Garuda Purana· Garuḍa Purāṇa
58
अध्याय 58 / 317

Book 1 - Adhyaya 58

31 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ31 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ५८

श्लोक 1

इति गारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे भुवनकोशगतापातलनरकादिनिरूपणं नाम सप्तपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ५८ हरिरुवाच ।वक्ष्ये प्रमाणसंस्थाने सूर्यादीनां शृणुष्व मे ।योजानानां सहस्राणि भास्करस्य रथो नव

iti gāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe bhuvanakośagatāpātalanarakādinirūpaṇaṃ nāma saptapañcāśattamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 58 hariruvāca / vakṣye pramāṇasaṃsthāne sūryādīnāṃ śṛṇuṣva me / yojānānāṃ sahasrāṇi bhāskarasya ratho nava

हिन्दी अर्थ

उन्नत, विशाल, शङ्खाकार एवं विषम मस्तक होनेपर पुरुषोंमें निर्धनता और अर्द्धचन्द्राकार ललाटके होनेपर वे धनसम्पन्नतासे परिपूर्ण रहते हैं । सीपके समान आभावाले तथा विशाल मस्तकवाले आचार्यके

English

I shall now expound the measurements and situation of the Sun and other planets. The chariot of the sun u nine xhoniand yojdnas in length.

अध्याय ५८

श्लोक 2

ईषादण्डस्तथैवास्य द्विगुणो वृषभध्वज ।सार्धकोटिस्तथा सप्त नियुतान्यधिकानि च

īṣādaṇḍastathaivāsya dviguṇo vṛṣabhadhvaja / sārdhakoṭistathā sapta niyutānyadhikāni ca

हिन्दी अर्थ

पदको सुशोभित करते हैं, जिनके मस्तकोंपर शिराएँ स्पष्ट प्रतीत होती रहती हैं, वे पापकर्ममें लगे रहते हैं । उन्नत शिराओंसे युक्त स्वस्तिकाकार, सुन्दर ललाटके होनेपर मनुष्य धनवान् तथा निम्न

English

All these constitute one year (when the wheel takes one round). The second axle of the sun is forty thousand yojanas long.

अध्याय ५८

श्लोक 3

योजनानां तु तस्याक्षस्तत्र चक्रं प्रतिष्ठितम् ।त्रिनाभिमति पञ्चारे षण्नेमिन्यक्षयात्मके

yojanānāṃ tu tasyākṣastatra cakraṃ pratiṣṭhitam / trinābhimati pañcāre ṣaṇneminyakṣayātmake

हिन्दी अर्थ

ललाटके होनेपर बन्दी बनाये जानेयोग्य होते हैं और क्रूर कर्माको करते हैं। गोल ललाटवाले कृपण और उन्नत भालवाले राजा होते हैं।

English

The five other axles arc sixty thousand yojanas longi each. The length of the axle is in proportion to that of the two ends of the yoke.

अध्याय ५८

श्लोक 4

संवत्सरमये कृत्स्नं कालचक्रं प्रतिष्ठितम् ।चत्वारिंशत्सहस्राणि द्वितीयो ऽक्षो विवस्वतः

saṃvatsaramaye kṛtsnaṃ kālacakraṃ pratiṣṭhitam / catvāriṃśatsahasrāṇi dvitīyo 'kṣo vivasvataḥ

हिन्दी अर्थ

लोगोंका अश्रुरहित, दीनतारहित, स्निग्ध रुदन मङ्गलकारी होता है तथा अविरल अश्रुधारवाला, हैन्यभावको प्रकट करता हुआ रूखा रुदन सुखकारी

English

The short axle b fixed to the pole of the circular wheel along with the end of the yoke* The second axle is fixed in the Mdnasa mountain.

अध्याय ५८

श्लोक 5

पञ्चान्यानि तु सार्धानि स्यन्दनस्य वृषध्वज ।अक्षप्रमाणमुभयोः प्रमाणं तु युगार्धयोः

pañcānyāni tu sārdhāni syandanasya vṛṣadhvaja / akṣapramāṇamubhayoḥ pramāṇaṃ tu yugārdhayoḥ

हिन्दी अर्थ

कम्पनरहित हँसी श्रेष्ठ होती है। आँख मूँदकर हँसनेवाला व्यक्ति पापी होता है । बार-बार हँसनेवाला दुष्ट होता है और उन्मत्तकी हँसी अनेक प्रकारकी

English

A metre with twentyeigbt fyllablet (total).

