्वान्न प्रदान करना

English

When a hundred years (of Brahma) are completed, Lord Hari with has yogic powers destroys the whole universe after absorbing within himself the deity Brahma.

अध्याय २२४

श्लोक 8

उपाङ्गान्यङ्गुलीनेत्रनासास्यश्रवणानि च ।आवहं याति चाङ्गेभ्यस्तत्परन्तु नखादिकम्

upāṅgānyaṅgulīnetranāsāsyaśravaṇāni ca / āvahaṃ yāti cāṅgebhyastatparantu nakhādikam

हिन्दी अर्थ

दक्षिणाभिमुख हो वामोपवीती (अपसव्य) होकर कर्मसे उच्छिष्ट अन्नके समीपमें ' अग्निदग्धाश्च०' इत्यादि मन्त्रसे अन्न विकरण करे। तदनन्तर ' अमुकगोत्र मत्पितः०' से मण्डलरेखाके ऊपर

English

A long period of drought and blazing sun will be followed by the formation of cioaids that will pour heavy showers for a hundred yean and fill the cosmos with water.

अध्याय २२४

श्लोक 9

त्वचो रोमाणि जायन्ते केशाश्चैव ततः परम् ।नरश्चाधोमुखः स्थित्वा दशमे च सः जायते

tvaco romāṇi jāyante keśāścaiva tataḥ param / naraścādhomukhaḥ sthitvā daśame ca saḥ jāyate

हिन्दी अर्थ

जलधारा दे। अन्य कार्य पूर्वके समान ही समझना चाहिए । (अध्याय २१९) सपिण्डीकरणश्राद्धकी विधि

English

With water within, the Aida (the Cosmic Egg) will burst when the life span of Brahm& is over and dissolve in water.

अध्याय २२४

श्लोक 10

ततस्तु वैष्णवी माया वृणोत्यत्यन्तमोहिनी ।बालत्वं त्वथ कौमारं यौवनं वृद्धतामपि

tatastu vaiṣṇavī māyā vṛṇotyatyantamohinī / bālatvaṃ tvatha kaumāraṃ yauvanaṃ vṛddhatāmapi

हिन्दी अर्थ

श्रीब्रह्माजीने कहा--हे व्यासजी! अब में करे।

English

The whole Earth sustaining the world will dissolve in water. Tne waters will merge in fire and the fire will merge in wind.

अध्याय २२४

श्लोक 11

ततश्च मरणं तत्तद्धर्मामाप्नोति मानवः ।एवं संसारचक्रे ऽस्मिन् भ्राम्यते घटीयन्त्रवत्

tataśca maraṇaṃ tattaddharmāmāpnoti mānavaḥ / evaṃ saṃsāracakre 'smin bhrāmyate ghaṭīyantravat

हिन्दी अर्थ

श्राद्धको अनुज्ञा ले ले। तदनन्तर सपिण्डीकरणश्राद्धका वर्णन करता हूँ। मृत्युके देवे पात्राच्छद्रावधारण करे। यथाविधान कार्योको

English

The wind will merge in Ether and the Ether in Ehu- tadi (the essential matter). This essential matter merges into Mahan (the Cosmic Intellect). The Mahan merges into Avyakta Prakfti (the uodifTerentiated Nature) which loses itself into the Purusa (the eternal subjectivity).

अध्याय २२४

श्लोक 12

नरकात्प्रतिमुक्तस्तु पापयोनिषु जायते ।पतितात्प्रतिगृह्याथ अधोयोनिं व्रजेद्बुधः

narakātpratimuktastu pāpayoniṣu jāyate / patitātpratigṛhyātha adhoyoniṃ vrajedbudhaḥ

हिन्दी अर्थ

सालभर बाद मृत्यु-तिथिपर यह श्राद्ध करना चाहिए। इस श्राद्धको यथासमय विधिवत् करनेसे प्रेतको पितृलोककी प्राप्ति होती है। सपिण्डीकरणश्राद्ध अपराह्ममें करना चाहिए, सभी

English

Hari sleeps for a hundred years and then creates on the onset of day in the same order manifesting finally into the world.

