Garuda Purana· Garuḍa Purāṇa
43
अध्याय 43 / 317

Book 1 - Adhyaya 43

43 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ43 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ४३

श्लोक 1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे शिवपवित्रारोपणं नाम द्विचत्वारिंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ४३ हरिरुवाच ।पवित्रारोपणं वक्ष्ये भुक्तिमुक्तिप्रदं हरेः ।पुरा देवासुरे युद्धे ब्रह्माद्याः शरणं ययुः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe śivapavitrāropaṇaṃ nāma dvicatvāriṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 43 hariruvāca / pavitrāropaṇaṃ vakṣye bhuktimuktipradaṃ hareḥ / purā devāsure yuddhe brahmādyāḥ śaraṇaṃ yayuḥ

हिन्दी अर्थ

तथा साज-सज्ञापूर्ण सुन्दर भवन प्रदान करना चाहिए। तदनन्तर आचार्य तथा अन्य सहयोगीजनोंके लिये सुन्दर विशाल भोजका आयोजन कराकर सबको संतुष्ट करना चाहिए। ऐसा करनेसे यजमान

English

I shall expound x\\t x\xeo( Pavitr&fopanax\xzi yields worldly enjoyment and salvation. Formerly at the time of their war with the demons, Brahma and others sought refuge in Haru

अध्याय ४३

श्लोक 2

विष्णुश्च तेषां देवानां ध्वजं ग्रैवेयकं ददौ ।एतौ दृष्ट्वा विनङ्क्ष्यन्ति दानवानब्रवीद्धरिः

viṣṇuśca teṣāṃ devānāṃ dhvajaṃ graiveyakaṃ dadau / etau dṛṣṭvā vinaṅkṣyanti dānavānabravīddhariḥ

हिन्दी अर्थ

है। इसके अनन्तर यथास्थान प्रधान देवप्रतिमाकी कृतार्थ हो जाता है और वास्तुदेवकी प्रसन्नतासे

English

Fr/tiu gdve them a banner and a necklace* Hari told them that they can overcome the demons by seeing them (the banner and necklace) •

अध्याय ४३

श्लोक 3

विष्णूक्ते ह्यब्रवीन्नागो वासुकेरनुजस्तदा ।वृणीत च वपित्राख्यं वरं चेदं वृषध्वज

viṣṇūkte hyabravīnnāgo vāsukeranujastadā / vṛṇīta ca vapitrākhyaṃ varaṃ cedaṃ vṛṣadhvaja

हिन्दी अर्थ

प्रतिष्ठा होनी चाहिए।

English

When said thus, the serpent, brother of Vasuki

अध्याय ४३

श्लोक 4

ग्रैवेयं हरिदत्तं तु मन्नाम्ना ख्यातिमेष्यति ।इत्युक्ते तेन ते देवास्तन्नाम्ना तद्वरं विदुः

graiveyaṃ haridattaṃ tu mannāmnā khyātimeṣyati / ityukte tena te devāstannāmnā tadvaraṃ viduḥ

हिन्दी अर्थ

उसे मुक्ति प्राप्त हो जाती है।

English

Let this necklace given by Hari be famous under his name.'' When he said thus, he granted that boon.

अध्याय ४३

श्लोक 5

प्रावृट्काले तु ये मर्त्या नार्चिष्यन्ति पवित्रकैः ।तेषां सांवत्सरी पूजा विफला च भविष्यति

prāvṛṭkāle tu ye martyā nārciṣyanti pavitrakaiḥ / teṣāṃ sāṃvatsarī pūjā viphalā ca bhaviṣyati

हिन्दी अर्थ

वर्ण एवं आश्रमधर्माका निरूपण

English

During the rainy season if they do not worship by means of Pavitfakas the full year's worship of those men shall be fruitless.