अध्याय ५८

श्लोक 6

ह्रस्वो ऽक्षस्तद्युगार्धेन ध्रुवाधारे रथस्य वै ।द्वितीये ऽक्षे तु तच्चक्रं संस्थितं मानसाचले

hrasvo 'kṣastadyugārdhena dhruvādhāre rathasya vai / dvitīye 'kṣe tu taccakraṃ saṃsthitaṃ mānasācale

हिन्दी अर्थ

सौ वर्षतक जीवन प्राप्त करनेवाले लोगोंके मस्तकपर तीन रेखाएँ होती हैं। मस्तकपर चार

English

A metre with twelve cyUaUet lo a quarter.

अध्याय ५८

श्लोक 7

गायत्त्री सबृहत्युष्णिग्जगतीत्रिष्टुबेव च ।अनुष्टुप्पङ्क्तिरित्युक्ताश्छन्दांसि हरयो रवेः

gāyattrī sabṛhatyuṣṇigjagatītriṣṭubeva ca / anuṣṭuppaṅktirityuktāśchandāṃsi harayo raveḥ

हिन्दी अर्थ

नेत्रोंवाले संसारमें विभिन्न प्रकारके सुखोंका उपभोग रेखाओंके होनेपर मनुष्य राजा होता है और उसकी

English

A metre with eleven syllabtci in a quarter.

अध्याय ५८

श्लोक 8

धाता क्रतुस्थला चैव पुलस्त्यो वासुकिस्तथा ।रथकृद्ग्रामणीर्हेतिस्तुम्बुरुश्चैत्रमासके

dhātā kratusthalā caiva pulastyo vāsukistathā / rathakṛdgrāmaṇīrhetistumburuścaitramāsake

हिन्दी अर्थ

करते हैं । जिनके नेत्र अधिक उन्नत अर्थात् ऊपरकी ओर अधिक उठे होते हैं, वे अल्पायु होते हैं।

English

A metre with eight sylUhlei ta a quarter.

अध्याय ५८

श्लोक 9

अर्यमा पुलहश्चैव रथोजाः पुञ्जिकस्थला ।प्रहेतिः कच्छनीरश्च नारदश्चैव माधवे

aryamā pulahaścaiva rathojāḥ puñjikasthalā / prahetiḥ kacchanīraśca nāradaścaiva mādhave

हिन्दी अर्थ

आयु पंचानबे वर्षतक होती है । रेखारहित ललाटवाला व्यक्ति नब्बे वर्ष जीवित रहता है। विच्छिन्न

English

In the month of Mddhava (VaUdkha) Aiyaman (Sun) Pulaha (fyi ), Raihafljas (Takfa ), Pudjikdsthald {Apsoras ), Praheii {Rdkfosagaa) Kacchanlra (Serpent) and Ndrada {Gandkarvd) (reside in the solar zone).

अध्याय ५८

श्लोक 10

मित्रो ऽत्रिस्तक्षको रक्षः पौरुषेयो ऽथ मेनका ।हाहा रथस्वनश्चैव ज्येष्ठे भानो रथे स्थिताः

mitro 'tristakṣako rakṣaḥ pauruṣeyo 'tha menakā / hāhā rathasvanaścaiva jyeṣṭhe bhāno rathe sthitāḥ

हिन्दी अर्थ

विशाल और उन्नत नेत्रोके होनेपर मनुष्य सुखी रेखाओंसे व्याप्त मस्तकवाले पुरुष लम्पट होते हैं।

English

In the month of JyefthCy Mitra (Sun)» Airi (Sage), Tckoka {Strptni) y Pauruftya [Rdkasagoa) Menakd {Apsaras) Hdhd {Gandhana) an Rathanana {Yaka) reside in the chariot of the sun.

अध्याय ५८

श्लोक 11

वरुणो वसिष्ठो रम्भा सहजन्या कुहूर्बुधः ।रथचित्रस्तथा शुक्रो वसन्त्याषाढसंज्ञिते

varuṇo vasiṣṭho rambhā sahajanyā kuhūrbudhaḥ / rathacitrastathā śukro vasantyāṣāḍhasaṃjñite /

हिन्दी अर्थ

विषम भौंहोंवाले दरिद्र होते हैं तथा दीर्घ, सघन, एक-दूसरेसे संयुक्त, बालचन्द्रके सदृश पतले, वक्र एवं उन्नत सुन्दर भौंहोंसे सुशोभित प्राणी धन-वैभवसे सम्पन्न होते हैं। मध्यभागमें

English

In the month of Afddka Varuna (Sun), Vasiffha (Sage) Rambkd Sakajanyd {Apsaras)y Kuhu {Gandhawa) Budha (Bhdskara), Rathacitra (Taksu) and ukra (Rdkfasagarta) reside in the solar zone.

