Garuda Purana· Garuḍa Purāṇa
268
अध्याय 268 / 317

Book 2 - Adhyaya 29

33 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ33 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय २६८

श्लोक 1

इति श्रीगारुडे महापुराणे उत्तरखण्डे द्वितीयांशे धर्मकाण्डे प्रेतकल्पे श्रीकृष्णगरुडसंवादे और्ध्वदहिककर्मकालक्रियमाणनानादानादिफलप्रश्रनिरूपणं नामाष्टाविंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- २९ श्रीकृष्ण उवाच ।साधु पृष्टं त्वया भद्र मानुषाणां हिताय वै ।शृणुष्वावहितो भूत्वा सर्वमेवौर्ध्वदैहिकम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe uttarakhaṇḍe dvitīyāṃśe dharmakāṇḍe pretakalpe śrīkṛṣṇagaruḍasaṃvāde aurdhvadahikakarmakālakriyamāṇanānādānādiphalapraśranirūpaṇaṃ nāmāṣṭāviṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 29 śrīkṛṣṇa uvāca / sādhu pṛṣṭaṃ tvayā bhadra mānuṣāṇāṃ hitāya vai / śṛṇuṣvāvahito bhūtvā sarvamevaurdhvadaihikam

हिन्दी अर्थ

इस मन्त्रसे अभिमन्त्रित उस प्रकल्पित प्रेत-पुतलेकी मृत्यु मानकर उसका दाह-संस्कार करे। तदनन्तर तीन दिन सूतक माने। दशाह कर्म करनेवाला यजमान इस बीच प्रेतमुक्तिके लिये पिण्डदान और

English

O noble being, you have put pertinent questions to me. Listen to my explanation of all obsequial rites for the benefit of the people.

अध्याय २६८

श्लोक 2

कम्यग्विभेदरहितं श्रुतिस्मृतिसमुद्धृतम् ।यन्न दृष्टं सुरैः सेन्द्रैर्योगिभिर्योगचिन्तकैः

kamyagvibhedarahitaṃ śrutismṛtisamuddhṛtam / yanna dṛṣṭaṃ suraiḥ sendrairyogibhiryogacintakaiḥ

हिन्दी अर्थ

सभी वार्षिक क्रियाओंको सम्पन्न करता है तो प्रेत अपनी मुक्तिका अधिकार प्राप्त कर लेता है।

English

I shall explain the same on the authorities of the Vedas and Smrti texts. This has not been revealed even to gods and yogins who are devoted to meditation on the self.

अध्याय २६८

श्लोक 3

गुह्याद्गुह्यतरं वत्स नाख्यातं कस्यचित्क्वचित् ।भक्तस्त्वं हि महाभाग सर्वं ते कथयाम्यहम्

guhyādguhyataraṃ vatsa nākhyātaṃ kasyacitkvacit / bhaktastvaṃ hi mahābhāga sarvaṃ te kathayāmyaham

हिन्दी अर्थ

वृषोत्सर्गकी संक्षिप्त विधि

English

The ground should be smeared with cow-dung. Gingelly seeds and Darbha grass should be strewn. The sick man put thereon will be able to burn off his sins.

अध्याय २६८

श्लोक 4

अपुत्रस्य गतिर्नास्ति स्वर्गो नैव च नैव च ।येन केनाप्युपायेन कार्यं जन्म सुतस्य च

aputrasya gatirnāsti svargo naiva ca naiva ca / yena kenāpyupāyena kāryaṃ janma sutasya ca

हिन्दी अर्थ

श्रीविष्णुने कहा--हे खगेश्वर! कार्तिक आदि महीनोंकी पूर्णमासी तिथिको पड्नेवाले शुभ दिनपर विधिपूर्वक वृषोत्सर्ग करना चाहिए। नान्दीमुख श्राद्ध करके वत्सतरीके साथ वृषका विवाह और

English

Evil spirits, demons, ghosts and terrible giants of low strata attack the sick man lying on the ground which is not smeared with cowdung by the people.

