Garuda Purana· Garuḍa Purāṇa
316
अध्याय 316 / 317

Book 3 - Adhyaya 28

149 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ149 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ३१६

श्लोक 1

इति श्रीगारुडे महापुराणे उत्त दृ तृ दृ ब्रह्म दृ कन्याकृतनानातीर्थयात्रादिनिरूपणं नाम सप्तविंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- २८ या पूर्वसर्गे दक्षपुत्री सती तु रुद्रस्य पत्नी दक्षयज्ञे स्वदेहम् ।विसृज्य सा मेनकायां च जज्ञे धराधराद्धेमवतो वै सकाशात्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe utta dṛ tṛ dṛ brahma dṛ kanyākṛtanānātīrthayātrādinirūpaṇaṃ nāma saptaviṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 28 yā pūrvasarge dakṣaputrī satī tu rudrasya patnī dakṣayajñe svadeham / visṛjya sā menakāyāṃ ca jajñe dharādharāddhemavato vai sakāśāt

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Parvati became the consort of Rudra. That Varuni, the wife of Sesa, became the-wife ofBalabhadra in her second birth as Revati.

अध्याय ३१६

श्लोक 2

सा पार्वता रुद्रपत्नी खगेन्द्र या शेषपत्नी वारुणी नाम पूर्वा ।सैवागता बलभद्रेण रन्तुं द्विरूपमास्थाय महापतिव्रता

sā pārvatā rudrapatnī khagendra yā śeṣapatnī vāruṇī nāma pūrvā / saivāgatā balabhadreṇa rantuṃ dvirūpamāsthāya mahāpativratā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Then Varuni, the wife of Sesa, practised penance in order to please Laksmi. Laksmi being pleased spoke to Varuni, the consort of Sesa.

अध्याय ३१६

श्लोक 3

श्रीरित्याख्या इन्दिरावेशयुक्ता तस्या द्वितीया प्रतिमा मेघरूपा ।शेषण रूपेण यदा हि वीन्द्र तपश्चचार विष्णुना सार्धमेव

śrīrityākhyā indirāveśayuktā tasyā dvitīyā pratimā megharūpā / śeṣaṇa rūpeṇa yadā hi vīndra tapaścacāra viṣṇunā sārdhameva

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

When Sesa, the lord of serpents, lifts up the earth on his hoods, the lord Visnu is pleased to have copulation with her.

अध्याय ३१६

श्लोक 4

तदैव देवी वारुणी शेषपत्नी तपश्च क्रे इन्दिराप्रीतये च ।तदा प्रीता इन्दिरा सुप्रसन्ना उवाच तां वारुणीं शेषपत्नीम्

tadaiva devī vāruṇī śeṣapatnī tapaśca kre indirāprītaye ca / tadā prītā indirā suprasannā uvāca tāṃ vāruṇīṃ śeṣapatnīm

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Revati, the daughter ofRaivata became the wife of Balabhadra along with Varuni and Sauparna. The three out of the six are twice inferior to the wives of Vi§nu and ten times inferior to Rudra, Sesa and others.

अध्याय ३१६

श्लोक 5

यदा रामो वैष्णवांशेन युक्तः संपत्स्यते भूतले रौहिणेयः ।मय्यावेशात्संयुता त्वं तु भद्रे श्रीरित्याख्या वलभद्रस्य रन्तुम्

yadā rāmo vaiṣṇavāṃśena yuktaḥ saṃpatsyate bhūtale rauhiṇeyaḥ / mayyāveśātsaṃyutā tvaṃ tu bhadre śrīrityākhyā valabhadrasya rantum

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Parvati, the wife of Rudra has two forms: Nila and Jambavati are at par with Sesa. This is what I hear.

अध्याय ३१६

श्लोक 6

संपत्स्यसे नात्र विचार्यमस्तीत्युक्त्वा सा वै प्रययौ विष्णुलोके ।श्रीलक्ष्म्यंशाच्छ्रीरितीड्यां समाख्यां लब्ध्वा लोके शेषपत्नी बभूव

saṃpatsyase nātra vicāryamastītyuktvā sā vai prayayau viṣṇuloke / śrīlakṣmyaṃśācchrīritīḍyāṃ samākhyāṃ labdhvā loke śeṣapatnī babhūva

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Please tell me the reason thereof, O lord. You have also said that Rudra is superior to Uma in several qualities. Please let me know your conclusive opinion on this point.

अध्याय ३१६

श्लोक 7

यदाहीशो विपुलामुद्धरेच्च तदा रामः श्रीभिदासंगमे च ।करोति तोषत्सर्वदा वै रमायास्तस्याप्यावेशो व्यंस्त्रितमोनसंगम्

yadāhīśo vipulāmuddharecca tadā rāmaḥ śrībhidāsaṃgame ca / karoti toṣatsarvadā vai ramāyāstasyāpyāveśo vyaṃstritamonasaṃgam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord of birds, as I tell you, you should know it accordingly. O the noblest son of Ka.<yapa, now I shall tell you the h'neage of Indra.

अध्याय ३१६

श्लोक 8

या रेवती रैवतस्यैव पुत्री सा वारुणी बलभद्रस्य पत्नी ।सौपर्णनाम्नी बलपत्नी खगेन्द्र यास्तास्तिस्रः षड्विष्णोश्च स्त्रीभ्यः ।द्विगुणाधमा रुद्रशेषादिकेभ्यो दशाधमा त्वं विजानीहि पौत्र

yā revatī raivatasyaiva putrī sā vāruṇī balabhadrasya patnī / sauparṇanāmnī balapatnī khagendra yāstāstisraḥ ṣaḍviṣṇośca strībhyaḥ / dviguṇādhamā rudraśeṣādikebhyo daśādhamā tvaṃ vijānīhi pautra

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Because he explained the eight Vedic mantras and shed light on their meaning he was called Mantradyumna.

अध्याय ३१६

श्लोक 9

गरुड उवाच ।रामेण रन्तुं सर्वदा वारुणी तु पुत्रीत्वमापे रेवतस्यैव सुभ्रूः ।एवं त्रिरूपा वारुणी शेषपत्नी द्विरूपभूता पार्वती रुद्रपत्नी

garuḍa uvāca / rāmeṇa rantuṃ sarvadā vāruṇī tu putrītvamāpe revatasyaiva subhrūḥ / evaṃ trirūpā vāruṇī śeṣapatnī dvirūpabhūtā pārvatī rudrapatnī

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

The Vedic mantras are called gah. Since he under¬ stood them by his sharp intellect he was called Gadhi. He incarnated on earth for preserving the Vedas.

अध्याय ३१६

श्लोक 10

नीचाया जांबवत्याश्च शेषसाम्यं च कुत्रचित् ।श्रूयते च मया कृष्ण निमित्तं ब्रूहि मे प्रभो

nīcāyā jāṃbavatyāśca śeṣasāmyaṃ ca kutracit / śrūyate ca mayā kṛṣṇa nimittaṃ brūhi me prabho

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Indradyumna, Purandara, Gadhi, Bali, Arjuna, Vikuksi and Kusa—these seven are Indras.

अध्याय ३१६

श्लोक 11

उमायाश्च तथा रुद्रः सदा बहुगुणाधिकः ।एवं त्वयोक्तं भगवन्निश्चयार्थं मम प्रभो

umāyāśca tathā rudraḥ sadā bahuguṇādhikaḥ / evaṃ tvayoktaṃ bhagavanniścayārthaṃ mama prabho

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Yx<i —an asura. According to one version he was created by Kaiyapa from fire to slay Indra. According to another version it was Praja- pati Tvatr who created him to kill Indra. But he was killed by Indra with deception.

अध्याय ३१६

श्लोक 12

रेवती श्रीयुता श्रीश्च शेषरूपा च वारुणी ।सौपर्णि पार्वती चैव तिस्रः शेषाशतो वराः

revatī śrīyutā śrīśca śeṣarūpā ca vāruṇī / sauparṇi pārvatī caiva tisraḥ śeṣāśato varāḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Kuia. According to Uttarar&miyava and Kathasaritsigara {AloAkifowM Lmbaka TaraAga I) a son called Lava was bom to Sita while she was living in the Asrama of V&lmild. One day Sit& took Lava to the stream to bathe him. Vilmiki who did not know about this was upset not to see the child in the Ama. He feared that he might have been eaten up by some animal and fearing that Sftli might die when she missed the ]uld be created a child with Kula grass and laid it where Lava was lying before.

अध्याय ३१६

श्लोक 13

इत्यपि श्रूयते कृष्ण कुत्रचिन्मधुसूदन ।निमित्तं ब्रूहि मे कृष्ण तवशिष्याय सुव्रत

ityapi śrūyate kṛṣṇa kutracinmadhusūdana / nimittaṃ brūhi me kṛṣṇa tavaśiṣyāya suvrata

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Sudarana, Pradyumna, Bharata, Sba, Sanatkumara, and Skanda these six are the incarnations of Kama (cupid).

अध्याय ३१६

श्लोक 14

श्रीकृष्ण उवाच ।विज्ञाय जांबवत्याश्च तदन्येषां खगाधिप ।उत्तमानां च साम्यं तु उत्तमावेशतो भवेत्

śrīkṛṣṇa uvāca / vijñāya jāṃbavatyāśca tadanyeṣāṃ khagādhipa / uttamānāṃ ca sāmyaṃ tu uttamāveśato bhavet

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Indra and Kama are inferior to Uma, etc., by ten per cent. Between the two Kama is inferior to Indra.

अध्याय ३१६

श्लोक 15

अवराणां गुणस्यापि ह्युत्तमानामधीनता ।अस्तीति द्योतनायैव शतांशाधिकमुच्यते

avarāṇāṃ guṇasyāpi hyuttamānāmadhīnatā / astīti dyotanāyaiva śatāṃśādhikamucyate

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

I shall now tell you about the successors of Kama, O lord of birds, hear attentively; the knowledge thereof leads to liberation from sins and effects the final release.

अध्याय ३१६

श्लोक 16

यथा मयोच्यते वीन्द्र तथा जानीहि नान्यथा ।तदनन्तरजान्वक्ष्ये शृणु काश्यपजोत्तम

yathā mayocyate vīndra tathā jānīhi nānyathā / tadanantarajānvakṣye śṛṇu kāśyapajottama

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Aniruddha, the son of Pradyunma the Kama incar¬ nate, was born to attend upon lord Kpsna. The younger brother of Rama was called latnighna. He was so-called because he smote his enemies.

अध्याय ३१६

श्लोक 17

चतुर्दशसु चेन्द्रेषु सप्तमो यः पुरन्दरः ।वृत्रादीनां शरीरं तु पुरमित्युच्यते बुधैः

caturdaśasu cendreṣu saptamo yaḥ purandaraḥ / vṛtrādīnāṃ śarīraṃ tu puramityucyate budhaiḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Rati,* the wife of Kama consists of two forms. Rukmavati, the daughter of Rukma was the wife of Kama.

अध्याय ३१६

श्लोक 18

तं दारयति वज्रेण यस्मात्तस्मात्पुरन्दरः ।चतुर्दशसु चेन्द्रेषु मन्त्रद्युम्नस्तु षष्ठकः

taṃ dārayati vajreṇa yasmāttasmātpurandaraḥ / caturdaśasu cendreṣu mantradyumnastu ṣaṣṭhakaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Svayambhuva Manu, at par with Bfhaspati the pre¬ ceptor of Devas, was the first son of the creator. He was bom to propitiate lord V49u. He formulated laws of the state.

