Garuda Purana· Garuḍa Purāṇa
62
अध्याय 62 / 317

Book 1 - Adhyaya 63

20 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ20 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ६२

श्लोक 1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे ज्योतिः शास्त्रे ग्रहाणां शुभाशुभस्थानादिनिरूपणं नामैकपष्टितमो ऽध्यायः इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे ज्योतिः शास्त्रे लग्नघटिका प्रमाणादिनिरूपणं नाम द्विषष्टितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ६३ श्रीगरुडमहापुराणम्- ६३ हरिरुवाच ।नरस्त्रीलक्षणं वक्ष्ये संक्षपाच्छृणु शङ्कर ।अस्वेदिनौ मृदुतलौ कमलोदरसन्निभौ

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe jyotiḥ śāstre grahāṇāṃ śubhāśubhasthānādinirūpaṇaṃ nāmaikapaṣṭitamo 'dhyāyaḥ iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe jyotiḥ śāstre lagnaghaṭikā pramāṇādinirūpaṇaṃ nāma dviṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 63 śrīgaruḍamahāpurāṇam- 63 hariruvāca / narastrīlakṣaṇaṃ vakṣye saṃkṣapācchṛṇu śaṅkara / asvedinau mṛdutalau kamalodarasannibhau

हिन्दी अर्थ

कष्टका हेतु होता है। जिस हीरेका एक भी शृंग टूटा हुआ अथवा छिन्न-भिन्न दिखायी दे तो गुणवान् होनेपर भी धनार्थीजनोंको उसे अपने घरमें नहीं रखना चाहिए।

English

In Mina*lag/ia and MtfaAagm he spends five ghati kds each (5+24 b 120 minutes»2 Hrs.) In Vrfa'lagna and Kum bha*lagna he spends four ghatikeach (96 mts). In MakaraAagna and Mithuna*lagrta he spends three gkafik&s each (1 Hr.—12 mts.); In Dhanur*lapta and Karkataka*lagna he spends &veghafikdf each (2 Hrs.)

अध्याय ६२

श्लोक 2

श्लिष्टाङ्गुली ताम्रनखौ सुगुल्फौ शिरयोज्झितौ ।कूर्मोन्नतौ च चरणौ स्यातां नृपवरस्य हि

śliṣṭāṅgulī tāmranakhau sugulphau śirayojjhitau / kūrmonnatau ca caraṇau syātāṃ nṛpavarasya hi

हिन्दी अर्थ

अग्निके समान स्फुटित, विशीर्ण शृंगभागसे युक्त, मलिन वर्णवाले तथा मध्यमें विन्दुओंसे चिहित हीरकको धारण करनेपर इन्द्र भी श्रीहीन हो जाते हैं। ऐसे हीरेके संग्रह करनेकी लालसा

English

In Simha and Vricikalagnas he spends six ghafikds each (2 Hrs. 24 mts.) and in Kanyd*lagm and Tutd-lagna he spends seven gha(ikds each (2 Hrs. 48 mts.) Thus I explained the time spent in lagnus*

अध्याय ६२

श्लोक 3

विरूक्षपाण्डुरनखौ वक्रौ चैव शिरानतौ ।सूर्पाकारौ च चरणौ संखुष्कौ विरलाङ्गुली

virūkṣapāṇḍuranakhau vakrau caiva śirānatau / sūrpākārau ca caraṇau saṃkhuṣkau viralāṅgulī

हिन्दी अर्थ

नहीं करनी चाहिए। जिस हीरेका एक भाग अस्त्र-शस्त्रादिसे विदीर्ण क्षत-विक्षत शरीरकी

English

A woman born in Mtsa*lagna becomes barren; in Vrfa-lagna very passionate; in Mithunalcgna —fortunate; in Karakala-lagna —a prostitute.

