Garuda Purana· Garuḍa Purāṇa
34
अध्याय 34 / 317

Book 1 - Adhyaya 34

57 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ57 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ३४

श्लोक 1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे सुदर्शनपूजाविधिर्नाम त्रयस्त्रिंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ३४ रुद्र उवाच ।पुनर्देवार्चनं ब्रूहि हृषीकेश गदाधर ।शृण्वतो नास्ति तृप्तिर्मे गदतस्तव पूजनम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe sudarśanapūjāvidhirnāma trayastriṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 34 rudra uvāca / punardevārcanaṃ brūhi hṛṣīkeśa gadādhara / śṛṇvato nāsti tṛptirme gadatastava pūjanam

हिन्दी अर्थ

अर्थात् भवन, गृह आदि, नगर, ग्राम, व्यापारिक पथ, प्रासाद, उद्यान, दुर्ग, देवालय तथा मठ आदिके निर्माणमें वास्तुदेवताकी स्थापनापूर्वक पूजा करनी चाहिए। बाईस देवता बाह्यभागमें तथा तेरह

English

Let him tvorahip then in the north-east, VUvakssna with these mantras, with the Praava in the beginning and Jiam in the end, O Vnadhvaja.

अध्याय ३४

श्लोक 2

हरिरुवाच ।हयग्रीवस्य देवस्य पूजनं कथयामि ते ।तच्छृणुष्व जगन्नाथो येन विष्णुः प्रतुष्यति

hariruvāca / hayagrīvasya devasya pūjanaṃ kathayāmi te / tacchṛṇuṣva jagannātho yena viṣṇuḥ pratuṣyati

हिन्दी अर्थ

सूर्य, सत्य, भृगु, आकाश, वायु, पूषा, वितथ, ग्रहक्षेत्र, यम, गन्धर्व, भृगुराज, मृग, पितृगण,

English

Then let the worship of Anania be performed O Vrsadhvaja. It is with the mOlamarUra that the worship of the deity shall be done, O Vndhvaja.

अध्याय ३४

श्लोक 3

मूलमन्त्रं महादेव हयग्रीवस्य वाचकम् ।प्रवक्ष्यामि परं पुण्यं तदादौ शृणु शङ्कर

mūlamantraṃ mahādeva hayagrīvasya vācakam / pravakṣyāmi paraṃ puṇyaṃ tadādau śṛṇu śaṅkara

हिन्दी अर्थ

शेष, पाप, रोग, अहिमुख, भल्लाट, सोम, सर्प, अदिति तथा दिति-ये वास्तुमण्डलके बाह्य

English

Fragrant unguents flowers, incense, lamp, oblations drcnlar peregrinations, prostrations and Japyas (recital of prayers) shall be dedicated to him.

अध्याय ३४

श्लोक 4

ॐ सैं क्षैं शिरसे नमः इति प्रणवसंयुतः ।अयं नवाक्षरोमन्त्रः सर्वविद्याप्रदायकः

oṃ saiṃ kṣaiṃ śirase namaḥ iti praṇavasaṃyutaḥ / ayaṃ navākṣaromantraḥ sarvavidyāpradāyakaḥ

हिन्दी अर्थ

“इन बाह्य देवोंका पूजन करके बुद्धिमान् व्यक्तिको चाहिए कि वह ईशानादि चारों कोणोंपर स्थित देवताओंकी पूजा करे। यथा--ईशानको णमें आप (जल), अग्निकोणमें सावित्री, नैर्क्रत्यकोणमें

English

Let him sing this hymn with Pranava in the begin* ning. O Vrsadhvaja. Orh obeisance to Hayaiiras the presiding deity of learning.

अध्याय ३४

श्लोक 5

अस्याङ्गानि महादेव ताञ्छृणुष्व वृषध्वज ।ॐ क्षां हृदयाय नमः ।ॐ क्षीं शिरसे स्वाहाशिरः प्रोक्तं क्षूं वषट् तथा

asyāṅgāni mahādeva tāñchṛṇuṣva vṛṣadhvaja / oṃ kṣāṃ hṛdayāya namaḥ / oṃ kṣīṃ śirase svāhāśiraḥ proktaṃ kṣūṃ vaṣaṭ tathā

हिन्दी अर्थ

जय और वायुकोणमें रुद्रदेवकी पूजा करे नवपद परिमापके मध्यमे ब्रह्माकी पूजा करनी चाहिए और उनके समीप ही अन्य आठ देवताओंका भी पूजन करे। पूर्वादिक क्रमसे उन पूजनीय देवोंके

English

Obeisance to the destroyer of gods and demons and the slayer of the wicked.

अध्याय ३४

श्लोक 6

ॐ कारयुक्ता देवस्य शिखा ज्ञेया वृषध्वज ।ॐ क्षैं कवचाय हुं वै कवचं परिकीर्तितम्

oṃ kārayuktā devasya śikhā jñeyā vṛṣadhvaja / oṃ kṣaiṃ kavacāya huṃ vai kavacaṃ parikīrtitam

हिन्दी अर्थ

नाम इस प्रकार हैं

English

Obeisance to the deity worthy of respect of Uvera. Obeisance to the deity who bean Saftkha and Cakra. Obeisance to the primordial deity, the fully controlled, conducive to the benefit of all living beings.

अध्याय ३४

श्लोक 7

ॐ क्षैं नेत्रत्रयाय वौषट् नेत्रं देवस्य कीर्तितम् ।ॐ हः अस्त्राय फट् अस्त्रं देवस्य कीर्तितम्

oṃ kṣaiṃ netratrayāya vauṣaṭ netraṃ devasya kīrtitam / oṃ haḥ astrāya phaṭ astraṃ devasya kīrtitam

हिन्दी अर्थ

अर्यमा, सविता, विवस्वान्, विबुधाधिप, मित्र, राजयक्ष्मा, पृथ्वीधर और अपवत्स-ये आठ देव हैं, जो ब्रह्माके चारों ओर मण्डलाकार स्थित हैं ।

English

Devoid of three gunas and equipped with guras in the form of Brahma, Rudra and ou, the doer, the destroyer, the lord of gods, obeisance to the omnipresent.

