Garuda Purana· Garuḍa Purāṇa
66
अध्याय 66 / 317

Book 1 - Adhyaya 67

43 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ43 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ६६

श्लोक 1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे ज्योतिः शास्त्रे शालग्रामषष्ट्यूब्दस्वरोदयानां निरूपणं नाम षट्षष्टितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ६७ (इति ज्योतिः शास्त्रं समाप्तम्) ।सूत उवाच ।हरेः श्रुत्वा हरो गौरीं देहस्थं ज्ञानमब्रवीत्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe jyotiḥ śāstre śālagrāmaṣaṣṭyūbdasvarodayānāṃ nirūpaṇaṃ nāma ṣaṭṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 67 (iti jyotiḥ śāstraṃ samāptam) / sūta uvāca / hareḥ śrutvā haro gaurīṃ dehasthaṃ jñānamabravīt

हिन्दी अर्थ

पद्मरागमणिका परीक्षण किया जाता है, उन्हीं उपायोंसे इन्द्रनीलमणिका भी परीक्षण होता है। पद्मरागमणिको उपयोगयोग्य बनानेके लिये जितनी अग्निके साथ उसका सन्निधान अपेक्षित है, उसकी

English

Not identifiable.

अध्याय ६६

श्लोक 2

कुजो वह्नी रविः पृथ्वी सौरिरापः प्रकीर्तितः ।वायुसंस्थास्थितो राहुर्दक्षरन्ध्रावभासकः

kujo vahnī raviḥ pṛthvī saurirāpaḥ prakīrtitaḥ / vāyusaṃsthāsthito rāhurdakṣarandhrāvabhāsakaḥ

हिन्दी अर्थ

अपेक्षा अधिक अग्निका सन्निधान इन्द्रनीलमणिके साथ होना चाहिए। तब भी परीक्षण अथवा गुणोंकी अभिवृद्धिके लिये किसी भी प्रकारकी मणिको अग्निमें डालकर संतप्त नहीं करना चाहिए। आज्ञानतावश

English

The modem Lamgan.

अध्याय ६६

श्लोक 3

गुरुः शुक्रस्तथा सौम्यश्चन्द्रश्चैव चतुर्थकः ।वामनाडीं तु मध्यस्थां कारयेदात्मनस्तथा

guruḥ śukrastathā saumyaścandraścaiva caturthakaḥ / vāmanāḍīṃ tu madhyasthāṃ kārayedātmanastathā

हिन्दी अर्थ

काठिन्य धर्मकी अवश्य परीक्षा लेनी चाहिए। जिस प्रकार कोई इन्द्रनीलमणि ताम्रवर्णको धारण कर लेती है, उसी प्रकार ताम्रवर्णवाले करवीर तथा उत्पल नामक दोनों मणियोंकी भी रक्षा

English

Not identifiable.

अध्याय ६६

श्लोक 4

यदाचर इलायुक्तस्तदा कर्मसमाचरेत् ।स्थानसेवां तथा ध्यानं वाणिज्यं राजदर्शनम्

yadācara ilāyuktastadā karmasamācaret / sthānasevāṃ tathā dhyānaṃ vāṇijyaṃ rājadarśanam

हिन्दी अर्थ

करनी चाहिए। जिस इन्द्रनीलमणिके मध्य इन्द्रायुधकी प्रभा अवभासित होती रहती है, उस इन्द्रनीलमणिको

English

The region around modem Peshawar.

अध्याय ६६

श्लोक 5

अन्यानि शुभकर्माणि कारयेत प्रयत्नतः ।दक्षनाडीप्रवाहे तु शनिर्भौमश्च सैहिकः

anyāni śubhakarmāṇi kārayeta prayatnataḥ / dakṣanāḍīpravāhe tu śanirbhaumaśca saihikaḥ

हिन्दी अर्थ

सौगुना अधिक परिमाणवाले दूधमें रखनेपर भी जिसको सान्द्रवर्णको कान्तिसे वह दूध स्वयं नीलवर्णका हो जाता है, उसीको महानीलमणि

English

The region around mode* Kasdhar.

अध्याय ६६

श्लोक 6

इनश्चैव तथाप्ये पापानामुदयो भवेत् ।शुभाशुभविवेको हि ज्ञायते तु स्वरोदयात्

inaścaiva tathāpye pāpānāmudayo bhavet / śubhāśubhaviveko hi jñāyate tu svarodayāt

हिन्दी अर्थ

जिस प्रकार माशादिसे की गयी तौलके द्वारा महागुणशाली पद्मरागमणिका मूल्य निर्धारित किया जाता है, उसी प्रकार सुवर्ण परिमाण (अस्सी

English

The region around modeta Balakh.

