Garuda Purana· Garuḍa Purāṇa
67
अध्याय 67 / 317

Book 1 - Adhyaya 68

52 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ52 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ६७

श्लोक 1

इति श्रीगारुडेमहापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे स्वरोदये शुभाशुभनिरूपणं नाम सप्तषष्टितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ६८ सूत उवाच ।परिक्षां वच्मिरत्नानां बलो नामासुरो ऽभवत् ।इन्द्राद्या निर्जितास्तेन विजेतुं तैर्न शक्यते

iti śrīgāruḍemahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe svarodaye śubhāśubhanirūpaṇaṃ nāma saptaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 68 sūta uvāca / parikṣāṃ vacmiratnānāṃ balo nāmāsuro 'bhavat / indrādyā nirjitāstena vijetuṃ tairna śakyate

हिन्दी अर्थ

बलासुरका वीर्य हिमालय पर्वतके उत्तरी प्रान्तमें गुँथी हुई विशुद्ध भीष्मकमणिको धारण करता गिरा था। अत: वह देश उत्तम भीष्मकमणियोंका है, वह सदा सुख-समृद्धि प्रदान करनेवाली रत्नाकर बन गया। वहाँसे प्राप्त होनेवाली सम्पदाओंको प्राप्त करता है। वनोंमें भी ऐसी भीष्मकमणियाँ शङ्ख एवं पद्मके समान समुञ्चल, मणिसे सुशोभित मनुष्यको देखकर समीप आये

English

The grounds are respectively blacky white> crimson yelloWj(in colour) and stony, rocky, and golden coloitred [seven in order]. There Rkkasas and Serpents live.

अध्याय ६७

श्लोक 2

वरव्याजेन पशुतां याचितः स सुरैर्मखे ।बलो ददौ स (स्व) पशुतामतिसत्त्व सुरैर्हतः

varavyājena paśutāṃ yācitaḥ sa surairmakhe / balo dadau sa (sva) paśutāmatisattva surairhataḥ

हिन्दी अर्थ

मध्याहकालीन सूर्यकी प्रभाके समान शोभावाली हुए द्वीपी, भेड़िया, शरभ, हाथी, सिंह और तथा वज्रके समान तरुण होती हैं। व्याघ्रादि हिंसक वन्य प्राणी तत्काल भाग जाते हैं।

English

In the terrific Puskaradvipa there are the hells. Their names are:— Raurava, Sukara, Rodba, Tala, Vinaiana,

अध्याय ६७

श्लोक 3

पशुवत्स विशस्तस्तैः स्ववाक्याशनियन्त्रितः ।बलो लोकोपराय देवानां हितकाम्यया

paśuvatsa viśastastaiḥ svavākyāśaniyantritaḥ / balo lokoparāya devānāṃ hitakāmyayā

हिन्दी अर्थ

उस मणिको धारण करनेसे किसी भी प्रकारका भय भी नष्ट हो जाते हैं। भय नहीं रह जाता है। लोग भीष्मकमणिके शैवाल एवं मेघकी आभासे युक्त, कठोर, पीत स्वामीका उपहास नहीं कर पाते हैं। प्रभावाली, मलिन द्युति और विकृत वर्णवाली भीष्मकमणिसे संयुक्त अँगूठीको धारण करके भीष्मकमणिका विद्वान् व्यक्तिको दूरसे ही परित्याग

English

Mah&jvila, Taptakumbba, Lava Vimohita, Rudhira, VaitarapI, Krmiia, Knnibhojana,

अध्याय ६७

श्लोक 4

तस्य सत्त्वविशुद्धस्य विशुद्धेन च कर्मणा ।कायस्यावयवाः सर्वे रत्नबीजत्वमाययुः

tasya sattvaviśuddhasya viśuddhena ca karmaṇā / kāyasyāvayavāḥ sarve ratnabījatvamāyayuḥ

हिन्दी अर्थ

जो व्यक्ति अपने पितरोंका तर्पण करता है, उसके कर देना चाहिए। पण्डितोंको देश-कालके परिज्ञानके पितरोंको बहुत वर्षोतकके लिये संतृप्ति प्राप्त हो अनुसार इन मणियोंके मूल्योंका निर्धारण करना जाती है। इस रत्नके प्रभावसे सर्प, आखु (चूहा), चाहिए; क्योंकि दूर देशमें उत्पन्न हुई मणियोंका मूल्य बिच्छू आदि अण्डज जीवोंके विष स्वयं शान्त हो अधिक तथा निकट देशमें उत्पन्न हुई मणियोंका मूल्य