अध्याय ३४

श्लोक 8

पूजाविधिं प्रवक्ष्यामि नन्मे निगदतः शृणु आदौ स्नात्वा तथाचम्य ततो यागगृहं व्रजेत्

pūjāvidhiṃ pravakṣyāmi nanme nigadataḥ śṛṇu ādau snātvā tathācamya tato yāgagṛhaṃ vrajet

हिन्दी अर्थ

दुर्गनिर्माणमें ईशानकोणसे नैर्ऋ्रत्यकोणपर्यन्त

English

O Sahkara, thus I have expounded to you the wonhip of Hayagrlva, He who reads this with great devotion shall go to the suiwemc region.

अध्याय ३४

श्लोक 9

ततः प्रविश्य विधिवत्कुर्याद्वं शोषणादिकम् ।यं क्षैं रमिति बीजैश्च कठिनीकृत्य लमिति

tataḥ praviśya vidhivatkuryādvaṃ śoṣaṇādikam / yaṃ kṣaiṃ ramiti bījaiśca kaṭhinīkṛtya lamiti

हिन्दी अर्थ

अग्निकोणपर नायिका तथा अन्तिम छोर वायुकोणपर कालिकादेवीकी पूजा करनी चाहिए। तदनन्तर शुक्र अर्थात् इन्द्रसे लेकर गन्धर्वपर्यन्त उक्त वास्तुदेवोंको पूजा करके भवन-निर्माणका

English

I shall expound the Nydsa etc. and the metre of Gdyatfi\ Viivimitra is the sage; Savitf is the deity.

अध्याय ३४

श्लोक 10

अण्डमुत्पाद्य च ततः ॐ कारेणैव भेदयेत् ।अण्डमध्ये हयग्रीवमात्मानं परिचिन्तयेत्

aṇḍamutpādya ca tataḥ oṃ kāreṇaiva bhedayet / aṇḍamadhye hayagrīvamātmānaṃ paricintayet

हिन्दी अर्थ

कार्य प्रारम्भ करना चाहिए।

English

It has Brahma for its head, Rudra for its tuft, it is

अध्याय ३४

श्लोक 11

शङ्खकुन्देन्दुधवलं मृणालरजतप्रभम् ।गोक्षीरसदृशं तद्वत्सूर्यकोटिसमग्रभम् ।शङ्खं चक्रं गदां पद्मं धारयन्तं चतुर्भुजम्

śaṅkhakundendudhavalaṃ mṛṇālarajataprabham / gokṣīrasadṛśaṃ tadvatsūryakoṭisamagrabham / śaṅkhaṃ cakraṃ gadāṃ padmaṃ dhārayantaṃ caturbhujam

हिन्दी अर्थ

वास्तु (भवन) -के सम्मुख-भागमें देवालय, अग्निकोणमें पाकशाला, पूर्व दिशामें यज्ञ-मण्डप, ईशानकोणमें काष्ठ या प्रस्तरसे बनी पट्टिकाओंके द्वारा घिरा हुआ सुगन्धित पदार्थो तथा पुष्पोंको

English

It must be known as having three worlds for its feet. It has the bowels of the earth for its base. Knowing it thus Gdyatri is to be repeated one million two hundred thousand times.

अध्याय ३४

श्लोक 12

किरीटिनं कुण्डलिनं वनमालासमंन्वितम् ।सुचक्रं सुकपोलं च षीताम्बरधरं विभुम्

kirīṭinaṃ kuṇḍalinaṃ vanamālāsamaṃnvitam / sucakraṃ sukapolaṃ ca ṣītāmbaradharaṃ vibhum

हिन्दी अर्थ

रखनेका स्थान, उत्तर दिशामें भाण्डारागार, वायुकोणे गोशाला, पश्चिम दिशामें खिड़की तथा जलाशय, नै्ऋृत्यकोणमें समिधा, कुश, ईधन तथा अस्त्र- शस्त्रका कक्ष, दक्षिण दिशामें सुन्दर शय्या, आसन,

English

It has three feet of eight syllables each or four feet of six syllables for Japa (repetition); it is three*footcd and for worship it is four-footed.

अध्याय ३४

श्लोक 13

भावयित्वा महात्मानं सर्वदेवैः समन्वितम् ।अङ्गमन्त्रैस्ततो न्यासं मूलमन्त्रेण वै तथा

bhāvayitvā mahātmānaṃ sarvadevaiḥ samanvitam / aṅgamantraistato nyāsaṃ mūlamantreṇa vai tathā

हिन्दी अर्थ

पादुका, जल, अग्नि, दीप और सज्जन भृत्योंसे युक्त अतिथिगृहका निर्माण करना चाहिए।

English

In Kydsa Japa, Dhydna (contemplation), Agnikdrya (sacred rites in fire) and Arcana (worship) the devotee shall employ Gdyatri always. It dispels all sins.

अध्याय ३४

श्लोक 14

ततश्च दर्शयेन्मुद्रां शङ्खपद्मादिकां शुभाम् ।ध्यायेद्ध्यात्वार्चयेद्विष्णुं मूलमन्त्रेण शङ्कर

tataśca darśayenmudrāṃ śaṅkhapadmādikāṃ śubhām / dhyāyeddhyātvārcayedviṣṇuṃ mūlamantreṇa śaṅkara

हिन्दी अर्थ

गृहके बीच समस्त रिक्तभागमें कूप, जलसिंचित कदलीगृह और पाँच प्रकारके पुष्पपादपोंको सुनियोजित करे। भवनके बाह्य भागमें चारों ओर पाँच हाथ ऊँची दीवाल बनाकर वन और उपवनसे

English

Whatever the devotee touches with his hand and whatever he sees with his eyes it becomes pure. They know nothing supierior to GdyatrU

अध्याय ३४

श्लोक 15

ततश्चावाहयेद्रुद्र देवता आसनस्य याः ।ॐ हयग्रीवासनस्य आगच्छत च देवताः

tataścāvāhayedrudra devatā āsanasya yāḥ / oṃ hayagrīvāsanasya āgacchata ca devatāḥ

हिन्दी अर्थ

आच्छादित भगवान् विष्णुका मन्दिर बनाना चाहिए।

English

Literally meaiuthe generator*. It it a lolar deiiy and manr hymns are addrened to him in the (tgveda.