अध्याय ६६

श्लोक 7

देहमध्ये स्थिता नाड्यो बहुरूपाः सुविस्तराः ।नाभेरधस्ताद्यः कन्दस्त्वङ्कुरास्तत्र निर्गताः

dehamadhye sthitā nāḍyo bahurūpāḥ suvistarāḥ / nābheradhastādyaḥ kandastvaṅkurāstatra nirgatāḥ

हिन्दी अर्थ

रत्ती)-की तौलसे महागुणशाली इन्द्रनीलमणिका भी यदि कोई ऐसा करता है तो अग्निकी सम्यक् मूल्य निर्धारित होता है।

English

Not identifiable.

अध्याय ६६

श्लोक 8

द्विसप्ततिसहस्राणि नाभिमध्ये व्यवस्थिते ।चक्रवच्च स्थितास्तास्तु सर्वाः प्राणहराः स्मृताः

dvisaptatisahasrāṇi nābhimadhye vyavasthite / cakravacca sthitāstāstu sarvāḥ prāṇaharāḥ smṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

वैदूर्यमणिकी परीक्षा-विधि सूतजीने कहा- है द्विजश्रेष्ठ! अब मैं ब्रह्माके विभिन्न वर्णोवाली, अत्यन्त सौन्दर्य-सम्पन्न द्वारा बतायी हुई तथा व्यासजीद्वारा कही हुई वैदूर्य, वैदूर्यमणियोंका बीज उत्पन्न हुआ था।

English

Not identifiable.

अध्याय ६६

श्लोक 9

तासां मध्ये त्रयः श्रेष्ठा वामदक्षैणमध्यमाः ।वामा सोमात्मिका प्रोक्ता दक्षिणा रविसन्निभा

tāsāṃ madhye trayaḥ śreṣṭhā vāmadakṣaiṇamadhyamāḥ / vāmā somātmikā proktā dakṣiṇā ravisannibhā

हिन्दी अर्थ

पुष्पराग, कर्केतन तथा भीष्मकमणियोंको परीक्षा- विधिको पृथक्-पृथक् कहता हूँ ।

English

The valley of the Brahmaputra.

अध्याय ६६

श्लोक 10

मध्यमा च भवेदग्निः फलन्ती कालपूरिणी ।वामा ह्यमृतरूपा च जगदाप्यायने स्थिता

madhyamā ca bhavedagniḥ phalantī kālapūriṇī / vāmā hyamṛtarūpā ca jagadāpyāyane sthitā

हिन्दी अर्थ

उत्तुंग शिखरोंवाले विदूर नामक पर्वतके

English

Not identifiable.

अध्याय ६६

श्लोक 11

दक्षिणा रौद्रभागेन जगच्छोषयते सदा ।द्वयोर्वाहे तु मृत्युः स्यात्सर्वकार्यविनाशिनी

dakṣiṇā raudrabhāgena jagacchoṣayate sadā / dvayorvāhe tu mṛtyuḥ syātsarvakāryavināśinī

हिन्दी अर्थ

सन्निकट स्थित कामभूतिक सीमासे मिले हुए कल्पान्तकालमें क्षुब्ध अगाध समुद्रकी जलराशिके क्षेत्रमै उस वैदूर्यीजका अवधान होनेसे एक गम्भीर महानादके समान दिति-पुत्र बलासुरके नादसे रलगर्भकी उत्पत्ति हुई।

English

Not identifiaUe.

अध्याय ६६

श्लोक 12

निर्गमे तु भवेद्वामा प्रवेशे दक्षैणा स्मृता ।इडाचारे तथा सौम्यं चन्द्रसूर्यगतस्तथा

nirgame tu bhavedvāmā praveśe dakṣaiṇā smṛtā / iḍācāre tathā saumyaṃ candrasūryagatastathā

हिन्दी अर्थ

बलासुरके नादसे उत्पन्न यह रत्नाकर महागुणसम्पन्न तथा तीनों लोकोंका श्रेष्ठतम आभूषणस्वरूप है । उस रत्नाकरमें हैत्यराजके महानादका अनुकरण करनेवाली, वर्षाकालीन श्रेष्ठ मेघोंकी आभावाली बड़ी ही सुन्दर

English

The seven rivers there are Anutapti, Sikhi» Vipaia Tridivi, Kramu, Amrti and Sukrta.