अध्याय ५८

श्लोक 12

इन्द्रो विश्वावसुः स्रोत(श्रोत्र) एलापत्रस्तथाङ्गिराः ।प्रम्लोचा च नभस्येते सर्पाश्चार्के तु सन्ति वै

indro viśvāvasuḥ srota(śrotra) elāpatrastathāṅgirāḥ / pramlocā ca nabhasyete sarpāścārke tu santi vai

हिन्दी अर्थ

कटी हुई भौंहोंके होनेपर मनुष्य निर्धन तथा झुकी

English

In the month of rdva, Indrn (Sun), Vifvdvasu {Gandharva)y Srota (Yaka) y Eldpatra (BAdskara), Aigiras (Sage) Pramloed {Apsaraj) and the serpents reside in the solar zone.

अध्याय ५८

श्लोक 13

विवस्वानुग्रसेनश्च भृगुरापूरणस्तथा ।अनुम्लोचाशङ्खपालौ व्याघ्रो भाद्रपदे तता

vivasvānugrasenaśca bhṛgurāpūraṇastathā / anumlocāśaṅkhapālau vyāghro bhādrapade tatā

हिन्दी अर्थ

मस्तकपर केशपर्यन्त रेखाओंके होनेसे मनुष्यकी आयु अस्सी वर्षकी होती है। पाँच, छः अथवा सात रेखाओंके होनेसे प्राणीकी आयु पचास वर्ष तथा सातसे अधिक रेखाओंके होनेपर चालीस

English

In the month of Bhddrapaday Vivasvdn (Sun), Ugraina {G<mdhaToa) y Bhrgu (Sage), Apdrara (Yakfa), Anumlocd (Apsaras), iaAkkapdlc [Serpent) and Vydghra{Rdkasagata) reside in the solar zone.

अध्याय ५८

श्लोक 14

पूषा च सुरुचिर्धाता गौतमो ऽथ धनञ्जयः ।सुषेणो ऽन्यो धृताची च वसन्त्याश्वयुजे रवौ

pūṣā ca surucirdhātā gautamo 'tha dhanañjayaḥ / suṣeṇo 'nyo dhṛtācī ca vasantyāśvayuje ravau

हिन्दी अर्थ

वर्षको आयु माननी चाहिए। मस्तकपर रेखाओंकी वक्रता एवं भौंहपर्यन्त स्थिति होनेसे पुरुष तीस

English

In the month of AJtfayuj (Afvina), Pdf an (Sun), Suruci [Gandharva), Dhdtr [Rdkfosagaita ), Gautama (Sage), Dhananjaya (Serpent), Sufeifa (Yakfa), and Ghrtdd [Apsaras ) reside in the sun.

अध्याय ५८

श्लोक 15

विश्वावसुर्भरद्वाजः पर्जन्यैरावतौ तदा ।विश्वाची सेनजिच्चापः (पि) कार्तिके चाधिकारिणः

viśvāvasurbharadvājaḥ parjanyairāvatau tadā / viśvācī senajiccāpaḥ (pi) kārtike cādhikāriṇaḥ

हिन्दी अर्थ

वर्ष तथा बाँयी ओर वक्र होनेपर बीस वर्षकी अल्पायुको प्राप्त करते हें । रेखाओंके क्षुद्र होनेपर मनुष्य अल्पायु होता है ।

English

In the month of Kdritikay Viivdvasuy [Gandharva) y

अध्याय ५८

श्लोक 16

अंशुश्च काश्यपस्तार्क्ष्यो महापद्मस्तथोर्वशी ।चित्रसेनस्तथा विद्युन्मार्गशीर्षाधिकारिणः

aṃśuśca kāśyapastārkṣyo mahāpadmastathorvaśī / citrasenastathā vidyunmārgaśīrṣādhikāriṇaḥ