अध्याय ४३

श्लोक 6

तस्मात्सर्वेषु देवेषु पवित्रारोपणं क्रमात् ।प्रतिपत्पौर्णमास्यान्ता यस्य या तिथिरुच्यते

tasmātsarveṣu deveṣu pavitrāropaṇaṃ kramāt / pratipatpaurṇamāsyāntā yasya yā tithirucyate

हिन्दी अर्थ

ब्रह्माजीने कहा--हे व्यासजी महाराज! स्वायम्भुव मनु आदि शास्त्रकारोंके द्वारा पूज्य तथा सृष्टि, स्थिति और प्रलय करनेवाले भगवान् हरिकी पूजा ब्राह्मणादि चारों वर्ण अपने-अपने धर्मके

English

O Hara the worship of Vism shall be performed on the twelfth day, either during the bright half or during the dark half. During calamities, in DQhiyarw} during Solar or Lunar eclipses.

अध्याय ४३

श्लोक 7

द्वादश्यां विष्णवे कार्यं शुक्ले कृष्णे ऽथ वा हर ।व्यतीपाते ऽयने चैव चन्दरसूर्यग्रहे शिव

dvādaśyāṃ viṣṇave kāryaṃ śukle kṛṣṇe 'tha vā hara / vyatīpāte 'yane caiva candarasūryagrahe śiva

हिन्दी अर्थ

अनुसार करते हैं। मैं पृथक्-पृथक् रूपसे उनके धर्मोको कह रहा हूँ। आप उसे सुनें।

English

The sacred thread can be made of silk, cotton or linen. For Brahmins it can be made of Kuia grass. For kings it can be of red silk.

अध्याय ४३

श्लोक 8

विष्णवे वृद्धिकार्ये च गुरोरागमने तथा ।नित्यं पवित्रमुद्दिष्टं प्रावृट्काले त्ववश्यकम्

viṣṇave vṛddhikārye ca gurorāgamane tathā / nityaṃ pavitramuddiṣṭaṃ prāvṛṭkāle tvavaśyakam

हिन्दी अर्थ

अध्ययन और अध्यापन-ये छः कर्म ब्राह्मणके धर्म हैं । दान, अध्ययन तथा यज्ञ-ये क्षत्रिय एवं वैश्यके साधारण धर्म हैं। इसके अतिरिक्त दण्ड क्षत्रियके लिये और कृषि करना वैश्यके लिये

English

It mean! a period of six months during which the sun moves from ihe north to the south, as seen in India. Roughly 15th July to 15th January.

अध्याय ४३

श्लोक 9

कौशेयं पट्टसूत्रं वा कार्पासं क्षौममेव वा ।कुशसूत्र द्विजानां स्याद्राज्ञा कौशेयपट्टकम्

kauśeyaṃ paṭṭasūtraṃ vā kārpāsaṃ kṣaumameva vā / kuśasūtra dvijānāṃ syādrājñā kauśeyapaṭṭakam

हिन्दी अर्थ

विशेष धर्म स्वीकार किया गया है।

English

For Vaiiyas it shall be woollen or silken; for S'udras it shall be of fresh barks of trees. O livara, a sacred thread made of cotton or fibres of lotus stalk is praiseworthy in regard to all castes.

अध्याय ४३

श्लोक 10

वैश्यानां चीरणं क्षौमं शूद्राणां शणवल्कजम् ।कार्पासं पद्मजं चैव सर्वेषां शस्तमीश्वर

vaiśyānāṃ cīraṇaṃ kṣaumaṃ śūdrāṇāṃ śaṇavalkajam / kārpāsaṃ padmajaṃ caiva sarveṣāṃ śastamīśvara

हिन्दी अर्थ

द्विजातियोंकी सेवा करना शूद्रोंका धर्म है। शिल्पकारी उनकी आजीविका है। धर्मानुसार वे पाकयज्ञ-संस्थाका निर्वहन भी कर सकते हैं।

English

The thread spun by a brahmin lady and twisted three times three shall be used. The deities ibr the yarn are OrfAdffl,* iva SomCi Brahmi, PAtfnift,* Ravi

अध्याय ४३

श्लोक 11

ब्राह्मण्या कर्तितं सूत्रं त्रिगुणं त्रिगुणीकृतम् ।ॐ कारो ऽथ शिवः सोमो ह्यग्निर्ब्रह्या फणी रविः

brāhmaṇyā kartitaṃ sūtraṃ triguṇaṃ triguṇīkṛtam / oṃ kāro 'tha śivaḥ somo hyagnirbrahyā phaṇī raviḥ