अध्याय ६६

श्लोक 13

कारयेत्क्रूर कर्माणि प्राणे पिङ्गलसंस्थिते ।यात्रायां सर्वकार्येषु विषापहारणे इडा

kārayetkrūra karmāṇi prāṇe piṅgalasaṃsthite / yātrāyāṃ sarvakāryeṣu viṣāpahāraṇe iḍā

हिन्दी अर्थ

विचित्र प्रकारकी मणियाँ उत्पन्न होती हैं, जिनसे प्रभाके स्फुलिङ्गोंका समूह निकलता रहता है। पृथिवीपर पद्मरागमणियोंके जो वर्ण हैं, उन सभी वर्णोंकी शोभाका अनुगमन वैदूर्यमणि करती

English

Vapufmin» the king of 8almala-ddpa hadi even sons. They are veta, Harita, Jlmuta» Rohita»

अध्याय ६६

श्लोक 14

भोजने मैथुने युद्धे पिङ्गला सिद्धिदायिका ।उच्चाटमारणाद्येषु कर्मस्वेतेषु पिङ्गला

bhojane maithune yuddhe piṅgalā siddhidāyikā / uccāṭamāraṇādyeṣu karmasveteṣu piṅgalā

हिन्दी अर्थ

है। उन मणियोंमें जो मणि मयूरकण्ठके सदृश अथवा वंशपत्रके समान वर्णवाली होती है, उसको रेष्ठ माना गया है। जिन मणियोंका वर्ण चषक नामक पक्षीके सदृश होता है, उन वैदूर्यमणियोंको

English

Vaidyuta, Manasa and Saprabha. (The divisions over which they ruled are known after their names» Svetavar, Haritavara etc) • The seven mountains are t—Kumuda, TJnnaCa, Droi>a, Mahta, Balahaka,

अध्याय ६६

श्लोक 15

मैथुने चैव संग्रामे भोजने सिद्धिदायिका ।शोभनेषु च कार्येषु यात्रायां विषकर्मणि

maithune caiva saṃgrāme bhojane siddhidāyikā / śobhaneṣu ca kāryeṣu yātrāyāṃ viṣakarmaṇi

हिन्दी अर्थ

मणिशास्त्रवेत्ताओंने प्रशस्त नहीं कहा है। गुणयुक्त वैदूर्यमणि अपने स्वामीको परम सौभाग्यसे सम्पन्न बनाती है और दोषयुक्त मणि अपने स्वामीको दोषोंसे संयुक्त कर देती है।

English

KrauAca and Kakudman. The seven riven removing sins are:Yoni» Toyi> Vilrsa, Candrk» Sukla» Vimocani,

अध्याय ६६

श्लोक 16

शान्तिमुक्त्यर्थसिद्ध्यै च इडा योज्या नराधिपैः ।द्वाभ्यां चैव प्रवाहे च क्रूरसौम्यविवर्जने

śāntimuktyarthasiddhyai ca iḍā yojyā narādhipaiḥ / dvābhyāṃ caiva pravāhe ca krūrasaumyavivarjane

हिन्दी अर्थ

अतएव प्रयत्नपूर्वक परीक्षा करनी चाहिए। वैदूर्यमणिके अतिरिक्त गिरिकाँच, शिशुपाल, काँच तथा स्फटिक--ये चार विजातीय मणियाँ हैं, जो वैदूर्यके समान ही आभा फैलाती हैं। किंतु

English

And Vidhrti. Jyotisnun, the king of Kuia-dvlpa, bad seven sons. They arc:—

अध्याय ६६

श्लोक 17

विषवत्तं तु जानीयात्संस्मरेत्तु विचक्षणः ।सौम्यादिशुभकार्येषु लाभादिजयजीविते

viṣavattaṃ tu jānīyātsaṃsmarettu vicakṣaṇaḥ / saumyādiśubhakāryeṣu lābhādijayajīvite

हिन्दी अर्थ

लेखनको सामर्थ्यसे रहित होनेके कारण काँच, गुरुत्वभावसे हीन होनेके कारण शिशुपाल, कान्तियुक्त होनेसे गिरिकाँच एवं अपने समुञ्चल वर्णके कारण स्फटिकमणिसे इस मणिमें भेद होता है।

English

Udbhida, Venuman, Dvairatha, Lambana» Dhrti» Prabhikara and Kapila. (Here also the divisions ruled over by each is called respectively Udbhidavaria, Dvairathavar$a» etc.).

