Garuda Purana· Garuḍa Purāṇa
40
अध्याय 40 / 317

Book 1 - Adhyaya 40

19 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ19 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ४०

श्लोक 1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे सूर्यार्चनप्रकारो नामैकोनचत्वारिंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ४० शङ्कर उवाच ।माहेश्वरीं च मे पूजां वद शङ्खगदाधर ।यां ज्ञात्वा मानवाः सिद्धिं गच्छन्ति परमेश्वर

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe sūryārcanaprakāro nāmaikonacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 40 śaṅkara uvāca / māheśvarīṃ ca me pūjāṃ vada śaṅkhagadādhara / yāṃ jñātvā mānavāḥ siddhiṃ gacchanti parameśvara

हिन्दी अर्थ

करके ॐ गन्धद्वारेति० ' मन्त्रसे सुगन्धित चन्दनादि पदार्थाँद्वारा अनुलेप करे। साथ ही शास्त्रोंमें विविध वेदमन्त्रोंसे देवमूर्ति-न्यासकी प्रक्रिया भी सम्पन्न करे। तत्पश्चात् ३ इमं वस्त्रेति०' मन्त्रके द्वारा

English

O Lord, bearing Sahkha and Gaddy please narrate to me the Mdkiivarl Pdjd (worship) after knowing which men attain O Vfsadhvajay Ibten to the mode of worship of Mahehara even as I describe the same. After taking bath, and performing Acamana let the devotee sit on a seat and perform Nyasa.

अध्याय ४०

श्लोक 2

हरिरुवाच ।शृणु माहेश्वरीं पूजां कथ्यमानां वृषध्वज ।आदौ स्नात्वा तथाचम्य ह्यासने चोपविश्य च

hariruvāca / śṛṇu māheśvarīṃ pūjāṃ kathyamānāṃ vṛṣadhvaja / ādau snātvā tathācamya hyāsane copaviśya ca

हिन्दी अर्थ

वस्त्रोंसे मूर्तिको आच्छादित करे। उसके बाद “३ कविहाविति०' मन्त्रका उच्चारण करते हुए उस प्रतिमाको सुन्दर मण्डपमें ला करके “5 शम्भवायेति० ' मन्त्रसे शय्यापर स्थापित करे । तदनन्तर

English

He shall then worship MahtSvara in the mandala (mystic diagram). With these mantras (he shall worship) Mnkeivara accompanied by all followers. Orh Hdmy O yc deities of the seal of come. He shall invoke the deities of the seat with this.

अध्याय ४०

श्लोक 3

न्यासं कृत्वा मण्डले वै पूजयच्चे महेश्वरम् ।मन्त्रैरेतैर्महेशान परिवारयुतं हरम्

nyāsaṃ kṛtvā maṇḍale vai pūjayacce maheśvaram / mantrairetairmaheśāna parivārayutaṃ haram

हिन्दी अर्थ

' ३ विश्वतश्चक्षु०' मन्त्रका उच्चारणकर समस्त पूजाविधिको सब प्रकारसे परिपूर्ण करे। तत्पश्चात् वहींपर बैठकर परमतत्त्वका ध्यान करते हुए आचार्यको शास्त्रीय विधानके अनुसार मन्त्रन्यास करना चाहिए।

English

Orh Hdm obeisance to Ganapati Orh Hdm obeisance to

अध्याय ४०

श्लोक 4

ॐ हां शिवासनदेवता आगच्छतेति ।अनेनावाहयेद्रुद्र देवता आसनस्य याः

oṃ hāṃ śivāsanadevatā āgacchateti / anenāvāhayedrudra devatā āsanasya yāḥ

हिन्दी अर्थ

इस न्यासके बाद मण्डपमें प्रतिष्ठापित देवप्रतिमाको वस्त्रसे आच्छादित करना चाहिए और उसकी यथाविधि पुनः पूजा भी करनी चाहिए। शास्त्रीय विधिके अनुसार जो देवताको समर्पित करना है, वह उनके

