Garuda Purana· Garuḍa Purāṇa
45
अध्याय 45 / 317

Book 1 - Adhyaya 45

34 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ34 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ४५

श्लोक 1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे ब्रह्ममूर्तिध्याननिरूपणं नाम चतुश्चत्वारिंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ४५ हरिरुवाच ।प्रसंगात्कथयिष्यामि शालग्रामस्य लक्षणम् ।शालग्रामशिलास्पर्शात्कोटिजन्माघनाशनम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe brahmamūrtidhyānanirūpaṇaṃ nāma catuścatvāriṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 45 hariruvāca / prasaṃgātkathayiṣyāmi śālagrāmasya lakṣaṇam / śālagrāmaśilāsparśātkoṭijanmāghanāśanam

हिन्दी अर्थ

आदि अवस्थाओंसे मुक्त जो ब्रह्मका तेजः:स्वरूप है, मैं वही हूँ। नित्य शुद्ध, बुद्ध, मुक्त, सत्य, आनन्दस्वरूप, अद्वय कहा जानेवाला जो वह आदित्य पुरुष है, वही मैं पूर्ण पुरुष हूँ ।' इस प्रकार

English

Relevent to the context I shall explain the characteris¬ tics of idlapliana stone a touch of tvhich destroys the sins of a crore of births.

अध्याय ४५

श्लोक 2

शखचक्रगदापद्मी (हस्तः) (केशवाख्यो) गदाधरः ।सब्जकौमादकीचक्रशङ्खी (नारायणो) विभुः

śakhacakragadāpadmī (hastaḥ) (keśavākhyo) gadādharaḥ / sabjakaumādakīcakraśaṅkhī (nārāyaṇo) vibhuḥ

हिन्दी अर्थ

ब्रह्मका ध्यान करता हुआ ब्राह्मण भवबन्धनसे

English

Gadddkara (Vipu) bearing SaAkkCf Cakra, Gadd and Padnia is called KeSasia. (In this and those that follow the order of the weapons shall be preserved for the success of medita¬ tion]. The supreme lord holding Abja (Padma), Kaumodafd (gadi) Cakra and SaAkka

अध्याय ४५

श्लोक 3

सचक्रशङ्खाब्जगदो (माधवः) श्रीगदाधरः ।गदब्जशङ्खचक्री वा (गोविन्दो)ऽर्च्यो गदाधरः

sacakraśaṅkhābjagado (mādhavaḥ) śrīgadādharaḥ / gadabjaśaṅkhacakrī vā (govindo)'rcyo gadādharaḥ

हिन्दी अर्थ

संध्योपासन, तर्पण, देवाराधन आदि नित्य कर्मो तथा आशौचका

English

Obeisance unto Sridharanrti bearing Cakra, Abja, SaAkha and Gadd. Obeisance yxntoHrfikcia bearing Gaddmd SaAkha and Cakra.

अध्याय ४५

श्लोक 4

पद्मशङ्खारिगादिने (विष्णुरूपाय) ते नमः ।सशङ्खाब्जगदाचक्र (मधुसूदनमूर्तये)

padmaśaṅkhārigādine (viṣṇurūpāya) te namaḥ / saśaṅkhābjagadācakra (madhusūdanamūrtaye)

हिन्दी अर्थ

ब्रह्माजीने कहा--जो मनुष्य प्रतिदिन स्नान करनेसे पापकर्म करनेवाले मनुष्य भी पवित्र शास्त्रविहित क्रियाओंको करता है, उसको दिव्य हो जाते हैं। इसलिये यत्रपूर्वक प्रातःकाल स्नान ज्ञानकी प्राप्ति होती है । अत: ब्राह्म-मुहूर्त्तमें उठकर करना चाहिए। प्रातःकालके स्नानकी लोगोंने प्रशंसा मनुष्यको धर्म और अर्थका चिन्तन करना चाहिए। की है, क्योंकि यह स्नान लौकिक और पारलौकिक

English

Obeisance unto thee in the form of PadmaniUshefi bearing Abja, Cakra, Gadd and SaAkha. O Ddmodara, obei¬ sance, obeisance unto thee bearing SaAkhii, Cakra, Gadd and Padma.