अध्याय ३४

श्लोक 16

आवाह्य मण्डले तास्तु पूजयेत्स्वस्तिकादिके ।द्वारे धातुर्विधातुश्च पूजा कार्या वृषध्वज

āvāhya maṇḍale tāstu pūjayetsvastikādike / dvāre dhāturvidhātuśca pūjā kāryā vṛṣadhvaja

हिन्दी अर्थ

इस मन्दिरके निर्माणकार्यके प्रारम्भमें चौंसठ पदका वास्तुमण्डल बनाकर वास्तुदेवताकी विधिवत् पूजा करे। उक्त रीतिके अनुसार वास्तुमण्डलके मध्य भागमें चार पदके मण्डलान्तर्गत ब्रह्मा तथा

English

O Rudra, I shall explain the mode of performance of Sandkyd prayer. It destroys sins. Listen. After performing prdidydma (holding of the breath) thricei the devotee shall take the Sandhj/d bath.

अध्याय ३४

श्लोक 17

समस्तपरिवाराय अच्युताय नम इति ।अस्य मध्येर्ऽचनं कार्यं द्वारे गङ्गाञ्च पूजयेत्

samastaparivārāya acyutāya nama iti / asya madhyer'canaṃ kāryaṃ dvāre gaṅgāñca pūjayet

हिन्दी अर्थ

उनके समीपस्थ प्रत्येक दो पदपर अर्यमादि आठ

English

A twice'bom will be able to burn off all mentah verbal and physical defects by prddydma. Hence» he shall practise the same always.

अध्याय ३४

श्लोक 18

यमुनां च महादेवीं शङ्खपद्मनिधी तथा ।गरुडं पूजयेदग्रे मध्ये शक्तिञ्च पूजयेत्

yamunāṃ ca mahādevīṃ śaṅkhapadmanidhī tathā / garuḍaṃ pūjayedagre madhye śaktiñca pūjayet

हिन्दी अर्थ

सूत्रद्वारा किया गया रेखाङ्कन वंश कहा जाता है देवोंकी पूजा करनी चाहिए।

English

The Acamana mantra during the evening Sandkyd is the Vedic fik: Agniicamd; during the morning it is StlryaSca md; in the mid'day it is: Apak punantu* L«et him duly perform Upas parSd also.

अध्याय ३४

श्लोक 19

आधाराख्यां महादेव ततः कूर्मं समर्चयेत् ।अनन्तं पृथिवीं पश्चाद्धर्मज्ञाने(नौ) ततो ऽचयेत्

ādhārākhyāṃ mahādeva tataḥ kūrmaṃ samarcayet / anantaṃ pṛthivīṃ paścāddharmajñāne(nau) tato 'cayet

हिन्दी अर्थ

और अग्निकोणसे जब वायुकोणपर्यन्त दूसरी रेखा

English

He shall perform Mdrjana (mystical wiping) with the Bk: Apo hi fhd and water by means of Kuia grass shall be sprinkled at every step with the recital ofrora.

अध्याय ३४

श्लोक 20

वैराग्यमथ चैश्वर्यमाग्नेयादिषु पूजयेत् ।अधर्माज्ञानावैराग्यानैश्रर्ग्यादींस्तु पूर्वतः

vairāgyamatha caiśvaryamāgneyādiṣu pūjayet / adharmājñānāvairāgyānaiśrargyādīṃstu pūrvataḥ

हिन्दी अर्थ

तदनन्तर कर्णभागपर कार्तिकिय आदिका पूजन

English

With these nine (three times daily three main rites) the devotee shall bum off the nine sorts of defects arising from Bajas, (passion) Tamos (ignorance), Moha (delusion) waking state dreaming state and state of sound sleepi from speech, from thought and fn>m actions*

अध्याय ३४

श्लोक 21

सत्त्वं रजस्तमश्चैव मध्यदेशे ऽथ पूजयेत् ।कन्दं नालं च पद्मं च मध्ये चैव प्रपूजयेत्

sattvaṃ rajastamaścaiva madhyadeśe 'tha pūjayet / kandaṃ nālaṃ ca padmaṃ ca madhye caiva prapūjayet

हिन्दी अर्थ

खींची जाती है तो वह वंश-रेखा, दुर्धर-रेखा करके, दोनों ओर पार्श्व विन्दुओंपर दो-दो पदोंकी कहलाती है। वंश-रेखापर ईशानकोणमें अदिति, दूरीसे स्थित अन्य पार्श्व देवोंका पूजन करे। दुर्धरयोग विन्दुपर हिमवन्त, नैऋत्यकोण अर्थात् तत्पश्चात् वास्तुमण्डलके ईशानादि कोणोंपर क्रमशः वास्तुमण्डलके अन्तिम नैऋत्य विन्दुपर जयन्तके चरकी, विदारी, पूतना और पापराक्षसी नामक

English

Taking water in the joint palms (in the form of a cup) and reciting the mantrai Aghamarfora water shall be offered three, eight or twelve times.

अध्याय ३४

श्लोक 22

अर्कसोमाग्निसंज्ञानां मण्डलानां हि पूजनम् ।मध्यदेशे प्रकर्तव्यमिति रुद्र प्रकीर्तितम्

arkasomāgnisaṃjñānāṃ maṇḍalānāṃ hi pūjanam / madhyadeśe prakartavyamiti rudra prakīrtitam

हिन्दी अर्थ

पूजनका विधान है। तत्पश्चात् दुर्धर-रेखाके प्रारम्भमें देवशक्तियोंकी पूजा करनी चाहिए। उसके बाद

English

The sun shall be worshipped with the two Jks Udu tyam and Citram. The sins committed during the day or night shall be destroyed instantly.