अध्याय २२४

श्लोक 13

नरकात्प्रतिमुक्तस्तु कृमिर्भवति याचकः ।उपाध्यायव्यलीकं तु कृत्वा श्वा भवति द्विज

narakātpratimuktastu kṛmirbhavati yācakaḥ / upādhyāyavyalīkaṃ tu kṛtvā śvā bhavati dvija

हिन्दी अर्थ

अनुष्ठान प्राय: अन्य श्राद्धोंके समान करे। (इसमें जो विशेष है वही कहा जा रहा है ।) पितामहादिके प्रतिनिधि ब्राह्मणोंको निमन्त्रित कर 'ॐ पुरूरवोमाद्रवसंज्ञकेभ्यो०' से वामपार्थमें आसन रखकर पुरूरवा और माद्रव नामके विश्वेदेवोंका आवाहन करना चाहिए । पितामहप्रपितामहानां० ' इत्यादि वाक्यसे श्राद्धकी पितामह आदिके प्रतिनिधि ब्राह्मणोंसे अनुज्ञा ग्रहणकर तीन पात्र स्थापित करे।

English

Hari sleeps for a hundred years and then creates on the onset of day in the same order manifesting finally into the world.

अध्याय २२४

श्लोक 14

तज्जायां मनसा वाञ्छंस्तद्द्रव्यं वाप्यसंशयम् ।गर्दभोजायते जन्तुर्मित्रस्यैवापमानकृत्

tajjāyāṃ manasā vāñchaṃstaddravyaṃ vāpyasaṃśayam / gardabhojāyate janturmitrasyaivāpamānakṛt

हिन्दी अर्थ

उन पात्रोंक ऊपर कुश रखकर दूसरे पात्रसे उन्हें ढक दे और आवाहन करे। इसके बाद अन्य श्राद्धोंके समान अच्चिंद्रावधारणतककी क्रिया करके सपत्नीक

English

Hari sleeps for a hundred years and then creates on the onset of day in the same order manifesting finally into the world.

अध्याय २२४

श्लोक 15

पितरौ पीडयित्वा तु कच्छपत्वञ्च जायते ।भुर्तुः पिण्डमुपाश्वस्तो वञ्जयित्वा तमेव यः

pitarau pīḍayitvā tu kacchapatvañca jāyate / bhurtuḥ piṇḍamupāśvasto vañjayitvā tameva yaḥ

हिन्दी अर्थ

सम्पन्नकर पितामह, प्रपितामह, वृद्धप्रपितामहके पात्रोंका क्रमसे संचालन और उद्घाटनकर ' ॐ ये समानाः समनसो०' इत्यादि मन्त्रोंसे पितृपात्रका जल पितामह और प्रपितामहके पात्रमें छोड़े। वृद्धप्रपितामहके पात्रको छोड़कर पितामह, प्रपितामहके पात्रका जल और पवित्रक पितृ- पात्रमें निक्षिप्त करे। तदनन्तर पितृ-ब्राह्मणके हाथमें अर्घ्यपात्रस्थ पवित्रक देकर उसमें स्थित पुष्प

English

Hari sleeps for a hundred years and then creates on the onset of day in the same order manifesting finally into the world.

अध्याय २२४

श्लोक 16

सो ऽपि मोहसमापन्नो जायते वानरो मृतः ।न्यासापहर्ता नरकाद्विमुक्तो जायते कृमिः

so 'pi mohasamāpanno jāyate vānaro mṛtaḥ / nyāsāpahartā narakādvimukto jāyate kṛmiḥ

हिन्दी अर्थ

ब्राह्मणोंके सिर, हाथ और चरणोंमें समर्पित करना चाहिए। इसके बाद ब्राह्मणोंके हाथमें जल देकर दोनों हाथोंसे अर्घ्यपात्र उठाकर ' ॐ या दिव्या०' इत्यादि मन्त्रका पाठकर ' अमुक गोत्र मत्पितामह० '

English

Hari sleeps for a hundred years and then creates on the onset of day in the same order manifesting finally into the world.