English

Asipatravana, N&nibhak, Dirua, PQya*

अध्याय ६७

श्लोक 5

देवानामथ यक्षाणां सिद्धानां पवनाशिनाम् ।रत्नबीजंस्व(जम)यं ग्राहः सुमहानभवत्तदा

devānāmatha yakṣāṇāṃ siddhānāṃ pavanāśinām / ratnabījaṃsva(jama)yaṃ grāhaḥ sumahānabhavattadā

हिन्दी अर्थ

जाते हैं। जल, अग्नि, शत्रु और चोरोंके भयंकर उसकी अपेक्षा कुछ कम होता है। (अध्याय ७६)

English

Sadaihia, Krfpasfitra, Tama, Avici, Bvabhojana, Apratiftha, and UfavlcL

अध्याय ६७

श्लोक 6

तेषां तु पततां वेगाद्विमानेन विहायसा ।यद्यत्पपात रत्नानां बीजं क्रचन किञ्चन

teṣāṃ tu patatāṃ vegādvimānena vihāyasā / yadyatpapāta ratnānāṃ bījaṃ kracana kiñcana

हिन्दी अर्थ

पुलकमणिके लक्षण तथा उसकी परीक्षा-विधि

English

Lord Niyaa pervades ten times the space occupi¬ ed by the

अध्याय ६७

श्लोक 7

महोदधौ सरिति वा पवर्त कानने ऽपि वा ।तत्तदाकरतां यातं स्थानमाधेयगौरवात्

mahodadhau sariti vā pavarta kānane 'pi vā / tattadākaratāṃ yātaṃ sthānamādheyagauravāt

हिन्दी अर्थ

सूतजीने कहा--वायुदेवने दानवराज बलासुरके सूर्यके समान विचित्र होती है। ऐसी परम पवित्र मणियोंको नखसे लेकर भुजापर्यन्त गतिमान् रत्नमयी प्रकाशकी सूत्रोंमें गूँथकर धारण करनेसे सब प्रकारका कल्याण विधिवत् पूजा करके उसको श्रेष्ठ पर्वतों, नदियों होता है; क्योंकि वे पुलकमणियाँ माङ्गलिक एवं धन- तथा उत्तरदेशके अन्य प्रसिद्ध स्थानोंमें स्थापित धान्यादि ऐश्वर्यकी अभिवृद्धि करनेवाली होती हैं।

English

I shall now expound the measurements and situation of the Sun and other planets. The chariot of the sun u nine xhoniand yojdnas in length.

अध्याय ६७

श्लोक 8

तेषु रक्षोविषव्यालव्याधिघ्नान्यघहानि च ।प्रादुर्भवन्ति रत्नानि तथैव विगुणानि च

teṣu rakṣoviṣavyālavyādhighnānyaghahāni ca / prādurbhavanti ratnāni tathaiva viguṇāni ca

हिन्दी अर्थ

आदि देशोंमें उस प्रकाशरूपी बीजसे उत्पन्न पुलकमणियाँ भयंकर रूप धारण करनेवाले और मांस-रुधिरादिसे गुञ्जाफल, अञ्जन, क्षौद्र (मधु) और कमलनालके संलिप्त मुखवाले गृध्रोके समान वर्णवाली जो समान तथा गन्धर्व एवं अग्निदेशमें उत्पन्न हुई मणियाँ पुलकमणियाँ होती हैं, वे मृत्युदायक होती हैं। केलेके समान कान्तिवाली होती हैं। इन सभी विद्वान् व्यक्तिको उनका परित्याग कर देना चाहिए।

English

All these constitute one year (when the wheel takes one round). The second axle of the sun is forty thousand yojanas long.

अध्याय ६७

श्लोक 9

वज्रं मुक्तामणयः सपद्मरागाः समरकताः प्रोक्ताः ।अपि चेन्द्रनीलमणिवरवैदूर्याः पुष्परागाश्च

vajraṃ muktāmaṇayaḥ sapadmarāgāḥ samarakatāḥ proktāḥ / api cendranīlamaṇivaravaidūryāḥ puṣparāgāśca

हिन्दी अर्थ

पुलकमणियोंको प्रशस्त माना गया है। श्रेष्ठ एक पल प्रमाणवाली पुलकमणिका मूल्य कुछ पुलकमणियोंकी भंगिमा शंख, पद्म, भ्रमर तथा पाँच सौ मुद्रा कहा गया है । (अध्याय ७७)

English

The five other axles arc sixty thousand yojanas longi each. The length of the axle is in proportion to that of the two ends of the yoke.

