Garuda Purana· Garuḍa Purāṇa
47
अध्याय 47 / 317

Book 1 - Adhyaya 47

47 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ47 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ४७

श्लोक 1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे वास्तुमानलक्षणं नाम षट्चत्वारिंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ४७ सूत उवाच ।प्रासादानां लक्षणं च वक्ष्ये शौनक तच्छृणु ।चतुः षष्टिपदं कृत्वा दिग्विदिक्षूपलक्षितम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe vāstumānalakṣaṇaṃ nāma ṣaṭcatvāriṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 47 sūta uvāca / prāsādānāṃ lakṣaṇaṃ ca vakṣye śaunaka tacchṛṇu / catuḥ ṣaṣṭipadaṃ kṛtvā digvidikṣūpalakṣitam

हिन्दी अर्थ

वैदिक कर्म पुण्यप्रद नहीं होता है। अतएव समस्त कार्योके आदि, मध्य और अन्तमें हृदयसे भगवान् हरिका ध्यान करना चाहिए। “३ तद्विष्णोरिति०' मन्त्र तथा पुरुषसूक्तके

English

The (calf), i.c. the height of the plinth, shall be

अध्याय ४७

श्लोक 2

चतुष्कोणं चतुर्भिश्च द्वाराणि सूर्यसंख्यया ।चत्वारिंशाष्टबिश्चैव भित्तीनां कल्पना भवेत्

catuṣkoṇaṃ caturbhiśca dvārāṇi sūryasaṃkhyayā / catvāriṃśāṣṭabiścaiva bhittīnāṃ kalpanā bhavet

हिन्दी अर्थ

भूतयज्ञ, पितृयज्ञ, मानुषयज्ञ और ब्रह्मयज्ञ नामक पञ्चयज्ञोंको करे । तर्पणसे पूर्व ब्रह्मयज्ञ कैसे हो सकता है? अतः मानुषयज्ञ करके स्वाध्याय (ब्रह्मयज्ञ) करना चाहिए ।

English

The depressions on either side shall measure a third or a fifth of the chord of the inner vault, rising upto the half of the entire height of the pinnacle.

अध्याय ४७

श्लोक 3

ऊर्ध्वक्षेत्रसमा जङ्घा जङ्घार्धद्विगुणं भवेत् ।गर्भविस्तारविस्तीर्णः शुकाङ्घ्रिश्च विधीयते

ūrdhvakṣetrasamā jaṅghā jaṅghārdhadviguṇaṃ bhavet / garbhavistāravistīrṇaḥ śukāṅghriśca vidhīyate

हिन्दी अर्थ

वैश्वदेव ही देवयज्ञ है। काक आदि प्राणियोंके लिये जो बलि प्रदान की जाती है, वह भूतयज्ञ है। है द्विजोत्तम! चाण्डाल एवं पतित आदिको घरके बाहर अन्न देना चाहिए और कुत्ता आदि

English

The whole height of the pinnacle shall be divided in¬ to four parts. The super-structure is over the third part and the ornamental figure edging the entire height shall be on the fourth pati.

अध्याय ४७

श्लोक 4

तत्त्रिभागेन कर्तव्यः पञ्चभागेन वा पुनः ।निर्गमस्तु शुकाङ्घ्रेश्च उच्छ्रायः शिखरार्धगः

tattribhāgena kartavyaḥ pañcabhāgena vā punaḥ / nirgamastu śukāṅghreśca ucchrāyaḥ śikharārdhagaḥ

हिन्दी अर्थ

पशुओं तथा पक्षियोंको घरके बाहर भूमिपर अन्न देना चाहिए । पितरोंके उद्देश्यसे प्रतिदिन एक ब्राह्मणको भोजन कराये। पितरोंके निमित्त जो नित्य श्राद्ध किया जाता है, उसीको पितृयज्ञ

English

Ficui religiou. {CVDB, )

अध्याय ४७

श्लोक 5

चतुर्धा शिखरं कृत्वा त्रिभागे वेदिबन्धनम् ।चतुर्थे पुनरस्यैव कण्ठमामूलसाधनम्

caturdhā śikharaṃ kṛtvā tribhāge vedibandhanam / caturthe punarasyaiva kaṇṭhamāmūlasādhanam

हिन्दी अर्थ

कहते हैं। यह उत्तम गति प्रदान करनेवाला है।

English

Ficus Lftcor. (GIDB, )

अध्याय ४७

श्लोक 6

अथ वापि समं वास्तुं कृत्वा षोडशभागिकम् ।तस्य मध्ये चतुर्भागमादौ गर्भं तु कारयेत्

atha vāpi samaṃ vāstuṃ kṛtvā ṣoḍaśabhāgikam / tasya madhye caturbhāgamādau garbhaṃ tu kārayet