हिन्दी अर्थ

तथा अग्नि-कार्य-ये ब्रह्मचारियोंके धर्म हैं।

English

Vightuia and Vifiu. The deities of the TrisfUra arc Brahmdi Vinu and Rudra,

अध्याय ४३

श्लोक 12

विघ्नेशो विष्णुरित्येते स्थितास्तन्तुषु देवताः ।ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च त्रिसूत्रे देवताः स्मृताः

vighneśo viṣṇurityete sthitāstantuṣu devatāḥ / brahmā viṣṇuśca rudraśca trisūtre devatāḥ smṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

चारों आश्रमोंके दो भेद माने गये हैं। इसके अनुसार ब्रह्मचारीके उपकुर्वाण तथा नैष्ठिक-ये दो भेद हैं। जो द्विज विधिवत् वेदादिका अध्ययन करके गृहस्थाश्रममें प्रविष्ट हो जाता है वह उपकुर्वाण

English

And the smallest still half of it. The best thread is

अध्याय ४३

श्लोक 13

सौवर्णे राजते ताम्रे वैणवे मृन्मये न्यसेत् ।अङ्गुष्ठेन चतुः षष्टिः श्रेष्ठं मध्यं तदर्धतः

sauvarṇe rājate tāmre vaiṇave mṛnmaye nyaset / aṅguṣṭhena catuḥ ṣaṣṭiḥ śreṣṭhaṃ madhyaṃ tadardhataḥ

हिन्दी अर्थ

है। जो मृत्युपर्यन्त गुरुकुलमें निवास करते हुए वेदाध्ययन करते रहते हैं-ब्रह्मतत्पर होते हैं, उन्हें नैष्ठिक ब्रह्मचारीके नामसे जानना चाहिए।

English

The best knot shall be of the size of the thumb, the middling— of the size of the middle finger and the smallest — of the size of the little finger.

अध्याय ४३

श्लोक 14

तदर्धा तु कनिष्ठा स्यात्सूत्रमष्टोत्तरं शतम् ।उत्तमं मध्यमं चैव कन्यसं पूर्ववत्क्रमात्

tadardhā tu kaniṣṭhā syātsūtramaṣṭottaraṃ śatam / uttamaṃ madhyamaṃ caiva kanyasaṃ pūrvavatkramāt

हिन्दी अर्थ

हे द्विजश्रेष्ठ! अग्निकार्य, अतिथिसेवा, यज्ञ- दान और देवार्चन-ये सभी गृहस्थोंके संक्षिप्त धर्म हैं । गृहस्थके साधक और उदासीन दो प्रकार हैं। जो गृहस्थ परिवारके भरण-पोषणमें लगा रहता

English

In length and in the size of the vessel this is the principle to be followed.

अध्याय ४३

श्लोक 15

उत्तम्ॐऽगुष्ठमानेन मध्यमो मध्यमेन तु ।कन्यसे च कनिष्ठेन अङ्गुल्या ग्रन्थयः स्मृताः

uttamoṃ'guṣṭhamānena madhyamo madhyamena tu / kanyase ca kaniṣṭhena aṅgulyā granthayaḥ smṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

है, वह साधक है । जो गृहस्थ पितृक्रण, देवऋण

English

Such that it passes through the chest, navel and tliigh and resets on the knee.

अध्याय ४३

श्लोक 16

विमाने स्थण्डिले चैव एतत्सामान्यलक्षणम् ।शिवोद्धृतं पवित्रं तु प्रतिमायां च कारयेत्

vimāne sthaṇḍile caiva etatsāmānyalakṣaṇam / śivoddhṛtaṃ pavitraṃ tu pratimāyāṃ ca kārayet

हिन्दी अर्थ

धनादिका भी त्याग करके एकाकी धर्माचरण करता हुआ विचरण करता रहता है, वह उदासीन गृहस्थ है। उसीको मौक्षिक भी कहते हैं।

English

The length of the thread may be one thousand and eight aAgulas. With four, thirtysix, twentyfour, or twelve knots.