हिन्दी अर्थ

छत्राकार सिरवाले मनुष्य राजा और निम्न सिरवाले धनी होते हैं । चिपटे सिरसे युक्त पुरुषोंके पिताकी मृत्यु शीघ्र होती है। मण्डलाकार सिर होनेपर व्यक्ति गौ आदि प्राणियोंसे सम्पन्न होते हैं ।

English

The rightful possessors of the Mdrgaiirsa month are Arhiu (Sun), Kdiyapa (Sage), Tdrkfya {Yak$a)y Mahdpadma (Serpent), Urvaily [Apsaras) Ciitasina (Gandharva) and Yidyui [RAkfosagatfa ),

अध्याय ५८

श्लोक 17

क्रतुर्भर्गस्तथोर्णायुः स्फूर्जः कर्कोटकस्तथा ।अरिष्टनेमिश्चैवान्या पूर्वचित्तिवर्रात्सराः ।पौषमासे वसन्त्येते सप्त भास्करमण्डले

kraturbhargastathorṇāyuḥ sphūrjaḥ karkoṭakastathā / ariṣṭanemiścaivānyā pūrvacittivarrātsarāḥ / pauṣamāse vasantyete sapta bhāskaramaṇḍale

हिन्दी अर्थ

घटाकार मूर्द्धाभागके होनेपर मनुष्य पापमें अभिरुचि रखनेवाला तथा धनहीन होता है।

English

In the month of Pau Kratu (Sage), Bharga (Sun), Oryu (Gandharva), Sp/dlrja [Rdkfasaga ), JCarkofaka (Serpent), Ariffanmi [Ydkfa) and the excellent celestial damsel Pdrvacitti [Apsaras) these seven, reside in the solar zone.

अध्याय ५८

श्लोक 18

त्वष्टाथ जमदग्निश्च कम्बलो ऽथ तिलोत्तमा ।ब्रह्मापेतो ऽथ ऋतजिद्धृतराष्ट्रश्च सप्तमः ।माघमासे वसन्त्येते सप्त भास्करमण्डले

tvaṣṭātha jamadagniśca kambalo 'tha tilottamā / brahmāpeto 'tha ṛtajiddhṛtarāṣṭraśca saptamaḥ / māghamāse vasantyete sapta bhāskaramaṇḍale

हिन्दी अर्थ

काले-काले घुँघराले, स्निग्ध, एक छिद्रमें

English

In the month of Mdgka Ttfatlr (Sun), yamaJagni (Se) i Kambala (Serpent), TUottamd, (Apsaras), Brahmdpeia {Rdkasagana) t (Takfa)Md Dhrhrdffra (Gandharva )—these seven reside in the solar 2 one.

अध्याय ५८

श्लोक 19

विष्णुरश्वतरो रम्भा सूर्यवर्चाश्च सत्यजित् ।विश्वामित्रस्तथा रक्षो यज्ञापेतो हि फाल्गुने

viṣṇuraśvataro rambhā sūryavarcāśca satyajit / viśvāmitrastathā rakṣo yajñāpeto hi phālgune

हिन्दी अर्थ

न छोटे न बड़े, सुन्दर केशोंवाले राजा होते हैं। एक छिद्रमें अनेक बालवाले, विषम, स्थूलाग्र तथा कपिलवर्णके केशोंसे युक्त पुरुष निर्धन होते हैं। अत्यन्त कुटिल, सघन एवं काले बालवाले भी

English

In the month of Phdlguna, Vifu (Sun), Ahaiarc (Serpent), AAi {Apiaf<u) Sdryavarcas {Gandharva) Satyajit {Takfa ), Vifvdmifra (Sage) and TajidpAa {Rdkfasagara) reside in the solar zone.

अध्याय ५८

श्लोक 20

सवितुर्मण्डले ब्रह्मन्विष्णुशक्त्युपबृंहिताः ।स्तुवन्ति मुनयः सूर्यं गन्धर्वैर्गोयते पुरः

saviturmaṇḍale brahmanviṣṇuśaktyupabṛṃhitāḥ / stuvanti munayaḥ sūryaṃ gandharvairgoyate puraḥ

हिन्दी अर्थ

निर्धन होते हैं।

English

O Brahman, in the solar zone the sages (mentioned above), whose power has been enhanced by Visnu*s Saktit pray to the sun. The Gandharvas sing songs in front.