हिन्दी अर्थ

अथवा समाहितचित्त होकर यथाशक्ति कुछ कच्चा अन्न निकालकर वैदिक तत्त्ववेत्ता विद्वान् ब्राह्मणको प्रदान करे। प्रतिदिन अतिथि-सत्कार करना चाहिए। घरपर आये हुए शान्तस्वभाव

English

Fieui bengaleruis. (GVDB, )

अध्याय ४७

श्लोक 7

चतुर्भागेन भित्तीनामुच्छ्रायः स्यात्प्रमाणतः

caturbhāgena bhittīnāmucchrāyaḥ syātpramāṇataḥ

हिन्दी अर्थ

द्विज (ब्रा्मण)-को मन और वचनसे स्वागतपूर्वक नमस्कार करे तथा उनका अर्चन करे।

English

Ficus racemoia. (GVDB, t«}

अध्याय ४७

श्लोक 8

द्विगुणः शिखरोच्छ्रायो भित्त्युच्छायाच्च मानतः ।शिखरार्धस्य चैर्धेन विधेयास्तु प्रदक्षिणाः

dviguṇaḥ śikharocchrāyo bhittyucchāyācca mānataḥ / śikharārdhasya cairdhena vidheyāstu pradakṣiṇāḥ

हिन्दी अर्थ

एक ग्रास परिमाणमात्र अन्नको 'भिक्षा' कहा गया है। उसका जो चार गुना अन्न है उसको 'पुष्कल' तथा उस पुष्कलके चार गुना अन्नको “हन्तकार भिक्षा’ कहते हैं।

English

Salroalia malabarica. Bombax ceiba. {GVDBp )

अध्याय ४७

श्लोक 9

चतुर्दिक्षु तथा ज्ञेयो निर्गमस्तुः तथा बुधैः ।पञ्चभागेन संभज्य गर्भमानं विचक्षणः

caturdikṣu tathā jñeyo nirgamastuḥ tathā budhaiḥ / pañcabhāgena saṃbhajya garbhamānaṃ vicakṣaṇaḥ

हिन्दी अर्थ

गोदोहनमात्र कालतक अतिथिके आगमनकी प्रतीक्षा स्वयं करनी चाहिए। आये हुए अभ्यागत (अतिथि)-का सत्कार यथाशक्ति करना चाहिए।

English

O Saunaka, the sanctum sanctorum shall be twice that all round. The wall shall be of the same size and the calf (the height of the plinth) shall be half of it.

अध्याय ४७

श्लोक 10

भागमेकं गृहीत्वा तु निर्गमं क्लपयेत्पुनः ।गर्भसूत्रसमो भागादग्रतो मुखमण्डपः

bhāgamekaṃ gṛhītvā tu nirgamaṃ klapayetpunaḥ / garbhasūtrasamo bhāgādagrato mukhamaṇḍapaḥ

हिन्दी अर्थ

ब्रह्मचारी भिक्षुकको विधिवत् भिक्षा देनी

English

Multiply the total length upto the tip of the hand (of the idol) by four; and one-eighth of the same shall be the width of the door. If one wishes, it shall be twice that also.

अध्याय ४७

श्लोक 11

एतत्सामान्यमुद्दिष्टं प्रासादस्य हि लक्षणम् ।लिङ्गमानमथो वक्ष्ये पीठो लिङ्गसमो भवेत्

etatsāmānyamuddiṣṭaṃ prāsādasya hi lakṣaṇam / liṅgamānamatho vakṣye pīṭho liṅgasamo bhavet

हिन्दी अर्थ

परमतेजके सामने आत्मनिवेदन करे अर्थात् चाहिए। लोभसे रहित होकर याचकोंको अन्न

English

The sanctum sanctorum shall be twice the area of

अध्याय ४७

श्लोक 12

द्विगुणेन भवेद्रर्भः समन्ताच्छौनक ध्रुवम् ।तद्द्विधा च भवेद्भीतिर्जङ्घा तद्विस्तरार्धगा

dviguṇena bhavedrarbhaḥ samantācchaunaka dhruvam / taddvidhā ca bhavedbhītirjaṅghā tadvistarārdhagā

हिन्दी अर्थ

उसके बाद विष्णुमें अनुरक्तचित्त, शान्तस्वभाव वह भक्त 'तद्विष्णोः०' इस मन्त्रसे और ' अप्रेतेसशिराः० ' इस मन्त्रसे अभिमन्त्रित पुष्पासनपर विराजमान हरिकी पुनः पूजा करके देवयज्ञ,

English

Quadrilateral, birth of a son and the bi-octagonal, women and prosperity. The banner shall be fixed, Garbkagrha or sanctxim sanctorum shall be made at the entrance.