अध्याय ४३

श्लोक 17

हृन्नाभिरू(रु) रुमाने च जानुभ्यामवलम्बिनी ।अष्टोत्तरसहस्रेण चत्वारो ग्रन्थयः स्मृताः

hṛnnābhirū(ru) rumāne ca jānubhyāmavalambinī / aṣṭottarasahasreṇa catvāro granthayaḥ smṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

भूमिशयन, फल-मूलका आहार, वेदाध्ययन, तप और अपनी सम्पत्तिका यथाधिकार यथोचित विभाग-ये सभी वानप्रस्थके धर्म हें । जो वानप्रस्थ अरण्यमें तपश्चरण करता है, देवार्चन और उन्हें

English

The Pavitraka shall be dyed with Saffron turmeric or sandal paste.

अध्याय ४३

श्लोक 18

षट्त्रिं(ड्विं) शच्च चतुर्विशद्द्वादश ग्रन्थयो ऽथवा ।उत्तमादिषु विज्ञेयाः पर्वभिर्वा पवित्रकम्

ṣaṭtriṃ(ḍviṃ) śacca caturviśaddvādaśa granthayo 'thavā / uttamādiṣu vijñeyāḥ parvabhirvā pavitrakam

हिन्दी अर्थ

आहुति प्रदान करता है तथा स्वाध्यायमें सहैव आनुरक्त रहता है, वह वानप्रस्थ तापसोत्तम कहा जाता है । ऐसे ही जो वानप्रस्थ तपके द्वारा शरीरको अत्यन्त क्षीण करके ईश्वरके ध्यानमें सदा निमग्न

English

He shall dedicate to Sankarfafia in the east the twig and Kuia gras-s placed in a vessel made of banyan tree leaves in all the eight quarters.

अध्याय ४३

श्लोक 19

चर्चितं कुङ्कुमेनैव हरिद्राचन्दनेन वा ।सोपवासः पवित्रन्तु पात्रस्थमधिवासयेत्

carcitaṃ kuṅkumenaiva haridrācandanena vā / sopavāsaḥ pavitrantu pātrasthamadhivāsayet

हिन्दी अर्थ

रहता है, वह वानप्रस्थाश्रममें रहता हुआ भी संन्यासीके रूपमें जाना जाता है।

English

Variant:

अध्याय ४३

श्लोक 20

अश्वत्थपत्रपुटके अष्टदिक्षु निवेशितम् ।दण्डकाष्ठं कुशाग्रं च पूर्वे सङ्कर्षणेन तु

aśvatthapatrapuṭake aṣṭadikṣu niveśitam / daṇḍakāṣṭhaṃ kuśāgraṃ ca pūrve saṅkarṣaṇena tu

हिन्दी अर्थ

जो भिक्षु (संन्यासाश्रमी) नित्य योगाभ्यासमें अनुरक्त होकर ब्रह्मको प्राप्तिके लिये प्रयासरत एवं जितेन्द्रिय बना रहता है, उसको पारमेष्ठिक संन्यासी कहते हैं । जो सहैव आत्मतत्त्वानुसंधानमें

English

Here we Bnd deilicatjon of Om.

अध्याय ४३

श्लोक 21

रोचनाकुङ्कुमेनव प्रद्युम्नेन तु दक्षिणे ।युद्धार्थो फलसिद्ध्यर्थमनिरुद्धेन पश्चिमे

rocanākuṅkumenava pradyumnena tu dakṣiṇe / yuddhārtho phalasiddhyarthamaniruddhena paścime

हिन्दी अर्थ

प्रेम रखनेवाले हैं, नित्य तृप्त हैं, जो संयम- नियमसे रहते हैं, ऐसे महामुनि योगी भिक्षु कहे जाते हैं। भिक्षाचरण, वेदाध्ययन, मौनावलम्बन,

English

Ananu or Setanftga.

अध्याय ४३

श्लोक 22

चन्दनं नीलयुक्तं च तिलभस्माक्षतं तथा ।आग्नेयादिषु कोणेषुर् श्यादीनां तु क्रमान्न्यसेत्

candanaṃ nīlayuktaṃ ca tilabhasmākṣataṃ tathā / āgneyādiṣu koṇeṣur śyādīnāṃ tu kramānnyaset

हिन्दी अर्थ

(संन्यासाश्रमी)-के सामान्य धर्म माने गये हैं।

English

The sun.