अध्याय ४५

श्लोक 5

नमो गदारिशङ्खाब्जयुक्त(त्रैविक्रमाय) च ।सारिकौमोदकीपद्मशङ्ख(वामनमूर्तये)

namo gadāriśaṅkhābjayukta(traivikramāya) ca / sārikaumodakīpadmaśaṅkha(vāmanamūrtaye)

हिन्दी अर्थ

उषःकाल होनेपर विद्वान् व्यक्ति सर्वप्रथम फलोंको प्रदान करनेमें समर्थ होता है । अपने हृदयकमलमें विराजमान आनन्दघन, अजर, रात्रिमें सुखपूर्वक सोये हुए व्यक्तिके मुखसे अमर, सनातन पुरुष भगवान् हरिका ध्यान करे। निरन्तर लार आदि अपवित्र मल गिरते रहते हैं। तदनन्तर यथाविधि शौचादि आवश्यक क्रियाओंसे (अतः सम्पूर्ण शरीर अपवित्र हो जाता है।)

English

Name of Viisu* Utcrally mcanioe'from wbo navel comes out a lotus*.

अध्याय ४५

श्लोक 6

चक्राब्जशङ्खगादिने नमः (श्रीधरमूर्तये) ।(हृषीकेशाया)ऽब्जगदाशङ्खिने चक्रिणे नमः

cakrābjaśaṅkhagādine namaḥ (śrīdharamūrtaye) / (hṛṣīkeśāyā)'bjagadāśaṅkhine cakriṇe namaḥ

हिन्दी अर्थ

निवृत्त होकर पवित्र नदियोंमें स्नान करे । प्रातःकाल इसलिये प्रथमतः स्नान करके ही संध्या-वन्दनादिके प्रणवके जपकी प्रक्रियामें "मात्रा =प्रणवके जपकी प्रक्रियामें “मात्रा का विशेष महत्त्व है। उस मात्राके अनुसार बारह बार प्रणव -जपके साथ सम्पन्न

English

Name of Viiau. mote property of Krsoa because bis Ibfter mother tried to be him up wish a rope (dAmflt) round hss bdly (udm). (CDHMp* 00*}

अध्याय ४५

श्लोक 7

साब्जचक्रगदाशङ्ख(पद्मनाभस्वरूपिणे) ।शङ्खचक्रगदापद्मिन् (दामोदर) मनोनमः

sābjacakragadāśaṅkha(padmanābhasvarūpiṇe) / śaṅkhacakragadāpadmin (dāmodara) manonamaḥ

हिन्दी अर्थ

प्राणायामको 'द्वादशमात्रिक', चौबीस बार प्रणव-जपके साथ सम्पन्न प्राणायामको ' चतुर्विशतिमात्रिक' और छत्तीस बार प्रणव- जपके साथ सम्पन्न प्राणायामको “पट्त्रिंशन्मात्रिक' कहा जाता है। यहाँ प्रणवके स्थानपर बीजमन्त्र भी दिया जा सकता है।

English

Obeisance to Pradyurrmciftril bearing SaAkha Gadd Abja and Cakra. Obeisance unto Aniruddha bearing aAkha Abja and Cckra

अध्याय ४५

श्लोक 8

सारिशङ्खगदाब्जाय (वासुदेवाय) वै नमः ।शङ्खाब्जचक्रगादिने नमः (सङ्कर्षणाय) च

sāriśaṅkhagadābjāya (vāsudevāya) vai namaḥ / śaṅkhābjacakragādine namaḥ (saṅkarṣaṇāya) ca

हिन्दी अर्थ

संध्योपासन, तर्पण, देवाराधन आदि नित्य कर्मा तथा आशौचका निरूपण

English

Obeisance to Puruottamamikti bearing Abjd, SaiUckot Gcdd and Cakra, Obeisance unto thee in the form of Adhok bearing Gadd SaAkka, Cakra and Padw»

अध्याय ४५

श्लोक 9

सुशङ्खसुगदाब्जारिधृते (प्रद्युम्नमूर्तये) ।नमो(ऽनिरुद्धाय) गदाशङ्खाब्जारीविधारिणे

suśaṅkhasugadābjāridhṛte (pradyumnamūrtaye) / namo('niruddhāya) gadāśaṅkhābjārīvidhāriṇe