अध्याय ४७

श्लोक 13

द्विगुणं शिखरं प्रोक्तं जङ्घायाश्चैव शौनक ।पीठगर्भावरं कर्म तन्मानेन शुकाङ्घ्रिकम्

dviguṇaṃ śikharaṃ proktaṃ jaṅghāyāścaiva śaunaka / pīṭhagarbhāvaraṃ karma tanmānena śukāṅghrikam

हिन्दी अर्थ

प्रदान करे। तत्पश्चात् अपने बन्धुजनोंके साथ मौन होकर अन्नकी निन्दा न करते हुए भोजन करे।

English

Matid<pas equal in number and befitting the quality shall be made. Bhadra shall be made one-fourth of the mapa.

अध्याय ४७

श्लोक 14

निर् गमस्तु समाख्यातः शेषं पूर्ववदेव तु ।लिङ्गमानं स्मृतं ह्येतद्द्वारमानमथोच्यते

nir gamastu samākhyātaḥ śeṣaṃ pūrvavadeva tu / liṅgamānaṃ smṛtaṃ hyetaddvāramānamathocyate

हिन्दी अर्थ

हे द्विजश्रेष्ठ! जो देवयज्ञादि पञ्चयज्ञोंको बिना किये भोजन करते हैं, वे मूढात्मा तिर्यक्-योनि (पक्षियोंकी योनि) -में जाते हैं । यथाशक्ति प्रतिदिन

English

In structure, dimensions and shapes they differ variously. There are many with bases and some with no bases.

अध्याय ४७

श्लोक 15

कराग्रं वेदवत्कृत्वा द्वारं भागाष्टमं भवेत् ।विस्तरेण समाख्यातं द्विगुणंस्वेच्छया भवेत्

karāgraṃ vedavatkṛtvā dvāraṃ bhāgāṣṭamaṃ bhavet / vistareṇa samākhyātaṃ dviguṇaṃsvecchayā bhavet

हिन्दी अर्थ

किये जानेवाले वेदाभ्यासके साथ पञ्चमहायज्ञ एवं

English

Covered htdges shall be made containing fruits and flowers and profusely watered. The devotee shall worship the deities to be installed in the temples. Vdsudeva is the god of all. Persons who build his temples enjoy everything.

अध्याय ४७

श्लोक 16

द्वारवत्पीठमध्ये तु शेषं सुषिरकं भवेत् ।पादिकं शेषिकं भित्तिर्द्वारार्धेन परिग्रहात्

dvāravatpīṭhamadhye tu śeṣaṃ suṣirakaṃ bhavet / pādikaṃ śeṣikaṃ bhittirdvārārdhena parigrahāt

हिन्दी अर्थ

जो मोहवश अथवा आलस्यके कारण बिना देवार्चन किये ही भोजन करता है, उसे नाना प्रकारके कष्टदायक नरकोंमें जाकर सूकरको योनिमें जन्म ग्रहण करना पड़ता है।

English

Covered htdges shall be made containing fruits and flowers and profusely watered. The devotee shall worship the deities to be installed in the temples. Vdsudeva is the god of all. Persons who build his temples enjoy everything.

अध्याय ४७

श्लोक 17

तद्विस्तारसमा जङ्घा सिखरं द्विगुणं भवेत् ।शुकाङ्घ्रिः पूर्ववज्ज्ञेया निर्गमोच्छ्रायकं भवेत्

tadvistārasamā jaṅghā sikharaṃ dviguṇaṃ bhavet / śukāṅghriḥ pūrvavajjñeyā nirgamocchrāyakaṃ bhavet

हिन्दी अर्थ

अब मैं अशौचका सम्यक् प्रकारसे वर्णन करता हूँ। जो अपवित्र है, वह सदा पातकी है। अपवित्र व्यक्तियोंके संसर्गसे अशौच होता है और उनके संसर्गका परित्याग कर देनेसे शरीर पवित्र

English

Covered htdges shall be made containing fruits and flowers and profusely watered. The devotee shall worship the deities to be installed in the temples. Vdsudeva is the god of all. Persons who build his temples enjoy everything.

अध्याय ४७

श्लोक 18

मण्डपे मानमेतत्तु स्वरूपं चापरं वदे ।त्रैवेदं कारयेत्क्षेत्रं यत्र तिष्ठन्ति देवताः

maṇḍape mānametattu svarūpaṃ cāparaṃ vade / traivedaṃ kārayetkṣetraṃ yatra tiṣṭhanti devatāḥ

हिन्दी अर्थ

हो जाता है । है द्विजोत्तम! सभी विद्वान् ब्राह्मण दस दिनांका अशौच मानते हैं। यह अशौच मृत्यु अथवा जन्म दोनोंमें होता है। दाँत निकलनेके पूर्वतक बालकको मृत्यु होनेपर सद्यः स्नान करनेसे

English

Covered htdges shall be made containing fruits and flowers and profusely watered. The devotee shall worship the deities to be installed in the temples. Vdsudeva is the god of all. Persons who build his temples enjoy everything.