अध्याय ४३

श्लोक 23

पवित्रं वासुदेवेन अभिमन्त्र्य सकृत्सकृत् ।दृष्ट्वा पुनः प्रपूज्याथ वस्त्रेणाच्छाद्य यत्नतः

pavitraṃ vāsudevena abhimantrya sakṛtsakṛt / dṛṣṭvā punaḥ prapūjyātha vastreṇācchādya yatnataḥ

हिन्दी अर्थ

पारमेष्ठिक संन्यासी तीन प्रकारके हैं- ज्ञानसंन्यासी, वेदसंन्यासी एवं कर्मसंन्यासी । योगीके भी तीन प्रकार हैं-जिन्हें भौतिक, (क्षत्र) एवं अन्त्याश्रमी योगी कहते हैं। ये तीनों योगमूर्तिस्वरूप

English

4»aoeia.

अध्याय ४३

श्लोक 24

देवस्य पुरतः स्थाप्यं प्रतिमामण्डलस्य वा ।पश्चिमे दक्षिणे चैव उत्तरे पूर्ववत्क्रमात्

devasya purataḥ sthāpyaṃ pratimāmaṇḍalasya vā / paścime dakṣiṇe caiva uttare pūrvavatkramāt

हिन्दी अर्थ

परमात्माका आश्रयकर स्थित रहते हैं।

English

The devotee shall inspire the Pavitra with Vdsudeva- mantra once, look at it and worship again. He shall then cover it with a cloth carefully.

अध्याय ४३

श्लोक 25

ब्राह्मादींश्चापि संस्थाप्य कलशं चापि पूजयेत् ।अस्त्रेण मण्डलं कृत्वा नैवेद्यञ्च समर्पयेत्

brāhmādīṃścāpi saṃsthāpya kalaśaṃ cāpi pūjayet / astreṇa maṇḍalaṃ kṛtvā naivedyañca samarpayet

हिन्दी अर्थ

इन योगियोंकी पृथक्-पृथक् ब्रह्मभावनाएँ होती हैं। प्रथम प्रकारकी ब्रह्मभावना भौतिक योगीमें रहती है। दूसरी (मोक्ष) भावना क्षत्र योगीमें रहती

English

And place it in front of the deity or in front of the mystic diagram of the idol. As before, let him place it in the west-south and north.

अध्याय ४३

श्लोक 26

अधिवास्य पवित्रं तु त्रिसूत्रेण नवेन वा (च) ।वेदिकां वेष्टयित्वा तु आत्मानंम कलशं घृतम्

adhivāsya pavitraṃ tu trisūtreṇa navena vā (ca) / vedikāṃ veṣṭayitvā tu ātmānaṃma kalaśaṃ ghṛtam

हिन्दी अर्थ

और ऋषिऋण--इन तीनोंसे मुक्त होकर पत्नी- है, इसीको अक्षर भावना कहते हैं। तीसरी भावनाको

English

In order of Brdkmatia etc., and worship the pitcher. After making a Mavdtla with the Asiramantra, let him offer the oblation (Jatvedya ).

अध्याय ४३

श्लोक 27

अग्निकुण्डं विमानं च मण्डपं गृहमेव च ।सूत्रमेकं तु संगृह्य दद्याद्देवस्य मृर्धानि

agnikuṇḍaṃ vimānaṃ ca maṇḍapaṃ gṛhameva ca / sūtramekaṃ tu saṃgṛhya dadyāddevasya mṛrdhāni

हिन्दी अर्थ

अन्तिम भावना कहते हैं, जो पारमेश्वरी भावनाके नामसे भी जानी जाती है'।

English

After that let him perform the worship of Makeivara and recite this mantra —lord of ParamtivaTa \ Thou hast been invoked for the worship.