अध्याय २६८

श्लोक 5

तारयेन्नरकात्पुत्रो यदि मोक्षो न विद्यते ।दाहः पुत्रेण कर्तव्यो देयः पौत्रेण पावकः

tārayennarakātputro yadi mokṣo na vidyate / dāhaḥ putreṇa kartavyo deyaḥ pautreṇa pāvakaḥ

हिन्दी अर्थ

वृषके खुरके पास श्राद्ध करनेके पश्चात् उन दोनोंका उत्सर्ग करे।

English

If the daily homo, Srdddha or washing the feet of the holy brahmin guests arc performed on the bare ground without the mystic diagram drawn they arc no better than left undone.

अध्याय २६८

श्लोक 6

तिलैर्दर्भैश्च भूम्यां वै कुटी धातुमती भवेत् ।पञ्चरत्नानि वक्त्रे तु येन जीवः प्ररोहति

tilairdarbhaiśca bhūmyāṃ vai kuṭī dhātumatī bhavet / pañcaratnāni vaktre tu yena jīvaḥ prarohati

हिन्दी अर्थ

वापी और कूपके निर्माणोत्सर्गके समय गोशालामें विधिवत् संस्कारके अनन्तर अग्निकी स्थापना करनी चाहिए। विवाह-विधिके समान ब्रह्मा- वरण करना चाहिए। यज्ञीय पात्रोंकी क्रमिक

English

Gingelly seeds originate from my sweat, O Garuda and hence are holy. Asuras, Danavas and Daityas flee from the place where gingelly seeds are kept.

अध्याय २६८

श्लोक 7

लिप्यात्तु गोमयैर्भूमिं तिलान्दर्भांश्च निः क्षिपेत् ।तस्यामेवातुरो मुक्तः सर्वं दहति पातकम्

lipyāttu gomayairbhūmiṃ tilāndarbhāṃśca niḥ kṣipet / tasyāmevāturo muktaḥ sarvaṃ dahati pātakam

हिन्दी अर्थ

क्रमशः स्थापन करे । यज्ञीय पात्रोंका सिंचन करनेके बाद होम करना चाहिए प्रथम दो आहुति आघार और उसके बाद दो आज्य-भाग संज्ञक आहुतियाँ हैं । अतः ' प्रथमेऽहरिति० ' मन्त्रसे यजमानको छः

English

Gingelly seeds, white, black or brown destroy sins committed by the body.

अध्याय २६८

श्लोक 8

दर्भमूलीनयेत्स्वर्गं संस्थितं नात्र संशयः ।दर्भांस्तत्र हि ये भूम्यां तिलयुक्तान संशयः

darbhamūlīnayetsvargaṃ saṃsthitaṃ nātra saṃśayaḥ / darbhāṃstatra hi ye bhūmyāṃ tilayuktāna saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

आहुतियाँ देनी चाहिए।

English

One gingelly seed offered in the holy rite is on a par with the gift of a drojaa measure of golden gingelly seeds.

अध्याय २६८

श्लोक 9

सर्वत्र वसुधा पूता यत्र लेपो न विद्यते ।यत्र लेपः स्थितस्तत्र पुनर्लेपेन शुध्यति

sarvatra vasudhā pūtā yatra lepo na vidyate / yatra lepaḥ sthitastatra punarlepena śudhyati

हिन्दी अर्थ

आघार और आज्य-भाग संज्ञक चार आहुतियोंके अनन्तर अङ्गदेवता, अग्नि, रुद्र, शर्व, पशुपति, उग्र, शिव, भव, महादेव, ईशान और यमको आहुति दे। तत्पश्चात् “पूषागा०' इस मन्त्रसे एक

English

Brahmins, mantras, kusa grass, fire and TulasI plant, O lord of birds, never become impure, though utilized fre¬ quently.

अध्याय २६८

श्लोक 10

यातुधानाः पिशाचाश्च राक्षसाः क्रूरकर्मिणः ।अलिप्ते आतुरं मुक्तं विशन्त्येते न संशयः

yātudhānāḥ piśācāśca rākṣasāḥ krūrakarmiṇaḥ / alipte āturaṃ muktaṃ viśantyete na saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

पिष्टक होम, चरु तथा पायस दोनोंसे स्विष्टकृत् होम

English

Kusas become impure, when used with pindas. Brahmins become impure when they partake ofpretafood. Mantras become futile when practised by Sudras. The fire in the funeral pyre is not so holy.