अध्याय ३१६

श्लोक 19

मन्त्रानष्ट महावीन्द्र देवो द्योतयते यतः ।मन्त्रद्युम्नस्ततो लोके उभावप्येक एव तु

mantrānaṣṭa mahāvīndra devo dyotayate yataḥ / mantradyumnastato loke ubhāvapyeka eva tu

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Brhaspati, the preceptor of gods had three forms. O

अध्याय ३१६

श्लोक 20

मन्त्रद्युम्नावतारोभूत्कुन्तीपुत्रोर्जुनो भुवि ।विष्णोर्वायोरनन्तस्य चेन्द्रस्य खगसत्तम

mantradyumnāvatārobhūtkuntīputrorjuno bhuvi / viṣṇorvāyoranantasya cendrasya khagasattama

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Radf daughter of Dakfa Prajftpati who gave her to Kima to be his

अध्याय ३१६

श्लोक 21

पार्थश्चतुर्भिः संयुक्त इन्द्र एव प्रकीर्तितः ।चतुर्थेपि च वायोश्च विशेषोस्ति सदार्जुन

pārthaścaturbhiḥ saṃyukta indra eva prakīrtitaḥ / caturthepi ca vāyośca viśeṣosti sadārjuna

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

He took monkeys, the incarnations of Devas, across the ocean of life and death. He narrated the mighty exploits of

अध्याय ३१६

श्लोक 22

वालिर्नामा वानरस्तु पुरन्दर इति स्मृतः ।चन्द्रवंशे समुत्पन्नो गाधिराजो विचक्षणः

vālirnāmā vānarastu purandara iti smṛtaḥ / candravaṃśe samutpanno gādhirājo vicakṣaṇaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

When lord Krsna incarnated on earth, Brhaspati, the preceptor of gods, incarnated as Drona. He was pervaded by the creator. AsBrhaspati was bornofDrona hewas called Drona.

अध्याय ३१६

श्लोक 23

मन्त्रद्युम्नावतारः स विश्वामित्रपिता स्मृतः ।वेदोक्तमन्त्रा गाः प्रोक्ता धिया संधारयेद्यतः

mantradyumnāvatāraḥ sa viśvāmitrapitā smṛtaḥ / vedoktamantrā gāḥ proktā dhiyā saṃdhārayedyataḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Droa, son ofBharadv&ja and Ghrtci—a celestial maid. Once Bh&radvSja saw the bright and beautiful face of Ghftici. He had seminal dis¬ charge. The discharged semen was deposited in a Dropa (trough). A child was bom from that and he was named DroQa and brought up in the hermitage.

अध्याय ३१६

श्लोक 24

अतो गाधिरिति प्रोक्तस्तदर्थं भूतले ह्यभूत् ।इक्ष्वाकुपुत्रो वीन्द्र विकुक्षिरिति विश्रुतः

ato gādhiriti proktastadarthaṃ bhūtale hyabhūt / ikṣvākuputro vīndra vikukṣiriti viśrutaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Vide p. 999. fn. 2.

अध्याय ३१६

श्लोक 25

स एवेन्द्रावतारोभूद्धरिसेवार्थमेव च ।विशेषेण हरिं कुक्षौ विज्ञानाच्च हरिः सदा

sa evendrāvatārobhūddharisevārthameva ca / viśeṣeṇa hariṃ kukṣau vijñānācca hariḥ sadā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Sad, Rati, Aniruddha, Manu, Daksa, Brhaspati—these six are equal to each other. These are inferior to aharhkara by ten per cent.

अध्याय ३१६

श्लोक 26

अतो विकुक्षिनामासौ भूलोके विश्रुतः सदा ।रामपुत्रः कुशः प्रोक्त इन्द्र एव प्रकीर्तितः

ato vikukṣināmāsau bhūloke viśrutaḥ sadā / rāmaputraḥ kuśaḥ prokta indra eva prakīrtitaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord, please tell me how he obtained the epithet Pravaha. What is the significance of the name.

अध्याय ३१६

श्लोक 27

वाल्मीकिऋषिणा यस्मात्कुशेनैव विनिर्मितः ।अतः कुश इति प्रोक्तो जानकीनन्दनः प्रभुः

vālmīkiṛṣiṇā yasmātkuśenaiva vinirmitaḥ / ataḥ kuśa iti prokto jānakīnandanaḥ prabhuḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Thus addressed by Garuda, lord Krsna, the son of Devaki—was highly pleased. He appreciated Garuia and spoke in reply.

अध्याय ३१६

श्लोक 28

इन्द्रद्युम्नः पुरेद्रस्तु गाधी वाली तथार्जुनः ।विकुक्षिः कुश एवैते सप्त चेन्द्राः प्रकीर्तिताः

indradyumnaḥ puredrastu gādhī vālī tathārjunaḥ / vikukṣiḥ kuśa evaite sapta cendrāḥ prakīrtitāḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O best of birds, as he ever takes the devotees of Hari across the ocean of existence, he is called Pravaha.

अध्याय ३१६

श्लोक 29

यः कृष्णपुत्त्रः प्रद्युम्नः काम एव प्रकीर्तितः ।प्रकृष्टप्रकाशरूपत्वात्प्रद्युम्न इति नामवान्

yaḥ kṛṣṇaputtraḥ pradyumnaḥ kāma eva prakīrtitaḥ / prakṛṣṭaprakāśarūpatvātpradyumna iti nāmavān

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

This amd the following statementi reveal the sectarian character of this Purina. They are indeed very peculiar in content.

अध्याय ३१६

श्लोक 30

या रामभ्राता भरतः काम एवाभवद्भुवि ।रामाज्ञां भरते यस्मात्तस्माद्भरतनामकः

yā rāmabhrātā bharataḥ kāma evābhavadbhuvi / rāmājñāṃ bharate yasmāttasmādbharatanāmakaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

He who performs raddhas to the manes without offering gifts to Visnu, that sinner goes to hell. What I say is indeed true.

अध्याय ३१६

श्लोक 31

चक्राभिमानि कामस्तु सुदर्शन इति स्मृतः ।ब्रह्मैव कृष्णपुत्रस्तु सांबो जाम्बवतीसुतः

cakrābhimāni kāmastu sudarśana iti smṛtaḥ / brahmaiva kṛṣṇaputrastu sāṃbo jāmbavatīsutaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

So saying, he caught hold of the infuriated snake but the snake did not sting him at all. By catching hold of the in¬ furiated snake, this son of Vayu obtained the designation Pravaha.

अध्याय ३१६

श्लोक 32

कामावतारो विज्ञेयः संदेहो नात्र विद्यते ।यो रुद्रपुत्रः स्कन्दस्तु काम एव प्रकीर्तितः

kāmāvatāro vijñeyaḥ saṃdeho nātra vidyate / yo rudraputraḥ skandastu kāma eva prakīrtitaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Accepting dual nature of the lord, you should accept the two as real. He who disregards this maxim, remains a sinner throughout life. Though he may be taking plunge in the holy rivers daily without fail, he does not obtain release.

अध्याय ३१६

श्लोक 33

रिपूनास्कं दते नित्यमतः स्कन्द इति स्मृतः ।यो वा सनत्कुमारस्तु ब्रह्मपुत्रः खगाधिप ।कामावतारो विज्ञेयो नात्र कार्या विचारणा

ripūnāskaṃ date nityamataḥ skanda iti smṛtaḥ / yo vā sanatkumārastu brahmaputraḥ khagādhipa / kāmāvatāro vijñeyo nātra kāryā vicāraṇā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

By accepting duality as a matter of fact, one feels quite happy. If ail this is proved to be false then let the lord of serpents sting me mortally.

अध्याय ३१६

श्लोक 34

सुदर्शनश्च परमः प्रद्युम्नः सांब एव च ।सनत्कुमारः सांबश्चषडेते कामरूपकाः

sudarśanaśca paramaḥ pradyumnaḥ sāṃba eva ca / sanatkumāraḥ sāṃbaścaṣaḍete kāmarūpakāḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O supreme god, please tell me what duality is, of what nature? What is the. source of this concept? How shall a person forsake duality. What bliss is derivable from renunciation

अध्याय ३१६

श्लोक 35

ततश्च इन्द्रकामावप्युमादिभ्यो दशावरौ ।तयोर्मध्ये तु गरुड काम इन्द्राधमः स्मृतः

tataśca indrakāmāvapyumādibhyo daśāvarau / tayormadhye tu garuḍa kāma indrādhamaḥ smṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

In this body two organs are the strongest of all. They are two ears and two eyes. The two are inter¬ related. O lord of birds, I shall tell you the real nature of the two.

अध्याय ३१६

श्लोक 36

प्राणस्त्वहङ्कार एव अहङ्कारकसंज्ञकः ।गरुत्मदंशो विज्ञेयः कामेन्द्राभ्यां दशाधमः

prāṇastvahaṅkāra eva ahaṅkārakasaṃjñakaḥ / garutmadaṃśo vijñeyaḥ kāmendrābhyāṃ daśādhamaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Ears are prone to hearing gossips and enjoying them with pleasure. They are naturally averse to hearing the ambrosial tale of lord Visnu. They have twofold nature; dullness and control.

अध्याय ३१६

श्लोक 37

तदनन्तरजान्वक्ष्ये शृणु वीन्द्र समाहितः ।श्रवणान्मोक्षमाप्नोति महापापाद्विमुच्यते

tadanantarajānvakṣye śṛṇu vīndra samāhitaḥ / śravaṇānmokṣamāpnoti mahāpāpādvimucyate

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Eyes are prone to gaze at men and women. Excessive doting takes away sleep. They are averse to seeing the devotees and their worship of the lord.

अध्याय ३१६

श्लोक 38

कामपुत्रोनिरुद्धो ऽपि हरेरन्यः प्रकीर्तितः ।स एवाभूद्धरेः सेवां कर्तुं रामानुजो भुवि

kāmaputroniruddho 'pi hareranyaḥ prakīrtitaḥ / sa evābhūddhareḥ sevāṃ kartuṃ rāmānujo bhuvi

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Neither men and women nor ascetics have any dread or shame in this respect. Men can copulate even with their sisters, that too at day time, just as the priests do with the women at the soma sacrifice.

अध्याय ३१६

श्लोक 39

शत्रुघ्न इति विख्यातः शत्रून्सूदयते यतः ।अनिरुद्धः कृष्णपुत्रो प्रद्युम्नाद्यो ऽजनिष्ट ह

śatrughna iti vikhyātaḥ śatrūnsūdayate yataḥ / aniruddhaḥ kṛṣṇaputro pradyumnādyo 'janiṣṭa ha

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Through the younger one, the soul succumbs* to de¬ struction. Through the elder one he attains position. I shall now tell you about the nature of the younger. Listen and after listening try to abandon her.

अध्याय ३१६

श्लोक 40

संकर्षणादिरूपैस्तु त्रिभिराविष्ट एव सः ।एवं द्विरूपो विज्ञेयो ह्यनिरुद्धो महामतिः

saṃkarṣaṇādirūpaistu tribhirāviṣṭa eva saḥ / evaṃ dvirūpo vijñeyo hyaniruddho mahāmatiḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

The younger one encourages the soul (her husband) to indulge in activities for the fulfilment of worldly desires. She disregards the sanctity of the Brahmanas, of lord Visnu and his narratives, of sacrifices, cows, the holy fig tree, of bath and purity. She misdirects to worship their stupid husbands and goddess Renuka and waive lights to Mayadevi.

अध्याय ३१६

श्लोक 41

कामभार्या रतिर्या तु द्विरूपा संप्रकीर्तिता ।रुग्मपुत्री रुग्मवती कामभार्या प्रकीर्तिता

kāmabhāryā ratiryā tu dvirūpā saṃprakīrtitā / rugmaputrī rugmavatī kāmabhāryā prakīrtitā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

She encourages men to worship goddess Mahadevi and forbids them feed the pious devotees of lord Visnu. She warns her husband (the soul) against feeding the Vaisnavas and threatens him with the dire consequences of total destruction and addresses him thus.

अध्याय ३१६

श्लोक 42

अतिप्रकाशयुक्तत्वात्तस्माद्रुग्मवती स्मृता ।दुर्योधनस्य या पुत्री लक्षणा सा रतिः स्मृता

atiprakāśayuktatvāttasmādrugmavatī smṛtā / duryodhanasya yā putrī lakṣaṇā sā ratiḥ smṛtā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O husband, now put a vessel of bamboo wood on the left hand and an earthen lamp on the right and move about for begging food at the five neighbouring houses, casting your sense of shame aside.

अध्याय ३१६

श्लोक 43

काष्ठा सांबस्य भार्या सा लक्षणं संयुनक्त्यतः ।लक्षणाभिधयाभूमौ दुष्ट वीर्योद्भवा ह्यपि

kāṣṭhā sāṃbasya bhāryā sā lakṣaṇaṃ saṃyunaktyataḥ / lakṣaṇābhidhayābhūmau duṣṭa vīryodbhavā hyapi

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Make a barking sound together with them. Keep always in your possession the powder of orpiment. Worship Bhimasena with five ambrosial articles.