हिन्दी अर्थ

धार्मिक कृत्य करने चाहिए (बिना प्रातःकाल स्नान- त्याग करना चाहिए।

English

Obeisance unto bearing Cakra, Abja, Gadd

अध्याय ४५

श्लोक 10

साब्जशङ्खगदाचक्र(पुरुषोत्तममूर्तये) ।नमो(ऽधोक्षजरूपाय) गदाशङ्खारिपद्मिने

sābjaśaṅkhagadācakra(puruṣottamamūrtaye) / namo('dhokṣajarūpāya) gadāśaṅkhāripadmine

हिन्दी अर्थ

कृत्य किये संध्या-वन्दनादि करना उचित नहीं है) ।

English

The stone white in colour that has two

अध्याय ४५

श्लोक 11

(नृसिंहमूर्तये) पद्मगदाशङ्खारिधारिणे ।पद्मारिशङ्खगदिने नमो ऽ(स्त्वच्युतमूर्तये)

(nṛsiṃhamūrtaye) padmagadāśaṅkhāridhāriṇe / padmāriśaṅkhagadine namo '(stvacyutamūrtaye)

हिन्दी अर्थ

तदनन्तर स्नान करके देवताओं, ऋषियों और

English

The stone red in colour, having the mark of a lotus in front, with two clearly defined ring-like marks is called SaAkarfana. If it is yellow in colou with ringlike marks not clearly defined it is called Pradrmia.

अध्याय ४५

श्लोक 12

सशङ्कचक्राब्जगदं (जनार्दन) मिहानये ।(उपेन्द्रः) सगदः सारिः पद्मशङ्खिन्नमोनमः

saśaṅkacakrābjagadaṃ (janārdana) mihānaye / (upendraḥ) sagadaḥ sāriḥ padmaśaṅkhinnamonamaḥ

हिन्दी अर्थ

प्रात:स्नान करनेसे अलक्ष्मी, कालकर्णी अर्थात् पितृगणोंका विधिवत् तर्पण करना चाहिए यहाँ

English

Nmmeof ViiiYU.

अध्याय ४५

श्लोक 13

सुचक्राब्जगदाशङ्खयुक्ताय (हरिमूर्तये) ।सगदाब्जारिशङ्खाय नमः (श्रीकृष्णमूर्तये)

sucakrābjagadāśaṅkhayuktāya (harimūrtaye) / sagadābjāriśaṅkhāya namaḥ (śrīkṛṣṇamūrtaye)

हिन्दी अर्थ

विघ्न डालनेवाली अनिष्टकारी शक्तियाँ, दुःस्वप्न एवं दुर्विचारसे होनेवाले चिन्तनके पाप धुल जाते हैं, इसमें संशय नहीं। यह स्मरणीय है कि बिना स्नानके किये गये कार्य प्रशस्त नहीं होते। अतएव

English

Uiifsll«a; a name of Vi99U or Knos. It bsi been varioudy interpreted as lignifying '*be who docs not perish with crested tbiQgi* in the Mahftbh&rsu ai **he vdio is not diitinct from final emancipation**, and in the Sfcanda Purioa as **he who never declines (or varies) from his pn per nature**. It can al y? mean onc who is firm, one who does not yid to passions. (CDHM ; SSED ).

अध्याय ४५

श्लोक 14

शालग्रामशिलाद्वारगतलग्नद्विचक्रधृक् ।शुक्लाभो(वासुदेवाख्यः) सो ऽव्याद्वः श्रीगदाधरः

śālagrāmaśilādvāragatalagnadvicakradhṛk / śuklābho(vāsudevākhyaḥ) so 'vyādvaḥ śrīgadādharaḥ

हिन्दी अर्थ

होम और जपादिके कार्योमें विशेषरूपसे सबसे पहले विधिवत् स्नान करना चाहिए।

English

The adored of manynd; A name of Krtoa or Vifoti; but other derivations are offered, as * extirpator of the wicked, by 3ahkaricirya« (CDHMp, 133).

अध्याय ४५

श्लोक 15

लग्नद्विचक्रो रक्ताभः पूर्वभागस्तुपुष्कलः ।संकर्षणो ऽथ(प्रद्युम्नः) सूक्ष्मचक्रस्तु पीतकः

lagnadvicakro raktābhaḥ pūrvabhāgastupuṣkalaḥ / saṃkarṣaṇo 'tha(pradyumnaḥ) sūkṣmacakrastu pītakaḥ

हिन्दी अर्थ

स्नान करनेका विधान है। आर्द्र वस्त्रसे भी शरीरको पोंछा जा सकता है । इसको कायिक स्नान कहते हैं।

English

NameofVifou as the younger brother of lodra in his fifth or dwarf incanution. {SSED plU.)