अध्याय २६८

श्लोक 11

नित्यहोमं तथा श्राद्धं विप्राणां पादशोधनम् ।मण्डलेन विना भूम्यां कुर्वन्त्येतच्च निष्फलम्

nityahomaṃ tathā śrāddhaṃ viprāṇāṃ pādaśodhanam / maṇḍalena vinā bhūmyāṃ kurvantyetacca niṣphalam

हिन्दी अर्थ

स्थापना, पायस-खीरका पाक, उपयमन कुशादिका करे। तदनन्तर प्रथम व्याहति होम, प्रायश्चित्त होम,

English

O bird, there are five types of boats to succour saintly men who may otherwise get drowned in the ocean of worldly existence— Tulasi, Brahmins, Cows, Visnu and the Ekadasi day.

अध्याय २६८

श्लोक 12

आतुरो मुच्यते नैव मण्डलेन विना भुवि ।ब्रह्मा रुद्रश्च विष्णुश्च श्रीर्हुताशन एव च ।मण्डले चोपतिष्ठन्तस्तस्मात्कुर्वीत मण्डलम्

āturo mucyate naiva maṇḍalena vinā bhuvi / brahmā rudraśca viṣṇuśca śrīrhutāśana eva ca / maṇḍale copatiṣṭhantastasmātkurvīta maṇḍalam

हिन्दी अर्थ

काम्य और नैमित्तिक दो प्रकारका वृषोत्सर्ग होता है । काम्यमें गणेशपूजन, नान्दीश्राद्ध आदि करके ही वृषोत्सर्ग किया जाता है। मरणाशौचके ग्यारहवें दिन किया जानेवाला वृषोत्सर्ग नैमित्तिक वृषोत्सर्ग है। इसमें नान्दीश्राद्ध नहीं किया जाता।

English

In the worthless but impassable ocean of worldly existence there are six holy things yielding salvation— Viftiu, Ekadasi, Cahgd, Tulasi Brahmins and Cows.

अध्याय २६८

श्लोक 13

अन्यथा म्रियते यस्तु बालो वृद्धो युवापि वा ।योन्यन्तरं स वै गच्छेत्क्रीडते वायुना सह

anyathā mriyate yastu bālo vṛddho yuvāpi vā / yonyantaraṃ sa vai gacchetkrīḍate vāyunā saha

हिन्दी अर्थ

प्रेतकल्प भूमि तथा गोचर्म भूमि आदि दानोंका माहात्म्य ५८९

English

Gingelly seeds are holy and unparalleled. Similarly, darbhas and Tulasi too. The three ward off mishaps.

अध्याय २६८

श्लोक 14

मिश्रितं लोहताम्रं तु तथैव जन्म जायते ।तस्मैवं वायुभूतस्य न श्राद्धं नोदक क्रिया

miśritaṃ lohatāmraṃ tu tathaiva janma jāyate / tasmaivaṃ vāyubhūtasya na śrāddhaṃ nodaka kriyā

हिन्दी अर्थ

प्रजापति होम, संस्रव (अवशिष्ट जल) प्राशन करे। द्वारा मन्त्रपूर्वक तर्पण-कार्य करना चाहिए उसके बाद इसके बाद प्रणीताका परिमोक्षण करे । पवित्र-प्रतिपत्ति ब्राह्मणोंको भोजनसे संतृप्त करके दक्षिणासे संतुष्ट करे। (परित्याग) करके ब्राह्मणको दक्षिणा दे। षडङ्ग। तदनन्तर यथाविधि एकोद्दिष्ट श्राद्ध करनेका विधान रुद्रसूक्तका पाठ करनेसे प्रेतको मोक्षकी प्राप्ति होती है। है। उसे करके प्रेतके उद्धार-हेतु ब्राह्मणको जल और

English

Holding the Darbha grass in the hand, the performer of the rites shall sprinkle water over the ground. At the time of death, the darbha grass should be strewn near the bed of the dying person.