अध्याय ५८

श्लोक 21

नृत्यन्त्यो ऽप्सरसो यान्ति सूर्यस्यानुनिशाचराः ।वहन्ति पन्नगा यक्षैः क्रियते ऽभीषुसंग्रहः

nṛtyantyo 'psaraso yānti sūryasyānuniśācarāḥ / vahanti pannagā yakṣaiḥ kriyate 'bhīṣusaṃgrahaḥ

हिन्दी अर्थ

मनुष्यके जो अङ्ग अतिशय रूक्ष, शिराओंसे व्याप्त तथा मांसरहित होते हैं, वे सभी अशुभ हैं। यदि वे अङ्ग इसके विपरीत होते हैं तो उन्हें शुभ मानना चाहिए।

English

The celestial damsels dance* The demons walk behind the sun. The rpencs bear the yoke. The Takas catch hold of the reins.

अध्याय ५८

श्लोक 22

बालखिल्यास्तथैवैनं परिवार्य समासते ।रथस्त्रिचक्रः सोमस्य कुन्दाभास्तस्य वाजिनः

bālakhilyāstathaivainaṃ parivārya samāsate / rathastricakraḥ somasya kundābhāstasya vājinaḥ

हिन्दी अर्थ

मानव-शरीरमें तीन अङ्ग विशाल और तीन

English

The Vdlakhilyas sit surrounding him. The chariot of the Moon has three wheels. His horses are as white as the Kunda flower.

अध्याय ५८

श्लोक 23

वामदक्षिणतो युक्ता दश तेन चरत्यसौ ।वार्य (य्व) ग्रनिद्रव्यसम्भूतो रथश्चन्द्रसुतस्यच

vāmadakṣiṇato yuktā daśa tena caratyasau / vārya (yva) granidravyasambhūto rathaścandrasutasyaca

हिन्दी अर्थ

उन्नत, चार हस्व एवं सात अङ्ग रक्तवर्णके होनेपर वह राजा होता है।

English

Five horses are yoked to the left and five to the right. The Moon moves about by this. The chariot of the son of the Moon {Budha —Mercury) is evolved out of the substances- wind and Are.

अध्याय ५८

श्लोक 24

पिशङ्गेस्तुरगैर्युक्तः सो ऽष्टाभिर्वायुवेगिभिः ।सवरूथः सानुकर्षो युक्तो भूमिभवैर्हयैः

piśaṅgesturagairyuktaḥ so 'ṣṭābhirvāyuvegibhiḥ / savarūthaḥ sānukarṣo yukto bhūmibhavairhayaiḥ

हिन्दी अर्थ

गम्भीर होने चाहिए। ललाट, मुख तथा वक्षःस्थल विशाल, नेत्र, कक्षा (काँख), नासिका तथा कृकाटिका अर्थात् गरदनका उठा हुआ भाग, सिर और गरदनका जोड़--इन छःको उन्नत होना

English

They are yoked only once and (hey move constantly O Siva. The horses fitted to the chariot of Ktiu are eight in number. They are as fast as the wind.

अध्याय ५८

श्लोक 25

सोपासंगपताकस्तु शुक्रस्यापि रथो महान् ।रथो भूमिसुतस्यापि तप्तकाञ्चनसन्निभः

sopāsaṃgapatākastu śukrasyāpi ratho mahān / ratho bhūmisutasyāpi taptakāñcanasannibhaḥ

हिन्दी अर्थ

चाहिए, ऐसा होनेपर मनुष्य राजा होता है। जंघा,

English

Some are smoke-coloured, some straw-coloured;, and some as crimson as the lac-juice. The blands, rivers, mountains smd the ocean, nay the whole universe (consisting of many worlds) is the body of Lord

अध्याय ५८

श्लोक 26

अष्टाश्वः काञ्चनः श्रीमान् भौमस्यापि रथो महान्

aṣṭāśvaḥ kāñcanaḥ śrīmān bhaumasyāpi ratho mahān

हिन्दी अर्थ

स्त्री एवं पुरुषोंके शुभाशुभ लक्षण

English

Some are smoke-coloured, some straw-coloured;, and some as crimson as the lac-juice. The blands, rivers, mountains smd the ocean, nay the whole universe (consisting of many worlds) is the body of Lord