अध्याय ४५

श्लोक 16

स दीर्घः सशिरश्छिद्रो यो(ऽनिरुद्धस्तु) वर्तुलः ।नीलो द्वारि त्रिरेखश्च अथ (नारायणो)ऽसितः

sa dīrghaḥ saśiraśchidro yo('niruddhastu) vartulaḥ / nīlo dvāri trirekhaśca atha (nārāyaṇo)'sitaḥ

हिन्दी अर्थ

यौगिक-ये छः प्रकारके स्नान हैं, यथाधिकार मनुष्यको स्नान करना चाहिए मन्त्रोंसहित कुशके द्वारा जल-विन्दुओंसे मार्जन करना ब्राह्म-स्नान है। सिरसे लेकर पैरतक यथाविधान भस्मके द्वारा अङ्गोंका

English

A name of Vriou.

अध्याय ४५

श्लोक 17

मध्ये गादकृती रेखा नाभिचक्रो (क्र) महोन्नतः ।पृथुवक्षा (नृसिंहो) वः कपिलो ऽव्यात्त्रिबिन्दुकः

madhye gādakṛtī rekhā nābhicakro (kra) mahonnataḥ / pṛthuvakṣā (nṛsiṃho) vaḥ kapilo 'vyāttribindukaḥ

हिन्दी अर्थ

लेपन आग्नेय-स्नान है। गोधूलिसे शरीरको पवित्र करना वायव्य-स्नान कहा गया है। यह उत्तम स्नान माना जाता है। धूपके साथ होनेवाली वृष्टिमें किये गये स्नानको दिव्य-स्नान कहते हैं। जलमें अवगाहन करना

English

Or it may have five dots. Only BTokmacdrins (stu« dents) shall worship it. The S&Utirdma with two uneven ring •like marks is called VardhaSaktilihga} May it protect us.

अध्याय ४५

श्लोक 18

अथवा पञ्चबिन्दुस्तत्पूजनं ब्रह्मचारिणः ।(वराहः) शक्तिलिङ्गो ऽव्याद्विषमद्वयचक्रकः

athavā pañcabindustatpūjanaṃ brahmacāriṇaḥ / (varāhaḥ) śaktiliṅgo 'vyādviṣamadvayacakrakaḥ

हिन्दी अर्थ

वारुण-स्नान है। योगद्वारा हरिका चिन्तन यौगिक

English

Let the Sridhara stone marked with five lines, a gar¬ land of forest flowers and club protect us. Vdmana stone is circular and short. Surtlvara stone has a ringlike mark on the lefttide.

अध्याय ४५

श्लोक 19

नीलस्त्रिरेखः स्थूलो ऽथ (कूर्ममूर्तिः स बिन्दुमान् ।(कृष्णः) स वर्तुलावर्तः पातु वो नतपृष्ठकः

nīlastrirekhaḥ sthūlo 'tha (kūrmamūrtiḥ sa bindumān / (kṛṣṇaḥ) sa vartulāvartaḥ pātu vo natapṛṣṭhakaḥ

हिन्दी अर्थ

यथाशास्त्र स्नानका अङ्गभूत आचमन एवं संध्योपासनके अङ्गभूत आचमनका विधान है। संध्योपासनके अङ्गरूपमें ही कुशोदक विन्दुओंसे ' आपो हि ष्ठा०' आदि वारुणमन्त्र एवं यथाविधान सावित्रीमन्त्रके

English

Hayagriva stone has a big aperture, a stout ring- like mark and dark spots. That which has five lines in the form of a goad is Kixustubha stone.

अध्याय ४५

श्लोक 20

(श्रीधरः) पञ्चरेखो ऽव्या (द्वनमाली) गादाङ्कितः ।(वामनो) वर्तुलो ह्रस्वो वा (रा) मचक्रः सुरेश्वरः

(śrīdharaḥ) pañcarekho 'vyā (dvanamālī) gādāṅkitaḥ / (vāmano) vartulo hrasvo vā (rā) macakraḥ sureśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

द्वारा मार्जन करना विहित है। इसी क्रममें अकार और ' भू: भुवः स्वः' इन व्याहतियोंसे युक्त वेदमाता गायत्रीका जप करके अनन्यभावसे भगवान् सूर्यके प्रति जलाञ्जलि समर्पित करे (सूर्यार्घ्य प्रदान करे) ।

English

stone h lustrous like a predous gem. It has a ungle ringlike mark and a lotus. It is dark in colour. The Matsya stone is of great length in the form of a lotus with lines at the aperture* May it protect you.

