Garuda Purana· Garuḍa Purāṇa
260
अध्याय 260 / 317

Book 2 - Adhyaya 21

34 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ34 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय २६०

श्लोक 1

इति श्रीगारुडे महापुराणे उत्तरखण्डे द्वितीयांशे धर्मकाण्डे प्रतकल्पे श्रीकृष्णगरुडसंवादे प्रेतावासतद्बाधाप्रकारनिरूपणं नाम विंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- २१ गरुड उवाच ।मुक्तिं यान्ति कथं प्रेतास्तदहं प्रष्टुमुत्सुकः ।यन्मुक्तौ च मनुष्याणां न पीडा जायते पुनः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe uttarakhaṇḍe dvitīyāṃśe dharmakāṇḍe pratakalpe śrīkṛṣṇagaruḍasaṃvāde pretāvāsatadbādhāprakāranirūpaṇaṃ nāma viṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 21 garuḍa uvāca / muktiṃ yānti kathaṃ pretāstadahaṃ praṣṭumutsukaḥ / yanmuktau ca manuṣyāṇāṃ na pīḍā jāyate punaḥ

हिन्दी अर्थ

हे काश्यप! इसी प्रकार लार, मूत्र, शुक्र, मज्जा तथा रक्त--ये पाँच जलतत्त्वके कारण-शरीरमें पाये जाते हैं । है तार्क्ष्य क्षुधा, तृषा, निद्रा, आलस्य एवं कान्ति-ये पाँच तेजस्तत्त्वके कारण-शरीरमें

English

O lord, I am desirous of asking you how the ghosts ultimately get free and when men are no longer afflicted by them.

अध्याय २६०

श्लोक 2

एतैश्च लक्षणैर्देव पीडोक्ता प्रेतजा त्वया ।तेषां कदा भवेन्मुक्तिः प्रेतत्वं न कथं भवेत्

etaiśca lakṣaṇairdeva pīḍoktā pretajā tvayā / teṣāṃ kadā bhavenmuktiḥ pretatvaṃ na kathaṃ bhavet

हिन्दी अर्थ

पाये जाते हें । ऐसे ही राग, द्वेष, लज्जा, भय और

English

How do the symptoms of ghostly affliction decisively vanish? How can ghosthood be warded off lest it should recur again?

अध्याय २६०

श्लोक 3

प्रेतत्वे हि प्रमाणं च कति वर्षाणि संख्यया ।चिरं प्रेतत्वमापन्नः कथं मुक्तिमवाप्नुयात्

pretatve hi pramāṇaṃ ca kati varṣāṇi saṃkhyayā / ciraṃ pretatvamāpannaḥ kathaṃ muktimavāpnuyāt

हिन्दी अर्थ

वक्षःस्थलका निर्माण होता है। उसके बाद छठे मोह--ये पाँच वायुतत्त्वके कारण-शरीरमें पाये

English

I shall tejl you how the ghosts become free and also how the person knows that he is tormented by a ghost.

अध्याय २६०

श्लोक 4

श्रीकृष्ण उवाच ।मुक्तिं प्रायन्ति ते प्रेतास्तदहं कथयामि ते ।यदैव मनुजो ऽवैति मम पीडा कृता त्वियम्

śrīkṛṣṇa uvāca / muktiṃ prāyanti te pretāstadahaṃ kathayāmi te / yadaiva manujo 'vaiti mama pīḍā kṛtā tviyam

हिन्दी अर्थ

मासमें कण्ठ, रन्ध्र और उदर, सातवें मासमें गुद्यादि भाग तथा आठवें मासमें वह सभी अङ्ग- प्रत्यङ्गोंसे पूर्ण हो जाता है। आठवें मासमें ही वह जीव माताके गर्भमें बार-बार चलने लगता है और

English

If a person desires to visit a holy place and. his heart is set upon it, but somehow there is a break in carrying out his desire, that is due to the bad intention of a ghost.