English

O Hordy these are to be worshipped at the door with bathing, unguent, etc. Orh Hdm obeisance to Brahman the lord oiVdstu (plot). Orh Hdm obeisance to the preceptors. Orh Hdm obeisance to the Adhdraiakii, Orh Hdm obeisance to Ananta. Orh Hdm obeisance to Dharma. Orh Hdm obeisance to Jhdna (know¬ ledge). Orh Hdm obeisance to Vairdgya (non-attachment). Orh Hdm obeisance to Aiivarya (prosperity), Orh Hdm obeisance to Adhamia (Evil), Orh Hdm obeisance to Ajhdna (ignorance). Orh Ham obeisance to Avairdgya (attachment). Orh Hdm obeisance X.Q AruiUvarya (Poverty). Orh Hdm obeisance io Ordkvacchandas (themetre lifted up). Orh Hdm obeisance to AdhaScchandas (the metre shelved down). Orh //dm obeisance to Parfma. Orh Hdm obeisance to the(pericarp). Om Hdm obeisance to Vdmd, Om Hdm obeisance to Jyisfhd, Orh Hdm obeisance to Raudrd. Orh Hdm obeisance to KdlU Orh Hdm obeisance to Kalavikarirri. Orh Hd obeisance to Balapramaihinl. Orh Hdm obeisance to Sarvabhdta Om Hdm obeisance to Siddhi, Om Hdm obeisance to tht ddhi (prosperity). Orft Hdm obeisance to Vidyutd> Orh Hdm obeisance to LaksmU Orh Hdm obeisance to Bodhd Om Hdm obeisance to Kdlt. Orh Hdm obeisance to Svadhd. Orh Hdm obeisance to Prabkd*

अध्याय ४०

श्लोक 5

ॐ हां गणपतये नमः ।ॐ हां सरस्वत्यै नमः ।ॐ हां नन्दिने नमः ।ॐ हां महाकालाय नमः ।ॐ हां गङ्गायै नमः ।ॐ हां लक्ष्म्यै नमः ।ॐ हां महाकलायै नमः ।ॐ हां अस्त्राय नम इति

oṃ hāṃ gaṇapataye namaḥ / oṃ hāṃ sarasvatyai namaḥ / oṃ hāṃ nandine namaḥ / oṃ hāṃ mahākālāya namaḥ / oṃ hāṃ gaṅgāyai namaḥ / oṃ hāṃ lakṣmyai namaḥ / oṃ hāṃ mahākalāyai namaḥ / oṃ hāṃ astrāya nama iti

हिन्दी अर्थ

पादमूलमें समर्पित कर देना चाहिए। इसके अतिरिक्त

English

These are the eight Kalds (digits) of Satya situated in the east, etc.

अध्याय ४०

श्लोक 6

एते द्वारे प्रपूज्या वै स्नानगन्धादिभिर्हर ।ॐ हां ब्रह्मणे वास्त्वधिपतये नमः ।ॐ हां गुरुभ्यो नमः ।ॐ हां आधारशक्त्यै नमः ।ॐ हां अनन्ताय नमः ।ॐ हां धर्माय नमः ।ॐ हां ज्ञानाय नमः ।ॐ हां वैराग्याय नमः ।ॐ हां ऐश्वर्याय नमः ।ॐ हां अधर्माय नमः ।ॐ हां अज्ञानाय नमः ।ॐ हां अवैराग्याय नमः ।ॐ हां अनैश्वर्याय नमः ।ॐ हां उर्ध्वच्छन्दाय नमः ।ॐ हां अधश्छन्दाय नमः ।ॐ हां पद्माय नमः ।ॐ हां कर्णिकायै नमः ।ॐ हां वामायै नमः ।ॐ हां ज्येष्ठायै नमः ।ॐ हां रौद्यै नमः ।ॐ काल्यै नमः ।ॐ हां कलविकरण्यै नमः ।ॐ बलप्रमथिन्यै नमः ।ॐ हां सर्वभूतदमन्यै नमः ।ॐ हां मनोन्मन्यै नमः ।ॐ हां मण्डलत्रितयाय नमः ।ॐ हां हौं हं शिवमूर्तये नमः ।ॐ हां विद्याधिपतये नमः ।ॐ हां हीं हौं शिवाय नमः ।ॐ हां हृदयाय नमः ।ॐ शिरसे नमः ।ॐ हूं शिखायै नमः ।ॐ हैं कवचाय नमः ।ॐ हौं नेत्रत्रयाय नमः ।ॐ हः अस्त्राय नमः ।ॐ सद्योजाताय नमः