अध्याय ६६

श्लोक 18

गमनागमने चैव वामा सर्वत्र पूजिता ।युद्धादिभोजने घाते स्त्रीणां चैव तु संगमे

gamanāgamane caiva vāmā sarvatra pūjitā / yuddhādibhojane ghāte strīṇāṃ caiva tu saṃgame

हिन्दी अर्थ

मात्रा) परिमाणके अनुसार जो मूल्य निर्धारित किया गया है, वही मूल्य दो पल भारयुक्त वैदूर्यमणिका कहा गया है। एक विजातीयमणिमें वे सभी वर्ण समान होते

English

The seven mountains are:—Vidruma, Hemaiaila Dyutiman, Puspavan, Kuieiaya Hari and Mandaracala.

अध्याय ६६

श्लोक 19

प्रशस्ता दक्षिणा नाडी प्रवेशे क्षुद्रकर्मणि ।शुभाशुभानि कार्याणि लाभालाभौ जयाजयौ

praśastā dakṣiṇā nāḍī praveśe kṣudrakarmaṇi / śubhāśubhāni kāryāṇi lābhālābhau jayājayau

हिन्दी अर्थ

हैं, जो वर्ण मणियोंमें पाये जाते हैं; फिर भी उनमें महान् भेद माना गया है। विद्वान् पुरुषको चाहिए कि वे विशेष भेदक तत्त्वपर विचार करें। स्नेह, लघुता और मृदुताके द्वारा सजातीय और विजातीय-

English

The seven sacred rivers removing sins arc DhQtapapi, Siva, Pavitra, Saiunati, Vidyudabhra, Mah! and Kkia.

अध्याय ६६

श्लोक 20

जीवाजीवाय यत्पृच्छेन्न सिध्यति च मध्यमा ।वामाचारे ऽथवा दक्षे प्रत्यये यत्र नायकः

jīvājīvāya yatpṛcchenna sidhyati ca madhyamā / vāmācāre 'thavā dakṣe pratyaye yatra nāyakaḥ

हिन्दी अर्थ

मणियोंके चिह्णोंका भेद सार्वजनीन है। मणिशोधनमें कुशल या अकुशलजनोंके द्वारा प्रयुक्त उचित एवं अनुचित उपायोंके कारण भी विभिन्न प्रकारको मणियोंमें उत्पन्न हुए गुण-दोषके

English

Muni and Dundubhi. The seven mountains are Kraufica, Vimana, Andhakaraka,

अध्याय ६६

श्लोक 21

तनुस्थः पृच्छते यस्तु तत्र सिद्धिर्न संशयः ।वैच्छन्दो वामदेवस्तु यदा वहति चात्मनि

tanusthaḥ pṛcchate yastu tatra siddhirna saṃśayaḥ / vaicchando vāmadevastu yadā vahati cātmani

हिन्दी अर्थ

अनुसार उनके मूल्यमें न्यूनाधिक्य हो जाता है। मणिबन्धक अर्थात् मणिवेत्ताके द्वारा भली प्रकारसे शोधित मणियाँ यदि दोषरहित होती हैं तो उनका सामान्य मूल्यकी अपेक्षा छःगुना अधिक

English

Divavft, Mahaiaila, Dundubhi and Pundarikavan. The seven rivers in the seven divisions are:—Gaurl, Kumud- vatl, Sandhya, Ratri, Manojava,

अध्याय ६६

श्लोक 22

तत्र भागे स्थितः पृच्छेत्सिद्धिर्भवति निष्फला ।वामे वा दक्षिणे वापि यत्र संक्रमते शिवा

tatra bhāge sthitaḥ pṛcchetsiddhirbhavati niṣphalā / vāme vā dakṣiṇe vāpi yatra saṃkramate śivā

हिन्दी अर्थ

मूल्य होता है। समुद्रके तीरकी सन्निधिमें स्थित आकरसे प्राप्त हुई मणियोंका जो मूल्य होता है, पृथिवीपर सर्वत्र मणियोंका वही मूल्य नहीं रहता। मनुने सोलह माशेका एक 'सुवर्ण' (भार)

English

Khyati and PuiidIka. The king of Sikadvlpa Bhavya had seven sons.