अध्याय ४३

श्लोक 28

दत्त्वा पठेदिमं मन्त्रं पूजयित्वा महेश्वरम् ।आवाहितो ऽसि देवेश पूजार्थं परमेश्वर

dattvā paṭhedimaṃ mantraṃ pūjayitvā maheśvaram / āvāhito 'si deveśa pūjārthaṃ parameśvara

हिन्दी अर्थ

मनुष्यको धर्मसे ही मोक्षकी प्राप्ति होती है, अर्थसे काम-पुरुषार्थकी प्राप्ति होती है । वेदमें प्रवृत्ति और निवृत्तिके भेदसे दो प्रकारके कर्म कहे गये हैं। वेदशास्त्रानुसार अग्नि आदि देव एवं गुरु-विप्रादिको

English

I shall worship thee in the morning. Please be present near the materials got ready.*' The Adhw&sa rite shall thus be performed for one night or three nights.

अध्याय ४३

श्लोक 29

तत्प्रभातेर्ऽचयिष्यामि सामग्याः सन्निधौ भव ।एकरात्रं त्रिरात्रं वा अधिवास्य पवित्रकम्

tatprabhāter'cayiṣyāmi sāmagyāḥ sannidhau bhava / ekarātraṃ trirātraṃ vā adhivāsya pavitrakam

हिन्दी अर्थ

प्रसन्न करनेके लिये जो कर्म विहित हैं, वे प्रवृत्तिकर्म हैं तथा सविधि कर्मानुष्ठानसे चित्तशुद्धिके अनन्तर आत्मज्ञानमात्रमें सदा रत रहना निवृत्तिकर्म है।

English

He shall be awake throughout the night and in the morning after worshipping Keiava he shall put the three Pasitfakas — the best, the middling and the smallest in order.

अध्याय ४३

श्लोक 30

रात्रौ जागरणं कृत्वा प्रातः संपूज्य केशवम् ।आरोपयेत्क्रमेणैव ज्येष्ठमध्यकनीयसम्

rātrau jāgaraṇaṃ kṛtvā prātaḥ saṃpūjya keśavam / āropayetkrameṇaiva jyeṣṭhamadhyakanīyasam

हिन्दी अर्थ

सरलता, अनसूया, तीर्थका' अनुसरण, सत्य, संतोष, आस्तिक्य, इन्द्रियनिग्रह, देवार्चन-विशेषकर ब्राह्मणोंका पूजन, अहिंसा, प्रियवादिता, अरूक्षता और अपैशुन्य (चुगली न करना)--इन सभीको चारों

English

He sltail show incense and inspire with mantras.

अध्याय ४३

श्लोक 31

धूपयित्वा पवित्रं तु मन्त्रेणैवाभिमन्त्रयेत् ।प्रजप्तग्रन्थिकं चैव पूजयेत्कुसुमादिभिः

dhūpayitvā pavitraṃ tu mantreṇaivābhimantrayet / prajaptagranthikaṃ caiva pūjayetkusumādibhiḥ

हिन्दी अर्थ

आश्रमोंका सामान्य धर्म स्वीकार किया गया हैं ।

English

It shall again be worshipped with Gdyatri and then dedicated to the deity. It the end of this sacred thread be held by his sons, wife, etc.

अध्याय ४३

श्लोक 32

गायत्त्र्या चार्चितं तेन देवं संपूज्य दापयेत् ।समं पुत्रकलत्राद्यैः सूत्रपुच्छं तु धारयेत्

gāyattryā cārcitaṃ tena devaṃ saṃpūjya dāpayet / samaṃ putrakalatrādyaiḥ sūtrapucchaṃ tu dhārayet

हिन्दी अर्थ

इसके बाद अब मैं चारों वर्णोको प्राप्त होनेवाले स्थानके विषयमें कह रहा हूँ।

English

Applicsition oficeuts. cr Adktpdsena also meant prelimi¬

अध्याय ४३

श्लोक 33

विशुद्धग्रन्थिकं रम्यं महापातकनाशनम् ।सर्वपापक्षयं देव तवाग्रे धारयाम्यहम्

viśuddhagranthikaṃ ramyaṃ mahāpātakanāśanam / sarvapāpakṣayaṃ deva tavāgre dhārayāmyaham

हिन्दी अर्थ

उपर्युक्त वेद-विहित कर्माको करनेवाले ब्राह्मणोंके निमित्त प्राजापत्य नामका स्थान है (अर्थात् ब्राह्मण ऐसे धर्मोका पालन करता हुआ अन्त समयमें प्राजापत्य लोक प्राप्त करता है) ।