अध्याय २२४

श्लोक 17

असूयकश्च नरकान्मुक्तो भवति राक्षसः ।विश्वासहर्ता च नरो मीनयोनौ प्रजायते

asūyakaśca narakānmukto bhavati rākṣasaḥ / viśvāsahartā ca naro mīnayonau prajāyate

हिन्दी अर्थ

इस वाक्यसे पितृ-पात्रसे कुछ अर्घ्योदक पितामहके प्रतिनिधि ब्राह्मणके हाथमें प्रदान करे तथा पवित्रकके सहित अवशिष्ट कुछ जल पिण्डसेचनके लिये पिताको प्रेतपद अन्तमें प्रयुक्तकर उनका नाम उच्चारण रखकर अन्य पात्रसे आच्छादितकर पितृ-ब्राह्मणके

English

Hari sleeps for a hundred years and then creates on the onset of day in the same order manifesting finally into the world.

अध्याय २२४

श्लोक 18

यवधान्यानि संहृत्य जायते मूषको मृतः ।परदाराभिमर्शात्तु वृको घोरो ऽभिजायते

yavadhānyāni saṃhṛtya jāyate mūṣako mṛtaḥ / paradārābhimarśāttu vṛko ghoro 'bhijāyate

हिन्दी अर्थ

१-इस श्राद्धका भी यथोचित क्रम एवं विस्तृत विवरण श्राद्धपद्धतियोंमें देखना चाहिए। २-पितरोंके उद्देश्यसे की गयी विधिकी पूर्णताको प्रार्थना ही ' अच्छिद्रावधारण' है। ३-अर्ध्यपात्रके छिद्ररहित होनेका निश्चय करना ही “देवपात्राच्छिद्रावधारण' है।

English

Hari sleeps for a hundred years and then creates on the onset of day in the same order manifesting finally into the world.

अध्याय २२४

श्लोक 19

भ्रातृभार्याप्रसंगेन कोकिलो जायते नरः ।गुर्वादिभार्यागमनाच्छूकरो जायते नरः

bhrātṛbhāryāprasaṃgena kokilo jāyate naraḥ / gurvādibhāryāgamanācchūkaro jāyate naraḥ

हिन्दी अर्थ

सपिण्डीकरणश्राद्धकी विधि वामपार्थमें दक्षिणाग्रकुशके ऊपर “पितृभ्यः हाथमें अक्षय्यदान करके “उपतिष्ठताम्” आदि स्थानमसि' यह पढ़कर अधोमुख स्थापित करे । वाक्यसे सतिल जल देना चाहिए ।

English

Hari sleeps for a hundred years and then creates on the onset of day in the same order manifesting finally into the world.

अध्याय २२४

श्लोक 20

यज्ञदानविवाहानां विघ्नकर्ता भवेत्कृमिः ।देवतापितृविप्राणामदत्त्वा यो ऽन्नमश्नुते

yajñadānavivāhānāṃ vighnakartā bhavetkṛmiḥ / devatāpitṛviprāṇāmadattvā yo 'nnamaśnute

हिन्दी अर्थ

इसके बाद पितामह-प्रपितामह आदिको गन्धादि देकर 'अग्नौकरण ' करे तथा अवशिष्ट अन्नको प्रपितामह आदिके पात्रमें डाल दे। इसी प्रकार पितामहादिका पात्राभिमन्त्रणपर्यन्त कर्म सम्पन्नकर

English

Hari sleeps for a hundred years and then creates on the onset of day in the same order manifesting finally into the world.