अध्याय ६६

श्लोक 23

घोरे घोराणि कार्याणि सौम्ये वै मध्यमानि च ।प्रस्थिते भागतो हंसे द्वाभ्यां वै सर्ववाहिनी

ghore ghorāṇi kāryāṇi saumye vai madhyamāni ca / prasthite bhāgato haṃse dvābhyāṃ vai sarvavāhinī

हिन्दी अर्थ

बताया है। उसका सातवाँ हिस्सा संज्ञारूप प्राप्त करता है। चार माशेका एक शाण', पाँच कृष्णलका एक 'माशा' और एक पलका दशम भाग ' धरण' कहलाता है। इस प्रकार रत्नोंके मूल्य निश्चयके

English

They are Jalada, Kumara, Sukumara, Mailvaka, Kusuxnoda, Samodarki and Mahadruma#

अध्याय ६६

श्लोक 24

तदा मृत्युं विजानीयाद्योगी योगविशारदः ।यत्रयत्र स्थितः पृच्छेद्वामदक्षिणसंमुखः

tadā mṛtyuṃ vijānīyādyogī yogaviśāradaḥ / yatrayatra sthitaḥ pṛcchedvāmadakṣiṇasaṃmukhaḥ

हिन्दी अर्थ

महागुणसम्पन्न इन्द्रनीलमणिका सुवर्ण (अस्सी रत्ती लिये यह मणिविधि कही गयी है । (अध्याय ७३)

English

The seven riven are:—Sukumiri, Kumiri, Nalini, Dheouka, Ikfu, Vepuka and Gabhastl.

अध्याय ६६

श्लोक 25

तत्रतत्र समं दिश्याद्वातस्योदयनं सदा ।अग्रतो वामिका श्रेष्ठा पृष्ठतो दक्षिणा शुभा

tatratatra samaṃ diśyādvātasyodayanaṃ sadā / agrato vāmikā śreṣṭhā pṛṣṭhato dakṣiṇā śubhā

हिन्दी अर्थ

पुष्परागमणिको परीक्षा-विधि सूतजीने पुनः कहा--देवशत्रु बलासुरके 'पद्मराग' है। यदि वह लोहित और पीतवर्णकी शरीरकी त्वचा हिमालय पर्वतपर गिरी थी, आभासे युक्त है तो उसको 'कौकण्टक' नामसे जिनसे महागुणसम्पन्न पुष्परागमणियोंका प्रादुर्भाव जानना चाहिए।

English

The king of Pukara, 8abala, had two sons Mahkvtra and DUuki These are two Varfas (divirions), one to the north of Minasa and the other to the east.

अध्याय ६६

श्लोक 26

वामेन वामिका प्रोक्ता दक्षिणे दक्षिणा शुभा ।वामे वामा शुभे चैव दक्षिणे दक्षिणा शुभा

vāmena vāmikā proktā dakṣiṇe dakṣiṇā śubhā / vāme vāmā śubhe caiva dakṣiṇe dakṣiṇā śubhā

हिन्दी अर्थ

हुआ। जो पाषाण पूर्णपीत एवं पाण्डुरवर्णकी

English

The ground has golden colour twice as bright (as the gold here). It is devoid of all s< of animals. Beyond that is the mountain Lok&loka, ten thousand yojanas %vide. The mountain is pervaded by darkness which is on the side of Atdalcatiha*

अध्याय ६६

श्लोक 27

जीवो जीवति जीवेन यच्छून्यं तस्त्वरो भवेत् ।यत्किञ्चित्कार्यमुद्दिष्टं जयादिशुभलक्षणम्

jīvo jīvati jīvena yacchūnyaṃ tastvaro bhavet / yatkiñcitkāryamuddiṣṭaṃ jayādiśubhalakṣaṇam

हिन्दी अर्थ

जो पाषाण पूर्ण लोहित एवं सामान्य पीतवर्णसे

English

The ground has golden colour twice as bright (as the gold here). It is devoid of all s< of animals. Beyond that is the mountain Lok&loka, ten thousand yojanas %vide. The mountain is pervaded by darkness which is on the side of Atdalcatiha*

अध्याय ६६

श्लोक 28

तत्सर्वं पूर्णनाड्यां तु जायते निर्विकल्पतः ।अन्यनाड्यादिपर्यन्तं पक्षत्रयमुदाहृतम्

tatsarvaṃ pūrṇanāḍyāṃ tu jāyate nirvikalpataḥ / anyanāḍyādiparyantaṃ pakṣatrayamudāhṛtam

हिन्दी अर्थ

सुन्दर आभासे समन्वित रहता है, उसका नाम संयुक्त होता है, उसे 'काषायकमणि' कहते हैं।