अध्याय ३४

श्लोक 23

विमलोत्कर्षिणी ज्ञाना क्रियायोगे वृषध्वज ।प्रह्वी सत्या तथेशानानुग्रहौ शक्तयो ह्यमूः

vimalotkarṣiṇī jñānā kriyāyoge vṛṣadhvaja / prahvī satyā tatheśānānugrahau śaktayo hyamūḥ

हिन्दी अर्थ

मूलपाठमें ' द्वाविंशति’ पाठ + मूलपाठमें 'द्वाविशति' पाठ है, वास्तवमें हात्रिंशत् पाठ होना चाहये

English

The SandhyA prayer shall be recited in the morning standing and in the evening, sitting. The Gdyatri shall be recit¬ ed with prtaava prefixed and accompanied by Maivydkfixs}

अध्याय ३४

श्लोक 24

पूर्वादिषु च पत्रेषु पूज्याश्च विमलादयः ।अनुग्रहा कर्णिकायां पूज्या श्रेयो ऽर्थिभिर्नरैः

pūrvādiṣu ca patreṣu pūjyāśca vimalādayaḥ / anugrahā karṇikāyāṃ pūjyā śreyo 'rthibhirnaraiḥ

हिन्दी अर्थ

बाह्य भागमें हैतुकादि देवोंका पूजन करे। इनके नाम हेतुक, त्रिपुरान्तक, अग्नि, बैताल, यम, अग्निजिह्वा कालक, कराल और एकपाद हैं। उनको पूजा करनेके पश्चात् ईशानकोणमें भीमरूप,

English

During the Sandhyds (morning, mid-day and evening) Gttyatri the mother of Vedas shall be recited after due Nydsas. He shall be blessed with welfare in all limbs if the Nyisa is accompanied by prdfdydma too*

अध्याय ३४

श्लोक 25

प्रणवाद्यैर्नमो ऽन्तैश्च चतुर्थ्यन्तैश्च नामभिः ।मन्त्रैरेभिर्महादेव आसनं परिपूजयेत्

praṇavādyairnamo 'ntaiśca caturthyantaiśca nāmabhiḥ / mantrairebhirmahādeva āsanaṃ paripūjayet

हिन्दी अर्थ

पातालमें प्रेतनायक, आकाशमें गन्धमाली तथा उसके बाद क्षेत्रपाल देवोंकी पूजा करनी चाहिए।

English

Then he shall be free from all sins and shall attain fraAfnJ'i world. The fourth(last group of six syllables) is mentioned to be the essence beyond all Rajas (passion).

अध्याय ३४

श्लोक 26

स्नानगन्धप्रदानेन पुष्पधूपप्रदानतः ।दीपनैवेद्यदानेन आसनस्यार्चनं शुभम्

snānagandhapradānena puṣpadhūpapradānataḥ / dīpanaivedyadānena āsanasyārcanaṃ śubham

हिन्दी अर्थ

यथासाध्य वास्तु संकुचित या विस्तृत क्षेत्रफलकी राशिको वसुओंकी संख्या अर्थात् आठसे पहले भाग दे, उसके बचे हुए शेष भागको यम माने। पुनः उक्त वास्तुराशिको आठसे गुणा करे, जो

English

The sun destroys the person who docs not perform the Sandhyd prayer. The sage of the fourth pdda is "Nirmala".

अध्याय ३४

श्लोक 27

कर्तव्यं विधिनानेन इति ते हर कीर्तितम् ।ततश्चावाहयेद्देवं हयग्रीवं सुरेश्वरम्

kartavyaṃ vidhinānena iti te hara kīrtitam / tataścāvāhayeddevaṃ hayagrīvaṃ sureśvaram

हिन्दी अर्थ

गुणनफल हो उसको ऋक्ष भाग अर्थात् सत्ताईससे भाग दे, जो शेष हो उसे ऋक्ष या नक्षत्रराशि कहते हैं और जो भागफल है, वह अव्यय कहलाता है ।

English

Name of Glyatrl, for the moming-wonhip.

अध्याय ३४

श्लोक 28

वामनासापुटेनैव आगच्छन्तं विचिन्तयेत् ।आगच्छतः प्रयोगेण मूलमन्त्रेण शङ्कर

vāmanāsāpuṭenaiva āgacchantaṃ vicintayet / āgacchataḥ prayogeṇa mūlamantreṇa śaṅkara

हिन्दी अर्थ

उस ऋक्षराशिको चारसे गुणा करके गुणनफलमें नौसे भाग दे, जो शेषांश हो उसका नाम स्थिति है। इसी स्थिति अङ्कपर वास्तुमण्डलका निर्धारण करना चाहिए। ऐसा देवल ऋषिका अभिमत है।

English

I shall now describe the Gdyatri Kalpa (eulogy of Gdyatri) • It is conducive to enjoyment here and salvation here* after. The devotee shall repeat it one thousand and eight times» or one hundred and eight times.

अध्याय ३४

श्लोक 29

आवाहनं प्रकर्तव्यं देवदेवस्य शङ्खिनः ।आवाह्यमण्डले तस्य न्यासं कुर्यादतन्द्रितः

āvāhanaṃ prakartavyaṃ devadevasya śaṅkhinaḥ / āvāhyamaṇḍale tasya nyāsaṃ kuryādatandritaḥ

हिन्दी अर्थ

उक्त वास्तुराशिको आठसे गुणा करके जो गुणनफल हो उसे पिण्ड कहते हैं । उस पिण्डको साठसे भाग देना चाहिए, जो शेषांक हो उसके द्वारा गृहस्वामीके जीवन-मरण और परिंजनोंके

English

Thrice daily during the period of conjunctions he shall attain Brahmaloka. After repeating a hundred times he is allowed to take water. In the Sandhyd the divine deity des* troying all sins shall be invoked and worshipped.