अध्याय ४७

श्लोक 19

इत्थं कृतेन मानेन बाह्यभागविनिर्गतम् ।नेमिः पादेन विस्तीर्णा प्रासादस्य समन्ततः

itthaṃ kṛtena mānena bāhyabhāgavinirgatam / nemiḥ pādena vistīrṇā prāsādasya samantataḥ

हिन्दी अर्थ

अशौचको निवृत्ति हो जाती है। उसके बाद चूडा (मुण्डन) -संस्कारपर्यन्त बालककी मृत्यु होनेपर

English

Covered htdges shall be made containing fruits and flowers and profusely watered. The devotee shall worship the deities to be installed in the temples. Vdsudeva is the god of all. Persons who build his temples enjoy everything.

अध्याय ४७

श्लोक 20

गर्भं तु द्विगुणं कुर्यान्नेम्या मानं भवेदिह ।स एव भित्तेरुत्सेधो शिखरो द्विगुणो मतः

garbhaṃ tu dviguṇaṃ kuryānnemyā mānaṃ bhavediha / sa eva bhitterutsedho śikharo dviguṇo mataḥ

हिन्दी अर्थ

दानधर्मका निरूपण एवं विभिन्न देवताओंकी उपासना

English

Covered htdges shall be made containing fruits and flowers and profusely watered. The devotee shall worship the deities to be installed in the temples. Vdsudeva is the god of all. Persons who build his temples enjoy everything.

अध्याय ४७

श्लोक 21

प्रासादानां च वक्ष्यामि मानं योनिं च मानतः ।वैराजः पुष्पकाख्यश्च कैलासो मालिकाह्वयः

prāsādānāṃ ca vakṣyāmi mānaṃ yoniṃ ca mānataḥ / vairājaḥ puṣpakākhyaśca kailāso mālikāhvayaḥ

हिन्दी अर्थ

एक रात्रिका अशौच होता है। उपनयन-संस्कारके पूर्वतक बालककी मृत्यु होनेपर तीन रात्रियोंका अशौच होता है । उपनयन- संस्कारके बाद किसीका मरण होनेपर यथाविधान

English

Covered htdges shall be made containing fruits and flowers and profusely watered. The devotee shall worship the deities to be installed in the temples. Vdsudeva is the god of all. Persons who build his temples enjoy everything.

अध्याय ४७

श्लोक 22

त्रिविष्टपं च पञ्चैते प्रासादाः सर्वयोनयः ।प्रथमश्चतुरश्रो हि द्वितीयस्तु तदायतः

triviṣṭapaṃ ca pañcaite prāsādāḥ sarvayonayaḥ / prathamaścaturaśro hi dvitīyastu tadāyataḥ

हिन्दी अर्थ

दस रात्रिका अशौच ब्राह्मणोंको होता है। क्षत्रिय बारह दिनोंमें, वैश्य पंद्रह दिनोंमें तथा शूद्र एक मासमें शुद्ध होता है। क्योंकि इनको यथाक्रम बारह दिनका, पंद्रह दिनका एवं एक

English

Covered htdges shall be made containing fruits and flowers and profusely watered. The devotee shall worship the deities to be installed in the temples. Vdsudeva is the god of all. Persons who build his temples enjoy everything.

अध्याय ४७

श्लोक 23

वृत्तो वृत्तायतश्चान्यो ऽष्टाश्रश्चेह च पञ्चमः ।एतेभ्य एव सम्भूताः प्रासादाः सुमनोहराः

vṛtto vṛttāyataścānyo 'ṣṭāśraśceha ca pañcamaḥ / etebhya eva sambhūtāḥ prāsādāḥ sumanoharāḥ

हिन्दी अर्थ

मासका अशौच होता है। संन्यासियोंको अशौच नहीं लगता है । गर्भस्राव होनेपर गर्भमासके अनुसार जितने मासका गर्भ हो, उतनी रात्रिका अशौच होता है। (अर्थात् एक मासका गर्भसत्राव होनेपर

English

Covered htdges shall be made containing fruits and flowers and profusely watered. The devotee shall worship the deities to be installed in the temples. Vdsudeva is the god of all. Persons who build his temples enjoy everything.