English

The ground has golden colour twice as bright (as the gold here). It is devoid of all s< of animals. Beyond that is the mountain Lok&loka, ten thousand yojanas %vide. The mountain is pervaded by darkness which is on the side of Atdalcatiha*

अध्याय ६६

श्लोक 29

यावत्षष्ठी तु पृच्छायां पूर्णायां प्रथमो जयेत् ।रिक्तायां तु द्वितीयस्तु कथयेत्तदशङ्कितः

yāvatṣaṣṭhī tu pṛcchāyāṃ pūrṇāyāṃ prathamo jayet / riktāyāṃ tu dvitīyastu kathayettadaśaṅkitaḥ

हिन्दी अर्थ

काण्ड भीष्मकमणिकी परीक्षा-विधि १२७

English

The ground has golden colour twice as bright (as the gold here). It is devoid of all s< of animals. Beyond that is the mountain Lok&loka, ten thousand yojanas %vide. The mountain is pervaded by darkness which is on the side of Atdalcatiha*

अध्याय ६६

श्लोक 30

वामाचारसमो वायुर्जायते कर्मसिद्धिदः ।प्रवृत्ते दक्षिणे मार्गे विषमे विषमाक्षरम्

vāmācārasamo vāyurjāyate karmasiddhidaḥ / pravṛtte dakṣiṇe mārge viṣame viṣamākṣaram

हिन्दी अर्थ

जिस पत्थरका वर्ण पूर्णरूपसे नीला और मणिशात्त्रवेत्ताओंने वैदूर्यमणिके समान ही शुक्लवर्णसमन्वित तथा स्निग्ध होता है, वह पुष्परागमणिका मूल्य स्वीकार किया है। इसको सोमालक गुणयुक्त मणि है। जो पत्थर अत्यन्त धारण करनेसे वही फल प्राप्त होते हे, जो लोहित वर्णका होता है, उसीको ' पद्मराग' कहा वैदूर्यमणिके धारणसे होते हैं। नारियोंके द्वारा

English

The ground has golden colour twice as bright (as the gold here). It is devoid of all s< of animals. Beyond that is the mountain Lok&loka, ten thousand yojanas %vide. The mountain is pervaded by darkness which is on the side of Atdalcatiha*

अध्याय ६६

श्लोक 31

अन्यत्र वामवाहे तु नाम वै विषमाक्षरम् ।तदासौ जयमाप्नोति योधः संग्राममध्यतः

anyatra vāmavāhe tu nāma vai viṣamākṣaram / tadāsau jayamāpnoti yodhaḥ saṃgrāmamadhyataḥ

हिन्दी अर्थ

जाता है। जो पूर्ण नीलवर्णकी सुन्दर आभासे धारण किये जानेपर यह मणि उन्हें “पुत्र' प्रदान सम्पन्न रहता है, उसे “इन्द्रनीलमणि' कहते हैं। करती है। (अध्याय ७४)

English

The ground has golden colour twice as bright (as the gold here). It is devoid of all s< of animals. Beyond that is the mountain Lok&loka, ten thousand yojanas %vide. The mountain is pervaded by darkness which is on the side of Atdalcatiha*

अध्याय ६६

श्लोक 32

दक्षवातप्रवाहे तु यदि नाम समाक्षरम् ।जा(ज) यते नात्र सन्देहो नाडीमघ्ये तु लक्षयेत्

dakṣavātapravāhe tu yadi nāma samākṣaram / jā(ja) yate nātra sandeho nāḍīmaghye tu lakṣayet

हिन्दी अर्थ

कर्केतनमणिकी परीक्षा-विधि

English

The ground has golden colour twice as bright (as the gold here). It is devoid of all s< of animals. Beyond that is the mountain Lok&loka, ten thousand yojanas %vide. The mountain is pervaded by darkness which is on the side of Atdalcatiha*

अध्याय ६६

श्लोक 33

पिङ्गलान्तर्गते प्राणे शमनीयाहवं जयेत् ।यावन्नाड्युदयं चारस्तां दिशं यावदापयेत्

piṅgalāntargate prāṇe śamanīyāhavaṃ jayet / yāvannāḍyudayaṃ cārastāṃ diśaṃ yāvadāpayet

हिन्दी अर्थ

सूतजीने कहा--पवनदेवने रत्नबीजरूप उस हैत्यराज बलासुरके नखोंको प्रसन्न्तापूर्वक लेकर कमल-वनप्रान्तमें बिखेर दिया । वायुद्वारा विकीर्ण उन नखोंसे पृथिवीपर कर्केतन नामक पूज्यतम