अध्याय ३१६

श्लोक 44

एवं द्विरूपा विज्ञेया कामभार्या रतिः स्मृता ।स्वायंभुवो ब्रह्मपुत्रो मनुस्त्वाद्यो गुरौ समः ।राजधर्मेण विष्णोश्च जातः प्रीणयितुं हरेः

evaṃ dvirūpā vijñeyā kāmabhāryā ratiḥ smṛtā / svāyaṃbhuvo brahmaputro manustvādyo gurau samaḥ / rājadharmeṇa viṣṇośca jātaḥ prīṇayituṃ hareḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Make a present of silver-girdle to lord Bhimadeva and make a row of earthen lamps in front of the idol of the lord, feed the best of his devotees with devotion and make a thunder¬ ing sound 'Bhima, Bhima' at the top of your voice.

अध्याय ३१६

श्लोक 45

बृहस्पतिर्देवागुरुर्महात्मा तस्यावतारास्त्रय आसन् खगेन्द्र ।रामावतारे भरताख्यो बभूव ह्यंभोजजावेशयुतो बृहस्पतिः

bṛhaspatirdevāgururmahātmā tasyāvatārāstraya āsan khagendra / rāmāvatāre bharatākhyo babhūva hyaṃbhojajāveśayuto bṛhaspatiḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Propitiate the best of the devotees of Bhima with garments, wine and meat. Worship Mahadeva in a proper way with the mantras of Maharudra and Atirudra.

अध्याय ३१६

श्लोक 46

देवावतारान्वानरांस्तारयित्वा श्रीरामदिव्याऽचरितान्यवादीत् ।अतो ह्यसौ नारनामा बभूव ह्यङ्गत्वमाप्तुं रामदेवस्य भूम्याम्

devāvatārānvānarāṃstārayitvā śrīrāmadivyā'caritānyavādīt / ato hyasau nāranāmā babhūva hyaṅgatvamāptuṃ rāmadevasya bhūmyām

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Worship even those devotees of lord Siva who though expert in the knowledge of Saiva scriptures belong to the 8udra class.

अध्याय ३१६

श्लोक 47

कृष्णावतारे द्रोणनामा बभूव अंभोजजावेशयुतो बृहस्यपतिः ।यस्माद्दोणात्संभभूव गुरुश्च तस्मादसौ द्रोणसंज्ञो बभूव

kṛṣṇāvatāre droṇanāmā babhūva aṃbhojajāveśayuto bṛhasyapatiḥ / yasmāddoṇātsaṃbhabhūva guruśca tasmādasau droṇasaṃjño babhūva

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Prepare vegetable dishes of different variety and propitiate the goddess akambharl with devotion and interest. Decorate her idol and praise her traits. Fix up your mind on the creator Brahma and eyes full of devotion at his idol and offer worship.

अध्याय ३१६

श्लोक 48

भूभारभूताद्युद्धृतौ ह्यङ्गभूतो विष्णोः सेवां कर्तुमेवास भूमौ ।बृहस्पतिः पवनावेशपुक्ता स उद्धवश्चेत्यमिधानमाप

bhūbhārabhūtādyuddhṛtau hyaṅgabhūto viṣṇoḥ sevāṃ kartumevāsa bhūmau / bṛhaspatiḥ pavanāveśapuktā sa uddhavaścetyamidhānamāpa

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Worship the best of his devotees, pay homage at his feet, and bow your head to him. On the fifth day of each fortnight of the month, make an earthen idol of lord 8e?a and worship him with milk, fried rice grains and such-like other articles used in worship.

अध्याय ३१६

श्लोक 49

यस्मादुत्कृष्टो हरिरत्र सम्यगतो ह्यसौ बुधवन्नाम चाप ।सखा ह्यभूत्कृष्णदेवस्य नित्यं महामतिः सर्वलोकेषु पुज्वः

yasmādutkṛṣṭo hariratra samyagato hyasau budhavannāma cāpa / sakhā hyabhūtkṛṣṇadevasya nityaṃ mahāmatiḥ sarvalokeṣu pujvaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Wear a naga-pala around your neck; cat whatever is left of the food that has been offered to the deity. Make an offering of foodstuff on each fourth day of the two fortnights of every month.

अध्याय ३१६

श्लोक 50

दक्षिणाङ्गुष्ठजो दक्षो ब्रह्मपुत्रो महामतिः ।कन्यां सृष्ट्वा हरेः प्रीणन्नास भूमा प्रजापतिः ।पुत्रानुदपादयद्दक्षस्त्वतो दक्ष इति स्मृतः

dakṣiṇāṅguṣṭhajo dakṣo brahmaputro mahāmatiḥ / kanyāṃ sṛṣṭvā hareḥ prīṇannāsa bhūmā prajāpatiḥ / putrānudapādayaddakṣastvato dakṣa iti smṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

By these instructions, O lord of birds, the wicked intellect vitiates her husband, the soul. As he associates with her he, the husband in the form of the soul, is stung by her.

अध्याय ३१६

श्लोक 51

शचीं भर्यां देवराजस्य विद्धि तस्या ह्यवतारं शृणु सम्यक् खगेन्द्र ।रामावतारे नाम तारा बभूव सा वालिपत्नी शचीसजका च

śacīṃ bharyāṃ devarājasya viddhi tasyā hyavatāraṃ śṛṇu samyak khagendra / rāmāvatāre nāma tārā babhūva sā vālipatnī śacīsajakā ca

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Therefore, do not associate with her. Resorting to sacrifice make your life a complete success.

अध्याय ३१६

श्लोक 52

रामान्मृते वालिसंज्ञे पतौ हि सुग्रीवसंगं सा चकाराथ तारा ।अतो नागात्स्वर्गलोकं च तारा क्व वा यायादन्तरिक्षे न पापा

rāmānmṛte vālisaṃjñe patau hi sugrīvasaṃgaṃ sā cakārātha tārā / ato nāgātsvargalokaṃ ca tārā kva vā yāyādantarikṣe na pāpā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O my lord, do not propitiate any god or goddess except lord Visnu. Let not that (deceitful) Renuka attend on

अध्याय ३१६

श्लोक 53

कृष्णावतारे सैव तारा च वीन्द्र बभूव भूमौ विजयस्य पत्नी ।पिशङ्गदेति ह्यभिधा स्याच्च तस्याः सामीप्यमस्यास्त्वजुंनवेव चासीत्

kṛṣṇāvatāre saiva tārā ca vīndra babhūva bhūmau vijayasya patnī / piśaṅgadeti hyabhidhā syācca tasyāḥ sāmīpyamasyāstvajuṃnaveva cāsīt

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord, propitiate the brahmanas, the devotees of Visnu, who alone can help you to cross the ocean of suffering in this world. Therefore give up the worship of gods or goddesses (other than Vi§nu). Is there any gain in propitiating illusion.

अध्याय ३१६

श्लोक 54

उत्पादयित्वा बभ्रुवाहं च पुत्रं तस्यां त्यक्त्वा ह्यर्जुनो वै महात्मा ।अतश्चोभे वारचित्राङ्गदे च शचीरूपे नात्र विवार्यमस्ति

utpādayitvā babhruvāhaṃ ca putraṃ tasyāṃ tyaktvā hyarjuno vai mahātmā / ataścobhe vāracitrāṅgade ca śacīrūpe nātra vivāryamasti

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O my lord, if on the eighth day of each fortnight of the month of Jyestha, you worship AlaksmI taking her for Laksmi and wear the sacred thread round your neck as an insignia of devotion you will suffer an immense lot of trouble.

अध्याय ३१६

श्लोक 55

पुलोमजा मन्त्रद्युम्नस्य भार्या या काशिका गाधिराजस्य भार्या ।विकुक्षिभार्या सुमतिश्चेति संज्ञा कुशस्य पत्नी कान्तिमतीति संज्ञा

pulomajā mantradyumnasya bhāryā yā kāśikā gādhirājasya bhāryā / vikukṣibhāryā sumatiśceti saṃjñā kuśasya patnī kāntimatīti saṃjñā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

When the emissaries of Yama tie you up with nooses and whip you severely, then Alaksmi (whom you propitiated during your life-time) will not be present there to help you. Hence, O lord, abandon your contact with >lak?mi and seek shelter at the feet of lord Hari.

अध्याय ३१६

श्लोक 56

एता हि सप्त ह्यवराश्च शच्या जानीहि वै नास्ति विचारणात्र ।शची रतिश्चानिरुद्धो मनुर्दक्षो बृहस्पतिः ।षडन्योन्यसमाः प्रोक्ता अहङ्काराद्दशाधमाः

etā hi sapta hyavarāśca śacyā jānīhi vai nāsti vicāraṇātra / śacī ratiścāniruddho manurdakṣo bṛhaspatiḥ / ṣaḍanyonyasamāḥ proktā ahaṅkārāddaśādhamāḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

When the emissaries of Yama tie you with their nooses and beat you with whips, lord Skanda will not be present there to help you. O lord, give him up and seek the shelter of Lord Hari's feet.

अध्याय ३१६

श्लोक 57

अथ यः प्रवहो वायुर्मुख्यवायोः सुतो बली ।स वायुषु महानद्य स वै कोणाधिपस्तथा

atha yaḥ pravaho vāyurmukhyavāyoḥ suto balī / sa vāyuṣu mahānadya sa vai koṇādhipastathā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

That lifeless object, the sword you worshipped with devotion as a devotee would worship the idol. You barked like a dog. You discarded home when you had the facility of a settled life.

अध्याय ३१६

श्लोक 58

नासिकासु स एवोक्तो भौतिकस्तुल्य एव च ।अतिवाहः स एवोक्तः यतो गम्यो मुमुक्षुभिः

nāsikāsu sa evokto bhautikastulya eva ca / ativāhaḥ sa evoktaḥ yato gamyo mumukṣubhiḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

When after death, the emissaries of Yama beat you up and you cried, then where did your family deity run away leaving you, the best of his devotees, all alone.

अध्याय ३१६

श्लोक 59

दक्षादिभ्यः पञ्चगुणादधमः संप्रकीर्तितः ।गरुड उवाच ।प्रवहश्चेति संज्ञां स किमर्थं प्राप तद्वद

dakṣādibhyaḥ pañcaguṇādadhamaḥ saṃprakīrtitaḥ / garuḍa uvāca / pravahaśceti saṃjñāṃ sa kimarthaṃ prāpa tadvada

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

You worshipped the idol of Bhimasena adorned with five jewels. You offered sweet dishes, loin cloth, etc., to the devotees. O silly one, you wandered when you had the facility of a settled life at home.

अध्याय ३१६

श्लोक 60

अर्थः कश्चास्ति तन्नाम्नः प्रतीतस्तं वदस्व मे ।गरुडेनैवमुक्तस्तु भगवान्देवकीसुतः ।उवाच परमप्रीतः संस्तूय गरुडं हरिः

arthaḥ kaścāsti tannāmnaḥ pratītastaṃ vadasva me / garuḍenaivamuktastu bhagavāndevakīsutaḥ / uvāca paramaprītaḥ saṃstūya garuḍaṃ hariḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

When the emissaries of Yama beat you on the way to Yama's region, where did the deity Bhima run away leaving you all alone? O ignorant one, take shelter at the feet of lord Vi§nu, O ignorant one.

अध्याय ३१६

श्लोक 61

कृष्ण उवाच ।प्रहर्षेण हरेस्तुल्यान्सर्वदा वहते यतः ।अतः प्रवहनामासौ कीर्तितः पक्षिसत्तम

kṛṣṇa uvāca / praharṣeṇa harestulyānsarvadā vahate yataḥ / ataḥ pravahanāmāsau kīrtitaḥ pakṣisattama

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

You offered worship to lord 8iva, repeating the name Hara which means the remover of ail suffering. When you had the facility of a settled life at home, you wandered. When

अध्याय ३१६

श्लोक 62

सर्वोत्तमो विष्णुरेवास्ति नाम्ना ब्रह्मादयस्तदधीनाः सदापि ।मयोक्तमेतत्तु सत्यं न मिथ्या गृह्णामि हस्तेनोरगं कोपयुक्तम्

sarvottamo viṣṇurevāsti nāmnā brahmādayastadadhīnāḥ sadāpi / mayoktametattu satyaṃ na mithyā gṛhṇāmi hastenoragaṃ kopayuktam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

At the festival of goddess Sakambhari, you worshipp¬ ed Sakambhari. Where did Sakambhari fly away, when the emissaries of Yama beat you severely.