अध्याय २६०

श्लोक 5

पृच्छार्थं हितमन्विच्छन्दै वज्ञे विनिवदयेत् ।स्वप्ने दृष्टः शुभो वृक्षः फलितश्चूतचम्पकः

pṛcchārthaṃ hitamanvicchandai vajñe vinivadayet / svapne dṛṣṭaḥ śubho vṛkṣaḥ phalitaścūtacampakaḥ

हिन्दी अर्थ

नवें मासमें उस गर्भस्थ शिशुका ओजगुण परिपक्व हो जाता है । उसके बाद गर्भवासका काल बीतनेपर वह गर्भस्थ शिशु गर्भसे निकलना चाहता है। वह

English

If a person performs holy rites for the redemption of a ghost, he will find his acticms fruitful. The ghost shall be satiated permanently.

अध्याय २६०

श्लोक 6

विप्रो वा वृषभो देवो भ्रमते तीर्थगो यदि ।एवं दृष्टो यदा स्वप्नो मृतः को ऽपिस्वगोत्रजः

vipro vā vṛṣabho devo bhramate tīrthago yadi / evaṃ dṛṣṭo yadā svapno mṛtaḥ ko 'pisvagotrajaḥ

हिन्दी अर्थ

उसका जन्म होता है।

English

There are certain sinful, wicked ghosts who harass their descendants. But, they too, when propitiated, cease to liarass them.

अध्याय २६०

श्लोक 7

स्वप्ने सत्यं परिज्ञाय दृष्टं प्रेतप्रभावतः ।अद्भुतानि प्रदृश्यन्ते प्रेतदोषाद्विनिश्चितम्

svapne satyaṃ parijñāya dṛṣṭaṃ pretaprabhāvataḥ / adbhutāni pradṛśyante pretadoṣādviniścitam

हिन्दी अर्थ

इस प्रकार जन्म, पुष्टि तथा संहार--इन तीनोंकी शक्तिसे युक्त षट्कोशोंके भीतर विद्यमान पाँच इन्द्रिय, दस नाड़ी, दस प्राण और दस गुणसे समन्वित शरीरको जो जान लेता है, बही योगी है।

English

O lord of birds, they too, when their time comes, become free due to their sons' rites and they bless their kinsmen with opulence and flourishing wealth.

अध्याय २६०

श्लोक 8

तीर्थस्नाने मतिर्यावच्चित्तं धर्मपरायणम् ।धर्मापायं प्रकुरुते प्रेतपीडा तदा व्रजेत्

tīrthasnāne matiryāvaccittaṃ dharmaparāyaṇam / dharmāpāyaṃ prakurute pretapīḍā tadā vrajet

हिन्दी अर्थ

जीवका पाञ्चभौतिक शरीर मज्जा, अस्थि, शुक्र, मांस, रोम तथा रक्त-इन छः कोशोंसे निर्मित पिण्ड एक है। नवें या दसवें मासमें इसका पाञ्जभौतिक स्वरूप अत्यन्त स्पष्ट हो जाता है।

English

The wretch of deluded soul who in spite of seeing, hearing and feeling the depredations of the ghost does not succour, is tarnished with the curse of the ghost.

अध्याय २६०

श्लोक 9

तदा तत्र विनाशाय चित्तभङ्गं करोति सा ।श्रेयांसि बहुविघ्नानि सम्भवन्ति पदेपदे

tadā tatra vināśāya cittabhaṅgaṃ karoti sā / śreyāṃsi bahuvighnāni sambhavanti padepade

हिन्दी अर्थ

प्रसवकालीन वायुसे आकृष्ट, तात्कालिक पीड़ासे बेचैन, माताकी सुषुम्णा नाड़ीके द्वारा दी जा रही शक्तिसे पुष्ट वह जीव गर्भसे निकलनेका यथाशीघ्र प्रयास करता है । पृथ्वी, जल, हवि, भोक्ता, वायु

English

By means of japas, homos and donas he should sanctify his body. O lord of birds, if this is performed, all obstacles and hindrances are dispelled.