अध्याय ३४

श्लोक 30

न्यासं कृत्वा च तत्रस्थं चिन्तयेत्परमेश्वरम् ।हयग्रीवं महादेवं सुरासुरनमस्कृतम्

nyāsaṃ kṛtvā ca tatrasthaṃ cintayetparameśvaram / hayagrīvaṃ mahādevaṃ surāsuranamaskṛtam

हिन्दी अर्थ

विनाशका निर्धारण होता है।

English

Along with twelve names with her own mantra: BhQI

अध्याय ३४

श्लोक 31

इन्द्रादिलोकपालैश्च संयुक्तं विष्णुमव्ययम् ।द्यात्वा प्रदर्शयेन्मुद्राः शङ्खचक्रादिकाः शुभाः

indrādilokapālaiśca saṃyuktaṃ viṣṇumavyayam / dyātvā pradarśayenmudrāḥ śaṅkhacakrādikāḥ śubhāḥ

हिन्दी अर्थ

मनुष्यको चाहिए कि वास्तुमण्डलके मध्यमें ही सदा गृहका निर्माण करे। उसके पृष्ठभागमें न करे। इसी प्रकार वास्तुमण्डलके वामपार्श्वमें भी गृह-निर्माण करना उचित नहीं होता है, क्योंकि

English

Obeisance to the mother of Vedas to Sdfikrti to Brakmdni to Kauliklf to Sddhvi, to Sarvdrthasddhini (who can accomplish all desired objects), to SahasraksI (having thousand eyes).

अध्याय ३४

श्लोक 32

पाद्यार्घ्याचमनीयानि ततो दद्याच्च विष्णवे ।स्नापयेच्च ततो देवं पद्मनाभमनामयम्

pādyārghyācamanīyāni tato dadyācca viṣṇave / snāpayecca tato devaṃ padmanābhamanāmayam

हिन्दी अर्थ

वामपार्श्वमें वास्तुदेव सोये रहते हैं। अतः इसमें गृह-निर्माण नहीं करना चाहिए।

English

The devotee shall repeat it one hundred thousand times, taking only milk, bulbous roots and fruits. Pouring twenty thousand Ahutis he shall obtain all desires.

अध्याय ३४

श्लोक 33

देवं संस्थाप्य विधिवद्वस्त्रं दद्याद्वृषध्वज ।ततो ह्याचमनं दद्यादुपवीतं ततः शुभम्

devaṃ saṃsthāpya vidhivadvastraṃ dadyādvṛṣadhvaja / tato hyācamanaṃ dadyādupavītaṃ tataḥ śubham

हिन्दी अर्थ

द्वारका शोधन करना चाहिए (क्योंकि भाद्रपद, आश्विन तथा कार्तिकमासमें पूर्व दिशामें मस्तक, उत्तर दिशामें पृष्ठ, दक्षिण दिशामें क्रोड और पश्चिम दिशामें चरण फैलाकर वास्तुनाग सोये रहते हैं।

English

(The Visarjana mantra) is: Goddess, born in the land

अध्याय ३४

श्लोक 34

ततश्च मण्डले रुद्र ध्यायेद्देवं परेश्वरम् ।ध्यात्वा पाद्यादिकं भूयो दद्याद्देवाय शङ्कर

tataśca maṇḍale rudra dhyāyeddevaṃ pareśvaram / dhyātvā pādyādikaṃ bhūyo dadyāddevāya śaṅkara

हिन्दी अर्थ

अतः उत्तर दिशाका द्वार इस कालमें प्रशस्त होता है वृश्चिक, धनु एवं मकर राशि अर्थात् मार्गशीर्ष, पौष और माघमें वास्तुनागका सिर दक्षिण, पृष्ठ पूर्व, क्रोड पश्चिम और पैर उत्तर दिशामें रहता

English

On J/avamit the devotee shall worship Durgd with the mantra Hrfrft Durge Jtaksini. O Mother, O excellent mother Goddess Durgd the giver of all implements of love and wealth! Grant unto me all desires accepting this offering.

अध्याय ३४

श्लोक 35

दद्याद्भैरवदेवाय मूलमन्त्रेण शङ्कर ।ॐ क्षां हृदयाय नमः अनेन हृदयं यजेत्

dadyādbhairavadevāya mūlamantreṇa śaṅkara / oṃ kṣāṃ hṛdayāya namaḥ anena hṛdayaṃ yajet

हिन्दी अर्थ

है । जिससे उस समय पूर्व दिशाका द्वार-शोधन उचित है। कुम्भ, मीन और मेष राशि अर्थात् फाल्गुन, चैत्र तथा वैशाखमासमें वास्तुनागका

English

On J/avamit the devotee shall worship Durgd with the mantra Hrfrft Durge Jtaksini. O Mother, O excellent mother Goddess Durgd the giver of all implements of love and wealth! Grant unto me all desires accepting this offering.

अध्याय ३४

श्लोक 36

ॐ क्षीं शिरसे नमश्च शिरसः पूजनं भवेत् ।ॐ क्षूं शिखायै नमश्च शिखामेतेन पूजयेत्

oṃ kṣīṃ śirase namaśca śirasaḥ pūjanaṃ bhavet / oṃ kṣūṃ śikhāyai namaśca śikhāmetena pūjayet

हिन्दी अर्थ

दिशामें रहता है। अतः दक्षिण दिशाके द्वारका शोधन इस कालमें श्रेयस्कर है । इसी प्रकार वृष, मिथुन और कर्कराशि अर्थात् ज्येष्ठ, आषाढ़ तथा श्रावणमासमें वास्तुनागका सिर उत्तर, पृष्ठ पश्चिम,

English

On J/avamit the devotee shall worship Durgd with the mantra Hrfrft Durge Jtaksini. O Mother, O excellent mother Goddess Durgd the giver of all implements of love and wealth! Grant unto me all desires accepting this offering.