अध्याय २२४

श्लोक 21

प्रमुक्तो नरकाद्वापि वायसः सन्प्रजायते ।ज्येष्ठभ्रात्रपमानाच्च क्रौञ्चयोनौ प्रजायते

pramukto narakādvāpi vāyasaḥ sanprajāyate / jyeṣṭhabhrātrapamānācca krauñcayonau prajāyate

हिन्दी अर्थ

विकरणपूर्वक ' अमुक गोत्र० ' इत्यादि वाक्य कहकर घृताक्त अन्न आदिका निवेदन करे। तत्पश्चात् देवादिक्रमसे ब्राह्मणके हाथमें जल प्रदान करे, यही अपोशन' विधि है। अतिथिके आनेपर अतिथिश्राद्ध करते हुए इस समय भी विकरणके लिये अन्न प्रदान करना चाहिए।

English

Hari sleeps for a hundred years and then creates on the onset of day in the same order manifesting finally into the world.

अध्याय २२४

श्लोक 22

शूद्रस्तु ब्राह्मणीं गत्वा कृमियोनौ प्रजायते ।तस्यामपत्यमुत्पाद्य काष्ठान्तः कटीको भवेत्

śūdrastu brāhmaṇīṃ gatvā kṛmiyonau prajāyate / tasyāmapatyamutpādya kāṣṭhāntaḥ kaṭīko bhavet

हिन्दी अर्थ

पितामहादि ब्राह्मणसे ' ॐ स्वदितं भवद्भिः ' से सुतृप्तिकी जिज्ञासा कर संतुष्टिका आश्वासन प्राप्त करे। “अमुक गोत्र०' इत्यादि वाक्यसे पिण्डदान और पिण्डपात्रमच्छिद्रमस्तु' कहकर सभी कार्योकी

English

Hari sleeps for a hundred years and then creates on the onset of day in the same order manifesting finally into the world.

अध्याय २२४

श्लोक 23

कृतघ्नः कृमिकः कीटः पतङ्गो वृश्चिकस्तथा ।अशस्त्रं पुरुषं हर्ता नरः सञ्जायते खरः

kṛtaghnaḥ kṛmikaḥ kīṭaḥ pataṅgo vṛścikastathā / aśastraṃ puruṣaṃ hartā naraḥ sañjāyate kharaḥ

हिन्दी अर्थ

समाप्तिके बाद पिण्डके दो हिस्से कर “ये समानाः समनसः ० ' आदि मन्त्रोंका पाठ करे और पितामह, वृद्धप्रपितामह-पिण्डके साथ पिताका पिण्ड मिला दे। पिण्डके ऊपर गन्धादि रखकर पिण्डचालन करना चाहिए। अतिथि और ब्राह्मणसे स्वदितादि (सुतृप्ति)-का प्रश्‍न करके ब्राह्मणोंको आचमन एवं ताम्बूल प्रदान करे।

English

Hari sleeps for a hundred years and then creates on the onset of day in the same order manifesting finally into the world.

अध्याय २२४

श्लोक 24

कृमिः स्त्रीवधकर्ता च बालहन्ता च जायते ।भोजनञ्चोरयित्वा तु मक्षिका जायते नरः

kṛmiḥ strīvadhakartā ca bālahantā ca jāyate / bhojanañcorayitvā tu makṣikā jāyate naraḥ

हिन्दी अर्थ

आपः सन्तु'-इन दो मन्त्रोंका उच्चारण करके वृद्धप्रपितामहादि-क्रमसे ब्राह्मणके हाथमें जल प्रदान करे और 'गोत्रस्याक्षय्यमस्तु' से पितृ-ब्राह्मणके

English

Hari sleeps for a hundred years and then creates on the onset of day in the same order manifesting finally into the world.