अध्याय २६०

श्लोक 10

अश्रेयसि प्रवृत्ति च प्रेरयन्ति पुनः पुनः ।उच्चाटनं च क्रूरत्वं सर्वं प्रेतकृतं खग

aśreyasi pravṛtti ca prerayanti punaḥ punaḥ / uccāṭanaṃ ca krūratvaṃ sarvaṃ pretakṛtaṃ khaga

हिन्दी अर्थ

तथा आकाश--इन छः भूतोंसे पीडित होता हुआ जीव स्नायु-तन्त्रिकाओंसे आबद्ध रहता है । इन्हींको विद्वानोंने मूलभूत तत्त्व कहा है, ये शरीरमें फैली हुई सात नाड़ियोंके बीचमें रहते हैं । त्वचा, अस्थि,

English

Bhulas and PtSdeas —malevolent beings, instigators of evils.

अध्याय २६०

श्लोक 11

सर्वविघ्नानि सन्त्यज्य मुक्त्युपायं करोति यः ।तस्य कर्मफलं साधु प्रेतवृत्तिश्च शाश्वती

sarvavighnāni santyajya muktyupāyaṃ karoti yaḥ / tasya karmaphalaṃ sādhu pretavṛttiśca śāśvatī

हिन्दी अर्थ

जाते हैं। आकुञ्चन, धावन, लंघन, प्रसारण तथा निरोध-ये भी पाँचों वायुतत्त्वके कारण-शरीरमें ही पाये जाते हैं। है गरुड! शब्द, चिन्ता, गाम्भीर्य, श्रवण और सत्यसंक्रम (सत्य और

English

Gayatri mantra —The holiest of all the mantras chanted by thousands of devotees at their morning, midday and evening ablution or ritual. It is so called because it is composed in the Gayatri metre. It runs thus

अध्याय २६०

श्लोक 12

स भवेत्तेन मुक्तस्तु दत्तं श्रेयस्करं परम् ।स्वयं तृप्यति भोः पक्षिन्यस्योद्देशेन दीयते

sa bhavettena muktastu dattaṃ śreyaskaraṃ param / svayaṃ tṛpyati bhoḥ pakṣinyasyoddeśena dīyate

हिन्दी अर्थ

असत्यका विवेक)--ये पाँच आकाशतत्त्वके कारण- शरीरमें आते हैं, ऐसा तुम्हें जानना चाहिए ।

English

Ndrdyaxia bait —day-long rite performed by the descendent of the deceased who died without the rite of dyki-ddna etc. at the time of death.

अध्याय २६०

श्लोक 13

शृणु सत्यमिदं तार्क्ष्य यद्ददाति भुनक्ति सः ।आत्मानं श्रेयसा युञ्ज्यात्प्रेतस्तृप्तिं चिरं व्रजेत्

śṛṇu satyamidaṃ tārkṣya yaddadāti bhunakti saḥ / ātmānaṃ śreyasā yuñjyātpretastṛptiṃ ciraṃ vrajet

हिन्दी अर्थ

हैं, जबकि हाथ, पैर, गुदा, वाणी और गुह्य-ये कर्मेन्द्रियाँ हैं । इडा, पिंगला, सुषुम्णा, गान्धारी,

English

He who saves his father from the hell named put is called putra here and hereafter.

अध्याय २६०

श्लोक 14

ते तृप्ताः शुभमिच्छन्ति निजबन्धुषु सर्वदा ।अज्ञातयस्तु ये दुष्टाः पीडयन्ति स्ववंशजान्

te tṛptāḥ śubhamicchanti nijabandhuṣu sarvadā / ajñātayastu ye duṣṭāḥ pīḍayanti svavaṃśajān

हिन्दी अर्थ

ये दस नाडियाँ मानी गयी हैं। यही प्रधान दस नाडियाँ पिण्ड (शरीर)-के मध्य स्थित रहती हैं।

English

If one's father or mother dies either due to acoident or due to a foul play, one shall have to adjourn religious rites, pilgrimages, nuptial rites and the annual r&ddha.