अध्याय ६२

श्लोक 4

दुः खदारिद्यदौ स्याता नात्र कार्यां विचारणा ।अल्परोमयुता श्रेष्ठा जङ्घा हस्तिकरोपमा

duḥ khadāridyadau syātā nātra kāryāṃ vicāraṇā / alparomayutā śreṣṭhā jaṅghā hastikaropamā

हिन्दी अर्थ

धारवाला लघु, सुन्दर पार्थभागसे युक्त और निर्दोष है तथा इन्द्रायुध वज्रके समान स्फुरित अपनी प्रभाको विकीर्ण करनेमें समर्थ हो तो अन्तरिक्ष भागमें स्थित बह हीरा इस पृथिवीलोकमें

English

In SirhhaUgnashc will have very few childreOi in KanyS-lagna —very beautiful and comely; in TMlagna —beauty and prosperity; in Vfictka-lagna —harsh of speech.

अध्याय ६२

श्लोक 5

रोमैकैकं कूपके स्याद्भूपानां तु महात्मनाम् ।द्वेद्वे रोम्णी पण्डितानां श्रोत्रियाणां तथैव च

romaikaikaṃ kūpake syādbhūpānāṃ tu mahātmanām / dvedve romṇī paṇḍitānāṃ śrotriyāṇāṃ tathaiva ca

हिन्दी अर्थ

हीरेको धारण करता है, वह जीवनपर्यन्त प्रतिदिन

English

In a endowed with good luck; in Makara

अध्याय ६२

श्लोक 6

रोमत्रयं दरिद्राणां रोगी निर्मांसजानुकः ।अल्पलिङ्गी च धनवान्स्याच्च पुत्रादिवर्जितः

romatrayaṃ daridrāṇāṃ rogī nirmāṃsajānukaḥ / alpaliṅgī ca dhanavānsyācca putrādivarjitaḥ

हिन्दी अर्थ

पशुओंको श्रीवृद्धिको प्राप्त करता है। सर्प, विष, व्याधि, अग्नि, जल तथा तस्करादिक भय एवं अभिचार-मन्त्रोंके उच्चाटनादिक प्रयोग उसके सन्निकट आनेके पूर्व दूरसे ही प्रत्यागमित हो जाते हैं।

English

The Jtdiis Kcrkafaka, Mtfa and Makara are

अध्याय ६२

श्लोक 7

स्थूललिङ्गो दरिद्रः स्याद्दुख्येकवृष्णी भवेत् ।विषमेस्त्रीचञ्चलो वै नृपः स्याद्वृषणे समे

sthūlaliṅgo daridraḥ syāddukhyekavṛṣṇī bhavet / viṣamestrīcañcalo vai nṛpaḥ syādvṛṣaṇe same

हिन्दी अर्थ

यदि हीरा सभी दोषोंसे रहित तथा भारमें बीस तण्डुलके बराबर हो तो मणिशास्त्रके पण्डितोंने उसका मूल्य अन्य हीरेको अपेक्षा द्विगुण अधिक कहा है। पूर्वोक्त परिमाणमें तीन भाग, अद्धभाग,

English

The RiHs — Svhha, Vr/a, JCumMa and Vrieika are Sthira; KanySy Dhanux Mina and MUhuna are of both charact* eristics.

अध्याय ६२

श्लोक 8

प्रलम्बवृषणो ऽल्पायुर्निर्द्रव्यः कुमणिर्भवेत् ।पाण्डुरैर्मलिनैश्चैव मणिभिश्च सुखी नरः

pralambavṛṣaṇo 'lpāyurnirdravyaḥ kumaṇirbhavet / pāṇḍurairmalinaiścaiva maṇibhiśca sukhī naraḥ

हिन्दी अर्थ

न्यूनाधिक होनेपर मूल्यका निर्धारण भी उसके समान ही न्यूनाधिक होता है।

English

Undertaking a journey and other activities involving motion arc to be in the Cara Rdfis> Entering a house and other affairs involving stabilisation are to be in Sthira

अध्याय ६२

श्लोक 9

निः स्वाः सशब्दमूत्राः स्युर्नृपा निःशब्दधारया ।भोगाढ्याः समजठरा निः स्वाः स्युर्घटसन्निभाः

niḥ svāḥ saśabdamūtrāḥ syurnṛpā niḥśabdadhārayā / bhogāḍhyāḥ samajaṭharā niḥ svāḥ syurghaṭasannibhāḥ

हिन्दी अर्थ

आठ गौर सरसोंके दानोंके भारके बराबर एक तण्डुलका भार होता है।

English

Installation of idols, marriage'and other activities in* volving motion and stabilization are to be in Dvuvabhgva RdSis. The first, sixth and the eleventh days of lunar fortnight are called Jandd,