अध्याय २२४

श्लोक 25

हृत्वाज्यञ्चैव मार्जारस्तिलहृच्चैव मूषकः ।घृतं हृत्वा च नकुलः काको मद्भुरमामिषम्

hṛtvājyañcaiva mārjārastilahṛccaiva mūṣakaḥ / ghṛtaṃ hṛtvā ca nakulaḥ kāko madbhuramāmiṣam

हिन्दी अर्थ

तत्पश्चात् ' अघोराः पितरः सन्तु' इस वाक्यका उच्चारण करनेपर ब्राह्मण 'अस्तु' इस वाक्यसे प्रतिवचन प्रदान करें एवं 'स्वधां वाचयिष्ये’ इस पदका उच्चारण करनेपर ब्राह्मण '३» वाच्यताम्' इस अनुज्ञा-वाक्यसे प्रत्युत्तर दें। "पितामहादिभ्यः स्वधा उच्यताम्’ इस प्रकार यजमानके कहनेपर

English

Hari sleeps for a hundred years and then creates on the onset of day in the same order manifesting finally into the world.

अध्याय २२४

श्लोक 26

मधु हृत्वा नरो दंश-पूपं हृत्वा पिपीलिकः ।अपो हृत्वा तु पापात्मा वायसः सम्प्रजायते

madhu hṛtvā naro daṃśa-pūpaṃ hṛtvā pipīlikaḥ / apo hṛtvā tu pāpātmā vāyasaḥ samprajāyate

हिन्दी अर्थ

स्वधा उच्यताम्’ ऐसा कहकर आज्ञा प्राप्त करे।

English

Hari sleeps for a hundred years and then creates on the onset of day in the same order manifesting finally into the world.

अध्याय २२४

श्लोक 27

हृते काष्ठे च हारीतः कपोतो वा प्रजायते ।हृत्वा तु काञ्चनं भाण्डं कृमियोनौ प्रजायते

hṛte kāṣṭhe ca hārītaḥ kapoto vā prajāyate / hṛtvā tu kāñcanaṃ bhāṇḍaṃ kṛmiyonau prajāyate

हिन्दी अर्थ

तदनन्तर ' ॐ ऊर्ज वहन्ती० ' इत्यादि मन्त्रसे दक्षिणाभिमुख होकर जलधारा दे, पुनः '३ विश्वेदेवा अस्मिन् यज्ञे प्रीयन्ताम्’ यह मन्त्र पढ़कर देवब्राह्मणके हाथमें यव और जल देकर ' ॐ पिण्डपात्रोंको परिचालितकर आचमनपूर्वक पितामहादि-क्रमसे दक्षिणा दे। पितृ-ब्राह्मणसे ' आशिषो मे प्रदीयन्ताम्' इस वचनसे आशीर्वादको प्रार्थना करे। ब्राह्मण 'प्रतिगृह्यताम्' इस वाक्यसे

English

Hari sleeps for a hundred years and then creates on the onset of day in the same order manifesting finally into the world.

अध्याय २२४

श्लोक 28

कार्पासिके हृते क्रौञ्चो वह्रिहर्ता बकस्तथा ।मयूरो वर्णकं हृत्वा शाकपत्रञ्च जायते

kārpāsike hṛte krauñco vahrihartā bakastathā / mayūro varṇakaṃ hṛtvā śākapatrañca jāyate

हिन्दी अर्थ

प्रत्युत्तर प्रदान करें । पुनः ' दातारो नोऽभिवर्धन्ताम्० ' आदि मन्त्रका पाठकर अर्घ्यपात्रको ऊर्ध्वमुख कर “बाजे वाजे०' इत्यादि मन्त्रसे देवब्राह्मण एवं ' अभिरम्यताम्' इस मन्त्रसे पितृब्राह्मणका विसर्जन

English

Hari sleeps for a hundred years and then creates on the onset of day in the same order manifesting finally into the world.