अध्याय २६०

श्लोक 15

निवारयन्ति तृप्तास्ते जायमानानुकम्पकाः ।पश्चात्ते मुक्तिमायन्ति काले प्राप्ते स्वपुत्रतः ।सदा बन्धुषु यच्छन्ति वृद्धिमृद्धिं खगाधिप

nivārayanti tṛptāste jāyamānānukampakāḥ / paścātte muktimāyanti kāle prāpte svaputrataḥ / sadā bandhuṣu yacchanti vṛddhimṛddhiṃ khagādhipa

हिन्दी अर्थ

कृकर, देवदत्त तथा धनञ्जय नामके दस वायु प्राणियोंके शरीरमें विद्यमान रहते हैं। केबल खाया गया अन्न ही देहधारियोंके शरीरको पुष्ट करता है और इस खाये गये अन्नको प्राणवायु ही शरीरमें

English

He who reads this chapter entitled Soapnadhyaya or hears it, wherein the various dream symbols of ghosts have been indicated, will never see the same himself. [He will not be afflicted by ghosts].

अध्याय २६०

श्लोक 16

दर्शनाद्भाषणाद्यस्तु चेष्टातः पीडनाद्गतिम् ।न प्रापयति मूढात्मा प्रेतशापैः स लिप्यते

darśanādbhāṣaṇādyastu ceṣṭātaḥ pīḍanādgatim / na prāpayati mūḍhātmā pretaśāpaiḥ sa lipyate

हिन्दी अर्थ

तथा उसकी सभी संधियोंमें पहुँचाता है । भोजनके रूपमें ग्रहण किया गया आहार वायुके द्वारा दो रूपोंमें विभक्त किया जाता है। इसके अनन्तर यह प्राणवायु ही गुदाभागमें प्रविष्ट होकर अन्न और

English

He who reads this chapter entitled Soapnadhyaya or hears it, wherein the various dream symbols of ghosts have been indicated, will never see the same himself. [He will not be afflicted by ghosts].

अध्याय २६०

श्लोक 17

अपुत्रको ऽपशुश्चैव दरिद्रो व्याधितस्तथा ।वृत्तिहीनश्च हीनश्च भवेज्जन्मनिजन्मनि

aputrako 'paśuścaiva daridro vyādhitastathā / vṛttihīnaśca hīnaśca bhavejjanmanijanmani

हिन्दी अर्थ

जलको पृथक्-पृथक् कर देता है तथा यही प्राणवायु अग्निके ऊपर जलको एवं जलके ऊपर अन्नको पहुँचाकर स्वयं अग्निके नीचे रहते हुए अग्निको धीरे-धीरे उद्दीप्त करता है। तत्पश्चात्

English

He who reads this chapter entitled Soapnadhyaya or hears it, wherein the various dream symbols of ghosts have been indicated, will never see the same himself. [He will not be afflicted by ghosts].

अध्याय २६०

श्लोक 18

एवं ब्रुवन्ति ते प्रेताः पुनर्याभ्यं समाश्रिताः ।तत्रस्थानां भवेन्मुक्तिः स्वकाले कर्मसंक्षये

evaṃ bruvanti te pretāḥ punaryābhyaṃ samāśritāḥ / tatrasthānāṃ bhavenmuktiḥ svakāle karmasaṃkṣaye

हिन्दी अर्थ

प्रेतकल्प शुक्र-शोणितके संयोगसे जीवका प्रादुर्भाव ५५५

English

He who reads this chapter entitled Soapnadhyaya or hears it, wherein the various dream symbols of ghosts have been indicated, will never see the same himself. [He will not be afflicted by ghosts].