अध्याय ६२

श्लोक 10

सर्पोदरा दरिद्राः स्यू रेखाभिश्चायुरुच्यते ।ललाटे यस्य दृश्यन्ते तिस्रो रेखाः समाहिताः

sarpodarā daridrāḥ syū rekhābhiścāyurucyate / lalāṭe yasya dṛśyante tisro rekhāḥ samāhitāḥ

हिन्दी अर्थ

जो हीरा सभी गुणोंसे सम्पन्न होता है और जलमें डालनेपर तैरता है, वह सभी रह्लोंमेँ सर्वश्रेष्ठ

English

The second seventh and the twelfth are called Bhadrd\ the eighth, third and the thirteenth arc called Jay&»

अध्याय ६२

श्लोक 11

सुखी पुत्रसमायुक्तः स षष्टिं जीवते नरः ।चत्वारिंशच्च वर्षाणि द्विरेखादर्शनान्नरः

sukhī putrasamāyuktaḥ sa ṣaṣṭiṃ jīvate naraḥ / catvāriṃśacca varṣāṇi dvirekhādarśanānnaraḥ

हिन्दी अर्थ

आभाको प्राप्त हो तथा वह रक्तवर्णसे चित्रित हो होता है। उसीको धारण करना उचित है। तो वैसा हीरा इच्छा-मृत्युसे सम्पन्न शक्तिशाली जिस हीरेमें अल्पमात्र भी स्पष्ट अथवा अस्पष्ट व्यक्तिकी भी शीघ्र मृत्युको रोक नहीं सकता है। दोष होता है तो स्वाभाविक मूल्यकी अपेक्षा उस

English

The fourth, ninth and the fourteenth arc called Riktd they arc to be avoided; the fifth, the tenth and the full moon are called PUrrd and they are auspicious.

अध्याय ६२

श्लोक 12

विंशत्यब्दं त्वेकरेखा आकर्णान्ताः शतायुषः

viṃśatyabdaṃ tvekarekhā ākarṇāntāḥ śatāyuṣaḥ

हिन्दी अर्थ

ऐसे हीरेको धारण नहीं करना चाहिए।

English

Journey should be undertaken when Cara and K/ipra planets are ascendant. Entry of house, etc- when Mfdu and Dkruva planets are ascendant; war should be underuken when D&ma and Ugra planets are ascendant, if victory is

अध्याय ६२

श्लोक 13

सप्तत्यायुर्द्विरेखा तु षष्ट्यायुस्तिसृभिर्भवेत् ।व्यक्ताव्यक्ताभी रेखाभिर्विंशत्यायुर्भवेन्नरः

saptatyāyurdvirekhā tu ṣaṣṭyāyustisṛbhirbhavet / vyaktāvyaktābhī rekhābhirviṃśatyāyurbhavennaraḥ

हिन्दी अर्थ

हीरेको मनुष्य दशांश कम मूल्यमें ही प्राप्त कर

English

The anointing of a king and activities with fire should be performed on Monday. House-building activities can be started in the ascendancy of Soma and Tula*

अध्याय ६२

श्लोक 14

चत्वारिंशच्च वर्षाणि हीनरेखस्तु जीवति ।भिन्नाभिश्चैव रेखाभिरपमृत्युर्नरस्य हि

catvāriṃśacca varṣāṇi hīnarekhastu jīvati / bhinnābhiścaiva rekhābhirapamṛtyurnarasya hi

हिन्दी अर्थ

षट्कोण, अष्टकोण, द्वादशकोण, षट्पार्श्व अष्टपार्थ, लेता है। जिस हीरेमें छोटे अथवा बड़े अनेक द्वादशपार्श्व, षड्धारा, अष्टधारा, द्वादशधारा, उत्तुंग, दोष प्रकट रहते हैं, उस हीरेका मूल्य स्वाभाविक सम एवं तीक्ष्णाग्र भाग हीरेके खानिक अर्थात् मूल्यकी अपेक्षा शतांश ही माना गया है।

English

An installation of idob, entry to a house, binding elephants, etc., are auspicious when Saiurn is ascendant.