अध्याय ३१६

श्लोक 63

सर्वं नु सत्यं यदि मिथ्या भवेत्तु तदा त्वसौ मां दशतुह्यहीन्द्रः ।एवं ब्रुवन्नुरगं कोपयुक्तं समग्रहीन्नादशत्सोप्युरङ्गः

sarvaṃ nu satyaṃ yadi mithyā bhavettu tadā tvasau māṃ daśatuhyahīndraḥ / evaṃ bruvannuragaṃ kopayuktaṃ samagrahīnnādaśatsopyuraṅgaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

With concentrated devotion you worshipped Brahma and wearing a piece of cloth received in gift when you had the facility of a settled life at home. When after death the emmis- saries of Yama beat you with axes of sharp edge where did that Kulaladeva of bright teeth and shining eyes fly away leaving you, a true devotee, in wretched plight. Kulaladeva cannot be traced by any.

अध्याय ३१६

श्लोक 64

एतस्य संधारणादेव वीन्द्र स वायुपुत्रः प्रवहेत्याप संज्ञाम् ।यो वा लोके विष्णुमूर्तिं विहाय दैत्यस्वरूपा रेणुकाद्याः कुदेवाः

etasya saṃdhāraṇādeva vīndra sa vāyuputraḥ pravahetyāpa saṃjñām / yo vā loke viṣṇumūrtiṃ vihāya daityasvarūpā reṇukādyāḥ kudevāḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

On the fifth day of each fortnight you worshipped the earthen idol of Sesa with devotion. You wandered when you had the facility of a settled life at home. When after death, the emmissaries of Yama tied you with a serpent noose, then vhere did Nagaraja run away leaving you, the best of his devotees, all alone. Tell me, that.

अध्याय ३१६

श्लोक 65

तेषां तथा मत्पितॄणां च पूजा व्यर्था सत्यं सत्यमेतद्ब्रवीमि ।एतत्सर्वं यदि मिथ्या भवेत्तु तदा त्वसौ मां दशतु ह्यहीन्द्रः

teṣāṃ tathā matpitṝṇāṃ ca pūjā vyarthā satyaṃ satyametadbravīmi / etatsarvaṃ yadi mithyā bhavettu tadā tvasau māṃ daśatu hyahīndraḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

You worshipped Visjadevi (the goddess of faeces) with devotion on the occasion of marriage. You wandered when you had the facility of a settled life at home. When after death the emissaries of Yama tied you with a noose and beat you on the way to Yama's region where did the goddess of faeces fly away leaving you, a sincere devotee, all alone.

अध्याय ३१६

श्लोक 66

पित्र्यं नयामि प्रविहायैव ये तु पित्रुद्देशात्केवलं यः करोति ।स पापात्मा नरकान्वै प्रयातीत्येतद्वाक्यं सत्यमेतद्ब्रवीमि

pitryaṃ nayāmi pravihāyaiva ye tu pitruddeśātkevalaṃ yaḥ karoti / sa pāpātmā narakānvai prayātītyetadvākyaṃ satyametadbravīmi

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

At the wedding ceremony you went to a washer¬ man's house, begged for the auspicious thread which you put on the earthen jar and worshipped.

अध्याय ३१६

श्लोक 67

न श्रीः स्वतन्त्रा नापि विधिः स्वतन्त्रो न वायुदेवो नापि शिवः स्वतन्त्रः ।तदन्ये नो गौरिपुलोम जाद्याः किं वक्तव्यं नात्र लोके स्वतन्त्रः

na śrīḥ svatantrā nāpi vidhiḥ svatantro na vāyudevo nāpi śivaḥ svatantraḥ / tadanye no gauripuloma jādyāḥ kiṃ vaktavyaṃ nātra loke svatantraḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

When after death the emissaries of Yama put the holy thread in your very mouth and beat you up, then where did the goddess Stambha-sutra run away. Tell me, O lord.

अध्याय ३१६

श्लोक 68

ब्रवीमि सत्यं पुरुषो विष्णुरेव सत्यं सत्य भुजमुद्धृत्य सत्यम् ।एतत्सर्वं यदि मिथ्या भवेत्तु तदा त्वसौ मां दशतु ह्यहीन्द्र

bravīmi satyaṃ puruṣo viṣṇureva satyaṃ satya bhujamuddhṛtya satyam / etatsarvaṃ yadi mithyā bhavettu tadā tvasau māṃ daśatu hyahīndra

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

At the wedding ceremony you worshipped Goddess Caula who fulfils the wishes of his devotees. You carried her in the winnowing basket to the bank of a river and propitiated her

अध्याय ३१६

श्लोक 69

जीवश्च सत्यः परमात्मा च सत्यस्तयोर्भेदः सत्ये ए तत्सदापि ।जडश्चसत्यो जीवजडयोश्च भेदो भेदः सत्यः किं च जडैशयोर्भिदा

jīvaśca satyaḥ paramātmā ca satyastayorbhedaḥ satye e tatsadāpi / jaḍaścasatyo jīvajaḍayośca bhedo bhedaḥ satyaḥ kiṃ ca jaḍaiśayorbhidā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

When after death the emissaries of Yama tied you with the noose and beat you on the way to Yama, where did goddess Caula fly away. O stupid one, take shelter at the feet of lord Visnu.

अध्याय ३१६

श्लोक 70

भेदः सत्यः सर्वजीवेषु नित्यं सत्या जडानां च भेदा सदापि ।एतत्सर्वं यदि मिथ्या भवेत्तु तदा त्वसौ दशतु मां ह्यहीन्द्रः

bhedaḥ satyaḥ sarvajīveṣu nityaṃ satyā jaḍānāṃ ca bhedā sadāpi / etatsarvaṃ yadi mithyā bhavettu tadā tvasau daśatu māṃ hyahīndraḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

And when after death the emissaries of Yama tied you with a noose and beat you with the cane, where did Brahmadeva run away. O silly one, take shelter at the feet of lord Visnu.

अध्याय ३१६

श्लोक 71

एवं ब्रुवन्नुरगं कोपयुक्तं समग्रहीन्नादशत्सोप्युरङ्गः ।एतस्य संधारणादेववीद्रे सा वायुपुत्रः प्रवहेत्याप संज्ञाम्

evaṃ bruvannuragaṃ kopayuktaṃ samagrahīnnādaśatsopyuraṅgaḥ / etasya saṃdhāraṇādevavīdre sā vāyuputraḥ pravahetyāpa saṃjñām

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

You worshipped Brhati for obtaining offspring and kept the fruit of Brhati hanging around your neck. You wandered when you had the facility of a settled life at home.

अध्याय ३१६

श्लोक 72

द्वयं स्वरूपं प्रविदित्वैव पूर्वं त्वं स्वीकुरुष्व द्वयमेव नित्यम् ।स्नानादिकं च प्रकरोति नित्यं पापी स आत्मा नैव मोक्षं प्रयाति

dvayaṃ svarūpaṃ praviditvaiva pūrvaṃ tvaṃ svīkuruṣva dvayameva nityam / snānādikaṃ ca prakaroti nityaṃ pāpī sa ātmā naiva mokṣaṃ prayāti

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

When after death, the emissaries of Yama tied you with the noose and pricked you with the thorns of Brhati, O ignorant one, then where did Brhati run away. Tell me that.

अध्याय ३१६

श्लोक 73

तस्माद्द्वयं प्रविचार्यैव नित्यं सुखी भवेन्नात्र विचार्यमस्ति ।एतत्सर्वं यदि मिथ्या भवेत्तु तदा त्वसौ मां दशतु ह्यहीन्द्रः

tasmāddvayaṃ pravicāryaiva nityaṃ sukhī bhavennātra vicāryamasti / etatsarvaṃ yadi mithyā bhavettu tadā tvasau māṃ daśatu hyahīndraḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O ignorant one, take shelter at the feet of supreme lord Narayana, one who takes you across all sufferings. Do not worship the minor deities and do not hear their wasteful tales.

अध्याय ३१६

श्लोक 74

गरुड उवाच ।किं तद्द्वयं देवदेवेश किं वा तत्कारणं कीदृशं मे वदस्व ।द्वयोस्त्यागं कीदृशं मे वदस्व त्यागात्सुखं कीदृशं मे वदस्व

garuḍa uvāca / kiṃ taddvayaṃ devadeveśa kiṃ vā tatkāraṇaṃ kīdṛśaṃ me vadasva / dvayostyāgaṃ kīdṛśaṃ me vadasva tyāgātsukhaṃ kīdṛśaṃ me vadasva

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Put all minor deities together in a tiny basket and throw them off at a distant place. Put aside those customs of your family that are likely to occasion your fall into terrible hells.

अध्याय ३१६

श्लोक 75

श्रीकृष्ण उवाच ।द्वयं चाहुस्त्विन्द्रिये द्वे बलिष्ठे देहे ह्यस्मिञ् श्रोत्रनेत्रे सुसृष्टे ।अवान्तरे श्रोत्रनेत्रे खगेन्द्र द्वयं चाहुस्तत्स्वरूपं च वक्ष्ये

śrīkṛṣṇa uvāca / dvayaṃ cāhustvindriye dve baliṣṭhe dehe hyasmiñ śrotranetre susṛṣṭe / avāntare śrotranetre khagendra dvayaṃ cāhustatsvarūpaṃ ca vakṣye

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O ignorant one, purge your soul by reciting the eight mantras (of purification) at this holy sight. Cast off all emblems of stupidity that have entered your heart and adorn your self with the emblems of lord Visnu.

अध्याय ३१६

श्लोक 76

श्रोत्रस्वभावो लोक वार्ताश्रुतौ च ह्यतीव मोदस्त्वादरास्वादनेन ।हरेर्वार्ताश्रवणे दुः खजालं श्रोत्रस्वभावो जडता दमश्च

śrotrasvabhāvo loka vārtāśrutau ca hyatīva modastvādarāsvādanena / harervārtāśravaṇe duḥ khajālaṃ śrotrasvabhāvo jaḍatā damaśca

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

You are ignorant from the very beginning (and have remained as such to this very day). Listen to the tale of Visnu. You have wasted your life being led by vicious ideas. You should know that the association with the pious devotees of lord Visnu is difficult to achieve. Rarer is the knowledge of Reality—straight and simple.

अध्याय ३१६

श्लोक 77

नेत्रस्वभावो दर्शने स्त्रीनराणां ह्यत्यादरान्नास्ति निद्रादिकं च ।हरेर्भक्तानां दर्शने दुः खरूपो विष्णोः पूजादर्शने दुः खजालम्

netrasvabhāvo darśane strīnarāṇāṃ hyatyādarānnāsti nidrādikaṃ ca / harerbhaktānāṃ darśane duḥ kharūpo viṣṇoḥ pūjādarśane duḥ khajālam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Think of Visnu as your preceptor and the support of your existence. O ignorant one, throw off your wicked ieas. Resort to me, for I generate noble ideas in you.

अध्याय ३१६

श्लोक 78

तयोः स्वरूपं प्रविदित्वैव पूर्वं पुनः पुनः स्वीकरोत्येव मूढः ।शिश्रं मौर्ख्याच्चैव कुत्रापि योनौ प्रवेशयेत्सर्वदा ह्यादरेण

tayoḥ svarūpaṃ praviditvaiva pūrvaṃ punaḥ punaḥ svīkarotyeva mūḍhaḥ / śiśraṃ maurkhyāccaiva kutrāpi yonau praveśayetsarvadā hyādareṇa

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

''Having obtained me as your noble preceptor, evolve feelings of detachment from your kith and kin. Know that know¬ ledge of Reality leads to liberation. The grace of Visnu and her consort Laksmi can alone take you across the ocean of life."