अध्याय २६०

श्लोक 19

गरुड उवाच ।नाम गोत्रं न दृश्येत प्रतीतिर्नैव जायते ।केचिद्वदन्ति दैवज्ञाः पीडां प्रेतसमुद्भवाम्

garuḍa uvāca / nāma gotraṃ na dṛśyeta pratītirnaiva jāyate / kecidvadanti daivajñāḥ pīḍāṃ pretasamudbhavām

हिन्दी अर्थ

वायुसे उद्दीप्त किया हुआ अग्नि अन्नके रसभागको आहारसे उस जीवके शरीरकी हड्डियाँ पुष्ट होती हैं अलग और शुष्कभागको अलग कर देता है । यही तथा वह जीवित रहता है । उस जीवके नाभिप्रान्तसे शुष्कभाग बारह प्रकारके मलोंके रूपमें शरीरसे शक्तिवर्धिनी नाड़ी जुड़ी रहती है, जिसको आप्यायनी बाहर आता है । शरीरमें विद्यमान कान, नेत्र, नाक, कहा जाता है। उसका सम्बन्ध स्त्रियोके आँत-

English

He who reads this chapter entitled Soapnadhyaya or hears it, wherein the various dream symbols of ghosts have been indicated, will never see the same himself. [He will not be afflicted by ghosts].

अध्याय २६०

श्लोक 20

न स्वप्नश्चैष्टितं नैव दर्शनं न कदाचन ।किं कर्तव्यं सुरश्रेष्ठ तत्र मे ब्रूहि निश्चितम्

na svapnaścaiṣṭitaṃ naiva darśanaṃ na kadācana / kiṃ kartavyaṃ suraśreṣṭha tatra me brūhi niścitam

हिन्दी अर्थ

जिह्वा, दाँत, नाभि, गुदा तथा नख--ये सब मलके छिद्रसे होता है। उनके द्वारा खाया-पिया गया आश्रय हैं । ऐसे ही विष्ठा, मूत्र, शुक्र एवं शोणित- पदार्थ गर्भमें स्थित प्राणीके पेटमें आप्यायनी रूपसे ये मल अनन्त प्रकारके हैं। नाड़ीके द्वारा पहुँचता है । माँके द्वारा भुक्त पदार्थासे हे विनतासुत! मनुष्यके शरीरमें सामान्यतः पुष्ट देहवाला होकर वह जीव प्रतिदिन वृद्धिको

English

He who reads this chapter entitled Soapnadhyaya or hears it, wherein the various dream symbols of ghosts have been indicated, will never see the same himself. [He will not be afflicted by ghosts].

अध्याय २६०

श्लोक 21

श्रीभगवानुवाच ।सत्यं वाप्यनृतं वापि वदन्ति क्षितिदेवताः ।तदा सञ्चिन्त्य हृदये सत्यमेतद्द्विजेरितम्

śrībhagavānuvāca / satyaṃ vāpyanṛtaṃ vāpi vadanti kṣitidevatāḥ / tadā sañcintya hṛdaye satyametaddvijeritam

हिन्दी अर्थ

साढे तीन करोड़ रोम और बत्तीस दाँत होते हें । प्राप्त होता है । इसी वृद्धिक्रममें संसारकी पूर्वानुभूत सिरमें बालोंकी संख्या सात लाख तथा नख बीस अनेक विषयोंकी स्मृतियाँ उसे होती हैं और इन्हीं हैं। है तार्क्ष्य! पुराने लोगोंने सामान्य रूपसे शरीरमें स्मृतियोंके कारण दुःखित वह प्राणी खिन्न हो जाता एक हजार पल मांस, सौ पल रक्त, दस पल मेदा, है तथा अनेक प्रकारकी पीडाका अनुभव कर इधर-

English

He who reads this chapter entitled Soapnadhyaya or hears it, wherein the various dream symbols of ghosts have been indicated, will never see the same himself. [He will not be afflicted by ghosts].