English

The ground has golden colour twice as bright (as the gold here). It is devoid of all s< of animals. Beyond that is the mountain Lok&loka, ten thousand yojanas %vide. The mountain is pervaded by darkness which is on the side of Atdalcatiha*

अध्याय ६६

श्लोक 34

न दातुं जायते सो ऽपि नात्र कार्या विचारणा ।अथ संग्राममध्ये तु यत्र नाडी सदा वहेत्

na dātuṃ jāyate so 'pi nātra kāryā vicāraṇā / atha saṃgrāmamadhye tu yatra nāḍī sadā vahet

हिन्दी अर्थ

मणिका जन्म हुआ। उसका वर्ण रक्त, चन्द्र एवं

English

The ground has golden colour twice as bright (as the gold here). It is devoid of all s< of animals. Beyond that is the mountain Lok&loka, ten thousand yojanas %vide. The mountain is pervaded by darkness which is on the side of Atdalcatiha*

अध्याय ६६

श्लोक 35

सा दिशा जयमाप्नोति शून्ये भङ्गं विनिर्दिशेत् ।जातचारे जयं विद्यान्मृतके मृतमादिशेत्

sā diśā jayamāpnoti śūnye bhaṅgaṃ vinirdiśet / jātacāre jayaṃ vidyānmṛtake mṛtamādiśet

हिन्दी अर्थ

नील तथा श्वेत होता है । रत्न-व्याधि आदि दोषोंके कारण वह कठोर एवं विभिन्न वर्णोमें भी प्राप्त

English

The ground has golden colour twice as bright (as the gold here). It is devoid of all s< of animals. Beyond that is the mountain Lok&loka, ten thousand yojanas %vide. The mountain is pervaded by darkness which is on the side of Atdalcatiha*

अध्याय ६६

श्लोक 36

जयं पराजयं चैव यो जानाति स पण्डितः ।वामे वा दक्षिणे वापि यत्र सञ्चरते शिवम्

jayaṃ parājayaṃ caiva yo jānāti sa paṇḍitaḥ / vāme vā dakṣiṇe vāpi yatra sañcarate śivam

हिन्दी अर्थ

जो कर्केतनमणियाँ स्निग्ध, स्वच्छ, समराग, अनुरञ्जित, पीत, गुरुत्व धर्मसे संयुक्त एवं विचित्र आभासे व्याप्त तथा संताप, व्रण और व्याधि आदि दोषोंसे रहित होती हें, उन्हें विशुद्ध या परम पवित्र

English

The ground has golden colour twice as bright (as the gold here). It is devoid of all s< of animals. Beyond that is the mountain Lok&loka, ten thousand yojanas %vide. The mountain is pervaded by darkness which is on the side of Atdalcatiha*

अध्याय ६६

श्लोक 37

कृत्वा तत्पदमाप्नोति यात्रा सन्ततशोभना ।शशिसूर्यप्रवाहे तु सति युद्धं समाचरेत्

kṛtvā tatpadamāpnoti yātrā santataśobhanā / śaśisūryapravāhe tu sati yuddhaṃ samācaret

हिन्दी अर्थ

देदीप्यमान हो उठती हैं । ऐसी विशुद्ध कर्केतनमणि रोगका नाश करनेवाली, कलिके दोषोंको नष्ट करनेवाली, कुलकी वृद्धि करनेवाली तथा सुख प्रदान करनेवाली होती है।

English

The ground has golden colour twice as bright (as the gold here). It is devoid of all s< of animals. Beyond that is the mountain Lok&loka, ten thousand yojanas %vide. The mountain is pervaded by darkness which is on the side of Atdalcatiha*

अध्याय ६६

श्लोक 38

यस्तु पृच्छति तत्रस्थः स साधुर्जयतिध्रुवम् ।यां दिशं वहते वायुस्तां दिशं यावदाजयः

yastu pṛcchati tatrasthaḥ sa sādhurjayatidhruvam / yāṃ diśaṃ vahate vāyustāṃ diśaṃ yāvadājayaḥ

हिन्दी अर्थ

जो मनुष्य अपने शरीरको अलंकृत करनेके लिये इस प्रकारके बहुत-से गुणोंवाली कर्केतन नामक मणिको धारण करते हैं, वे पूजित, प्रचुर धनसे परिपूर्ण तथा अनेक बन्धु-बान्धवोंसे सम्पन्न

English

The ground has golden colour twice as bright (as the gold here). It is devoid of all s< of animals. Beyond that is the mountain Lok&loka, ten thousand yojanas %vide. The mountain is pervaded by darkness which is on the side of Atdalcatiha*