अध्याय ४७

श्लोक 24

सर्वप्रकृतिभूतेभ्यश्चत्वारिंशत्तथैव च ।मेरुश्च मन्दरश्चैव विमानश्च तथापरः

sarvaprakṛtibhūtebhyaścatvāriṃśattathaiva ca / meruśca mandaraścaiva vimānaśca tathāparaḥ

हिन्दी अर्थ

एक रात्रि, दो मासका गर्भस्राव होनेपर दो रात्रिका अशौच होता है। इसी क्रममें अन्य मासोंकी गणना करके अशौचकी रात्रियोंका निश्चय करना चाहिए ।) (अध्याय ५०)

English

Covered htdges shall be made containing fruits and flowers and profusely watered. The devotee shall worship the deities to be installed in the temples. Vdsudeva is the god of all. Persons who build his temples enjoy everything.

अध्याय ४७

श्लोक 25

भद्रकः सर्वता भद्रो रुचको नन्दनस्तथा ।नन्दिवर्धनसंज्ञश्च श्रीवत्सश्च नवेत्यमी

bhadrakaḥ sarvatā bhadro rucako nandanastathā / nandivardhanasaṃjñaśca śrīvatsaśca navetyamī

हिन्दी अर्थ

दानधर्मका निरूपण एवं विभिन्न देवताओंकी उपासना ब्रह्माजीने कहा--अब मैं सर्वोत्तम दानधर्मके है। यह नित्य, नैमित्तिक, काम्य और विमल--

English

Covered htdges shall be made containing fruits and flowers and profusely watered. The devotee shall worship the deities to be installed in the temples. Vdsudeva is the god of all. Persons who build his temples enjoy everything.

अध्याय ४७

श्लोक 26

चतुरश्राः समुद्भूता वैराजादिति गम्यताम् ।वलभी गृहराजश्च शा लागृहं च मन्दिरम्

caturaśrāḥ samudbhūtā vairājāditi gamyatām / valabhī gṛharājaśca śā lāgṛhaṃ ca mandiram

हिन्दी अर्थ

सत्पात्रमें श्रद्धापूर्वक किये गये अर्थ (भोग्यवस्तु)-का प्रतिपादन (विनियोग) दान कहलाता है--ऐसा दानधर्मवित्-जनोंका कहना है। यह दान इस लोकमें भोग और परलोकमें मोक्ष

English

Covered htdges shall be made containing fruits and flowers and profusely watered. The devotee shall worship the deities to be installed in the temples. Vdsudeva is the god of all. Persons who build his temples enjoy everything.

अध्याय ४७

श्लोक 27

विमानं च तथा ब्रह्ममन्दिरं भवनं तथा ।उत्तम्भं शिबिका वेश्म नवैते पुष्पकोद्भवाः

vimānaṃ ca tathā brahmamandiraṃ bhavanaṃ tathā / uttambhaṃ śibikā veśma navaite puṣpakodbhavāḥ

हिन्दी अर्थ

प्रदान करनेवाला है। मनुष्यको चाहिए कि वह न्यायपूर्वक ही अर्थका उपार्जन करे, क्योंकि न्यायसे उपार्जित अर्थका ही दान-भोग सफल होता है।

English

Covered htdges shall be made containing fruits and flowers and profusely watered. The devotee shall worship the deities to be installed in the temples. Vdsudeva is the god of all. Persons who build his temples enjoy everything.

अध्याय ४७

श्लोक 28

वलयो दुन्दुभिः पद्मो महापद्मस्तथापरः ।मुकुली चास्य उष्णीषी शङ्खश्च कलशस्तथा

valayo dundubhiḥ padmo mahāpadmastathāparaḥ / mukulī cāsya uṣṇīṣī śaṅkhaśca kalaśastathā

हिन्दी अर्थ

ब्राह्मणोंकी वृत्ति (आजीविका) हैं। उनके लिये कुसीद अर्थात् सूदखोरी, कृषिकर्म तथा वाणिज्य अथवा क्षत्रियवृत्ति (युद्धादि कृत्य) त्याज्य है।

English

Covered htdges shall be made containing fruits and flowers and profusely watered. The devotee shall worship the deities to be installed in the temples. Vdsudeva is the god of all. Persons who build his temples enjoy everything.

अध्याय ४७

श्लोक 29

गुवावृक्षस्तथान्यश्च वृत्ताः कैलाससम्भवाः ।गजो ऽथ वृषभो हंसो गरुडः सिंहनामकः

guvāvṛkṣastathānyaśca vṛttāḥ kailāsasambhavāḥ / gajo 'tha vṛṣabho haṃso garuḍaḥ siṃhanāmakaḥ

हिन्दी अर्थ

चार प्रकारका कहा गया है। फलकी अभिलाषा न रखकर प्रत्युपकारकी भावनासे रहित होकर ब्राह्मणको प्रतिदिन जो दान

English

Covered htdges shall be made containing fruits and flowers and profusely watered. The devotee shall worship the deities to be installed in the temples. Vdsudeva is the god of all. Persons who build his temples enjoy everything.