अध्याय ३४

श्लोक 37

ॐ क्षैं कवचाय नमः कवचं परिपूजयेत् ।ॐ क्षैं नेत्राय नमश्च नेत्रं चानेन पूजयेत्

oṃ kṣaiṃ kavacāya namaḥ kavacaṃ paripūjayet / oṃ kṣaiṃ netrāya namaśca netraṃ cānena pūjayet

हिन्दी अर्थ

क्रोड पूर्व और पैर दक्षिण दिशामें रहता है। उस समय पश्चिम द्वारका शोधन करना उचित होता है) ।

English

On J/avamit the devotee shall worship Durgd with the mantra Hrfrft Durge Jtaksini. O Mother, O excellent mother Goddess Durgd the giver of all implements of love and wealth! Grant unto me all desires accepting this offering.

अध्याय ३४

श्लोक 38

ॐ क्षः अस्त्राय नम इति अस्त्रं चानेन पूजयेत् ।हृदयं च शिरश्चैव शिखां च कवचं तथा

oṃ kṣaḥ astrāya nama iti astraṃ cānena pūjayet / hṛdayaṃ ca śiraścaiva śikhāṃ ca kavacaṃ tathā

हिन्दी अर्थ

वास्तुके विस्तारके अनुसार आधे भागमें द्वारका निर्माण करना चाहिए । इस प्रकार आठ दिशाओंमें आठ द्वार कहे गये हैं।

English

On J/avamit the devotee shall worship Durgd with the mantra Hrfrft Durge Jtaksini. O Mother, O excellent mother Goddess Durgd the giver of all implements of love and wealth! Grant unto me all desires accepting this offering.

अध्याय ३४

श्लोक 39

पूर्वादिषु प्रदेशेषु ह्येतास्तु परिपूजयेत् ।कोणेष्वस्त्रं यजेद्रुद्र नेत्रं मध्यै प्रपूजयेत्

pūrvādiṣu pradeśeṣu hyetāstu paripūjayet / koṇeṣvastraṃ yajedrudra netraṃ madhyai prapūjayet

हिन्दी अर्थ

यदि उपर्युक्त शास्त्र-सम्मत विधिसे द्वार- शोधन नहीं होता है तो हानि होती है।

English

On J/avamit the devotee shall worship Durgd with the mantra Hrfrft Durge Jtaksini. O Mother, O excellent mother Goddess Durgd the giver of all implements of love and wealth! Grant unto me all desires accepting this offering.

अध्याय ३४

श्लोक 40

पूजयेत्परमां देवीं लक्ष्मीं लक्ष्मीप्रदां शुभाम् ।शङ्खं पद्मं तथा चक्रं गदां पूर्वादितोर्ऽचयेत्

pūjayetparamāṃ devīṃ lakṣmīṃ lakṣmīpradāṃ śubhām / śaṅkhaṃ padmaṃ tathā cakraṃ gadāṃ pūrvāditor'cayet

हिन्दी अर्थ

अतः उपर्युक्त विधिसे प्रासाद या भवनका निर्माण करके उसके पूर्वमें पीपल, दक्षिणमें पाकड़, पश्चिममें बरगद, उत्तरमें गूलर तथा ईशानकोणमें सेमलका वृक्ष लगाना चाहिए, जो घरके लिये

English

On J/avamit the devotee shall worship Durgd with the mantra Hrfrft Durge Jtaksini. O Mother, O excellent mother Goddess Durgd the giver of all implements of love and wealth! Grant unto me all desires accepting this offering.

अध्याय ३४

श्लोक 41

खड्गं च मुसलं पाशमङ्कुशं सशरं धनुः ।पूजयेत्पूर्वतो रुद्र एभिर्मन्त्रैः स्वनामकैः

khaḍgaṃ ca musalaṃ pāśamaṅkuśaṃ saśaraṃ dhanuḥ / pūjayetpūrvato rudra ebhirmantraiḥ svanāmakaiḥ

हिन्दी अर्थ

शुभ-फलदायी होते हैं। इस प्रकार पूजित वास्तु प्रासाद और घरके विघ्नोंका नाश करनेवाला

English

On J/avamit the devotee shall worship Durgd with the mantra Hrfrft Durge Jtaksini. O Mother, O excellent mother Goddess Durgd the giver of all implements of love and wealth! Grant unto me all desires accepting this offering.

अध्याय ३४

श्लोक 42

श्रीवत्सं कौस्तुभं मालां तथा पीताम्बरं शुभम् ।पूजयेत्पूर्वतो रुद्र शङ्खचक्रगदाधरम्

śrīvatsaṃ kaustubhaṃ mālāṃ tathā pītāmbaraṃ śubham / pūjayetpūrvato rudra śaṅkhacakragadādharam

हिन्दी अर्थ

दिशाके द्वारका शोधन करे और उसी प्रकार वृश्चिकादि होता है।

English

On J/avamit the devotee shall worship Durgd with the mantra Hrfrft Durge Jtaksini. O Mother, O excellent mother Goddess Durgd the giver of all implements of love and wealth! Grant unto me all desires accepting this offering.

अध्याय ३४

श्लोक 43

ब्रह्माणं नारदं सिद्धं गुरुं परगुरुं तथा ।गुरोश्च पादुके तद्वत्परमस्य गुरोस्तथा

brahmāṇaṃ nāradaṃ siddhaṃ guruṃ paraguruṃ tathā / gurośca pāduke tadvatparamasya gurostathā

हिन्दी अर्थ

अन्य राशियोंके रहनेपर पूर्व-दक्षिण तथा पश्चिम

English

On J/avamit the devotee shall worship Durgd with the mantra Hrfrft Durge Jtaksini. O Mother, O excellent mother Goddess Durgd the giver of all implements of love and wealth! Grant unto me all desires accepting this offering.

अध्याय ३४

श्लोक 44

इन्द्रं सवाहनं चाथ परिवारयुतं तथा ।अग्निं यमं निरृतिं च वरुणं वायुमेव च

indraṃ savāhanaṃ cātha parivārayutaṃ tathā / agniṃ yamaṃ nirṛtiṃ ca varuṇaṃ vāyumeva ca

हिन्दी अर्थ

श्रीसूतजीने पुनः कहा--हे शौनक ! अब मैं प्रासाद-निर्माण एवं उसके लक्षणोंके विषयमें कह

English

On J/avamit the devotee shall worship Durgd with the mantra Hrfrft Durge Jtaksini. O Mother, O excellent mother Goddess Durgd the giver of all implements of love and wealth! Grant unto me all desires accepting this offering.