अध्याय ४५

श्लोक 21

नानावर्णो ऽनेकमूर्तिर्नागभोगी (त्वनन्तकः) ।स्थूलो (दामोदरो) नीलो मध्येवक्रः सुनीलकः

nānāvarṇo 'nekamūrtirnāgabhogī (tvanantakaḥ) / sthūlo (dāmodaro) nīlo madhyevakraḥ sunīlakaḥ

हिन्दी अर्थ

इसी क्रममें पूर्वको ओर अग्रभागवाले कुशोंके आसनपर समाहितचित्तसे बैठकर प्राणायाम करके संध्या-ध्यान करनेका श्रुतिमें विधान है। यह जो संध्या है, वही जगत्की सृष्टि करनेवाली है, मायासे परे है,

English

The indicator the power of the Boar (incarnation of Viofu).

अध्याय ४५

श्लोक 22

संकीर्णद्वारकः सो ऽव्यादथ ब्रह्मा सुलोहितः ।सदीर्घरेखः सुषिर एकचक्राम्बुजः पृथुः

saṃkīrṇadvārakaḥ so 'vyādatha brahmā sulohitaḥ / sadīrgharekhaḥ suṣira ekacakrāmbujaḥ pṛthuḥ

हिन्दी अर्थ

निष्कला, ऐश्वरी, केवला शक्ति तथा तीन तत्त्वोंसे समुद्भूत है। अत: अधिकारी व्यक्ति (प्रातःकाल) रक्तवर्ण, (मध्याहकाल) शुक्लवर्ण एवं (सायंकाल) कृष्णवर्ण गायत्रीका ध्यान करके गायत्रीमन्त्रका जप करे।

English

Rdcn to the Tonoise-incaraation of Visu.

अध्याय ४५

श्लोक 23

पृथुच्छिद्रः स्थूलचक्रः(कृष्णो) (विष्णुश्च) बिल्ववत् ।(हयग्रीवो) ऽङ्कुशाकारः पञ्चरेखः सकौस्तुभः

pṛthucchidraḥ sthūlacakraḥ(kṛṣṇo) (viṣṇuśca) bilvavat / (hayagrīvo) 'ṅkuśākāraḥ pañcarekhaḥ sakaustubhaḥ

हिन्दी अर्थ

द्विजको सहैव पूर्वाभिमुख होकर संध्योपासन करना चाहिए। संध्या-कृत्यसे रहित ब्राह्मण सदा अपवित्र रहता है, वह सभी कार्योके लिये अयोग्य

English

Refers to the Ftsh-incamadon of Viipu.

अध्याय ४५

श्लोक 24

(वैकुण्ठो मणिरत्नाभ एकचक्राम्बुजो ऽसितः ।(मत्स्यो) दीर्घो ऽम्बुजाकारो द्वाररेखश्च पातु वः

(vaikuṇṭho maṇiratnābha ekacakrāmbujo 'sitaḥ / (matsyo) dīrgho 'mbujākāro dvārarekhaśca pātu vaḥ

हिन्दी अर्थ

स्नान है।इसीको मानस-आत्मवेदन (ब्रह्माकार अखण्ड होता है। वह जो भी अन्य कोई कार्य करता है, उसका चित्तवृत्ति) कहते हैं। यह यौगिक स्नान ब्रह्मवादियोंके कुछ भी फल उसे प्राप्त नहीं होता। अनन्यचित्त होकर द्वारा सेवित है, इसे ही आत्मतीर्थ भी कहते हैं। वेदपारङ्गत ब्राह्मणोंने विधिवत् संध्योपासन करके (स्नानके पूर्व) दुग्धधारी वृक्षोंसे उत्पन्न काष्ठ, अपने पूर्वजोंके द्वारा प्राप्त उत्तम गतिको प्राप्त किया है।

English

May Vipu presiding over it protect vis. The Lak;mi ndrAyai class is marked with two features, the Tritdkrama class with three features. The CaturvyUha class is marked with four features: the Vdsudtva class with five.