अध्याय ४७

श्लोक 30

भूमुखो भूधरश्चैव श्रीजयः पृथिवीधरः ।वृत्तायताः समुद्भूता नवैते मणिकाह्वयात्

bhūmukho bhūdharaścaiva śrījayaḥ pṛthivīdharaḥ / vṛttāyatāḥ samudbhūtā navaite maṇikāhvayāt

हिन्दी अर्थ

दिया जाता है, वह नित्यदान है। अपने पापोंकी शान्तिके लिये विद्वान् ब्राह्मणोंके हाथोंपर जो धन दिया जाता है, सत्पुरुषोंके द्वारा अनुष्ठित ऐसा दान नैमित्तिक दान है। संतान, विजय, ऐश्वर्य और

English

Covered htdges shall be made containing fruits and flowers and profusely watered. The devotee shall worship the deities to be installed in the temples. Vdsudeva is the god of all. Persons who build his temples enjoy everything.

अध्याय ४७

श्लोक 31

वज्रं चक्रं तथान्यच्च मुष्टिकं वभ्रुसंज्ञितम् ।वक्रः स्वस्तिकखड्गौ च गदा श्रीवृक्ष एव च

vajraṃ cakraṃ tathānyacca muṣṭikaṃ vabhrusaṃjñitam / vakraḥ svastikakhaḍgau ca gadā śrīvṛkṣa eva ca

हिन्दी अर्थ

स्वर्ग-प्राप्तिकी इच्छासे जो दान किया जाता है, उसको धर्मवेत्ता ऋषिगण काम्य दान कहते हैं। ईश्वरको प्रसन्नताको प्राप्त करनेके लिये ब्रह्मवित्- जनोंको सत्तववृत्तिसे युक्त चित्तवाले मनुष्यके

English

Covered htdges shall be made containing fruits and flowers and profusely watered. The devotee shall worship the deities to be installed in the temples. Vdsudeva is the god of all. Persons who build his temples enjoy everything.

अध्याय ४७

श्लोक 32

विजयो नामतः श्वेतस्त्रिविष्टिपसमुद्भवाः ।त्रिकोणं पद्ममर्धेन्दुश्चतुष्कोणं द्विरष्टकम्

vijayo nāmataḥ śvetastriviṣṭipasamudbhavāḥ / trikoṇaṃ padmamardhenduścatuṣkoṇaṃ dviraṣṭakam

हिन्दी अर्थ

द्वारा जो दान दिया जाता है, वह विमल दान

English

Covered htdges shall be made containing fruits and flowers and profusely watered. The devotee shall worship the deities to be installed in the temples. Vdsudeva is the god of all. Persons who build his temples enjoy everything.

अध्याय ४७

श्लोक 33

यत्र तत्र विधातव्यं संस्थानं मण्डपस्य तु ।राज्यं च विभवश्चैवः ह्यायुर्वर्द्वनमेव च

yatra tatra vidhātavyaṃ saṃsthānaṃ maṇḍapasya tu / rājyaṃ ca vibhavaścaivaḥ hyāyurvardvanameva ca

हिन्दी अर्थ

उक्त सद्वृत्तिसे प्राप्त हुआ धन यदि सुयोग्य है। यह दान कल्याणकारी है।

English

Covered htdges shall be made containing fruits and flowers and profusely watered. The devotee shall worship the deities to be installed in the temples. Vdsudeva is the god of all. Persons who build his temples enjoy everything.

अध्याय ४७

श्लोक 34

पुत्रलाभः स्त्रियः पुष्टिस्त्रिकोणादिक्रमाद्भवेत् ।कुर्याद्धजादिकं ख्यातद्वारि गर्भगृहं तथा

putralābhaḥ striyaḥ puṣṭistrikoṇādikramādbhavet / kuryāddhajādikaṃ khyātadvāri garbhagṛhaṃ tathā

हिन्दी अर्थ

पात्रोंको दिया जाता है तो उसीको दान कहा जाता

English

Covered htdges shall be made containing fruits and flowers and profusely watered. The devotee shall worship the deities to be installed in the temples. Vdsudeva is the god of all. Persons who build his temples enjoy everything.

अध्याय ४७

श्लोक 35

मणाडपः समसंख्याभिर्गुणितः सूत्रकस्तथा ।मण्डपस्य चतुर्थांशाद्भद्रः कार्यो विजानता

maṇāḍapaḥ samasaṃkhyābhirguṇitaḥ sūtrakastathā / maṇḍapasya caturthāṃśādbhadraḥ kāryo vijānatā

हिन्दी अर्थ

ईखकी हरी-भरी फसलसे युक्त या यव-

English

Covered htdges shall be made containing fruits and flowers and profusely watered. The devotee shall worship the deities to be installed in the temples. Vdsudeva is the god of all. Persons who build his temples enjoy everything.