अध्याय ६७

श्लोक 10

कर्केतनं सपुलकं रुधिराख्यसमन्वितं तथा स्फटिकम् ।विद्रुममणिश्च यत्नादुद्दिष्टं संग्रहे तज्ज्ञैः

karketanaṃ sapulakaṃ rudhirākhyasamanvitaṃ tathā sphaṭikam / vidrumamaṇiśca yatnāduddiṣṭaṃ saṃgrahe tajjñaiḥ

हिन्दी अर्थ

सूतजीने कहा-अग्निदेवने दानवराजके प्राप्त होती हैं, इनका आकार एक समान होता है। अभीष्टरूपको ग्रहणकर कुछ अंश नर्मदा नदीको जो मणि मध्यभागमें चन्द्रके सदृश पाण्डुर परान्तभागमें तथा कुछ अंश उस देशके निम्न भू- तथा अत्यन्त विशुद्ध वर्णवाली होती है, तुलनामें भागोंमें फेंक दिया था। अतः उन स्थानोंपर वह इन्द्रनीलमणिके समान होती है। इसे ऐश्वर्य,

English

The short axle b fixed to the pole of the circular wheel along with the end of the yoke* The second axle is fixed in the Mdnasa mountain.

अध्याय ६७

श्लोक 11

आकारवर्णौ प्रथमं गुणदोषौ तत्फलं परीक्षा च ।मूल्यं च रत्नकुशलैर्विज्ञेयं सर्वशास्त्राणाम्

ākāravarṇau prathamaṃ guṇadoṣau tatphalaṃ parīkṣā ca / mūlyaṃ ca ratnakuśalairvijñeyaṃ sarvaśāstrāṇām

हिन्दी अर्थ

इन्द्रगोप (वीरबहूटी कीट) तथा शुक पक्षीके धन-धान्य एवं भृत्यादिकी अभिवृद्धि करनेवाली मुखकी भाँति वर्णवाली एवं प्रकट पीलु 'फलके माना गया है। इस मणिका पाकक्रियासे शोधन समान वर्णबाली रुधिराक्ष मणियाँ प्राप्त होती हैं। होनेपर देववज्रके समान वर्ण होता है। इसके अतिरिक्त भी यहाँपर नाना प्रकारकी मणियाँ (अध्याय ७८)

English

A metre with twentyeigbt fyllablet (total).

अध्याय ६७

श्लोक 12

कुलग्नेषूपजायन्ते यानि चोपहते ऽहनि ।दौषैस्तान्यपियुज्यन्ते हीयन्ते गुणसम्पदा

kulagneṣūpajāyante yāni copahate 'hani / dauṣaistānyapiyujyante hīyante guṇasampadā

हिन्दी अर्थ

काण्ड गङ्गा आदि विविध तीर्थोकी महिमा १२९

English

A metre with twelve cyUaUet lo a quarter.

अध्याय ६७

श्लोक 13

परीक्षापरिशुद्धानां रत्नानां पृथिवीभुजा ।धारणं संग्रहो वापि कार्यः श्रियमभीप्सता

parīkṣāpariśuddhānāṃ ratnānāṃ pṛthivībhujā / dhāraṇaṃ saṃgraho vāpi kāryaḥ śriyamabhīpsatā

हिन्दी अर्थ

सूतजीने कहा--हलधारी बलरामने उस हैत्यणजके वर्णके अतिरिक्त अन्य वर्णोको भी धारण करती हैं। मेदाभागको लेकर कावेरी, विन्ध्य, यवन, चीन तथा रत्नरोंमें उस मणिके समान अन्य कोई नहीं है, नेपाल देशके भूभागोंमें प्रयत्रपूर्वक्त बिखेरा था। जो पाप-विनाश करनेमें उसके बराबर क्षमता अत: उन स्थानोंपर आकाशके समान निर्मल तैल- रखती हो । शिल्पकारके द्वारा संस्कारित होनेपर

English

A metre with eleven syllabtci in a quarter.

अध्याय ६७

श्लोक 14

शास्त्रज्ञः कुशलाश्चापि रत्नभाजः परीक्षकाः ।त एव मूल्यमात्राया वेत्तारः परिकीर्तिताः

śāstrajñaḥ kuśalāścāpi ratnabhājaḥ parīkṣakāḥ / ta eva mūlyamātrāyā vettāraḥ parikīrtitāḥ

हिन्दी अर्थ

स्फटिक नामक मणि उत्पन्न हुई । यह मणि मृणाल एवं ही स्फटिकके मूल्यका कुछ आकलन किया जा शंखके सदृश धवल होती है, किंतु कुछ मणियाँ उक्त सकता है। (अध्याय ७९)

English

A metre with eight sylUhlei ta a quarter.