अध्याय ४५

श्लोक 25

रामचक्रो दक्षरेखः श्यामोवो ऽव्या (त्त्रिविक्रमः) ।शालग्रामे द्वारकायां स्थिताय गदिन नमः

rāmacakro dakṣarekhaḥ śyāmovo 'vyā (ttrivikramaḥ) / śālagrāme dvārakāyāṃ sthitāya gadina namaḥ

हिन्दी अर्थ

मालती, अपामार्ग, बिल्व अथवा करवीर अर्थात् संध्योपासनका त्यागकर जो द्विजोत्तम अन्य किसी कनेरकी दातौन लेकर उत्तर या पूर्व दिशाकी ओर धर्म-कार्यके लिये प्रयत्न करता है, उसे दस हजार पवित्र स्थानमें बैठकर दाँतोंको स्वच्छ करना वर्षोतक नरक भोग करना पड़ता है। अत: सभी प्रकारका चाहिए और उसे धोकर उसका पवित्र स्थानमें प्रयत्न करके संध्योपासन अवश्य करना चाहिए।

English

The Pradyumna class with six and the SaAkarfaja class with seven. Tlie Puruttama class is marked with eight features the avatyUha class with nine.

अध्याय ४५

श्लोक 26

एकद्वारश्चतुश्चक्रो वनमालाविभूषितः ।स्वर्णरेखासमायुक्तो गोष्पदेन विराजितः

ekadvāraścatuścakro vanamālāvibhūṣitaḥ / svarṇarekhāsamāyukto goṣpadena virājitaḥ

हिन्दी अर्थ

प्राङ्मुखः सततं विप्र: संध्योपासनमाचरेत्। संध्याहीनोऽशुचिर्नित्यमनर्हः सर्वकर्मसु॥

English

The DdidnaUr class b marked with ten features and Animddka with eleven. May it protect tis. The Do&daidtmiP class is marked with twelve features and the Ananta class with more features.

अध्याय ४५

श्लोक 27

कदम्बकुसुमाकारो (लक्ष्मीनारायणो)ऽवतु ।एकेन लक्षितो योव्याद्रदाधारी (सुदर्शनः)

kadambakusumākāro (lakṣmīnārāyaṇo)'vatu / ekena lakṣito yovyādradādhārī (sudarśanaḥ)

हिन्दी अर्थ

उपास्य विधिवत्संध्यां प्राप्ताः पूर्वपरां गतिम्। योऽन्यत्र कुरुते यत्नं धर्मकार्ये द्विजोत्तमः ॥ विहाय संध्याप्रणतिं स याति नरकायुतम्। तस्मात् सर्वप्रयत्नेन संध्योपासनमाचरेत्॥

English

He who reads thb prayer consbting of ViO's forms shall go to Heaven. Brakmd is ibur*headed. It (the image) has a staff and two waterpots.

अध्याय ४५

श्लोक 28

(लक्ष्मीनारायणो) द्वाभ्यान्त्रिभिर्मूर्ति(स्त्रिविक्रमः) ।चतुर्भिश्च (चतुर्व्यूहो) (वासुदेवश्च) पञ्चभिः

(lakṣmīnārāyaṇo) dvābhyāntribhirmūrti(strivikramaḥ) / caturbhiśca (caturvyūho) (vāsudevaśca) pañcabhiḥ

हिन्दी अर्थ

उपासितो भवेत्तेन देवो योगतनुः पर: (५०। २१-२५)

English

That of Mahttvarcfi has five faces> ten hands and the emblem of a bull. It has suitable weapons and the attendants CiJuH, Caniikd, sarasoati

अध्याय ४५

श्लोक 29

(प्रद्युम्नः) षडूभिरेव स्यात् (संकर्षण) इतस्ततः ।(पुरुषोत्तमो)ऽष्टभिः स्या(न्नवव्यूहो) नवाङ्कितः

(pradyumnaḥ) ṣaḍūbhireva syāt (saṃkarṣaṇa) itastataḥ / (puruṣottamo)'ṣṭabhiḥ syā(nnavavyūho) navāṅkitaḥ