अध्याय २६०

श्लोक 22

भावभक्तिं पुरस्कृत्य पितृभक्तिपरायणः ।कृत्वा कृष्णबलिं चैव पुरश्चरण पूर्वकम्

bhāvabhaktiṃ puraskṛtya pitṛbhaktiparāyaṇaḥ / kṛtvā kṛṣṇabaliṃ caiva puraścaraṇa pūrvakam

हिन्दी अर्थ

दस पल त्वचा, बारह पल मज्जा, तीन पल उधर गतिमान् होता है एवं 'गर्भसे निकल करके मैं महारक्त, दो कुडव (अन्नको एक माप जो बारह पुन: ऐसा कुछ नहीं करूँगा जिससे मुझे पुनः गर्भकी मु़ीके बराबर होती है) शुक्र तथा एक कुडव प्राप्ति हो'-यह सोचकर जीव अपने उन सैकड़ों संतानोत्पत्तिके लिये उपयोगी स्त्रीके विद्यमान पूर्वजन्मोंका स्मरण करता है, जिनमें उसको सांसारिक,

English

He who reads this chapter entitled Soapnadhyaya or hears it, wherein the various dream symbols of ghosts have been indicated, will never see the same himself. [He will not be afflicted by ghosts].

अध्याय २६०

श्लोक 23

जपहोमैस्तथा दानैः प्रकुर्याद्देहसोधनम् ।कृतेन तेन विघ्नानि विनश्यन्ति खगेश्वर

japahomaistathā dānaiḥ prakuryāddehasodhanam / kṛtena tena vighnāni vinaśyanti khageśvara

हिन्दी अर्थ

शोणित (रज)-को माना है । इसी प्रकार मानव- देवयोनियों और मृत्युलोककी नाना योनियोंके शरीरमें छः प्रकारके कफ, छः प्रकारकी विष्ठा, छः सुख-दुःखका अनुभव प्राप्त हुआ था। उसके बाद प्रकारके मूत्र और तीन सौ साठसे अधिक अस्थियाँ समयानुसार वह प्राणी अधोमुख होकर नवें या होती हैं। इस प्रकार पिण्ड (शरीर)-के विषयमें दसवें मासमें गर्भसे बाहर आता है।

English

He who reads this chapter entitled Soapnadhyaya or hears it, wherein the various dream symbols of ghosts have been indicated, will never see the same himself. [He will not be afflicted by ghosts].

अध्याय २६०

श्लोक 24

भूतप्रेतपिशाचैर्वा स चेदन्यैः प्रपीड्यते ।पित्रुद्देशेन वै कुर्यान्नारायणबलिं तदा ।विमुक्तः सर्वपीडाभ्य इति सत्यं वचो मम

bhūtapretapiśācairvā sa cedanyaiḥ prapīḍyate / pitruddeśena vai kuryānnārāyaṇabaliṃ tadā / vimuktaḥ sarvapīḍābhya iti satyaṃ vaco mama

हिन्दी अर्थ

बताया गया। इसे ही शरीरका वैभव कहते हैं। इन प्राजापत्य वायुके प्रभावसे गर्भ छोड़कर बाहर सबके अतिरिक्त शरीरमें कुछ नहीं है। निकलता हुआ वह जीव दुःखी होता है। उस कर्मानुसार ही मनुष्यको सुख-दुःख, भय तथा समय दुःखसे पीडित वह प्राणी विलाप करता कल्याण प्राप्त होता है। कर्मका अनुष्ठान शरीरके हुआ बाहर निकलता है। उदरसे बाहर होते हुए

English

He who reads this chapter entitled Soapnadhyaya or hears it, wherein the various dream symbols of ghosts have been indicated, will never see the same himself. [He will not be afflicted by ghosts].