अध्याय २२४

श्लोक 29

जीवञ्जीवकतां याति रक्तवस्त्वपहृन्नरः ।छुछुन्दरिः शुभान्गन्धाञ्छशं हृत्वा शशो भवेत्

jīvañjīvakatāṃ yāti raktavastvapahṛnnaraḥ / chuchundariḥ śubhāngandhāñchaśaṃ hṛtvā śaśo bhavet

हिन्दी अर्थ

हे व्यास! मैंने आपको सपिण्डीकरणश्राद्धका विधान बताया। श्राद्ध, श्राद्धकर्ता और श्राद्धफल-- इन तीनोंको विष्णुरूप जानना चाहिए ।

English

Hari sleeps for a hundred years and then creates on the onset of day in the same order manifesting finally into the world.

अध्याय २२४

श्लोक 30

षण्डाः कलापहरणे काष्ठहृत्तृणकीटकः ।पुष्पं हृत्वा दरिद्रस्तु पङ्गुर्याचकहृन्नरः

ṣaṇḍāḥ kalāpaharaṇe kāṣṭhahṛttṛṇakīṭakaḥ / puṣpaṃ hṛtvā daridrastu paṅguryācakahṛnnaraḥ

हिन्दी अर्थ

१-अग्नौकरण--एक विशेष विधि है। इसमें अपसव्य होकर जलमें दो आहुति दी जाती है। २-सपिण्डीकरणश्राद्धकी विस्तृत विधि श्राद्धपद्धतियोंसे जानना चाहिए। यहाँ संक्षिप्तरूपमें वर्णन है।

English

Hari sleeps for a hundred years and then creates on the onset of day in the same order manifesting finally into the world.

अध्याय २२४

श्लोक 31

शाकहर्ता च हारीतस्तोयहर्ता च चातकः ।गृहहृन्नरकान्गत्वा रौरवादीन्सुदारुणान्

śākahartā ca hārītastoyahartā ca cātakaḥ / gṛhahṛnnarakāngatvā rauravādīnsudāruṇān

हिन्दी अर्थ

श्रीब्रह्माजीने कहा--हे शंकर! अब मैं सभी पापोंका विनाश करनेवाले तथा भोग और मोक्ष प्रदान करनेवाले अतिशय सूक्ष्म धर्मसारको संक्षेपमें

English

Hari sleeps for a hundred years and then creates on the onset of day in the same order manifesting finally into the world.

अध्याय २२४

श्लोक 32

तृणगुल्मलतावल्लीत्वग्घारी तरुतां व्रजेत् ।एष एव क्रमो दृष्टो गोसुवर्णादिहारिणाम्

tṛṇagulmalatāvallītvagghārī tarutāṃ vrajet / eṣa eva kramo dṛṣṭo gosuvarṇādihāriṇām

हिन्दी अर्थ

शोक शास्त्रीय ज्ञान, धर्म, बल, धैर्य, सुख और उत्साह--इन सबका हरण कर लेता है।

English

Hari sleeps for a hundred years and then creates on the onset of day in the same order manifesting finally into the world.

अध्याय २२४

श्लोक 33

विद्यापहारी मूकः स्याद्गत्वा च नरकान्बहन् ।असमिद्धे हुते चाग्नौ मन्दाग्निः खलु जायते

vidyāpahārī mūkaḥ syādgatvā ca narakānbahan / asamiddhe hute cāgnau mandāgniḥ khalu jāyate

हिन्दी अर्थ

अर्थात् शोकके प्रभावसे सभी सात्त्विक वृत्तियाँ विनष्ट हो जाती हैं । इसीलिये सर्वतोभावसे शोकका परित्याग करना चाहिए। कर्म ही दारा (स्त्री) है, कर्म ही लोक है,

English

Hari sleeps for a hundred years and then creates on the onset of day in the same order manifesting finally into the world.