हिन्दी अर्थ

उस संध्योपासनकर्मसे योगमूर्ति परमात्मा भगवान् नारायण पूजित हो जाते हैं। अत: अधिकारीको चाहिए कि वह पवित्र होकर पूर्वाभिमुख बैठ करके नित्य संयत-भावसे एक सहस्त्र या एक सौ

English

And The idol of the Sun has a lotus in

अध्याय ४५

श्लोक 30

(दशावतारो) दशभिरनिरुद्धो ऽवतादथ ।(द्वादशात्मा) द्वादशबिरत ऊर्ध्व(मनन्तकः)

(daśāvatāro) daśabhiraniruddho 'vatādatha / (dvādaśātmā) dvādaśabirata ūrdhva(manantakaḥ)

हिन्दी अर्थ

अथवा दस बार गायत्रीका जप (अवश्य) करे। गायत्रीका एक सहस्र जप उत्तम, एक सौ जप मध्यम तथा दस बार किया गया जप कनिष्ठ जप

English

These images of the different characteristic features shall be duly worshipped and installed in mansions after duly consecrating the plot of land. Then the owner of that building shall obtain Virtue* Wealth, fulfilment of desires, emancipation and other benefits.

अध्याय ४५

श्लोक 31

विष्णोर्मूर्तिमयं स्तोत्रं यः पठेत्स दिवं व्रजेत् ।(ब्रह्मा) चतुर्मुखो दण्डी कमण्डलुयुगान्वितः

viṣṇormūrtimayaṃ stotraṃ yaḥ paṭhetsa divaṃ vrajet / (brahmā) caturmukho daṇḍī kamaṇḍaluyugānvitaḥ

हिन्दी अर्थ

एकाग्रचित्त होकर उदय होते हुए भगवान् भास्करका उपस्थान करे। ऋग्वेद, यजुर्वेद तथा सामवेदमें आये हुए विविध सौर मन्त्रोंसे देवाधिदेव महायोगेश्वर भगवान् दिवाकरका उपस्थान करके

English

It rcfen to the worship of Visiiiu in foui>fold forms of Vasudeva, SaAkarfana, Pradyumna aod Aniniddha.

अध्याय ४५

श्लोक 32

(महेश्वरः) प्रञ्चवक्रो दशबाहुर्वृषध्वजः ।यथायुधस्तथा गौरी चण्डिका च सरस्वती

(maheśvaraḥ) prañcavakro daśabāhurvṛṣadhvajaḥ / yathāyudhastathā gaurī caṇḍikā ca sarasvatī

हिन्दी अर्थ

पृथिवीपर मस्तक टेककर इस मन्त्रसे प्रणाम करे-- ३ खखोल्काय शान्ताय कारणत्रयहेतवे ॥

English

For ten incamaticns of Vi|nu see , fi*.

अध्याय ४५

श्लोक 33

महालक्ष्मीर्मातरश्च पद्महस्तो (दिवाकरः) ।गजास्यश्च गणः स्कन्दः षण्मुखोनेकधा गुणाः

mahālakṣmīrmātaraśca padmahasto (divākaraḥ) / gajāsyaśca gaṇaḥ skandaḥ ṣaṇmukhonekadhā guṇāḥ

हिन्दी अर्थ

त्वमेव ब्रह्म परममापो ज्योती रसोऽमृतम्॥ भूर्भुवः स्वस्त्वमोङ्कारः सर्वो रुद्रः सनातनः।

English

Twelve forms of Vbnu, to be worthippd in each month ol the

अध्याय ४५

श्लोक 34

एते ऽर्चिताः स्थापिताश्च प्रासादे वास्तुपूजिते ।धर्मार्थकाममोक्षाद्याः प्राप्यन्ते पुरुषेण च

ete 'rcitāḥ sthāpitāśca prāsāde vāstupūjite / dharmārthakāmamokṣādyāḥ prāpyante puruṣeṇa ca

हिन्दी अर्थ

शान्तस्वरूप भगवान् भास्कर आप सृष्टि, स्थिति और संहार-इन तीनों कारणोंके कारण हैं, आप ज्ञानस्वरूप हैं। मैं आपको आत्मनिवेदन करता हुँ आप ही परब्रह्म हैं, आप ही ज्योतिःस्वरूप, अप्-स्वरूप,

English

'Gaoefa.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Garuda Purana — Chapter 45
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.