अध्याय ४७

श्लोक 36

स्पर्धागवाक्षकोपेतो निर्गवाक्षो ऽथ वा भवेत् ।सार्धभित्तिप्रमाणेन भितिमानेन वा पुनः

spardhāgavākṣakopeto nirgavākṣo 'tha vā bhavet / sārdhabhittipramāṇena bhitimānena vā punaḥ

हिन्दी अर्थ

दान वेदविद् ब्राह्मणोंको जो देता है, उसका पुनर्जन्म नहीं होता। भूमिदानसे श्रेष्ठ दान न हुआ है और न होगा ही।

English

Covered htdges shall be made containing fruits and flowers and profusely watered. The devotee shall worship the deities to be installed in the temples. Vdsudeva is the god of all. Persons who build his temples enjoy everything.

अध्याय ४७

श्लोक 37

भित्तेर्द्वैगुण्यतो वापि कर्तव्या मण्डपाः क्रचित् ।प्रासादे मञ्चरी कार्या चित्रा विषमभूमिका

bhitterdvaiguṇyato vāpi kartavyā maṇḍapāḥ kracit / prāsāde mañcarī kāryā citrā viṣamabhūmikā

हिन्दी अर्थ

ब्राह्मणको विद्या प्रदान करनेसे ब्रह्मलोककी प्राप्ति होती है। जो व्यक्ति प्रतिदिन ब्रह्मचारीको श्रद्धापूर्वक विद्या प्रदान करता है, वह सभी पापोंसे विमुक्त होकर ब्रह्मलोकके परमपदको

English

Covered htdges shall be made containing fruits and flowers and profusely watered. The devotee shall worship the deities to be installed in the temples. Vdsudeva is the god of all. Persons who build his temples enjoy everything.

अध्याय ४७

श्लोक 38

परिमाणविरोधेन रेखावैषम्यभूषिता ।आधारस्तु चतुर्धारश्चतुर्मण्डपशोभितः

parimāṇavirodhena rekhāvaiṣamyabhūṣitā / ādhārastu caturdhāraścaturmaṇḍapaśobhitaḥ

हिन्दी अर्थ

प्राप्त करता है।

English

Covered htdges shall be made containing fruits and flowers and profusely watered. The devotee shall worship the deities to be installed in the temples. Vdsudeva is the god of all. Persons who build his temples enjoy everything.

अध्याय ४७

श्लोक 39

शतशृङ्गसमायुक्तो मेरुः प्रासाद उत्तमः ।मण्डपास्तस्य कर्तव्या भद्रैस्त्रिभिरलङ्कृताः

śataśṛṅgasamāyukto meruḥ prāsāda uttamaḥ / maṇḍapāstasya kartavyā bhadraistribhiralaṅkṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

वैशाखमासकी पूर्णिमा तिथिको उपवास रखकर जो व्यक्ति पाँच या सात ब्राह्मणोंकी विधिवत् पूजा करके उन्हें मधु, तिल और घृतसे संतुष्ट करता है तथा उनको गन्धादिसे भली प्रकार पूजा करके

English

Covered htdges shall be made containing fruits and flowers and profusely watered. The devotee shall worship the deities to be installed in the temples. Vdsudeva is the god of all. Persons who build his temples enjoy everything.

अध्याय ४७

श्लोक 40

घचनाकारमानानां भिन्नाभिन्ना भवन्ति ते ।कियन्तो येषु चाधारा निराधाराश्च केचन

ghacanākāramānānāṃ bhinnābhinnā bhavanti te / kiyanto yeṣu cādhārā nirādhārāśca kecana

हिन्दी अर्थ

उनसे यह कहलवाता है या स्वयं कहता है--

English

Covered htdges shall be made containing fruits and flowers and profusely watered. The devotee shall worship the deities to be installed in the temples. Vdsudeva is the god of all. Persons who build his temples enjoy everything.

अध्याय ४७

श्लोक 41

प्रतिच्छन्दकभेदेन प्रासादाः सम्भवन्ति ते ।अन्योन्यासंकरास्तेषां घटनानामभेदतः

praticchandakabhedena prāsādāḥ sambhavanti te / anyonyāsaṃkarāsteṣāṃ ghaṭanānāmabhedataḥ

हिन्दी अर्थ

प्रीयतां धर्मराजेति यथा मनसि वर्तते॥

English

Covered htdges shall be made containing fruits and flowers and profusely watered. The devotee shall worship the deities to be installed in the temples. Vdsudeva is the god of all. Persons who build his temples enjoy everything.