अध्याय ६७

श्लोक 15

महा प्रभावं विबुधैर्यस्यमाद्वज्रमुदाहृतम् ।वज्रपूर्वा परीक्षेयं ततो ऽस्माभिः प्रकीर्त्यते

mahā prabhāvaṃ vibudhairyasyamādvajramudāhṛtam / vajrapūrvā parīkṣeyaṃ tato 'smābhiḥ prakīrtyate

हिन्दी अर्थ

विद्रुममणिकी परीक्षा

English

In the month of Mddhava (VaUdkha) Aiyaman (Sun) Pulaha (fyi ), Raihafljas (Takfa ), Pudjikdsthald {Apsoras ), Praheii {Rdkfosagaa) Kacchanlra (Serpent) and Ndrada {Gandkarvd) (reside in the solar zone).

अध्याय ६७

श्लोक 16

तस्यास्थिलेशो निपपात येषु भुवः प्रदेशेषु कथञ्चिदेव ।वज्राणि वज्रायुधनिर्जिगीषोर्भवन्ति नानाकृतिमन्ति तेषु

tasyāsthileśo nipapāta yeṣu bhuvaḥ pradeśeṣu kathañcideva / vajrāṇi vajrāyudhanirjigīṣorbhavanti nānākṛtimanti teṣu

हिन्दी अर्थ

सूतजीने पुनः कहा--हे शौनक! शेषनागने लाल वर्णकी होती है। अन्य स्थानोंसे प्राप्त उस बलासुरके अन्त्रभागको ग्रहणकर केरल आदि होनेवाली मणियाँ प्रशस्त नहीं मानी गयी हें । देशोंमें छोड़ा था, अतएव उन स्थानोंपर महागुणसम्पन्न शिल्पकलाके विशेष योग-कौशलपर ही इनके विद्रुममणियोंका जन्म हुआ । उन विद्रुममणियोंमें मूल्यका निर्धारण होता है ।

English

In the month of JyefthCy Mitra (Sun)» Airi (Sage), Tckoka {Strptni) y Pauruftya [Rdkasagoa) Menakd {Apsaras) Hdhd {Gandhana) an Rathanana {Yaka) reside in the chariot of the sun.

अध्याय ६७

श्लोक 17

हैममातङ्गसौराष्ट्राः पौण्ड्रकालिङ्गकोसलाः ।वेण्वातटाः ससौवीरा वज्रस्याष्ट विहारकाः

haimamātaṅgasaurāṣṭrāḥ pauṇḍrakāliṅgakosalāḥ / veṇvātaṭāḥ sasauvīrā vajrasyāṣṭa vihārakāḥ

हिन्दी अर्थ

जो खरगोशके रक्तके समान लोहित होती हैं जो विद्रुममणि सुन्दर, कोमल, स्निग्ध तथा अथवा गुज्ञाफल या जपापुष्पकी आभाको धारण लाल-लाल वर्णको होती है, वह निश्चित ही इस करती हैं, उन्हें श्रेष्ठ माना गया है। नील देश, संसारमें मनुष्यको धन-धान्यसम्पन्न बनानेवाली देवक तथा रोमक नामक स्थान इन मणियोंकी तथा उसके विषादिक दुःखोंको दूर करनेवाली

English

In the month of Afddka Varuna (Sun), Vasiffha (Sage) Rambkd Sakajanyd {Apsaras)y Kuhu {Gandhawa) Budha (Bhdskara), Rathacitra (Taksu) and ukra (Rdkfasagarta) reside in the solar zone.

अध्याय ६७

श्लोक 18

आताम्रा हिमशैलजाश्च शशिभा वेण्वातटीयाः स्मृताः सौवीरे त्वसिताब्जमेघसदृशास्ताभ्राश्च सौराष्ट्रजाः ।कालिङ्गाः कन कावदातरुचिराः पीतप्रभाः कोसले श्यामाः पुण्ड्रभवा मतङ्गविषये नात्यन्तपीतप्रभाः

ātāmrā himaśailajāśca śaśibhā veṇvātaṭīyāḥ smṛtāḥ sauvīre tvasitābjameghasadṛśāstābhrāśca saurāṣṭrajāḥ / kāliṅgāḥ kana kāvadātarucirāḥ pītaprabhāḥ kosale śyāmāḥ puṇḍrabhavā mataṅgaviṣaye nātyantapītaprabhāḥ

हिन्दी अर्थ

जन्मभूमि है । उनमें उत्पन्न हुई विद्रुममणि अत्यन्त होती है। (अध्याय ८०)

English

In the month of rdva, Indrn (Sun), Vifvdvasu {Gandharva)y Srota (Yaka) y Eldpatra (BAdskara), Aigiras (Sage) Pramloed {Apsaraj) and the serpents reside in the solar zone.

