Garuda Purana· Garuḍa Purāṇa
57
अध्याय 57 / 317

Book 1 - Adhyaya 57

10 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ10 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ५७

श्लोक 1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे भुवनकोशवर्णनं नाम षट्पञ्चाशत्तमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ५७ हरिरुवाच ।सप्ततिस्तु सहस्राणि भूम्युच्छ्रायो ऽपि कथ्यते ।दशसाहस्रमेकैकं पातालं वृषभध्वज

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe bhuvanakośavarṇanaṃ nāma ṣaṭpañcāśattamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 57 hariruvāca / saptatistu sahasrāṇi bhūmyucchrāyo 'pi kathyate / daśasāhasramekaikaṃ pātālaṃ vṛṣabhadhvaja

हिन्दी अर्थ

साथ सहवास करता है। दीर्घ नासिकाके रहनेपर हुई भौंहोंके होनेसे अगम्या स्त्रियोंमें रत रहनेवाले

English

The grounds are respectively blacky white> crimson yelloWj(in colour) and stony, rocky, and golden coloitred [seven in order]. There Rkkasas and Serpents live.

अध्याय ५७

श्लोक 2

अतलं वितलं चैव नितलं च गभस्तिमत् ।महाख्यं सुतलं चाग्र्यं पातालं चापि सप्तमम्

atalaṃ vitalaṃ caiva nitalaṃ ca gabhastimat / mahākhyaṃ sutalaṃ cāgryaṃ pātālaṃ cāpi saptamam

हिन्दी अर्थ

सौभाग्यवान् एवं आकुंचित अर्थात् टेढ़ी नासिका

English

In the terrific Puskaradvipa there are the hells. Their names are:— Raurava, Sukara, Rodba, Tala, Vinaiana,

अध्याय ५७

श्लोक 3

कृष्णा शुक्लारुणा पीता शर्करा शैलकाञ्चना ।भूयस्तत्र दैतेया वसन्ति च भुजङ्गमाः

kṛṣṇā śuklāruṇā pītā śarkarā śailakāñcanā / bhūyastatra daiteyā vasanti ca bhujaṅgamāḥ

हिन्दी अर्थ

होनेसे व्यक्ति चौरकार्यमें प्रवृत्त होता है । नासिकाके

English

Mah&jvila, Taptakumbba, Lava Vimohita, Rudhira, VaitarapI, Krmiia, Knnibhojana,

अध्याय ५७

श्लोक 4

रौद्रे तु पुष्करद्वीपे नरकाः सन्ति ताञ्छृणु ।रौरवः सूकरो रोधस्तालो विनशनस्तथा

raudre tu puṣkaradvīpe narakāḥ santi tāñchṛṇu / rauravaḥ sūkaro rodhastālo vinaśanastathā

हिन्दी अर्थ

चिपटी होनेपर मनुष्यकी अकालमृत्यु होती है । भाग्यवानूकी नासिका छोटी होती है। चक्रवर्ती सम्राट्की नासिकामें छोटे-छोटे गोल और सीधे छिद्र होते हैं। दक्षिणभागकी ओर नासिकाके वक्र

English

Asipatravana, N&nibhak, Dirua, PQya*

अध्याय ५७

श्लोक 5

महाज्वालस्तप्तकुम्भो लवणो ऽथि विमोहितः ।रुधिराख्यो वैतरणी कृमिशः कृमिभो जनः

mahājvālastaptakumbho lavaṇo 'thi vimohitaḥ / rudhirākhyo vaitaraṇī kṛmiśaḥ kṛmibho janaḥ

हिन्दी अर्थ

होनेपर मनुष्योंमें क्रूर-स्वभाव होता है ।

English

Sadaihia, Krfpasfitra, Tama, Avici, Bvabhojana, Apratiftha, and UfavlcL

अध्याय ५७

श्लोक 6

असिपत्रवनः कृष्णो नानाभक्षश्च दारुणः ।तथा पूयवहः पापो वह्निज्वालस्त्वधः शिराः

asipatravanaḥ kṛṣṇo nānābhakṣaśca dāruṇaḥ / tathā pūyavahaḥ pāpo vahnijvālastvadhaḥ śirāḥ

हिन्दी अर्थ

वक्र उपान्तभागोंसे युक्त तथा पद्म-पत्रके समान सुन्दर नेत्र सुखी लोगोंके होते हैं । बिल्लीके सदृश नेत्रोंके होनेपर मनुष्य पापात्मा तथा मधु- पिंगलवर्णवाले नेत्रोंके होनेपर वह दुरात्मा होता

English

Lord Niyaa pervades ten times the space occupi¬ ed by the

अध्याय ५७

श्लोक 7

संदंशः कृष्णसूत्रश्च तमश्चावीचिरेव च ।श्वभोजनो ऽथाप्रतिष्ठोष्णवीचिर्नरकाः स्मृताः

saṃdaṃśaḥ kṛṣṇasūtraśca tamaścāvīcireva ca / śvabhojano 'thāpratiṣṭhoṣṇavīcirnarakāḥ smṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

है। केकड़ेके नेत्रोंकी भाँति नेत्र होनेसे व्यक्ति क्रूर और हरितवर्णके नेत्रवाले पापकर्ममें अनुरक्त होते हैं। वक्र नेत्र बलवान् पुरुषोंका लक्षण है। हाथीके समान नेत्रोंवाले मनुष्य सेनानी होते हैं । गम्भीर

English

Lord Niyaa pervades ten times the space occupi¬ ed by the

अध्याय ५७

श्लोक 8

पापिनस्तेषु पच्यन्ते विषशस्त्राग्निदायिनः ।उपर्युपरि वै लोका रुद्र ! भूतादयः स्थिताः

pāpinasteṣu pacyante viṣaśastrāgnidāyinaḥ / uparyupari vai lokā rudra ! bhūtādayaḥ sthitāḥ

हिन्दी अर्थ

नेत्रोंवाला पुरुष राजा तथा स्थूल नेत्रोंवाला मन्त्री होता है। नीलकमलके सदृश नेत्रोंके होनेपर व्यक्ति विद्वान् तथा श्यामवर्णके नेत्रवाले सौभाग्यशाली होते हैं कृष्णवर्णके तारक विन्दुओंसे युक्त नेत्रोंबाले

English

Lord Niyaa pervades ten times the space occupi¬ ed by the

अध्याय ५७

श्लोक 9

वारिवह्न्यनिलाकाशैर्वृतं भूतादिना च तत् ।तदण्डं महता रुद्र ! प्रधानेन च वेष्टितम्

vārivahnyanilākāśairvṛtaṃ bhūtādinā ca tat / tadaṇḍaṃ mahatā rudra ! pradhānena ca veṣṭitam

हिन्दी अर्थ

पुरुषोंमें उत्पाटन-क्षमता होती है। मण्डलाकार नेत्रोंके होनेपर व्यक्ति पापी तथा हैन्यभावयुक्त नेत्रवाले मनुष्य दरिद्र होते हैं। सुन्दर एवं विशाल

English

Lord Niyaa pervades ten times the space occupi¬ ed by the

अध्याय ५७

श्लोक 10

अण्डं दशगुणं व्याप्तं नारायणः स्थितः

aṇḍaṃ daśaguṇaṃ vyāptaṃ nārāyaṇaḥ sthitaḥ

हिन्दी अर्थ

और पुत्रसे रहित होते हैं।

English

Lord Niyaa pervades ten times the space occupi¬ ed by the

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Garuda Purana — Chapter 57
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.