अध्याय २२४

श्लोक 34

परनिन्दा कृतघ्नत्वं परसीमाभिघातनम् ।नैष्ठुर्यं निर्घृणत्वञ्च परदारोपसेवनम्

paranindā kṛtaghnatvaṃ parasīmābhighātanam / naiṣṭhuryaṃ nirghṛṇatvañca paradāropasevanam

हिन्दी अर्थ

सम्पन्न रहते हैं, वे स्वर्गगामी होते है । कोई भी किसीको सुख या दुःख नहीं देता है और न किसीका सुख-दु:ख हरण कर सकता है। सभी अपने किये हुए कर्मके अनुसार सुख-दुःखका

English

Hari sleeps for a hundred years and then creates on the onset of day in the same order manifesting finally into the world.

अध्याय २२४

श्लोक 35

परस्वहरणाशौचं देवतानां च कुत्सनम् ।निकृत्य बन्धनं नॄणां कार्पण्यञ्च नृणां वधः ।उपलक्षणाद्विजानीयान्मुक्तानां नरकादनु

parasvaharaṇāśaucaṃ devatānāṃ ca kutsanam / nikṛtya bandhanaṃ nṝṇāṃ kārpaṇyañca nṛṇāṃ vadhaḥ / upalakṣaṇādvijānīyānmuktānāṃ narakādanu

हिन्दी अर्थ

जो धर्मकी रक्षाके लिये जीवनदान करता है, वह सभी विषम परिस्थितियों (कठिनाइयों)-को कर्म ही सम्बन्धी है, कर्म ही बान्धव है। (अर्थात् पार कर जाता है। जिनका चित्त सदा संतुष्ट रहता

English

Hari sleeps for a hundred years and then creates on the onset of day in the same order manifesting finally into the world.

अध्याय २२४

श्लोक 36

दया भूतेषु संवादः परलोकं प्रति क्रिया ।सत्यं हितार्थमुक्तिश्च वेदप्रामाण्यदर्शनम्

dayā bhūteṣu saṃvādaḥ paralokaṃ prati kriyā / satyaṃ hitārthamuktiśca vedaprāmāṇyadarśanam

हिन्दी अर्थ

स्त्री, लोक, सम्बन्धी एवं बान्धव आदि कर्मके अनुसार ही मिलते हैं।) कर्म ही सुख-दुःखका मूल कारण है। (अत: उत्तम कर्म करनेके लिये सदा सावधान रहना चाहिए।) दान ही परमधर्म

English

Hari sleeps for a hundred years and then creates on the onset of day in the same order manifesting finally into the world.

अध्याय २२४

श्लोक 37

गुरुदेवर्षिसिद्धर्षिसेवनं साधुसंयमः ।सत्क्रियाष्वसनं मैत्री स्वर्गस्य लक्षणं विदुः ।अष्टाङ्गयोगविज्ञानात्प्राप्नोत्यात्यन्तिकं फलम्

gurudevarṣisiddharṣisevanaṃ sādhusaṃyamaḥ / satkriyāṣvasanaṃ maitrī svargasya lakṣaṇaṃ viduḥ / aṣṭāṅgayogavijñānātprāpnotyātyantikaṃ phalam

हिन्दी अर्थ

है। दानसे ही पुरुषको सभी अभीष्ट प्राप्त होते हैं। दान ही पुरुषको स्वर्ग और राज्य प्रदान करता है। इसलिये मनुष्यको दान अवश्य करना चाहिए दानमेव परो धर्मो दानात्सर्वमवाप्यते। विधिपूर्वक प्रशस्त दक्षिणाके साथ दान तथा भयभीत प्राणीको प्राणरक्षा-ये दोनों समान हैं। यथाविधि तपस्या, ब्रह्मचर्य, विविध यज्ञ एवं स्नानमें जो पुण्य प्राप्त होता है, वही पुण्य भयभीत

English

Hari sleeps for a hundred years and then creates on the onset of day in the same order manifesting finally into the world.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Garuda Purana — Chapter 224
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.