अध्याय ३१६

श्लोक 79

भयं च लज्जा नैव चास्ते वधूनां तथा नृणां वनितानां यतीनाम् ।स्वसारं ते ह्यविदित्वा दिनेपि सुवाम यज्ञेन स्वाभावश्च वीन्द्र

bhayaṃ ca lajjā naiva cāste vadhūnāṃ tathā nṛṇāṃ vanitānāṃ yatīnām / svasāraṃ te hyaviditvā dinepi suvāma yajñena svābhāvaśca vīndra

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

With this thought in mind I addressed the best of my devotees thus. Hence I got the designation Pravaha O lord of birds. Now hear what is relevant to the context.

अध्याय ३१६

श्लोक 80

रसास्वभावो भक्षणे सर्वदापि ह्यनर्पितस्यान्नभक्ष्यस्य विष्णोः ।तथो पहारस्य च तत्स्वभावः अभक्ष्याणां भक्षणे तत्स्वभावः

rasāsvabhāvo bhakṣaṇe sarvadāpi hyanarpitasyānnabhakṣyasya viṣṇoḥ / tatho pahārasya ca tatsvabhāvaḥ abhakṣyāṇāṃ bhakṣaṇe tatsvabhāvaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

The habit of relishing flavours in eating food not offered to Vishnu, the same habit with offerings, the same habit in eating what is forbidden,

अध्याय ३१६

श्लोक 81

अलेह्यलेहस्य च तत्स्वभावः पातुं त्वपेयस्य च तत्स्वभावः ।द्वयोः स्वरूपं च विहाय मूढः पुनः पुनः स्वीकरोत्येव नित्यम्

alehyalehasya ca tatsvabhāvaḥ pātuṃ tvapeyasya ca tatsvabhāvaḥ / dvayoḥ svarūpaṃ ca vihāya mūḍhaḥ punaḥ punaḥ svīkarotyeva nityam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

the same habit in licking what should not be licked and drinking what should not be drunk — abandoning the true nature of the two, the fool accepts them again and again, always.

अध्याय ३१६

श्लोक 82

तस्य स्नानं व्यर्थमाहुश्च यस्मात्तस्मात्त्याज्यं न द्वयोः कार्यमेव ।अभिप्रायं ह्येतमेवं खगेन्द्र जानीहि त्वं प्रहस्यैव नित्यम्

tasya snānaṃ vyarthamāhuśca yasmāttasmāttyājyaṃ na dvayoḥ kāryameva / abhiprāyaṃ hyetamevaṃ khagendra jānīhi tvaṃ prahasyaiva nityam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

They say his bathing is useless; therefore it should be given up; neither of the two should be done. Understand this intention, O lord of birds, always with a smile.

अध्याय ३१६

श्लोक 83

भार्याद्वयं ह्यविदित्वा स्वरूपं स्वीकृत्य चैकां प्रविहायैव चैकाम् ।स्नानादिकं कुरुते मूढबूद्धिः व्यर्थं चाहुर्मोक्षभोगौ च नैव ।एतत्सर्वं यदि मिथ्या भवेत्तु तदा त्वसौ मां दशतु ह्यहीन्द्रः

bhāryādvayaṃ hyaviditvā svarūpaṃ svīkṛtya caikāṃ pravihāyaiva caikām / snānādikaṃ kurute mūḍhabūddhiḥ vyarthaṃ cāhurmokṣabhogau ca naiva / etatsarvaṃ yadi mithyā bhavettu tadā tvasau māṃ daśatu hyahīndraḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Without knowing the nature of his two wives, accepting one and abandoning the other, the dull-witted one bathes and so on; they say it is useless — neither liberation nor enjoyment comes. If all this is false, then let the king of serpents bite me.

अध्याय ३१६

श्लोक 84

गरुड उवाच ।भार्याद्वयं किं वद त्वं ममापि तयोः स्वरूपं किं वद त्वं मुरारे ।तयोर्मध्ये ग्राह्यभार्यां वद त्वमग्राह्यभार्यां चापि सम्यग्वद त्वम्

garuḍa uvāca / bhāryādvayaṃ kiṃ vada tvaṃ mamāpi tayoḥ svarūpaṃ kiṃ vada tvaṃ murāre / tayormadhye grāhyabhāryāṃ vada tvamagrāhyabhāryāṃ cāpi samyagvada tvam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Garuda said: "Tell me what the two wives are, and what their nature is, O Murari; tell me which of the two is the wife to be accepted, and tell me properly which is not to be accepted."

अध्याय ३१६

श्लोक 85

श्रीकृष्ण उवाच ।बुद्धिः पत्नी सा द्विरूपा खगेन्द्र दुष्टा चैका त्वपरा सुष्ठुरूपा ।तयोर्मध्ये दुष्टरूपा कनिष्ठा ज्येष्ठा तु या सुष्ठुबुद्धिस्वरूपा

śrīkṛṣṇa uvāca / buddhiḥ patnī sā dvirūpā khagendra duṣṭā caikā tvaparā suṣṭhurūpā / tayormadhye duṣṭarūpā kaniṣṭhā jyeṣṭhā tu yā suṣṭhubuddhisvarūpā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Shri Krishna said: "The intellect is the wife, and she has two forms, O lord of birds: one wicked and the other of good form. Of the two, the wicked one is the younger; the elder is of the nature of good understanding.

अध्याय ३१६

श्लोक 86

कनिष्ठया नष्टतां याति जीवः सुतिष्ठन्त्या याति योग्यां प्रतिष्ठाम् ।कनिष्ठायाः शृणु वक्ष्ये स्वरूपं श्रुत्वा तस्यास्त्यागबुद्धिं कुरुष्व

kaniṣṭhayā naṣṭatāṃ yāti jīvaḥ sutiṣṭhantyā yāti yogyāṃ pratiṣṭhām / kaniṣṭhāyāḥ śṛṇu vakṣye svarūpaṃ śrutvā tasyāstyāgabuddhiṃ kuruṣva

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Through the younger the soul goes to ruin; through the one who stands well, it reaches fitting standing. Hear, I will tell you the nature of the younger; having heard it, resolve to abandon her.

अध्याय ३१६

श्लोक 87

जीवं यं वै प्रेरयन्ती कनिष्ठा काम्यं धर्मं कुरुते सर्वदापि ।क्व ब्राह्मणाः क्व च विष्णुर्महात्मा क्व वै कथा क्व च यज्ञाः क्वगावः

jīvaṃ yaṃ vai prerayantī kaniṣṭhā kāmyaṃ dharmaṃ kurute sarvadāpi / kva brāhmaṇāḥ kva ca viṣṇurmahātmā kva vai kathā kva ca yajñāḥ kvagāvaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

The younger, impelling the soul, always practises dharma for desired ends: 'Where are brahmins, where is the great Vishnu, where are stories, where sacrifices, where cows,

अध्याय ३१६

श्लोक 88

क्व चाश्वत्थः क्व च स्नानं क्व शौचमेतत्सर्वं नाम नाशं करोति ।मूढं पतिं रेणुकां पूजयस्व मायादेव्या दीपदानं कुरुष्व

kva cāśvatthaḥ kva ca snānaṃ kva śaucametatsarvaṃ nāma nāśaṃ karoti / mūḍhaṃ patiṃ reṇukāṃ pūjayasva māyādevyā dīpadānaṃ kuruṣva

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

where the ashvattha, where bathing, where purity? All this brings ruin.' To her foolish husband: 'Worship Renuka; give lamps to the goddess Maya;

अध्याय ३१६

श्लोक 89

सुभैरवादीन् भज मूढ त्वमन्ध हारिद्रचूर्णन्धारयेः सर्वदापि ।ज्येष्ठाष्टम्यां ज्येष्ठदेवीं भजस्व भक्त्या सूत्रं गलबन्धं कुरुष्व

subhairavādīn bhaja mūḍha tvamandha hāridracūrṇandhārayeḥ sarvadāpi / jyeṣṭhāṣṭamyāṃ jyeṣṭhadevīṃ bhajasva bhaktyā sūtraṃ galabandhaṃ kuruṣva

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

worship Subhairava and the others, you blind fool; always wear turmeric powder. On Jyeshtha Ashtami worship the goddess Jyeshtha, and tie a thread around your neck with devotion.

अध्याय ३१६

श्लोक 90

मरिगन्धाष्टम्यां मरिगन्धं भजस्व तथा सूत्रं स्वगले धारयस्व ।दीपस्तंभं सुदिने पूजयस्व तत्सूत्रमेव स्वगले धारयस्व

marigandhāṣṭamyāṃ marigandhaṃ bhajasva tathā sūtraṃ svagale dhārayasva / dīpastaṃbhaṃ sudine pūjayasva tatsūtrameva svagale dhārayasva

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

On Marigandha Ashtami worship Marigandha and likewise wear a thread on your neck. On an auspicious day worship the lamp-post and wear its thread on your neck.

अध्याय ३१६

श्लोक 91

महालक्ष्मीं चाद्यलक्ष्मीं च सम्यक् पूजां कुरु त्वं हि भक्त्याथ जीव ।लक्ष्मीसूत्रं स्वागले धारयस्व महालक्ष्मीवान् भवसीत्युत्तरत्र

mahālakṣmīṃ cādyalakṣmīṃ ca samyak pūjāṃ kuru tvaṃ hi bhaktyātha jīva / lakṣmīsūtraṃ svāgale dhārayasva mahālakṣmīvān bhavasītyuttaratra

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Worship Mahalakshmi and Adyalakshmi properly with devotion, O soul; wear Lakshmi's thread on your neck, and hereafter you will be rich in great fortune.

अध्याय ३१६

श्लोक 92

विहाय मौञ्जीदिवसे भाग्यकामः सुगुग्गुलान्धारयस्वातिभक्त्या ।सुवासिनीः पूजयस्वाशु भक्त्या गन्धैः पुष्पैर्धूपदीपैः प्रतोष्य

vihāya mauñjīdivase bhāgyakāmaḥ suguggulāndhārayasvātibhaktyā / suvāsinīḥ pūjayasvāśu bhaktyā gandhaiḥ puṣpairdhūpadīpaiḥ pratoṣya

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Setting aside the day of the sacred thread, desiring fortune, wear fine guggulu with great devotion; quickly worship married women with devotion, pleasing them with perfumes, flowers, incense and lamps;

अध्याय ३१६

श्लोक 93

वरार्तिक्यं कांस्यपात्रे निधाय कुर्वार्तिक्यं देवतादेवतानाम् ।पिचुमन्दपत्राणि वितत्य भूमौ नमस्व त्वं क्षम्यतां चेति चोक्त्वा

varārtikyaṃ kāṃsyapātre nidhāya kurvārtikyaṃ devatādevatānām / picumandapatrāṇi vitatya bhūmau namasva tvaṃ kṣamyatāṃ ceti coktvā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

placing a fine arati in a bronze plate, wave it before gods and non-gods; spreading neem leaves on the ground, bow, saying, "Forgive me."

अध्याय ३१६

श्लोक 94

महादेवीं पूजयस्वाद्य भक्त्या सद्वैष्णवानां मा ददस्वाप्यथान्नम् ।सद्वैष्णवानां यदि वान्नं ददासि भाग्यं च ते पश्यतो नाशमेति

mahādevīṃ pūjayasvādya bhaktyā sadvaiṣṇavānāṃ mā dadasvāpyathānnam / sadvaiṣṇavānāṃ yadi vānnaṃ dadāsi bhāgyaṃ ca te paśyato nāśameti

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Worship Mahadevi today with devotion, and do not give food to good Vaishnavas; if you give food to good Vaishnavas, your fortune will perish before your eyes.

अध्याय ३१६

श्लोक 95

स्ववामहस्ते वेणुपात्रे निधाय दीपं धृत्वा सव्यहस्ते पते त्वम् ।उत्तिष्ठ भोः पञ्चगृहेषु भिक्षां कुरुष्व सम्यक् प्रविहायैव लज्जाम्

svavāmahaste veṇupātre nidhāya dīpaṃ dhṛtvā savyahaste pate tvam / uttiṣṭha bhoḥ pañcagṛheṣu bhikṣāṃ kuruṣva samyak pravihāyaiva lajjām

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Holding a bamboo vessel in your left hand and a lamp in your right, husband, rise and beg alms at five houses, casting away all shame.