अध्याय २६०

श्लोक 25

पितृपीडा भवेद्यत्र कृत्यैरन्यैर्न मुच्यते ।तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पितृभक्तिपरो भवेत्

pitṛpīḍā bhavedyatra kṛtyairanyairna mucyate / tasmātsarvaprayatnena pitṛbhaktiparo bhavet

हिन्दी अर्थ

द्वारा ही सम्भव होनेसे शरीरका महत्त्व है। इस उस जीवको असह्य कष्ट देनेवाली मूर्च्छा आ जाती शरीरके द्वारा ही जीव उत्तम-से-उत्तम अथवा है, किंतु कुछ ही क्षणमें वह जीव पुनः चेतनामें अधम-से-अधम गति प्राप्त करता है। इसलियेआ जाता है। वायुके स्पर्शसे उसको सुखानुभूति शरीरकी उत्पत्तिकी प्रक्रिया यहाँ बतायी जा रही होती है। तत्पश्चात् संसारको मोहित करनेवाली

English

He who reads this chapter entitled Soapnadhyaya or hears it, wherein the various dream symbols of ghosts have been indicated, will never see the same himself. [He will not be afflicted by ghosts].

अध्याय २६०

श्लोक 26

नवमे दशमे वर्षे पिक्षुद्देशेन वै पुमान् ।गायत्त्रीमयुतं जप्त्वा दशांशेन च होमयेत्

navame daśame varṣe pikṣuddeśena vai pumān / gāyattrīmayutaṃ japtvā daśāṃśena ca homayet

हिन्दी अर्थ

है--वायु जीवको गर्भसे बाहर करता है। उस विष्णुको माया उसके ऊपर अपना प्रभाव जमा लेती समय उसके दोनों पैर ऊपर और मुख नीचेकी है। उस मायाशक्तिसे विमोहित जीवात्माका पूर्व ज्ञान ओर रहता है। ऐसा जीव पहले तो यथाक्रम माँके नष्ट हो जाता है। ज्ञान नष्ट होनेके बाद वह जीव गर्भमें रहकर ही धीरे-धीरे बढ़ता है । माताके द्वारा बालभावको प्राप्त करता है। तदनन्तर उसे कौमार्य,

English

He who reads this chapter entitled Soapnadhyaya or hears it, wherein the various dream symbols of ghosts have been indicated, will never see the same himself. [He will not be afflicted by ghosts].

अध्याय २६०

श्लोक 27

कृत्वा कृष्णबलिं पूर्वं वृषोत्सर्गादिकाः क्रियाः ।सर्वोपद्रवहीनस्तु सर्वसौख्यमवाप्नुयात् ।उत्तमं लोकमाप्नोति ज्ञातिप्राधान्यमेव च

kṛtvā kṛṣṇabaliṃ pūrvaṃ vṛṣotsargādikāḥ kriyāḥ / sarvopadravahīnastu sarvasaukhyamavāpnuyāt / uttamaṃ lokamāpnoti jñātiprādhānyameva ca

हिन्दी अर्थ

ग्रहण किये गये अन्न, फल, दूध, घृत और जलके यौवन और वृद्धावस्था भी प्राप्त होती है। उसके

English

He who reads this chapter entitled Soapnadhyaya or hears it, wherein the various dream symbols of ghosts have been indicated, will never see the same himself. [He will not be afflicted by ghosts].

अध्याय २६०

श्लोक 28

पितृमा तृसमं लोके नास्त्यन्यद्दैवतं परम् ।तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूजयेत्पितरौ सदा

pitṛmā tṛsamaṃ loke nāstyanyaddaivataṃ param / tasmātsarvaprayatnena pūjayetpitarau sadā

हिन्दी अर्थ

बाद मनुष्य पुन: उसी प्रकार मरता है और जन्म दु:ख भोगते है

English

He who reads this chapter entitled Soapnadhyaya or hears it, wherein the various dream symbols of ghosts have been indicated, will never see the same himself. [He will not be afflicted by ghosts].

अध्याय २६०

श्लोक 29

हितानामुपदेष्टा हि प्रत्यक्षं दैवतं पिता ।अन्या या देवता लोके न देहप्रभवो हि ताः

hitānāmupadeṣṭā hi pratyakṣaṃ daivataṃ pitā / anyā yā devatā loke na dehaprabhavo hi tāḥ

हिन्दी अर्थ

लेता है। इस संसार-चक्रमें वह घडा बनानेवाले चक्रयन्त्रके समान घूमता रहता है। प्राणी कभी स्वर्ग प्राप्त करता है और कभी नरकमें जाता है। स्वर्ग तथा नरक मनुष्यको अपने कर्मानुसार

English

He who reads this chapter entitled Soapnadhyaya or hears it, wherein the various dream symbols of ghosts have been indicated, will never see the same himself. [He will not be afflicted by ghosts].