ete dvāre prapūjyā vai snānagandhādibhirhara / oṃ hāṃ brahmaṇe vāstvadhipataye namaḥ / oṃ hāṃ gurubhyo namaḥ / oṃ hāṃ ādhāraśaktyai namaḥ / oṃ hāṃ anantāya namaḥ / oṃ hāṃ dharmāya namaḥ / oṃ hāṃ jñānāya namaḥ / oṃ hāṃ vairāgyāya namaḥ / oṃ hāṃ aiśvaryāya namaḥ / oṃ hāṃ adharmāya namaḥ / oṃ hāṃ ajñānāya namaḥ / oṃ hāṃ avairāgyāya namaḥ / oṃ hāṃ anaiśvaryāya namaḥ / oṃ hāṃ urdhvacchandāya namaḥ / oṃ hāṃ adhaśchandāya namaḥ / oṃ hāṃ padmāya namaḥ / oṃ hāṃ karṇikāyai namaḥ / oṃ hāṃ vāmāyai namaḥ / oṃ hāṃ jyeṣṭhāyai namaḥ / oṃ hāṃ raudyai namaḥ / oṃ kālyai namaḥ / oṃ hāṃ kalavikaraṇyai namaḥ / oṃ balapramathinyai namaḥ / oṃ hāṃ sarvabhūtadamanyai namaḥ / oṃ hāṃ manonmanyai namaḥ / oṃ hāṃ maṇḍalatritayāya namaḥ / oṃ hāṃ hauṃ haṃ śivamūrtaye namaḥ / oṃ hāṃ vidyādhipataye namaḥ / oṃ hāṃ hīṃ hauṃ śivāya namaḥ / oṃ hāṃ hṛdayāya namaḥ / oṃ śirase namaḥ / oṃ hūṃ śikhāyai namaḥ / oṃ haiṃ kavacāya namaḥ / oṃ hauṃ netratrayāya namaḥ / oṃ haḥ astrāya namaḥ / oṃ sadyojātāya namaḥ

हिन्दी अर्थ

एवं प्रणवसे अंकित कलश स्थापित करना चाहिए। तदनन्तर कुम्भके सन्निकट बैठकर आचार्य वेदमन्त्रोच्चारके साथ अग्निकी स्थापना करे। तदनन्तर पूर्वदिशामें त्रश्नवेदवेत्ता क्रत्विक् कुण्डके समीप बैठकर

English

Orh Hdm obeisance to Vdmadeoa. O/h Hdm obeisance to Orh Hdm obeisance to Tatpurua, Orh Hdm obeisance to VfUO* Orh Hdm obeisance to Pratisthd. Orh Hdm obebance to

अध्याय ४०

श्लोक 7

ॐ हां सिद्ध्यै नमः ।ॐ हां ऋद्ध्यै नमः ।ॐ हां विद्युतायै नमः ।ॐ हां लक्ष्म्यै नमः ।ॐ हां बोधायै नमः ।ॐ हां काल्यै नमः ।ॐ हां स्वधायै नमः ।ॐ हां प्रभायै नमः

oṃ hāṃ siddhyai namaḥ / oṃ hāṃ ṛddhyai namaḥ / oṃ hāṃ vidyutāyai namaḥ / oṃ hāṃ lakṣmyai namaḥ / oṃ hāṃ bodhāyai namaḥ / oṃ hāṃ kālyai namaḥ / oṃ hāṃ svadhāyai namaḥ / oṃ hāṃ prabhāyai namaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रीसूक्त तथा पवमान आदि सूक्तोंका पाठ करे। कुण्डके दक्षिण दिशामें स्थित अध्वर्यु अर्थात् यजुर्वेदवेत्ता आचार्य रुद्रसूक्त तथा पुरुषसुक्तका पारायण

English

of lightmogcotour.