अध्याय ६६

श्लोक 39

जायते नात्र सन्देह हन्द्रो यद्यग्रतः स्थितः ।मेष्याद्या दश या नाड्यो दक्षिणा वाम संस्थिताः

jāyate nātra sandeha handro yadyagrataḥ sthitaḥ / meṣyādyā daśa yā nāḍyo dakṣiṇā vāma saṃsthitāḥ

हिन्दी अर्थ

होते हैं और नित्य उज्ज्वल कीर्तिसे सम्पन्न तथा प्रसन्न रहते हैं।

English

The ground has golden colour twice as bright (as the gold here). It is devoid of all s< of animals. Beyond that is the mountain Lok&loka, ten thousand yojanas %vide. The mountain is pervaded by darkness which is on the side of Atdalcatiha*

अध्याय ६६

श्लोक 40

चरेस्थिरे तद्विमार्गे तादृशेतादृशे क्रमात् ।निर्गमे निर्गमं याति संग्रहे संग्रहं विदुः

caresthire tadvimārge tādṛśetādṛśe kramāt / nirgame nirgamaṃ yāti saṃgrahe saṃgrahaṃ viduḥ

हिन्दी अर्थ

अन्य दूषित कर्केतनमणिको धारण करनेवाले विकृत, व्याकुल, नीली कान्तिवाले, मलिन द्युतिवाले,

English

The ground has golden colour twice as bright (as the gold here). It is devoid of all s< of animals. Beyond that is the mountain Lok&loka, ten thousand yojanas %vide. The mountain is pervaded by darkness which is on the side of Atdalcatiha*

अध्याय ६६

श्लोक 41

पृच्छकस्य वचः श्रुत्वा घण्टाकारेण लक्षयेत् ।वामे वा दक्षिणे वापि पञ्चतत्त्वस्थितः शिवे

pṛcchakasya vacaḥ śrutvā ghaṇṭākāreṇa lakṣayet / vāme vā dakṣiṇe vāpi pañcatattvasthitaḥ śive

हिन्दी अर्थ

स्नेहरहित, कलुषित तथा विरूपवान् हो जाते हैं । वे तेज, दीप्ति, कुल, पुष्टि आदिसे विहीन होकर

English

The ground has golden colour twice as bright (as the gold here). It is devoid of all s< of animals. Beyond that is the mountain Lok&loka, ten thousand yojanas %vide. The mountain is pervaded by darkness which is on the side of Atdalcatiha*

अध्याय ६६

श्लोक 42

ऊर्ध्वे ऽग्निरध आपश्च तिर्यक्संस्थः प्रभञ्जनः ।मध्ये तु पृथिवी ज्ञेया नभः सर्वत्र सर्वदा

ūrdhve 'gniradha āpaśca tiryaksaṃsthaḥ prabhañjanaḥ / madhye tu pṛthivī jñeyā nabhaḥ sarvatra sarvadā

हिन्दी अर्थ

स्वर्णपत्रमै सम्पुटितकर जब उन मणियोंको दूषित कर्केतनके सदृश शरीरको धारण करते हैं।

English

The ground has golden colour twice as bright (as the gold here). It is devoid of all s< of animals. Beyond that is the mountain Lok&loka, ten thousand yojanas %vide. The mountain is pervaded by darkness which is on the side of Atdalcatiha*

अध्याय ६६

श्लोक 43

ऊर्ध्वे मृत्युरधः शान्तिस्तिर्यक् चोच्चाटयेत्सुधीः ।मध्ये स्तम्भं विजानीयान्मोक्षः सर्वत्र सर्वगे

ūrdhve mṛtyuradhaḥ śāntistiryak coccāṭayetsudhīḥ / madhye stambhaṃ vijānīyānmokṣaḥ sarvatra sarvage

हिन्दी अर्थ

अग्निमें शोधित किया जाता है तो वे अत्यधिक (अध्याय ७५) भीष्मकमणिकी परीक्षा-विधि सूतजीने पुनः कहा--उस देवशत्रु, जो मनुष्य अपने कण्ठादिक अङ्गोंमें स्वर्णसूत्रमें

English

The ground has golden colour twice as bright (as the gold here). It is devoid of all s< of animals. Beyond that is the mountain Lok&loka, ten thousand yojanas %vide. The mountain is pervaded by darkness which is on the side of Atdalcatiha*

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Garuda Purana — Chapter 66
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.