अध्याय ३४

श्लोक 45

सोममीशानमेवं वै ब्रह्माणं परिपूजयेत् ।पूर्वादिकोर्ध्वपर्यन्तं पूजयेद्वृषभध्वज

somamīśānamevaṃ vai brahmāṇaṃ paripūjayet / pūrvādikordhvaparyantaṃ pūjayedvṛṣabhadhvaja

हिन्दी अर्थ

सर्वप्रथम कुशल वास्तुविद्की देख-रेखमें चारों दिशाओंमें चौंसठ-चौंसठ पद परिमापका एक चतुष्कोण भूखण्ड तैयार करना चाहिए जिसमें अड्तालीस पद-परिमाण-भूमिमें दीवालका

English

On J/avamit the devotee shall worship Durgd with the mantra Hrfrft Durge Jtaksini. O Mother, O excellent mother Goddess Durgd the giver of all implements of love and wealth! Grant unto me all desires accepting this offering.

अध्याय ३४

श्लोक 46

वज्रं शक्तिं तथा दण्डं खङ्गं पाशं ध्वजं गदाम् ।त्रिशूलं चक्रपद्मे च आयुधान्यथ पूजयेत्

vajraṃ śaktiṃ tathā daṇḍaṃ khaṅgaṃ pāśaṃ dhvajaṃ gadām / triśūlaṃ cakrapadme ca āyudhānyatha pūjayet

हिन्दी अर्थ

निर्माण करे । साथ ही चारों दिशाओंमें कुल बारह

English

On J/avamit the devotee shall worship Durgd with the mantra Hrfrft Durge Jtaksini. O Mother, O excellent mother Goddess Durgd the giver of all implements of love and wealth! Grant unto me all desires accepting this offering.

अध्याय ३४

श्लोक 47

विष्वक्सेनं ततो देवमैशान्यां दिशि पूजयेत् ।एभिर्मन्त्रैर्नमो ऽन्तैश्च प्रणवाद्यैर्वृषध्वज

viṣvaksenaṃ tato devamaiśānyāṃ diśi pūjayet / ebhirmantrairnamo 'ntaiśca praṇavādyairvṛṣadhvaja

हिन्दी अर्थ

प्रासादकी ऊँचाईके परिमाणको अर्थात् पृथ्वीतलपर प्रासादका बनाया गया ऊँचा जो धरातल है, उसको प्रासादिक जंघा (कुर्सी ) कहते हैं। भवनकी यह जंघा मानव-जंघाकी अपेक्षा ढाई

English

On J/avamit the devotee shall worship Durgd with the mantra Hrfrft Durge Jtaksini. O Mother, O excellent mother Goddess Durgd the giver of all implements of love and wealth! Grant unto me all desires accepting this offering.

अध्याय ३४

श्लोक 48

पूजा कार्या महादेव ह्यनन्तस्य वृषध्वज ।देवस्य मूलमन्त्रेण पूजा कार्या वृषध्वज

pūjā kāryā mahādeva hyanantasya vṛṣadhvaja / devasya mūlamantreṇa pūjā kāryā vṛṣadhvaja

हिन्दी अर्थ

गुना अधिक होनी चाहिए। उसके ऊपर निर्मित होनेवाले गर्भभागके विस्तार-परिमापको शुक्रांख्रि कहते हैं। गर्भभागको पुनः तीन अथवा पाँच

English

On J/avamit the devotee shall worship Durgd with the mantra Hrfrft Durge Jtaksini. O Mother, O excellent mother Goddess Durgd the giver of all implements of love and wealth! Grant unto me all desires accepting this offering.

अध्याय ३४

श्लोक 49

गन्धं पुष्पं तथा धूपं दीपं नैवेद्यमेव च ।प्रदक्षिणं नमस्कारं जप्यं तस्मै समर्पयेत्

gandhaṃ puṣpaṃ tathā dhūpaṃ dīpaṃ naivedyameva ca / pradakṣiṇaṃ namaskāraṃ japyaṃ tasmai samarpayet

हिन्दी अर्थ

बुद्धिमानोंको चाहिए कि वे उस देवप्रासादमें चारों दिशाओंमें निर्गम (बाहर निकलनेके) द्वार रखें । गर्भगृहकी चतुर्दिक् भित्तियोंमें प्रत्येक भित्तिका पाँच भाग करके उसके मध्यके पाँचवें भागमें द्वार

English

On J/avamit the devotee shall worship Durgd with the mantra Hrfrft Durge Jtaksini. O Mother, O excellent mother Goddess Durgd the giver of all implements of love and wealth! Grant unto me all desires accepting this offering.

अध्याय ३४

श्लोक 50

स्तुवीत चान्या स्तुत्या प्रणवाद्यैर्वृषध्वज ।ॐ नमो हयशिरसे विद्याध्यक्षाय वै नमः

stuvīta cānyā stutyā praṇavādyairvṛṣadhvaja / oṃ namo hayaśirase vidyādhyakṣāya vai namaḥ

हिन्दी अर्थ

लगाना चाहिए ऐसा ही गर्भगृहके प्रत्येक द्वारका मान वास्तुविद् दिद्वानोंने निर्धारित किया है। गर्भगृहके समान ही उसके अग्रभागमें मुखमण्डप बनाना चाहिए। यह प्रासादका सामान्य लक्षण

English

On J/avamit the devotee shall worship Durgd with the mantra Hrfrft Durge Jtaksini. O Mother, O excellent mother Goddess Durgd the giver of all implements of love and wealth! Grant unto me all desires accepting this offering.