अध्याय ४०

श्लोक 8

सत्यस्याष्टौ कला ज्ञेयाः पूज्याः पूर्वादिषु स्थिताः

satyasyāṣṭau kalā jñeyāḥ pūjyāḥ pūrvādiṣu sthitāḥ

हिन्दी अर्थ

करके उनसे पुनः उस देवप्रतिमाका अभिषेक करे। करे। कुण्डके पञ्चिममें बैठा हुआ उद्गाता सामवेदीय

English

Having knowledge. The black one.

अध्याय ४०

श्लोक 9

ॐ हां वामदेवाय नमः ।ॐ हां रजसे नमः ।ॐ हां रक्षायै नमः ।ॐ हां रत्यै नमः ।ॐ हां कन्यायै नमः ।ॐ हां कामायै नमः ।ॐ हां जनन्यै नमः ।ॐ हां क्रियायै नमः ।ॐ हां वृद्ध्यै नमः ।ॐ हां कार्यायै नमः ।ॐ रा(धा) त्र्यै नमः ।ॐ हां भ्रामण्यै नमः ।ॐ हां मोहिन्यै नमः ।ॐ हां क्ष(त्व)रायै नमः ।वामदेवकला ज्ञेयास्त्रयो दश वृषध्वज

oṃ hāṃ vāmadevāya namaḥ / oṃ hāṃ rajase namaḥ / oṃ hāṃ rakṣāyai namaḥ / oṃ hāṃ ratyai namaḥ / oṃ hāṃ kanyāyai namaḥ / oṃ hāṃ kāmāyai namaḥ / oṃ hāṃ jananyai namaḥ / oṃ hāṃ kriyāyai namaḥ / oṃ hāṃ vṛddhyai namaḥ / oṃ hāṃ kāryāyai namaḥ / oṃ rā(dhā) tryai namaḥ / oṃ hāṃ bhrāmaṇyai namaḥ / oṃ hāṃ mohinyai namaḥ / oṃ hāṃ kṣa(tva)rāyai namaḥ / vāmadevakalā jñeyāstrayo daśa vṛṣadhvaja

हिन्दी अर्थ

-जौ, धान, तिल, कँगनी, मूँग, चना, साँवा-इन धान्योंका समूह सप्तधान्य कहलाता है।

English

Security.

अध्याय ४०

श्लोक 10

ॐ हां तत्पुरुषाय नमः ।ॐ हां निवृत्त्यै नमः ।ॐ हां प्रतिष्ठायै नमः ।ॐ हां विद्यायै नमः ।ॐ हां शान्त्यै नमः ।ज्ञेयास्तत्पुरुषस्यैव चतस्रो वृषभध्वज

oṃ hāṃ tatpuruṣāya namaḥ / oṃ hāṃ nivṛttyai namaḥ / oṃ hāṃ pratiṣṭhāyai namaḥ / oṃ hāṃ vidyāyai namaḥ / oṃ hāṃ śāntyai namaḥ / jñeyāstatpuruṣasyaiva catasro vṛṣabhadhvaja

हिन्दी अर्थ

-शतपुष्पिका सौंफ या वनसौंफको कहते हैं।

English

Tht loving one The knowing one,

अध्याय ४०

श्लोक 11

ॐ हां तृष्णायै नमः ।कलाषट्कं ह्यखोरस्य विज्ञेयं भैरवं हर

oṃ hāṃ tṛṣṇāyai namaḥ / kalāṣaṭkaṃ hyakhorasya vijñeyaṃ bhairavaṃ hara

हिन्दी अर्थ

आचार्य वेदव्रत, वामदेव्य, ज्येष्ठसाम, रथन्तर एवं भेरुण्डसामका पाठ करे। ऐसे ही कुण्डके उत्तरमें

English

Prosperity.