अध्याय २६८

श्लोक 15

मम स्वेदसमुद्भूतास्तिलास्तार्क्ष्य पवित्रकाः ।असुरा दानवा दैत्यास्तृप्यन्ति तिलदानतः

mama svedasamudbhūtāstilāstārkṣya pavitrakāḥ / asurā dānavā daityāstṛpyanti tiladānataḥ

हिन्दी अर्थ

एक रंगके वृष और एक वत्सतरीको स्नान अन्नका दान दिया जाता है। उसके बाद द्वादशाह श्राद्ध कराकर सभी अलंकारोंसे विभूषित करके उन और मासिक श्राद्ध पृथक्-पृथक् करने चाहिए।

English

The dead body should be enveloped with darbha grass and placed over the bed made of the same grass. Then it is sure that the dead man will attain Vi9nu's region, even without the recital of mantras.

अध्याय २६८

श्लोक 16

तिलाः श्वेतास्तिलाः कृष्णास्तिला गोमूत्रसन्निभाः ।ते मे दहन्तु पाषानि शरीरेण कृतानि च

tilāḥ śvetāstilāḥ kṛṣṇāstilā gomūtrasannibhāḥ / te me dahantu pāṣāni śarīreṇa kṛtāni ca

हिन्दी अर्थ

दोनोंको प्रतिष्ठापित करनेसे प्रेतको मोक्ष प्राप्त होता

English

The man lying on the death-bed of Kula grass on

अध्याय २६८

श्लोक 17

एक एव तिलद्रोणो हेमद्रोणतिलैः समः ।तर्पणे दानहोमे च दत्तो भवति चाक्षयः

eka eva tiladroṇo hemadroṇatilaiḥ samaḥ / tarpaṇe dānahome ca datto bhavati cākṣayaḥ

हिन्दी अर्थ

है। इस कर्मके बाद वृषभकी पूँछसे गिरे हुए जलके उस योनिसे मुक्त कर देता है।

English

The man lying on the death-bed of Kula grass on

अध्याय २६८

श्लोक 18

दर्भा मल्लोमसम्भूतास्तिलाः स्वेदसमुद्भवाः ।तृप्ताः स्युर्देवता दानैः श्राद्धेन पितरस्तथा ।प्रयोगविधिना ब्रह्मा विश्वञ्चाप्युपजीवनात्

darbhā mallomasambhūtāstilāḥ svedasamudbhavāḥ / tṛptāḥ syurdevatā dānaiḥ śrāddhena pitarastathā / prayogavidhinā brahmā viśvañcāpyupajīvanāt

हिन्दी अर्थ

इस विधिका सम्यक् पालन करनेवाला प्रेतको

English

The man lying on the death-bed of Kula grass on

अध्याय २६८

श्लोक 19

सव्ययज्ञोपवीतेन ब्रह्माद्यास्तृप्तिमान्पुयुः ।अपसव्येन तृप्यन्ति पितरो दिविदेवताः

savyayajñopavītena brahmādyāstṛptimānpuyuḥ / apasavyena tṛpyanti pitaro dividevatāḥ

हिन्दी अर्थ

भूमि तथा गोचर्म भूमि आदि दानोंका माहात्म्य और

English

The man lying on the death-bed of Kula grass on

अध्याय २६८

श्लोक 20

अपसव्यादितो ब्रह्मा दर्भमध्ये तु केशवः ।दर्भाग्रे शङ्करं विद्यात्त्रयो देवाः कुशे स्थिताः

apasavyādito brahmā darbhamadhye tu keśavaḥ / darbhāgre śaṅkaraṃ vidyāttrayo devāḥ kuśe sthitāḥ

हिन्दी अर्थ

ब्रह्मस्वहरणका दोष श्रीविष्णुने कहा--हे गरुड! जिस प्रकार एक उद्धार करते हैं। बहुत-से पाप तथा क्रूर कर्म

English

The man lying on the death-bed of Kula grass on

अध्याय २६८

श्लोक 21

विप्रा मन्त्राः कुशा वह्निस्तुलसी च खगेश्वर ।नैते निर्माल्यतां यान्ति क्रियमाणाः पुनः पुनः

viprā mantrāḥ kuśā vahnistulasī ca khageśvara / naite nirmālyatāṃ yānti kriyamāṇāḥ punaḥ punaḥ