English

am holding in front of you this beautiful Pavi' tfaka with pure knots> destructive of the greatest Iniquity, dispell* ing all sins.*'

अध्याय ४३

श्लोक 34

एवं धूपादिनाभ्यर्च्य मध्यमादीन्त्समर्पयेत् ।पवित्रं वैष्णवं तेजः सर्वपातकनाशनम्

evaṃ dhūpādinābhyarcya madhyamādīntsamarpayet / pavitraṃ vaiṣṇavaṃ tejaḥ sarvapātakanāśanam

हिन्दी अर्थ

युद्धमें न भागनेवाले धर्मरत क्षत्रियोंको स्वर्गमें इन्द्रका स्थान प्राप्त होता है। सहैव अपने धर्ममें

English

(Having said so) the devotee shall place the three threads (best, middling and the smallest) in order. "This is the pure refulgence of Viu that destroys all sins.

अध्याय ४३

श्लोक 35

धर्मकामार्थसिद्ध्यर्थं स्वकण्ठे धारयाम्यहम् ।वनमालां समभ्यर्च्य स्वेन मन्त्रेण दापयेत्

dharmakāmārthasiddhyarthaṃ svakaṇṭhe dhārayāmyaham / vanamālāṃ samabhyarcya svena mantreṇa dāpayet

हिन्दी अर्थ

वर्ण एवं आश्रमधर्मोका निरूपण

English

In order to acquire virtue, love and wealth I wear this round my neck.**

अध्याय ४३

श्लोक 36

नैवेद्यं विविधं दत्त्वा कुसुमादेर्बलिं हरेत् ।अग्निं संतर्प्य तत्रापि द्वादशाङ्गुलमानतः

naivedyaṃ vividhaṃ dattvā kusumāderbaliṃ haret / agniṃ saṃtarpya tatrāpi dvādaśāṅgulamānataḥ

हिन्दी अर्थ

ऊर्ध्वरेतस् ब्रह्मनिष्ठ अट्टासी सहस्त्र ऋषियोंने तपस्याके द्वारा जिस स्थानको प्राप्त किया था, वही स्थान गुरुकुलमें निवास करनेवाले ब्रह्मचारीको प्राप्त होता है। जो स्थान मरीचि, अत्रि आदि

English

After making various kinds of food-offerings, let him make oblations and offerings of flowers.

अध्याय ४३

श्लोक 37

अष्टोत्तरशतेनैव दद्यादेकपवित्रकम् ।आदौ दत्त्वार्घ्यमादित्ये तत्र चैकं पवित्रकम्

aṣṭottaraśatenaiva dadyādekapavitrakam / ādau dattvārghyamāditye tatra caikaṃ pavitrakam

हिन्दी अर्थ

सप्तर्षियोंको प्राप्त है, वह स्थान वानप्रस्थाश्रमी प्राप्त करते हैं। संयमित चित्तवाले, ऊर्ध्वरेतस् संन्यासियोंको वह आनन्दरूप परब्रह्मपद प्राप्त होता है, जहाँसे पुनः आगमनकी सम्भावना नहीं

English

In a sacrificial pit twelve aAgulat in length let him worship fire and offer a Pavitra one hundred and eight ailgulas long. Let him first offer Argkya to the Sun and then a Pavitra.

अध्याय ४३

श्लोक 38

विष्वक्सेनं ततः प्रार्च्य सुरुमर्घ्यादिभिर्हर ।देवस्याग्रे पठेन्मन्त्रं कृताञ्जलिपुटः स्थितः

viṣvaksenaṃ tataḥ prārcya surumarghyādibhirhara / devasyāgre paṭhenmantraṃ kṛtāñjalipuṭaḥ sthitaḥ

हिन्दी अर्थ

होती। यह परब्रह्मपद व्योम नामके अक्षरतत्त्वके रूपमें, योगियोंके अमृतस्थानके रूपमें एवं ईश्वरसम्बन्धी परम आनन्दके रूपमें प्रसिद्ध है । इस स्थानको प्राप्त करनेवाला मुक्त आत्मा पुनः संसारमें

English

Then O ffarat let him wonhip Vifvaksena and the preceptor with Argkya etc. Then let him recite this mantra in front of the deity, standing with the joined palms. O Surefvara, whether I know it completely or I am ignorant, I have completed the worship. Due to thy grace let it be fulfilled.