अध्याय ४७

श्लोक 42

देवतानां विशेषाय प्रासादा बहवः स्मृताः ।प्रासादे नियमो नास्ति देवतानां स्वयम्भुवाम्

devatānāṃ viśeṣāya prāsādā bahavaḥ smṛtāḥ / prāsāde niyamo nāsti devatānāṃ svayambhuvām

हिन्दी अर्थ

(हे धर्मराज! मेरे मनमें जैसा भाव है, उसीके

English

Covered htdges shall be made containing fruits and flowers and profusely watered. The devotee shall worship the deities to be installed in the temples. Vdsudeva is the god of all. Persons who build his temples enjoy everything.

अध्याय ४७

श्लोक 43

तानेव देवतानां च पूर्वमानेन कारयेत् ।चतुरश्रायतास्तत्त्र चतुष्कोणसमन्विताः

tāneva devatānāṃ ca pūrvamānena kārayet / caturaśrāyatāstattra catuṣkoṇasamanvitāḥ

हिन्दी अर्थ

ऐसा कहनेपर उसके जन्मभर किये गये समस्त पाप उसी क्षण विनष्ट हो जाते हैं।

English

Covered htdges shall be made containing fruits and flowers and profusely watered. The devotee shall worship the deities to be installed in the temples. Vdsudeva is the god of all. Persons who build his temples enjoy everything.

अध्याय ४७

श्लोक 44

चन्द्रशालान्विता कार्या भेरीशिखरसंयुता ।पुरतो वाहनानां च कर्तव्या लग्न(घु) मण्डपाः

candraśālānvitā kāryā bherīśikharasaṃyutā / purato vāhanānāṃ ca kartavyā lagna(ghu) maṇḍapāḥ

हिन्दी अर्थ

जो व्यक्ति स्वर्ण, मधु एवं घीके साथ तिलोंको कृष्ण-मृगचर्ममें रखकर ब्राह्मणको देता है, वह सभी प्रकारके पापोंसे मुक्त हो जाता है।

English

Covered htdges shall be made containing fruits and flowers and profusely watered. The devotee shall worship the deities to be installed in the temples. Vdsudeva is the god of all. Persons who build his temples enjoy everything.

अध्याय ४७

श्लोक 45

नाट्यशाला च कर्तव्या द्वारदेशसमाश्रया ।प्रसादे देवतानां च कार्या दिक्षु विदिक्ष्वपि

nāṭyaśālā ca kartavyā dvāradeśasamāśrayā / prasāde devatānāṃ ca kāryā dikṣu vidikṣvapi

हिन्दी अर्थ

वैशाखमासमें घृत, अन्न और जलका दान करनेसे विशेष फल प्राप्त होता है। अत: उस मासमें धर्मराजको उद्देश्य करके घृत, अन्न और जलका दान ब्राह्मणोंके लिये अवश्य करना चाहिए।

English

Covered htdges shall be made containing fruits and flowers and profusely watered. The devotee shall worship the deities to be installed in the temples. Vdsudeva is the god of all. Persons who build his temples enjoy everything.

अध्याय ४७

श्लोक 46

द्वारपालाश्च कर्तव्या मुख्या गत्वा पृथक्पृथक् ।किञ्चिददूरतः कार्या मठास्तत्रोपजीविनाम्

dvārapālāśca kartavyā mukhyā gatvā pṛthakpṛthak / kiñcidadūrataḥ kāryā maṭhāstatropajīvinām

हिन्दी अर्थ

ऐसा करनेसे सभी प्रकारके भयसे मुक्ति हो जाती है। द्वादशी तिथिमें स्वयं उपवास रखकर पापोंका विनाश करनेवाले भगवान्."विष्णुको पूजा करनी

English

Covered htdges shall be made containing fruits and flowers and profusely watered. The devotee shall worship the deities to be installed in the temples. Vdsudeva is the god of all. Persons who build his temples enjoy everything.

अध्याय ४७

श्लोक 47

प्रावृता जगती कार्या फलपुष्पजलान्विता ।प्रसादेषु सुरांस्थाप्य पूजाभिः पूजयेन्नरः ।वासुदेवः सर्वदेवः सर्वभाक् तद्गृहादिकृत्

prāvṛtā jagatī kāryā phalapuṣpajalānvitā / prasādeṣu surāṃsthāpya pūjābhiḥ pūjayennaraḥ / vāsudevaḥ sarvadevaḥ sarvabhāk tadgṛhādikṛt

हिन्दी अर्थ

पाप नष्ट हो जाते हैं। जो मनुष्य जिस देवताकी पूजा करनेके लिये इच्छा करता है, उसकी पूजा वह अपने इष्टको प्राप्त करनेके लिये करे और उसको उस देवकी प्रतिमूर्ति मानकर प्रयत्नपूर्वक

English

Covered htdges shall be made containing fruits and flowers and profusely watered. The devotee shall worship the deities to be installed in the temples. Vdsudeva is the god of all. Persons who build his temples enjoy everything.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Garuda Purana — Chapter 47
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.