अध्याय ३४

श्लोक 51

नमो विद्यास्वरूपाय विद्यादात्रे नमोनमः ।नमः शान्ताय देवाय त्रिगुणायात्मने नमः

namo vidyāsvarūpāya vidyādātre namonamaḥ / namaḥ śāntāya devāya triguṇāyātmane namaḥ

हिन्दी अर्थ

कहा गया है। अब मैं लिङ्गनिर्माणके परिमाणको

English

On J/avamit the devotee shall worship Durgd with the mantra Hrfrft Durge Jtaksini. O Mother, O excellent mother Goddess Durgd the giver of all implements of love and wealth! Grant unto me all desires accepting this offering.

अध्याय ३४

श्लोक 52

सुरासुरनिहन्त्रे च सर्वदुष्टविनाशिने ।सर्वलोकाधिपतये ब्रह्मरूपाय वै नमः

surāsuranihantre ca sarvaduṣṭavināśine / sarvalokādhipataye brahmarūpāya vai namaḥ

हिन्दी अर्थ

हे शौनक ! लिङ्गके परिमाणके अनुसार उसकी पीठका निर्माण होना चाहिए। पीठभागका दुगुना चारों ओर पीठका गर्भभाग हो । पीठगर्भके अनुसार ही उसको भित्ति तथा उसके विस्तारके अर्धपरिमाणमें

English

On J/avamit the devotee shall worship Durgd with the mantra Hrfrft Durge Jtaksini. O Mother, O excellent mother Goddess Durgd the giver of all implements of love and wealth! Grant unto me all desires accepting this offering.

अध्याय ३४

श्लोक 53

नमश्चेश्वरवन्द्याय शङ्कचक्रधारय च ।नम आद्याय दान्ताय सर्वसत्त्वहिताय च

namaśceśvaravandyāya śaṅkacakradhāraya ca / nama ādyāya dāntāya sarvasattvahitāya ca

हिन्दी अर्थ

उस लिङ्गपीठका जंघाभाग निर्मित करे।

English

On J/avamit the devotee shall worship Durgd with the mantra Hrfrft Durge Jtaksini. O Mother, O excellent mother Goddess Durgd the giver of all implements of love and wealth! Grant unto me all desires accepting this offering.

अध्याय ३४

श्लोक 54

त्रिगुणायागुणायैव ब्रह्मविष्णुस्वरूपिणे ।कर्त्रे हर्त्रे सुरेशाय सर्वगाय नमोनमः

triguṇāyāguṇāyaiva brahmaviṣṇusvarūpiṇe / kartre hartre sureśāya sarvagāya namonamaḥ

हिन्दी अर्थ

हे शौनक! जंघाभागके परिमाणकी अपेक्षा

English

On J/avamit the devotee shall worship Durgd with the mantra Hrfrft Durge Jtaksini. O Mother, O excellent mother Goddess Durgd the giver of all implements of love and wealth! Grant unto me all desires accepting this offering.

अध्याय ३४

श्लोक 55

इत्येवं संस्तवं कृत्वा देवदेवं विचिन्तयेत् ।हृत्पद्मे विमले रुद्र शङ्खचक्रगदाधरम्

ityevaṃ saṃstavaṃ kṛtvā devadevaṃ vicintayet / hṛtpadme vimale rudra śaṅkhacakragadādharam

हिन्दी अर्थ

भागोंमें विभक्त करना चाहिए और शुक्रांध्रिके द्विगुणित ऊँचा शिखर होना चाहिए। पीठ और द्वारकी ऊँचाई शिखर-भागकी आधी करनी गर्भभागके मध्य जो परिमाण हो, उस परिमाणके चाहिए। चार शिखर बनाकर उसके तीसरे भागपर अनुसार शुक्रांश्रिभाग निर्मित होता है । द्वारनिर्माणके वेदि-बन्धन करे। उसके चतुर्थ भागपर पुनः प्रासादके समय पहले जैसा कहा जा चुका है, शेष कार्य

English

On J/avamit the devotee shall worship Durgd with the mantra Hrfrft Durge Jtaksini. O Mother, O excellent mother Goddess Durgd the giver of all implements of love and wealth! Grant unto me all desires accepting this offering.

अध्याय ३४

श्लोक 56

सूर्यकोटिप्रतीकाशं सर्वावयवसुन्दरम् ।हयग्रीवोमहीशेशं परमात्मानमव्ययम्

sūryakoṭipratīkāśaṃ sarvāvayavasundaram / hayagrīvomahīśeśaṃ paramātmānamavyayam

हिन्दी अर्थ

कण्ठ-भागका निर्माण करना चाहिए। अथवा वैसे ही होगा। लिङ्गका परिमाण बताया जा चुका भवनका निर्माण करनेके लिये भूमिखण्डको समान है । अब द्वारका परिमाण कहते हैं । चार हाथ (छ: सोलह भागोंमें विभक्त करके उस सोलहवें भागके फुट)-का द्वार बनाया जाय, जो वास्तुसे आठवां चतुर्थ भागके मध्यमें गर्भगृहका निर्माण करवाये। हिस्सा होता है । स्वेच्छानुसार इसका दुगुना विस्तार

English

On J/avamit the devotee shall worship Durgd with the mantra Hrfrft Durge Jtaksini. O Mother, O excellent mother Goddess Durgd the giver of all implements of love and wealth! Grant unto me all desires accepting this offering.

अध्याय ३४

श्लोक 57

इति ते कथिता पूजा हयग्रीवस्य शङ्कर ।यः पठेत्परया भक्त्या स गच्छेत्परमं पदम्

iti te kathitā pūjā hayagrīvasya śaṅkara / yaḥ paṭhetparayā bhaktyā sa gacchetparamaṃ padam

हिन्दी अर्थ

बचे हुए बारह भागमें भित्ति (दीवाल)-का निर्माण हो सकता है।

English

On J/avamit the devotee shall worship Durgd with the mantra Hrfrft Durge Jtaksini. O Mother, O excellent mother Goddess Durgd the giver of all implements of love and wealth! Grant unto me all desires accepting this offering.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Garuda Purana — Chapter 34
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.