अध्याय ४०

श्लोक 12

ॐ हां ईशानाय नमः ।ॐ हां समित्यै नमः ।ॐ हां अङ्गदायै नमः ।ॐ हां कृष्णायै नमः ।ॐ हां मरीच्यै नमः ।ॐ हां ज्वालायै नमः ।ईशानस्य कलाः पञ्च जानीहि वृषभध्वज

oṃ hāṃ īśānāya namaḥ / oṃ hāṃ samityai namaḥ / oṃ hāṃ aṅgadāyai namaḥ / oṃ hāṃ kṛṣṇāyai namaḥ / oṃ hāṃ marīcyai namaḥ / oṃ hāṃ jvālāyai namaḥ / īśānasya kalāḥ pañca jānīhi vṛṣabhadhvaja

हिन्दी अर्थ

नीलरुद्रसूक्त एवं मैत्रसूक्तका पारायण करे ।

English

Roaming. Exbtence.

अध्याय ४०

श्लोक 13

ॐ हां शिवपरिवारेभ्यो नमः ।ॐ हां इन्द्राय सुराधिपतये नमः ।ॐ हां अग्नये तेजो ऽधिपतये नमः ।ॐ हां यमाय प्रेताधिपतये नमः ।ॐ हां निरृतये रक्षो ऽधिपतये नमः ।ॐ हां वरुणाय जलाधिपतये नमः ।ॐ हां वायवे प्राणाधिपतये नमः ।ॐ हां सोमाय नेत्राधिपतये नमः ।ॐ हां ईशानाय सर्वविद्याधिपतये नमः ।ॐ हां अनन्ताय नागाधिपतये नमः ।ॐ हां ब्रह्मणे सर्वलोकाधिपतये नमः ।ॐ हां धूलिचण्डेश्वराय नमः

oṃ hāṃ śivaparivārebhyo namaḥ / oṃ hāṃ indrāya surādhipataye namaḥ / oṃ hāṃ agnaye tejo 'dhipataye namaḥ / oṃ hāṃ yamāya pretādhipataye namaḥ / oṃ hāṃ nirṛtaye rakṣo 'dhipataye namaḥ / oṃ hāṃ varuṇāya jalādhipataye namaḥ / oṃ hāṃ vāyave prāṇādhipataye namaḥ / oṃ hāṃ somāya netrādhipataye namaḥ / oṃ hāṃ īśānāya sarvavidyādhipataye namaḥ / oṃ hāṃ anantāya nāgādhipataye namaḥ / oṃ hāṃ brahmaṇe sarvalokādhipataye namaḥ / oṃ hāṃ dhūlicaṇḍeśvarāya namaḥ

हिन्दी अर्थ

तदनन्तर आचार्य अस्त्र-मन्त्रके द्वारा भलीभाँति कुण्डका प्रोक्षण करके स्वसामर्थ्यके अनुसार प्राप्त ताम्र या अन्य किसी धातुसे निर्मित पात्रमें अग्नि ग्रहणकर उस मूर्तिके आगे स्थापित करे । तत्पश्चात्

English

Oih Him obeisance to lidna, Oih Hdm obeisance to Smiii (Association). Oih Hdm obeisance to Ahgadd Oih Hdm obeisance to Krfjtd.' Oih Hdm obeisance to Mat id} Orh Hdm obeisance XjoJvdld (flame).O Vtfabkadhvaja know these flve are Raids of hdna.

अध्याय ४०

श्लोक 14

आवाहनं स्थापनं सन्निधानं च शङ्कर ।सन्निरोधं तथा कुर्यात्सकलीकरणं तथा

āvāhanaṃ sthāpanaṃ sannidhānaṃ ca śaṅkara / sannirodhaṃ tathā kuryātsakalīkaraṇaṃ tathā

हिन्दी अर्थ

उस अग्निको अस्त्र-मन्त्रसे प्रज्वलित करके कवच-

English

Oih Hdm obeisance to Sivas followers. Orh Hdm obeisance to Indra the lord of deities. Orh Hdm obeisance to Agni the lord of brilliance. Orh Hdm obeisance to Tama the lord of departed spirits. Orh Hdm obeisance to yirrli the lord of demons. Ork Hdm obeisance to Kaniaa* the lord of waters. Orh Hdm obeisance to Vdyyy the Lord >f vital airs. Orh Hdm obeisa« nee to Som< the lord of eyes. Orh Hdm obeisance to ISdna the lord of all learning. Orh Hdm obeisance to Artanta the lord of }fdgas, Orh Hdm obeisance to Brahman the lord of all the worlds. Oih Hdm obeisance to DhQlicatji4tt>ara, Knowledge.