अध्याय २६०

श्लोक 30

शरीरमेव जन्तूनां स्वर्गमोक्षैकसाधनम् ।देहो दत्तो हि येनैवं को ऽन्यः पूज्यतमस्ततः

śarīrameva jantūnāṃ svargamokṣaikasādhanam / deho datto hi yenaivaṃ ko 'nyaḥ pūjyatamastataḥ

हिन्दी अर्थ

ही प्राप्त होते हैं। है पक्षिश्रेष्ठ! स्वर्ग और नरकमें कर्मफलका भोग करके प्राणी कभी थोड़ेसे शेष पाप-पुण्यका भोग करनेके लिये पृथ्वीपर आ जाता है। जो स्वर्गमें निवास करते हैं, उन लोगोंको

English

He who reads this chapter entitled Soapnadhyaya or hears it, wherein the various dream symbols of ghosts have been indicated, will never see the same himself. [He will not be afflicted by ghosts].

अध्याय २६०

श्लोक 31

इति सञ्चिन्त्यहृदये पक्षिन्यद्यत्प्रयच्छति ।तत्सर्वमात्मना भुङ्क्ते दानं वेदविदो विदुः

iti sañcintyahṛdaye pakṣinyadyatprayacchati / tatsarvamātmanā bhuṅkte dānaṃ vedavido viduḥ

हिन्दी अर्थ

यह दिखायी देता है कि नरकलोकोंमें प्राणियोंको

English

He who reads this chapter entitled Soapnadhyaya or hears it, wherein the various dream symbols of ghosts have been indicated, will never see the same himself. [He will not be afflicted by ghosts].

अध्याय २६०

श्लोक 32

पुन्नामनरकाद्यस्मात्पितरं त्रायते सुतः ।तस्मात्पुत्त्र इति प्रोक्त इह चापि परत्र च

punnāmanarakādyasmātpitaraṃ trāyate sutaḥ / tasmātputtra iti prokta iha cāpi paratra ca

हिन्दी अर्थ

बहुत दुःख है। यहाँपर यमराजके दूतोंसे प्रताड़ित

English

He who reads this chapter entitled Soapnadhyaya or hears it, wherein the various dream symbols of ghosts have been indicated, will never see the same himself. [He will not be afflicted by ghosts].

अध्याय २६०

श्लोक 33

अपमृत्युमृतौ स्यातां पितरौ कस्यचित्खग ।व्रततीर्थाविवाहादिश्राद्धं संवत्सरं त्यजेत्

apamṛtyumṛtau syātāṃ pitarau kasyacitkhaga / vratatīrthāvivāhādiśrāddhaṃ saṃvatsaraṃ tyajet

हिन्दी अर्थ

वे नरकवासी कभी प्रसन्न नहीं होते हैं, उन्हें तो

English

He who reads this chapter entitled Soapnadhyaya or hears it, wherein the various dream symbols of ghosts have been indicated, will never see the same himself. [He will not be afflicted by ghosts].

अध्याय २६०

श्लोक 34

स्वप्नाध्यायमिमं यस्तु प्रेत लिङ्गनिदर्शकम् ।यः पठेच्छृणुयाद्वापि प्रेतचिह्नं न पश्यति

svapnādhyāyamimaṃ yastu preta liṅganidarśakam / yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi pretacihnaṃ na paśyati

हिन्दी अर्थ

दुःख-ही-दुःख झेलना पड़ता है। जबसे मनुष्य

English

He who reads this chapter entitled Soapnadhyaya or hears it, wherein the various dream symbols of ghosts have been indicated, will never see the same himself. [He will not be afflicted by ghosts].

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Garuda Purana — Chapter 260
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.