हिन्दी अर्थ

वत्स हजार गायोंके बीच स्थित अपनी माताको प्राप्त कर लेता है, उसी प्रकार पूर्वजन्ममें किया गया कर्म अपने कर्ताका अनुगमन करता है--

English

The man lying on the death-bed of Kula grass on

अध्याय २६८

श्लोक 22

कुशाः पिण्डेषु निर्माल्याः ब्राह्मणाः प्रेतभोजने ।मन्त्राः शूद्रेषु पतिताश्चितायाश्च हुताशनः

kuśāḥ piṇḍeṣu nirmālyāḥ brāhmaṇāḥ pretabhojane / mantrāḥ śūdreṣu patitāścitāyāśca hutāśanaḥ

हिन्दी अर्थ

तथा पूर्वकृतं कर्म कर्तारमनुगच्छति॥

English

The man lying on the death-bed of Kula grass on

अध्याय २६८

श्लोक 23

तुलसी ब्राह्मणा गावो विष्णुरेकादशी खग ।पञ्च प्रवहणान्येव भवाब्धौ मज्जतां सताम्

tulasī brāhmaṇā gāvo viṣṇurekādaśī khaga / pañca pravahaṇānyeva bhavābdhau majjatāṃ satām

हिन्दी अर्थ

भूमिदान करनेवाले प्राणीका अभिनन्दन सूर्य-चन्द्र, वरुण, अग्नि, ब्रह्मा, विष्णु और भगवान् त्रिशूलधारी शिव करते हैं। इस संसारमें भूमिके समान दान नहीं है। भूमिके समान दूसरी निधि नहीं है। सत्यके समान धर्म

English

The man lying on the death-bed of Kula grass on

अध्याय २६८

श्लोक 24

विष्णुरेकादशी गीता तुलसीविप्रधेनवः ।अपारे दुर्गसंकारे षट्पदी मुक्तिदायिनी

viṣṇurekādaśī gītā tulasīvipradhenavaḥ / apāre durgasaṃkāre ṣaṭpadī muktidāyinī

हिन्दी अर्थ

नहीं है और असत्यके समान पातक नहीं है--

English

The man lying on the death-bed of Kula grass on

अध्याय २६८

श्लोक 25

तिलाः पवित्रास्त्रिविधा दर्भाश्च तुलसीदालम् ।निवारयन्ति चैतानि दुर्गतिं यान्तमातुरम्

tilāḥ pavitrāstrividhā darbhāśca tulasīdālam / nivārayanti caitāni durgatiṃ yāntamāturam

हिन्दी अर्थ

नास्ति सत्यसमो धर्मो नानृतात्पातकं परम् ॥

English

The man lying on the death-bed of Kula grass on

अध्याय २६८

श्लोक 26

हस्ताभ्यामुद्धृतैर्दर्भैस्तोयेन प्रोक्षयेद्भुवम् ।मृत्युकाले क्षिपेद्दर्भानातुरस्य करद्वये

hastābhyāmuddhṛtairdarbhaistoyena prokṣayedbhuvam / mṛtyukāle kṣipeddarbhānāturasya karadvaye

हिन्दी अर्थ

अग्निका प्रथम पुत्र सुवर्ण है, पृथ्वी वैष्णवी

English

The man lying on the death-bed of Kula grass on

अध्याय २६८

श्लोक 27

दर्भेषु क्षिप्यते यो ऽसौ दभस्तु परिवेष्टितः ।विष्णुलोकं स वै याति मन्त्रहीनो ऽपि मानवः

darbheṣu kṣipyate yo 'sau dabhastu pariveṣṭitaḥ / viṣṇulokaṃ sa vai yāti mantrahīno 'pi mānavaḥ

हिन्दी अर्थ

हो जाता है। इस दानमें दी हुई वस्तुको लोभवश हरण करनेवालेको हरण करनेसे रोकना चाहिए। जो उसका परिरक्षण नहीं करता है, वह घोर नरकमें जाता है। प्राण भले ही कण्ठमें आ जायँ तो भी निषिद्ध