अध्याय ५८

श्लोक 27

पद्मरागारुणैरश्वैः संयुक्तो वह्निसंभवैः ।अष्टाभिः पाण्डरैर्युक्तैर्वाजिभिः काञ्चने रथे

padmarāgāruṇairaśvaiḥ saṃyukto vahnisaṃbhavaiḥ / aṣṭābhiḥ pāṇḍarairyuktairvājibhiḥ kāñcane rathe

हिन्दी अर्थ

रक्ताभ होने चाहिए । नेत्रान्तभाग, चरणतल, जिह्वा और दोनों ओष्ठ--ये पाँच सूक्ष्म होने चाहिए । दाँत, अँगुली, पर्व, नख, केश और त्वचा--ये पाँच अङ्ग दीर्घ होनेपर शुभकारी हैं । दोनों स्तनोंका

English

Some are smoke-coloured, some straw-coloured;, and some as crimson as the lac-juice. The blands, rivers, mountains smd the ocean, nay the whole universe (consisting of many worlds) is the body of Lord

अध्याय ५८

श्लोक 28

तिष्ठंस्तिष्ठति वर्षं वै राशौराशौ बृहस्पतिः ।आकाशसम्भवैरश्वैः शवलैः स्यन्दनं युतम्

tiṣṭhaṃstiṣṭhati varṣaṃ vai rāśaurāśau bṛhaspatiḥ / ākāśasambhavairaśvaiḥ śavalaiḥ syandanaṃ yutam

हिन्दी अर्थ

मध्यभाग, दोनों भुजाएँ, दाँत, नेत्र और नासिकाका भी दीर्घ होना शुभ है ।

English

Some are smoke-coloured, some straw-coloured;, and some as crimson as the lac-juice. The blands, rivers, mountains smd the ocean, nay the whole universe (consisting of many worlds) is the body of Lord

अध्याय ५८

श्लोक 29

समारुह्य शनैर्याति मन्दगामी शनैश्चरः ।स्वर्भानोस्तुरगा ह्यष्टौ भृङ्गाभा धूसरं रथम्

samāruhya śanairyāti mandagāmī śanaiścaraḥ / svarbhānosturagā hyaṣṭau bhṛṅgābhā dhūsaraṃ ratham

हिन्दी अर्थ

इस प्रकार मनुष्योंका लक्षण कहकर अब स्त्रियोंका लक्षण कह रहा हूँ।

English

Some are smoke-coloured, some straw-coloured;, and some as crimson as the lac-juice. The blands, rivers, mountains smd the ocean, nay the whole universe (consisting of many worlds) is the body of Lord

अध्याय ५८

श्लोक 30

सकृद्यक्तास्तु भूतेशबहन्त्यविरतं शिव ।तथा केतुरथस्याश्वा अष्टौ ते वातरंहसः

sakṛdyaktāstu bhūteśabahantyavirataṃ śiva / tathā keturathasyāśvā aṣṭau te vātaraṃhasaḥ

हिन्दी अर्थ

रानीके दोनों चरण स्निग्ध, समान पदतलवाले, ताम्रवर्णकी आभासे सुशोभित नखोंसे युक्त, सघन अँगुलियोंबाले तथा उन्नत अग्रभागवाले होते हैं । ऐसी स्त्रीको प्राप्तकर मनुष्य राजा बन जाता है ।

English

Some are smoke-coloured, some straw-coloured;, and some as crimson as the lac-juice. The blands, rivers, mountains smd the ocean, nay the whole universe (consisting of many worlds) is the body of Lord

अध्याय ५८

श्लोक 31

पलालधूमवर्णाभा लाक्षारसनिभारुणाः ।द्वीपनद्यद्रयुदन्वन्तो भुवनानिहरेस्तनुः

palāladhūmavarṇābhā lākṣārasanibhāruṇāḥ / dvīpanadyadrayudanvanto bhuvanāniharestanuḥ

हिन्दी अर्थ

गूढ गुल्फ-प्रदेशसे युक्त पद्मपत्रके समान चरणतल शुभ होते हें । जिसके चरणतलोंमें पसीना नहीं छूटता है और वे कोमल होते हैं, उनमें मत्स्य, अंकुश, ध्वज, वज्र, पद्म तथा हलका चिह्न हो तो

English

Some are smoke-coloured, some straw-coloured;, and some as crimson as the lac-juice. The blands, rivers, mountains smd the ocean, nay the whole universe (consisting of many worlds) is the body of Lord

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Garuda Purana — Chapter 58
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.