अध्याय ३१६

श्लोक 96

आदौ गृहे षड्रसान्नं च कुत्वा जगद्गोप्यं भोजनं त्वं कुरुष्व ।तच्छेषान्नं भोजयित्वा पते त्वं तासां च रे शरणं त्वं कुरुष्व

ādau gṛhe ṣaḍrasānnaṃ ca kutvā jagadgopyaṃ bhojanaṃ tvaṃ kuruṣva / taccheṣānnaṃ bhojayitvā pate tvaṃ tāsāṃ ca re śaraṇaṃ tvaṃ kuruṣva

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

First, at home, prepare food of six flavours and eat a meal hidden from the world; feeding the leftover food, husband, take refuge in them;

अध्याय ३१६

श्लोक 97

तासं हस्तं पुस्तके स्तापयित्वा त्राहित्येवं तन्मुखैर्वाचयस्व ।त्वं खड्गदेवं पूजयस्वाद्यभर्तस्तत्सेवकान्पूजयस्वाद्य सम्यक्

tāsaṃ hastaṃ pustake stāpayitvā trāhityevaṃ tanmukhairvācayasva / tvaṃ khaḍgadevaṃ pūjayasvādyabhartastatsevakānpūjayasvādya samyak

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

placing their hands on a book, make them say with their mouths, "Protect." Worship today the sword-god, husband, and worship his servants properly;

अध्याय ३१६

श्लोक 98

तैः सार्धं त्वं श्वानशब्दं कुरुष्व हरिद्राचूर्णंसर्वदा त्वं दधस्व ।कुरुष्व त्वं भीमसेनस्य पूजां पञ्चामृतैः षोडशभिश्चोपचारैः

taiḥ sārdhaṃ tvaṃ śvānaśabdaṃ kuruṣva haridrācūrṇaṃsarvadā tvaṃ dadhasva / kuruṣva tvaṃ bhīmasenasya pūjāṃ pañcāmṛtaiḥ ṣoḍaśabhiścopacāraiḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

with them make the sound of dogs, and always apply turmeric powder. Perform the worship of Bhimasena with the five nectars and the sixteen offerings;

अध्याय ३१६

श्लोक 99

तत्कौपीनं रौप्यजं कारयित्वा समर्पयित्वा दीपमालां कुरुष्व ।तद्दासवर्यान् भोजयस्वाद्य भक्त्या गर्जस्व त्वं भीमभीमेति सुष्ठु

tatkaupīnaṃ raupyajaṃ kārayitvā samarpayitvā dīpamālāṃ kuruṣva / taddāsavaryān bhojayasvādya bhaktyā garjasva tvaṃ bhīmabhīmeti suṣṭhu

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

have a silver loincloth made for him and offer it, and light a row of lamps; feed his best servants today with devotion, and roar well, "Bhima, Bhima!"

अध्याय ३१६

श्लोक 100

तद्दासवर्यान्मोदयस्व स्ववस्त्रैर्मद्यैर्मांसद्रव्यजालेन नित्यम् ।महादेवं पूजयस्वाद्य सम्यग् महारुद्रैरतिरुद्रैश्च सम्यक्

taddāsavaryānmodayasva svavastrairmadyairmāṃsadravyajālena nityam / mahādevaṃ pūjayasvādya samyag mahārudrairatirudraiśca samyak

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Delight his best servants always with your own clothes, with liquor and heaps of meat. Worship Mahadeva today properly with the Maharudra and Atirudra;

अध्याय ३१६

श्लोक 101

हरेत्युक्त्वा जङ्गमान्पूजयस्वशैवागमे निपुणाञ्छूद्रजातान् ।शाकंभरीं विविसः सर्वशाकान्सुपाचयित्वा च गृहे गृहे च

haretyuktvā jaṅgamānpūjayasvaśaivāgame nipuṇāñchūdrajātān / śākaṃbharīṃ vivisaḥ sarvaśākānsupācayitvā ca gṛhe gṛhe ca

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

saying "Hara," worship the Jangamas, shudras skilled in the Shaiva Agamas. On Shakambhari's day, cooking all vegetables well, from house to house

अध्याय ३१६

श्लोक 102

ददस्व भक्त्या परमादरेण स्वलङ्कृत्य प्रास्तुवंस्तद्गुणांश्च ।कुलादेवं पूजयस्वाद्य भक्त्या त्वं दृग्भ्यां वै तद्दिने शंभुबुद्ध्या

dadasva bhaktyā paramādareṇa svalaṅkṛtya prāstuvaṃstadguṇāṃśca / kulādevaṃ pūjayasvādya bhaktyā tvaṃ dṛgbhyāṃ vai taddine śaṃbhubuddhyā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

give them with devotion and great reverence, adorning yourself and praising her virtues. Worship the family god today with devotion, with your eyes on that day, thinking him to be Shambhu;

अध्याय ३१६

श्लोक 103

तद्भक्तवर्यान्पूजयस्वाद्य सम्यक् तत्पादमूले वन्दनं त्वं कुरुष्व ।सुपञ्चम्यां मृन्मयीं शेषमूर्तिं पूजां कुरुष्व क्षीरलाजादिकैश्च

tadbhaktavaryānpūjayasvādya samyak tatpādamūle vandanaṃ tvaṃ kuruṣva / supañcamyāṃ mṛnmayīṃ śeṣamūrtiṃ pūjāṃ kuruṣva kṣīralājādikaiśca

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

worship his best devotees properly today and bow at their feet. On the fifth day worship an earthen Shesha image with milk, parched rice and the like;

अध्याय ३१६

श्लोक 104

सुनागपाशं हि गले च बद्ध्वा तच्छेषान्नं भोजयेर्भोः पुनस्त्वम् ।दिने चतुर्थे भोज यस्वाद्य भक्त्या नैवेद्यान्नं भोजयस्वाद्य सुष्ठु

sunāgapāśaṃ hi gale ca baddhvā taccheṣānnaṃ bhojayerbhoḥ punastvam / dine caturthe bhoja yasvādya bhaktyā naivedyānnaṃ bhojayasvādya suṣṭhu

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

tying a fine snake-noose around your neck, eat again of its leftover food. On the fourth day eat with devotion; eat the food-offering well today.'

अध्याय ३१६

श्लोक 105

इत्यादिकं प्रेरयित्वा पतिं सा जीवेन नष्टं प्रिकरोत्येव नित्यम् ।तस्याः संगाज्जीवरूपः पतिस्त्वां सम्यग्दष्टामिहलोके परत्र

ityādikaṃ prerayitvā patiṃ sā jīvena naṣṭaṃ prikarotyeva nityam / tasyāḥ saṃgājjīvarūpaḥ patistvāṃ samyagdaṣṭāmihaloke paratra

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Impelling her husband with such things, she always makes the soul perish. Through association with her, the husband who is the soul is well bitten here and hereafter.

अध्याय ३१६

श्लोक 106

तस्याः संगं सुविदूरं विसृज्यचेष्ट्वा समग्रं कुरु सर्वदा त्वम् ।सुबुद्धिरूपा त्वीरयन्ती जगाद भजस्व विष्णुं परमादरेण

tasyāḥ saṃgaṃ suvidūraṃ visṛjyaceṣṭvā samagraṃ kuru sarvadā tvam / subuddhirūpā tvīrayantī jagāda bhajasva viṣṇuṃ paramādareṇa

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Cast off association with her far away and always act fully [on the good]. The one who has the form of good understanding, urging him, said: 'Worship Vishnu with great reverence;

अध्याय ३१६

श्लोक 107

हरिं विनान्यं न भजस्व नित्यं सा रेणुका त्वां तु न पालयिष्यति ।अदृष्टनामा हरिरिवे हि नित्यं फलप्रदो यदि न स्यात्खगेन्द्र

hariṃ vinānyaṃ na bhajasva nityaṃ sā reṇukā tvāṃ tu na pālayiṣyati / adṛṣṭanāmā haririve hi nityaṃ phalaprado yadi na syātkhagendra

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

always worship no one but Hari; that Renuka will not protect you. If Hari, called the Unseen, were not always the giver of fruit, O lord of birds —

अध्याय ३१६

श्लोक 108

जुगुप्सितां श्रुत्यनुक्तां च देवीं पतिद्रुहां सर्वदा सेवयित्वा ।तस्याः प्रसादात्कुष्ठभगन्दराद्यैर्भुक्त्वा दुः खं संयमिनीं प्रयाहि

jugupsitāṃ śrutyanuktāṃ ca devīṃ patidruhāṃ sarvadā sevayitvā / tasyāḥ prasādātkuṣṭhabhagandarādyairbhuktvā duḥ khaṃ saṃyaminīṃ prayāhi

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

always serving the goddess despised and not mentioned in scripture, hostile to husbands, through her grace you would suffer leprosy, fistula and the like, and go to Samyamani.

अध्याय ३१६

श्लोक 109

तदा कुदवी कुत्र गता वदस्वमे ह्यतः पते त्वं न भजस्व देवीम् ।पते भज त्वं ब्राह्मणान्वैष्णवांश्च संसारदुः खात्तारन्सुष्ठुरूपान्

tadā kudavī kutra gatā vadasvame hyataḥ pate tvaṃ na bhajasva devīm / pate bhaja tvaṃ brāhmaṇānvaiṣṇavāṃśca saṃsāraduḥ khāttāransuṣṭhurūpān

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Then, tell me, where would that evil goddess have gone? So, husband, do not worship that goddess. Husband, worship brahmins and Vaishnavas, of good form, who carry one across the sorrow of worldly existence.

अध्याय ३१६

श्लोक 110

सेवादिकं प्रवीहायैव स्वच्छं मायादेव्या भजनात्किं वदस्व ।ज्येष्ठाष्टम्यां ज्येष्ठदेवीं ह्यलक्ष्मीं लक्ष्मीति बुद्ध्या पूजयित्वा च सम्यक्

sevādikaṃ pravīhāyaiva svacchaṃ māyādevyā bhajanātkiṃ vadasva / jyeṣṭhāṣṭamyāṃ jyeṣṭhadevīṃ hyalakṣmīṃ lakṣmīti buddhyā pūjayitvā ca samyak

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Setting aside pure service and the like, what comes from worshipping the goddess Maya? Tell me. Having worshipped on Jyeshtha Ashtami the goddess Jyeshtha, who is Alakshmi, thinking her Lakshmi,

अध्याय ३१६

श्लोक 111

तस्याः सूत्रं गलबद्धं च कृत्वा नानादुः खं ह्यनुभूयाः पते त्वम् ।यदा पते यमादूतैश्च पाशैर्बद्ध्वा च सम्यक् ताड्यमानैः कशाभिः

tasyāḥ sūtraṃ galabaddhaṃ ca kṛtvā nānāduḥ khaṃ hyanubhūyāḥ pate tvam / yadā pate yamādūtaiśca pāśairbaddhvā ca samyak tāḍyamānaiḥ kaśābhiḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

and tying her thread on your neck, you will experience many sorrows, husband. When, husband, bound with nooses by Yama's messengers and well beaten with whips,

अध्याय ३१६

श्लोक 112

तदा ह्यलक्ष्मीः कुत्र पलायते ऽसावतो मूलं विष्णुपादं भजस्व ।पते भज त्वं सर्वदा वायुतत्त्वं न चाश्रयेस्त्वं सूक्ष्मस्कन्दं च मूढ

tadā hyalakṣmīḥ kutra palāyate 'sāvato mūlaṃ viṣṇupādaṃ bhajasva / pate bhaja tvaṃ sarvadā vāyutattvaṃ na cāśrayestvaṃ sūkṣmaskandaṃ ca mūḍha

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

where will that Alakshmi flee then? So worship the root, Vishnu's feet. Husband, always worship the principle of Vayu, and do not resort to Skanda, fool;

अध्याय ३१६

श्लोक 113

तद्वत्तं त्वं नवनीतं च भक्त्या तदुच्छिष्टं भक्षयित्वा पते हि ।तस्याश्च सूत्रं गलबद्धं च कृत्वा इहैव दुः खान्यनुभूयाः पते त्वम्

tadvattaṃ tvaṃ navanītaṃ ca bhaktyā taducchiṣṭaṃ bhakṣayitvā pate hi / tasyāśca sūtraṃ galabaddhaṃ ca kṛtvā ihaiva duḥ khānyanubhūyāḥ pate tvam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

[offering] butter to him with devotion and eating his leftovers, husband, and tying his thread on your neck, you will experience sorrows here, husband.