English

The man lying on the death-bed of Kula grass on

अध्याय २६८

श्लोक 28

दर्भमूलीगतो भूमौ दर्भपाणिस्तु यो मृतः ।प्रायश्चित्तविशुद्धो ऽसौ संसारेपारसागरे

darbhamūlīgato bhūmau darbhapāṇistu yo mṛtaḥ / prāyaścittaviśuddho 'sau saṃsārepārasāgare

हिन्दी अर्थ

कर्म नहीं करना चाहिए, कर्तव्य कर्म ही करना चाहिए ऐसा धर्माचार्योने कहा है। किसीकी आजीविकाको नष्ट करनेपर हजार गौओंके वधके समान पाप लगता है तथा किसी जीविकारहितको

English

The man lying on the death-bed of Kula grass on

अध्याय २६८

श्लोक 29

गोमयेनोपलिप्ते तु दर्भस्यास्तरणे स्थितः ।तत्र दत्तेन दानेन सर्वं पापं व्यपोहति

gomayenopalipte tu darbhasyāstaraṇe sthitaḥ / tatra dattena dānena sarvaṃ pāpaṃ vyapohati

हिन्दी अर्थ

आजीविका प्रदान करनेपर लक्ष धेनुके दानका फल प्राप्त होता है। गो-हत्यारे आदिसे एक गायको छुड़ा लेना श्रेष्ठ है, उसकी तुलनामें सौ गो-दान करना श्रेष्ठ नहीं है। सौ गो-दान करना गो-हत्यारेसे एक गायको

English

The man lying on the death-bed of Kula grass on

अध्याय २६८

श्लोक 30

लवणं तद्रसं दिव्यं सर्वकामप्रदं नृणाम् ।यस्मादन्नरसाः सर्वे नोत्कटा लवणं विना

lavaṇaṃ tadrasaṃ divyaṃ sarvakāmapradaṃ nṛṇām / yasmādannarasāḥ sarve notkaṭā lavaṇaṃ vinā

हिन्दी अर्थ

बचा लेनेकी समता नहीं कर सकता।' जो व्यक्ति स्वयं दान देकर स्वयं ही उसमें बाधक बन जाता है,

English

The man lying on the death-bed of Kula grass on

अध्याय २६८

श्लोक 31

पितॄणां च प्रियं भव्यं तस्मात्स्वर्गप्रदं भवेत् ।विष्णुदेहसमुद्भूतो यतो ऽयं लवणो रसः

pitṝṇāṃ ca priyaṃ bhavyaṃ tasmātsvargapradaṃ bhavet / viṣṇudehasamudbhūto yato 'yaṃ lavaṇo rasaḥ

हिन्दी अर्थ

कहलाती है तथा गाय सूर्यकी पुत्री है। अतः जो वह प्रलयकालतक नरकका भोग करता है।

English

The man lying on the death-bed of Kula grass on

अध्याय २६८

श्लोक 32

विशेषाल्लवणं दानं तेन शंसन्ति योगिनः ।ब्राह्मण क्षत्त्रियविशां स्त्रीणां शूद्रजनस्य च

viśeṣāllavaṇaṃ dānaṃ tena śaṃsanti yoginaḥ / brāhmaṇa kṣattriyaviśāṃ strīṇāṃ śūdrajanasya ca

हिन्दी अर्थ

व्यक्ति स्वर्ण, गौ एवं पृथ्वीका दान देता है, उसने

English

The man lying on the death-bed of Kula grass on

अध्याय २६८

श्लोक 33

आतुराणां यदा प्राणाः प्रयान्ति वसुधातले ।लवणं तु तदा देयं द्बारस्योद्धाटनं दिवः

āturāṇāṃ yadā prāṇāḥ prayānti vasudhātale / lavaṇaṃ tu tadā deyaṃ dbārasyoddhāṭanaṃ divaḥ

हिन्दी अर्थ

जीविकारहित निर्धन ब्राह्मणकी रक्षा करनेपर जैसा

English

The man lying on the death-bed of Kula grass on

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Garuda Purana — Chapter 268
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.