अध्याय ६२

श्लोक 15

त्रिशूलं पट्टिशं वापि ललाटे यस्य दृश्यते ।धनपुत्र समायुक्तः स जीवेच्छरदः शतम्

triśūlaṃ paṭṭiśaṃ vāpi lalāṭe yasya dṛśyate / dhanaputra samāyuktaḥ sa jīveccharadaḥ śatam

हिन्दी अर्थ

प्रकृतिगत गुण हैं।

English

An installation of idob, entry to a house, binding elephants, etc., are auspicious when Saiurn is ascendant.

अध्याय ६२

श्लोक 16

तर्जन्या मध्यमाङ्गुल्या आयूरेखा तु मध्यतः ।संप्राप्ता या भवेद्रुद्र ! स जीवेच्छरदः शतम्

tarjanyā madhyamāṅgulyā āyūrekhā tu madhyataḥ / saṃprāptā yā bhavedrudra ! sa jīveccharadaḥ śatam

हिन्दी अर्थ

अलंकारके रूपमे प्रयुक्त हीरेमें यदि किसी भी

English

An installation of idob, entry to a house, binding elephants, etc., are auspicious when Saiurn is ascendant.

अध्याय ६२

श्लोक 17

प्रथमा ज्ञानरेखा तु ह्यङ्गुष्ठादनुवर्तते ।मध्यमामूलगा रेखा आयूरेखा अतः परम्

prathamā jñānarekhā tu hyaṅguṣṭhādanuvartate / madhyamāmūlagā rekhā āyūrekhā ataḥ param

हिन्दी अर्थ

जो हीरा षट्कोण, विशुद्ध, निर्मल, तीक्ष्ण प्रकारका दोष परिलक्षित होता है तो अपेक्षाकृत

English

An installation of idob, entry to a house, binding elephants, etc., are auspicious when Saiurn is ascendant.

अध्याय ६२

श्लोक 18

कनिष्ठिकां समाश्रित्य आयूरेखा समाविशेत् ।अच्छिन्ना वा विभक्ता वा स जीवेच्छरदः शतम्

kaniṣṭhikāṃ samāśritya āyūrekhā samāviśet / acchinnā vā vibhaktā vā sa jīveccharadaḥ śatam

हिन्दी अर्थ

उसका मूल्य बहुत ही कम हो जाता है । यदा-कदा जो हीरा सबसे पहले गुण-सम्पत्तियोंसे परिपुष्ट माना जाता है, वही बादमें दोषयुक्त हो जाता है । राजाको ऐसे दोषपूर्ण हीरेसे बने आभूषणको धारण

English

An installation of idob, entry to a house, binding elephants, etc., are auspicious when Saiurn is ascendant.

अध्याय ६२

श्लोक 19

यस्य पाणितले रेखा आयुस्तस्य प्रकाशयेत् ।शतवर्षाणि जीवेच्च भोगी रुद्र ! न संशयः

yasya pāṇitale rekhā āyustasya prakāśayet / śatavarṣāṇi jīvecca bhogī rudra ! na saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

नहीं करना चाहिए । गुणहीन होनेपर तो मणि भी आभूषणके योग्य नहीं होती है ।

English

An installation of idob, entry to a house, binding elephants, etc., are auspicious when Saiurn is ascendant.

अध्याय ६२

श्लोक 20

कनिष्ठिकां समाश्रित्य मध्यमायामुपागता ।षष्ठिवर्षायुषं कुर्यादायूरेखा तु मानवम्

kaniṣṭhikāṃ samāśritya madhyamāyāmupāgatā / ṣaṣṭhivarṣāyuṣaṃ kuryādāyūrekhā tu mānavam

हिन्दी अर्थ

पुत्रप्राप्तकी अभिलाषा रखनेवाली स्त्रीके लिये सर्वगुण-सम्पन्न होनेपर भी हीरा प्रशस्त नहीं होता है। दीर्घ, चिपटा, हस्व तथा अन्यान्य गुणोंसे रहित हीरेके विषयमें कुछ कहना ही नहीं, वह तो

English

An installation of idob, entry to a house, binding elephants, etc., are auspicious when Saiurn is ascendant.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Garuda Purana — Chapter 62
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.