अध्याय ३१६

श्लोक 114

यदा पते यमदूतैश्च पाशैर्बद्ध्वा च सम्यक् ताड्यमानः कशाभिः ।तदा स्कन्दः कुत्र पलायते ऽसावतो मूलं विष्णुपादं भजस्व

yadā pate yamadūtaiśca pāśairbaddhvā ca samyak tāḍyamānaḥ kaśābhiḥ / tadā skandaḥ kutra palāyate 'sāvato mūlaṃ viṣṇupādaṃ bhajasva

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

When, husband, bound with nooses by Yama's messengers and well beaten with whips — where will Skanda flee then? So worship the root, Vishnu's feet.

अध्याय ३१६

श्लोक 115

दीपस्तंभं दापयित्वा पते त्वं सूत्रं च बद्ध्वा स्वगले च भक्त्या ।तदा बद्ध्वा यमदूतैश्च पाशैर्दीपस्तंभैस्ताड्यमानस्तु सम्यक्

dīpastaṃbhaṃ dāpayitvā pate tvaṃ sūtraṃ ca baddhvā svagale ca bhaktyā / tadā baddhvā yamadūtaiśca pāśairdīpastaṃbhaistāḍyamānastu samyak

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Having had a lamp-post given and tied its thread on your neck with devotion, husband, when you are bound by Yama's messengers with nooses and well beaten with lamp-posts,

अध्याय ३१६

श्लोक 116

दीपस्तंभः कुत्र पलायितोभूदतो मूलं विष्णुपादं भजस्व ।लक्ष्मीदिने पूजयित्वा च लक्ष्मीं सूत्रं तस्याः स्वगले धारय त्वम्

dīpastaṃbhaḥ kutra palāyitobhūdato mūlaṃ viṣṇupādaṃ bhajasva / lakṣmīdine pūjayitvā ca lakṣmīṃ sūtraṃ tasyāḥ svagale dhāraya tvam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

where will the lamp-post have fled? So worship the root, Vishnu's feet. Having worshipped Lakshmi on Lakshmi's day, you wear her thread on your neck;

अध्याय ३१६

श्लोक 117

यदा पते यमदूतैश्च पाशैर्बध्वा सम्यक् ताड्यमानः कशाभिः ।तदा लक्ष्मीः कुत्र पलायते ऽसावतो मूलं विष्णुपादं भजस्व

yadā pate yamadūtaiśca pāśairbadhvā samyak tāḍyamānaḥ kaśābhiḥ / tadā lakṣmīḥ kutra palāyate 'sāvato mūlaṃ viṣṇupādaṃ bhajasva

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

when, husband, bound with nooses by Yama's messengers and well beaten with whips — where will that Lakshmi flee? So worship the root, Vishnu's feet.

अध्याय ३१६

श्लोक 118

विवाहमैञ्जीदिवसे मूढबुद्धे जुगुसितान्धारयित्वा सुभक्त्या ।वरारार्तिकं कांस्यपात्रे निधाय कृत्वार्तिक्यं उदौदैति शब्दम्

vivāhamaiñjīdivase mūḍhabuddhe jugusitāndhārayitvā subhaktyā / varārārtikaṃ kāṃsyapātre nidhāya kṛtvārtikyaṃ udaudaiti śabdam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

On the day of marriage and the sacred thread, dull-minded one, wearing despised things with great devotion, placing the arati in a bronze plate and waving it with the sound 'Udaudai,'

अध्याय ३१६

श्लोक 119

तथैव दष्ट्वा पिचुमन्दस्य पत्रं सुनर्तयित्वा परमादरेण ।यदा तदा यमदूतैश्च पाशैर्बद्ध्वाबद्ध्वा ताड्यमानश्च सम्यक्

tathaiva daṣṭvā picumandasya patraṃ sunartayitvā paramādareṇa / yadā tadā yamadūtaiśca pāśairbaddhvābaddhvā tāḍyamānaśca samyak

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

and likewise, seeing neem leaves and dancing with great reverence — when you are bound and bound again with nooses by Yama's messengers and well beaten,

अध्याय ३१६

श्लोक 120

तव स्वामिन्कुलदेवो महात्मन्पलायितः कुत्र मे तद्वदस्व ।स्वदेहानां पूजयित्वा च सम्यक्कण्ठाभरणैर्विधुराणां च केशैः

tava svāminkuladevo mahātmanpalāyitaḥ kutra me tadvadasva / svadehānāṃ pūjayitvā ca samyakkaṇṭhābharaṇairvidhurāṇāṃ ca keśaiḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

where has your family god, master, great soul, fled? Tell me. Having worshipped your own bodies properly, with throat-ornaments and the hair of widows,

अध्याय ३१६

श्लोक 121

संतिष्ठमाने यमदूता बलिष्ठा संताड्यमाने मुसलैर्भिन्दिपालैः ।यदा तदा कुत्र पलायिता सा केशैर्विहीना लंबकर्णं च कृत्वा

saṃtiṣṭhamāne yamadūtā baliṣṭhā saṃtāḍyamāne musalairbhindipālaiḥ / yadā tadā kutra palāyitā sā keśairvihīnā laṃbakarṇaṃ ca kṛtvā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

when you stand there and the mighty messengers of Yama beat you with pestles and javelins, where has she fled, hairless and long-eared?

अध्याय ३१६

श्लोक 122

स्ववामहस्ते वेणुपात्रं निधाय दीपं धृत्वा सव्यहस्ते च मूढः ।गृहेगृहे भैक्षचर्यां च कृत्वा संतिष्ठमाने स्वगृहं चैव देवी

svavāmahaste veṇupātraṃ nidhāya dīpaṃ dhṛtvā savyahaste ca mūḍhaḥ / gṛhegṛhe bhaikṣacaryāṃ ca kṛtvā saṃtiṣṭhamāne svagṛhaṃ caiva devī

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

The fool who, holding a bamboo vessel in his left hand and a lamp in his right, goes begging from house to house, while the goddess stays in his house —

अध्याय ३१६

श्लोक 123

यदा तदा यमदूतैश्च मूढ दीपैः सहस्रैर्दह्यमानश्च सम्यक् ।निर्नासिका रेणुका मूढबुद्धे पलायिता कुत्र सा मे वदस्व

yadā tadā yamadūtaiśca mūḍha dīpaiḥ sahasrairdahyamānaśca samyak / nirnāsikā reṇukā mūḍhabuddhe palāyitā kutra sā me vadasva

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

when he is burned well with thousands of lamps by Yama's messengers, fool, where has noseless Renuka fled, dull-minded one? Tell me.

अध्याय ३१६

श्लोक 124

सदा मूढं खड्गदेवं च भक्त्या तं भक्तवत्पूजयित्वा च सम्यक् ।तैः सार्धं त्वं श्वानवद्गर्जयित्वा संतिष्ठमाने स्वगृहे चैव नित्यम्

sadā mūḍhaṃ khaḍgadevaṃ ca bhaktyā taṃ bhaktavatpūjayitvā ca samyak / taiḥ sārdhaṃ tvaṃ śvānavadgarjayitvā saṃtiṣṭhamāne svagṛhe caiva nityam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Always, fool, worshipping the sword-god with devotion, properly, like a devotee, and roaring like a dog with them while staying in your own house always —

अध्याय ३१६

श्लोक 125

यदा तदा यमदूतैश्च सम्यक् संताड्यमानस्तत्र शब्दं प्रकुर्वन् ।संतिष्ठमाने भक्तवर्यं विहाय तदा देवः कुत्र पलायितोभूत्

yadā tadā yamadūtaiśca samyak saṃtāḍyamānastatra śabdaṃ prakurvan / saṃtiṣṭhamāne bhaktavaryaṃ vihāya tadā devaḥ kutra palāyitobhūt

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

when you are well beaten by Yama's messengers, crying out there, where did that god flee then, abandoning his best devotee who stood there?

अध्याय ३१६

श्लोक 126

स पार्थक्याद्भीमसेनप्रतीकं पञ्चामृतैः पूजयित्वा च सम्यक् ।सुव्यञ्जने चान्नकौपीनमेव दत्त्वा मूढस्तिष्ठमाने स्वगेहे

sa pārthakyādbhīmasenapratīkaṃ pañcāmṛtaiḥ pūjayitvā ca samyak / suvyañjane cānnakaupīnameva dattvā mūḍhastiṣṭhamāne svagehe

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

The fool who, separately, worships an image of Bhimasena properly with the five nectars, and gives fine sauces, food and a loincloth, staying in his own house —

अध्याय ३१६

श्लोक 127

यदा तदा यमदूतैश्च सम्यक् संताड्यमाने यममार्गे च मूढः ।भीमः स वै कुत्र पलायितोभूतो मूलं विष्णुपादं भजस्व

yadā tadā yamadūtaiśca samyak saṃtāḍyamāne yamamārge ca mūḍhaḥ / bhīmaḥ sa vai kutra palāyitobhūto mūlaṃ viṣṇupādaṃ bhajasva

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

when the fool is well beaten by Yama's messengers on Yama's road, where has that Bhima fled? So worship the root, Vishnu's feet.

अध्याय ३१६

श्लोक 128

महादेवं पूजयित्वा च सम्यक् हरेत्युक्त्वा स्वगृहे विद्यमाने ।यदा गृहं दह्यते वह्निना तु तदा हरः कुत्र पलायितोभूत्

mahādevaṃ pūjayitvā ca samyak haretyuktvā svagṛhe vidyamāne / yadā gṛhaṃ dahyate vahninā tu tadā haraḥ kutra palāyitobhūt

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Having worshipped Mahadeva properly and said "Hara" while living in your house — when the house is burned by fire, where has Hara fled then?

अध्याय ३१६

श्लोक 129

शाकं भरीदिवसे सर्वमेव शाकंभरी सा च देवी महात्मन् ।पलायिता कुत्र मे त्वं वदस्व कुलालदेवं पूजयित्वा च भक्त्या

śākaṃ bharīdivase sarvameva śākaṃbharī sā ca devī mahātman / palāyitā kutra me tvaṃ vadasva kulāladevaṃ pūjayitvā ca bhaktyā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

On Shakambhari's day, everything — where has that goddess Shakambhari fled, great soul? Tell me. Having worshipped the potter's god with devotion,

अध्याय ३१६

श्लोक 131

यदा पञ्चम्यां मृन्मयीं शेषमूर्तिं संपूज्य भक्त्या विद्यमाने स्वगेहे ।तदा बद्ध्वा यमदूताश्च सम्यक् संनह्यमाने नागपाशैश्चबद्ध्वा

yadā pañcamyāṃ mṛnmayīṃ śeṣamūrtiṃ saṃpūjya bhaktyā vidyamāne svagehe / tadā baddhvā yamadūtāśca samyak saṃnahyamāne nāgapāśaiścabaddhvā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

when on the fifth day you have worshipped with devotion an earthen Shesha image while living in your house, and then Yama's messengers bind you well and fasten you with snake-nooses,

अध्याय ३१६

श्लोक 132

स्वभक्तवर्यं प्रविहाय नागः पलायितः कुत्र वै संवद त्वम् ।दूर्वाङ्कुरैर्मोदकैः पूजयित्वा विनायकं पञ्चखाद्यैस्तथैव

svabhaktavaryaṃ pravihāya nāgaḥ palāyitaḥ kutra vai saṃvada tvam / dūrvāṅkurairmodakaiḥ pūjayitvā vināyakaṃ pañcakhādyaistathaiva

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

where has the Naga fled, abandoning his best devotee? Tell me. Having worshipped Vinayaka with durva sprouts, modakas and the five foods,

अध्याय ३१६

श्लोक 133

संतिष्ठंमाने यमदूतैश्च सम्यक् संताड्यमाने तप्तदण्डैश्च मूढ ।दन्तं विहायैव च विघ्नराजः पलायितः कुत्र मे तं वदत्वम्

saṃtiṣṭhaṃmāne yamadūtaiśca samyak saṃtāḍyamāne taptadaṇḍaiśca mūḍha / dantaṃ vihāyaiva ca vighnarājaḥ palāyitaḥ kutra me taṃ vadatvam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

when you stand there and are well beaten by Yama's messengers with heated rods, fool, where has the king of obstacles fled, leaving behind his tusk? Tell me.