अध्याय ४३

श्लोक 39

ज्ञानतो ऽज्ञानतो वापि पूजनादि कृतं मया ।तत्सर्वं पूर्णमेवास्तु त्वत्प्रसादात्सुरेश्वर

jñānato 'jñānato vāpi pūjanādi kṛtaṃ mayā / tatsarvaṃ pūrṇamevāstu tvatprasādātsureśvara

हिन्दी अर्थ

नहीं आता है। अभी जिस मुक्तात्माकी चर्चा की गयी है, उसको प्राप्त होनेवाली मुक्ति अष्टाङ्ग- मार्गका सम्यक्-ज्ञान रखनेसे प्राप्त होती है। अत: मैं संक्षेपमें उसे भी कह रहा हूँ। आप सुनें।

English

(As if it was) with Jewels, corals and garlands of Mand&ra flowers, O Garu<iadwajaf let this Sdrhvatsari (Annual) worship be dedicated uiito thee.

अध्याय ४३

श्लोक 40

मणिविद्रुममालभिर्मन्दारकुसुमादिभिः ।इयं सांवत्सरी पूजा तवास्तु गरुडध्वज

maṇividrumamālabhirmandārakusumādibhiḥ / iyaṃ sāṃvatsarī pūjā tavāstu garuḍadhvaja

हिन्दी अर्थ

अहिंसा, सत्य, अस्तेय, ब्रह्मचर्य तथा अपरिग्रह— ये पाँच यम हैं। प्राणीकी हिंसा न करना अहिंसा है। प्राणियोंके हितमें बोलना सत्य है। दूसरेकी वस्तु अपहरण न करना अस्तेय है। अमैथुनका पालन करना

English

Just as thou wearest the VanamalA and Kaustubha always on thy chest, so also be pleased to wear this Paviira — the garland of threads too. After worshipping and reciting the prayer thus, let him feed the brahmins and give them DakrdA and send them off in the evening.

अध्याय ४३

श्लोक 41

वनमाला यथा देव कौस्तुभं सततं हृदि ।तद्वत्पवित्रं तन्तूनां मालां त्वं हृदये धर

vanamālā yathā deva kaustubhaṃ satataṃ hṛdi / tadvatpavitraṃ tantūnāṃ mālāṃ tvaṃ hṛdaye dhara

हिन्दी अर्थ

ब्रह्मचर्य है और सब कुछ त्याग देना अपरिग्रह है।

English

The next day he shall say thus:— Paoitraka, after finishmg the Sdrhvatsari PUjd thou art discharged. Be pleased to go now to the world of Viou.'*

अध्याय ४३

श्लोक 42

एवं प्रार्थ्य द्विजान् भोज्य दत्त्वा तेभ्यश्च दक्षिणाम् ।विसर्जयेत्तु तेनैव सायाह्ने त्वपरे ऽहनि

evaṃ prārthya dvijān bhojya dattvā tebhyaśca dakṣiṇām / visarjayettu tenaiva sāyāhne tvapare 'hani

हिन्दी अर्थ

ये पाँच नियम हैं। बाह्य और आभ्यन्तर रूपसे

English

Lord of the deities. Perhaps calotropU gigantea or C. pro c cr a KA*,

अध्याय ४३

श्लोक 43

सांवत्सरीमिमां पूजां सम्पाद्य विधिवन्मया ।व्रजेः पवित्रकेदानीं विष्णुलेकं विसर्जितः

sāṃvatsarīmimāṃ pūjāṃ sampādya vidhivanmayā / vrajeḥ pavitrakedānīṃ viṣṇulekaṃ visarjitaḥ

हिन्दी अर्थ

अनुरक्त रहनेवाले वैश्य अन्तमें मरुद् देवके शौचके दो भेद हैं। इसी प्रकार संतोषको तुष्टि,

English

(Vifou) in whose baonef is the image of Garuda.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Garuda Purana — Chapter 43
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.