अध्याय ४०

श्लोक 15

तत्त्वन्यासं च मुद्राया दर्शनं द्यानमेव च ।पाद्यमाचमनं ह्यर्घ्यं पुष्पाण्यभ्यङ्गदानकम्

tattvanyāsaṃ ca mudrāyā darśanaṃ dyānameva ca / pādyamācamanaṃ hyarghyaṃ puṣpāṇyabhyaṅgadānakam

हिन्दी अर्थ

अमृतीकरण-कृत्य कहते हैं) ।

English

Beautiful.

अध्याय ४०

श्लोक 16

तत उद्वर्तनं स्नानं सुगन्धं चानुलेपनम् ।वस्त्रालं कारभोगांश्च ह्यङ्गन्यासं च धूपकम्

tata udvartanaṃ snānaṃ sugandhaṃ cānulepanam / vastrālaṃ kārabhogāṃśca hyaṅganyāsaṃ ca dhūpakam

हिन्दी अर्थ

इस प्रकार अमृतीकृत अग्निको गुरु वेदमन्त्रोंसे अभिमन्त्रित करके पात्रसहित कुण्डके चारों ओर घुमाये और वैष्णवयोगसे उसे प्रज्वलितकर वहीं कुण्डके मध्य स्थापित करे। अग्निके दक्षिणमें ब्रह्मा और उत्तरमें

English

Tranquillity. Forgivenett.

अध्याय ४०

श्लोक 17

दीपं नैवेद्यदानं च हस्तोद्वर्तनमेव च ।पाद्यार्घ्याचमनं गन्धं ताम्बूलं गीतवादनम्

dīpaṃ naivedyadānaṃ ca hastodvartanameva ca / pādyārghyācamanaṃ gandhaṃ tāmbūlaṃ gītavādanam

हिन्दी अर्थ

प्रणीताको स्थापितकर कुण्डकी प्रत्येक दिशाओं एवं विदिशाओंमें कुशाके विष्टरोंसे परिधिका निर्माण करे।

English

Having an armlet.

अध्याय ४०

श्लोक 18

नृत्यं छत्रा दिकरणं मुद्राणां दर्शनं तता ।रूपं ध्यानं जपञ्चाथ एकवद्भाव एव च

nṛtyaṃ chatrā dikaraṇaṃ mudrāṇāṃ darśanaṃ tatā / rūpaṃ dhyānaṃ japañcātha ekavadbhāva eva ca

हिन्दी अर्थ

तदनन्तर गुरु ब्रह्मा, विष्णु, हर और ईशानकी पूजा करके दर्भोके ऊपर अग्निको रखकर दर्भसे ही वेष्टित करके दर्भजलसे ही प्रोक्षण करे, क्योंकि कुशाद्वारा प्रदत्त जलका प्रोक्षण करनेसे बिना मन्त्रके

English

Ray of light. A very imporuot deity in the Rgveda where be is treated as the fchi g of the univene. He is, in fact, a solar deity, or a pcrsooiBcation of the sky. 2a later times, he became a minor deity, the L<Md of water. [SP {AtTM) ; Litign (AtTM) note 865; CDHM p -8).

अध्याय ४०

श्लोक 19

मूलमन्त्रेण वै कुर्याज्जपपूजासमर्पणम् ।माहेशी कथिता पूजा रुद्र पापविनासिनी

mūlamantreṇa vai kuryājjapapūjāsamarpaṇam / māheśī kathitā pūjā rudra pāpavināsinī

हिन्दी अर्थ

भी शुद्धि हो जाती है और पूर्वाग्र, उत्तराग्र एवं पश्चिमाग्र अखण्डित तथा विस्तृत कुशाओंसे वेष्टित बहिमें देवताका सांनिध्य स्वयं ही हो जाता है।

English

A minor deity in the Rgveda. However, in the later days, he came to be regarded as the U>rd of air and also bore the name Marut: whereas in the Rgveda, the Maruu enjoy a separate identity. {}P {AITM)

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Garuda Purana — Chapter 40
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.