अध्याय ३१६

श्लोक 134

विवाहकाले पिष्टदेवीं सुभक्त्या संपूजयित्वा विद्यमानो गृहे स्वे ।यदा तदा यमदूतैश्च बद्ध्वा संपीड्यमानो यममार्गे स मूढः

vivāhakāle piṣṭadevīṃ subhaktyā saṃpūjayitvā vidyamāno gṛhe sve / yadā tadā yamadūtaiśca baddhvā saṃpīḍyamāno yamamārge sa mūḍhaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

The fool who, at the time of marriage, has worshipped the flour-goddess with great devotion while living in his own house — when he is bound and tormented by Yama's messengers on Yama's road,

अध्याय ३१६

श्लोक 135

विष्ठादेवी पीड्यमानं च भक्तं विहाय सा कुत्र पलायिताभूत् ।विवाहकाले रजकस्य गेहं गत्वा सम्यक् प्रार्थयित्वा च मूढः

viṣṭhādevī pīḍyamānaṃ ca bhaktaṃ vihāya sā kutra palāyitābhūt / vivāhakāle rajakasya gehaṃ gatvā samyak prārthayitvā ca mūḍhaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

where has the dung-goddess fled, abandoning her tormented devotee? The fool who at the time of marriage goes to the washerman's house and entreats him properly,

अध्याय ३१६

श्लोक 136

यस्तंभसूत्रं कलशे परीत्य पूजां कृत्वा विद्यमानो गृहे स्वे ।यदा तदा यमदूतश्च सम्यक् तं स्तंभसूत्रं तस्य मुखे निधाय

yastaṃbhasūtraṃ kalaśe parītya pūjāṃ kṛtvā vidyamāno gṛhe sve / yadā tadā yamadūtaśca samyak taṃ staṃbhasūtraṃ tasya mukhe nidhāya

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

winds the post-thread around the pitcher, worships it and lives in his own house — when Yama's messenger places that post-thread in his mouth

अध्याय ३१६

श्लोक 137

संताड्यमाने संतभसूत्रस्थदेवी पलायिता कुत्र मे संवदस्व ।विवाहकाले पूजयित्वा च सम्यक् चण्डालदेवीं भक्तवश्यां च तस्याः

saṃtāḍyamāne saṃtabhasūtrasthadevī palāyitā kutra me saṃvadasva / vivāhakāle pūjayitvā ca samyak caṇḍāladevīṃ bhaktavaśyāṃ ca tasyāḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

and beats him, where has the goddess in the post-thread fled? Tell me. Having worshipped properly at the time of marriage the Chandala goddess, who is subject to her devotees,

अध्याय ३१६

श्लोक 138

तद्भक्तवर्यैः शूर्पमध्ये च तीरे संसेवयित्वा विद्यमानो गृहेस्वे ।यदा तदा यमदूतैश्च बद्ध्वा संताड्यमानो यममार्गे महद्भिः

tadbhaktavaryaiḥ śūrpamadhye ca tīre saṃsevayitvā vidyamāno gṛhesve / yadā tadā yamadūtaiśca baddhvā saṃtāḍyamāno yamamārge mahadbhiḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

and served her with her best devotees in a winnowing basket on the bank, living in your own house — when you are bound by Yama's messengers and beaten by the mighty on Yama's road,

अध्याय ३१६

श्लोक 139

चूलेदवी क्व पलायिताभूत्सुमूढबुद्धे विष्णुपादं भजस्व ।ज्वरादिभिः पीड्यमाने स्वपुत्रे गृहे स्थितं ब्रह्मदेवं च सम्यक्

cūledavī kva palāyitābhūtsumūḍhabuddhe viṣṇupādaṃ bhajasva / jvarādibhiḥ pīḍyamāne svaputre gṛhe sthitaṃ brahmadevaṃ ca samyak

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

where has the hearth-goddess fled, dull-minded fool? Worship Vishnu's feet. When your son is afflicted by fever and the like, having worshipped the Brahma-deva dwelling in the house properly

अध्याय ३१६

श्लोक 140

धूर्पैर्दीपैर्भक्ष्यभोज्यैश्च पुष्पैः पूजां कृत्वा विद्यमानश्च गेहे ।यदा तदा यमदूतैश्च बद्ध्वा संताड्यमाने वेणुपाशादिभिश्च

dhūrpairdīpairbhakṣyabhojyaiśca puṣpaiḥ pūjāṃ kṛtvā vidyamānaśca gehe / yadā tadā yamadūtaiśca baddhvā saṃtāḍyamāne veṇupāśādibhiśca

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

with incense, lamps, foods and flowers, while living in the house — when you are bound by Yama's messengers and beaten with bamboo nooses and the like,

अध्याय ३१६

श्लोक 141

स ब्रह्मदेवः क्व पलायितोभूत्सुमूढबुद्धे विष्णुपादं भजस्व ।सन्तानार्थं बृहतीं पूजयित्वा गलेन बद्ध्वा बृहतीं वै फलं च

sa brahmadevaḥ kva palāyitobhūtsumūḍhabuddhe viṣṇupādaṃ bhajasva / santānārthaṃ bṛhatīṃ pūjayitvā galena baddhvā bṛhatīṃ vai phalaṃ ca

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

where has that Brahma-deva fled, dull-minded fool? Worship Vishnu's feet. Having worshipped the brihati plant for offspring and tied the brihati and its fruit to your neck,

अध्याय ३१६

श्लोक 142

संतिष्ठमाने यमदूतैश्च बद्ध्वा संताड्यमाने बृहतीकण्टकैश्च ।तदा देवी बृहती मूढबुद्धे पलायिता कुत्र मे तद्वद त्वम्

saṃtiṣṭhamāne yamadūtaiśca baddhvā saṃtāḍyamāne bṛhatīkaṇṭakaiśca / tadā devī bṛhatī mūḍhabuddhe palāyitā kutra me tadvada tvam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

when you stand there, bound by Yama's messengers and beaten with brihati thorns, where then has the goddess Brihati fled, dull-minded one? Tell me.

अध्याय ३१६

श्लोक 143

भजस्व मूढ परदैवतं च नारायणं तारकं सर्वदुः खात् ।सुक्षुद्रदेवेषु मतिं च मा कुरु न च शृणु त्वं फल्गुवाक्यं तथैव

bhajasva mūḍha paradaivataṃ ca nārāyaṇaṃ tārakaṃ sarvaduḥ khāt / sukṣudradeveṣu matiṃ ca mā kuru na ca śṛṇu tvaṃ phalguvākyaṃ tathaiva

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Worship, fool, the supreme deity, Narayana, who carries one across all sorrow; do not set your mind on petty gods, nor listen to empty words.

अध्याय ३१६

श्लोक 144

सुक्षुद्रदेवान् भिन्दिपाले निधाय विसर्जयित्वा दूरदेशे महात्मन् ।संधार्य त्वं स्वकुलाचारधर्मं संपातने नरकं हेतुभूतम्

sukṣudradevān bhindipāle nidhāya visarjayitvā dūradeśe mahātman / saṃdhārya tvaṃ svakulācāradharmaṃ saṃpātane narakaṃ hetubhūtam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Putting the petty gods on a javelin and sending them far away, great soul, keep up the dharma of your own family custom, which otherwise becomes a cause of falling into hell.

अध्याय ३१६

श्लोक 145

पुनीहि गात्रं सर्वदा मूढबुद्धे मन्त्राष्टकैर्जन्मतीर्थे पवित्रे ।हृदि स्थितांमारैर्व्यमुद्रां विहाय कृत्वाभूषां विष्णुमुद्राभिरग्र्याम्

punīhi gātraṃ sarvadā mūḍhabuddhe mantrāṣṭakairjanmatīrthe pavitre / hṛdi sthitāṃmārairvyamudrāṃ vihāya kṛtvābhūṣāṃ viṣṇumudrābhiragryām

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Purify your body always, dull-minded one, with the eight-syllable mantra at your holy birth-tirtha; giving up the demonic marks in your heart, adorn yourself with Vishnu's excellent marks.

अध्याय ३१६

श्लोक 146

सदा मूढो हरिवार्तां भजस्व ह्यायुर्गतं व्यर्थमेवं कुबुद्ध्या ।सद्वैष्णवानां संगमो दुर्लभश्च क्षुब्धं ज्ञानं तारतम्यस्वरूपम्

sadā mūḍho harivārtāṃ bhajasva hyāyurgataṃ vyarthamevaṃ kubuddhyā / sadvaiṣṇavānāṃ saṃgamo durlabhaśca kṣubdhaṃ jñānaṃ tāratamyasvarūpam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Always, fool, turn to talk of Hari; your life has passed in vain through bad understanding. The company of good Vaishnavas is rare, and the disturbed knowledge whose nature is gradation.

अध्याय ३१६

श्लोक 147

हरिं गुरुं ह्यनुसृत्यैव सत्यं गतिं स्वकीयां तेन जानीहि मूढ ।दग्ध्वा दुष्टां बुद्धिमेवं च मूढ सुबुद्धिरूपं मा भजस्वैव नित्यम्

hariṃ guruṃ hyanusṛtyaiva satyaṃ gatiṃ svakīyāṃ tena jānīhi mūḍha / dagdhvā duṣṭāṃ buddhimevaṃ ca mūḍha subuddhirūpaṃ mā bhajasvaiva nityam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Following Hari and the teacher truly, know your own goal by that, fool. Burning the wicked intellect thus, fool, always worship the one of good understanding.

अध्याय ३१६

श्लोक 148

मया सार्धं सद्गुरुं प्राप्य सम्यग्वैराग्यपूर्वं तत्त्वमात्रं विदित्वा ।तेनैव मोक्षं प्राप्नुमो नार्जवैर्यत्तार्या विष्णोः संप्रसादाच्च लक्ष्म्याः

mayā sārdhaṃ sadguruṃ prāpya samyagvairāgyapūrvaṃ tattvamātraṃ viditvā / tenaiva mokṣaṃ prāpnumo nārjavairyattāryā viṣṇoḥ saṃprasādācca lakṣmyāḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

With me, reaching a true teacher and knowing the principles well with detachment, by that alone we attain liberation, not by crooked ways, through the grace of Vishnu and Lakshmi.'"

अध्याय ३१६

श्लोक 149

इत्याशयं मनसा सन्निधाय तथा चोक्तं भक्तवर्यो मदीयः ।अतो भक्तः प्रवहेत्येव संज्ञामवाप वीन्द्र प्रकृतं तं शृणु त्वम्

ityāśayaṃ manasā sannidhāya tathā coktaṃ bhaktavaryo madīyaḥ / ato bhaktaḥ pravahetyeva saṃjñāmavāpa vīndra prakṛtaṃ taṃ śṛṇu tvam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Holding this intention in mind, my best devotee spoke thus; so the devotee received the name Pravaha, O lord of birds; now hear the matter at hand.

अध्याय ३१६

श्लोक 1130

कार्पासं वै तेन दत्तं गृहीत्वा संतिष्ठमाने यमदूतैश्च सम्यक् ।संहन्यमानस्तीक्षणधारैः कुठारैः कुलालदेवं च सुदंष्ट्रनेत्रम् ।विहाय वै कुत्र पलायितोभून्न ज्ञायते ऽन्वेषणाच्चापि केन

kārpāsaṃ vai tena dattaṃ gṛhītvā saṃtiṣṭhamāne yamadūtaiśca samyak / saṃhanyamānastīkṣaṇadhāraiḥ kuṭhāraiḥ kulāladevaṃ ca sudaṃṣṭranetram / vihāya vai kutra palāyitobhūnna jñāyate 'nveṣaṇāccāpi kena

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Taking the cotton given by him, when you stand there and are struck well by Yama's messengers with sharp-edged axes, where has the potter's god with fine fangs and eyes fled, abandoning you? No one knows, even by searching.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Garuda Purana — Chapter 316
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.