अध्याय ६७

श्लोक 19

अत्यर्थं लघु वर्णतश्च गुणवत्पार्श्वेषु सम्यक् समंरेखाबिन्दुकलङ्ककाकपदकत्रासादिभिर्वर्जितम् ।लोके ऽस्मिन्परामाणुमात्रमपि यद्वज्रं क्रचिद्दृश्यते तस्मिन्देवसमाश्रयो ह्यवितथस्तीक्ष्णाग्रधारं यदि

atyarthaṃ laghu varṇataśca guṇavatpārśveṣu samyak samaṃrekhābindukalaṅkakākapadakatrāsādibhirvarjitam / loke 'sminparāmāṇumātramapi yadvajraṃ kraciddṛśyate tasmindevasamāśrayo hyavitathastīkṣṇāgradhāraṃ yadi

हिन्दी अर्थ

गङ्गा आदि विविध तीर्थोकी महिमा

English

In the month of Bhddrapaday Vivasvdn (Sun), Ugraina {G<mdhaToa) y Bhrgu (Sage), Apdrara (Yakfa), Anumlocd (Apsaras), iaAkkapdlc [Serpent) and Vydghra{Rdkasagata) reside in the solar zone.

अध्याय ६७

श्लोक 20

वज्रेषु वर्णयुक्त्या देवानामपि विग्रहः प्रोक्तः ।वर्णेभ्यश्च विभागः कार्यो वर्णाश्रयादेव

vajreṣu varṇayuktyā devānāmapi vigrahaḥ proktaḥ / varṇebhyaśca vibhāgaḥ kāryo varṇāśrayādeva

हिन्दी अर्थ

सूतजीने कहा--हे शौनक! अब मैं समस्त विश्वनाथ और केशव सहैव निवास करते हैं। तीर्थोंका वर्णन करूँगा। जितने भी तीर्थ हैं, उनमें कुरुक्षेत्र भी बहुत बड़ा तीर्थ है। इस तीर्थमें दानादि गङ्गा उत्तमोत्तम तीर्थ है । यद्यपि गङ्गा सर्वत्र सुलभ करनेसे यह भोग और मोक्ष दोनोंकी प्राप्ति है, किंतु हरिद्वार, प्रयाग एवं गङ्गासागरके संगम करानेवाला है। प्रभास श्रेष्ठतम तीर्थ है, जहाँपर

English

In the month of AJtfayuj (Afvina), Pdf an (Sun), Suruci [Gandharva), Dhdtr [Rdkfosagaita ), Gautama (Sage), Dhananjaya (Serpent), Sufeifa (Yakfa), and Ghrtdd [Apsaras ) reside in the sun.

अध्याय ६७

श्लोक 21

हरितसितपीतपिङ्गश्यामास्ताम्राः स्वभावतो रुचिराः ।हरिवरुणशक्रहुतवहपितृपतिमरुतां स्वका वर्णाः

haritasitapītapiṅgaśyāmāstāmrāḥ svabhāvato rucirāḥ / harivaruṇaśakrahutavahapitṛpatimarutāṃ svakā varṇāḥ

हिन्दी अर्थ

इन तीन स्थानोंमें वह दुर्लभ है। भगवान् सोमनाथ विराजमान रहते हैं। द्वारका प्रयाग परम श्रेष्ठ तीर्थ है, जो मरनेवालेको मुक्ति अत्यन्त सुन्दर नगरी है। यह मुक्ति-भुक्ति दोनोंको और भुक्ति दोनों प्रदान करता है। इस महातीर्थमें प्रदान करनेवाली है । पूर्व दिशामें अवस्थित सरस्वती स्नान करके जो अपने पितरोंके लिये पिण्डदान पुण्यदायिनी तीर्थ है। इसी प्रकार सप्तसारस्वत

English

In the month of Kdritikay Viivdvasuy [Gandharva) y

अध्याय ६७

श्लोक 22

विप्रस्य शङ्खकुमुदस्फटिकावदातः स्यात्क्षत्त्रियस्य शशबभ्रुविलोचनाभः ।वैश्यस्य कान्तकदलीदलसन्निकाशः शूद्रस्य धौतकरवालसमानदीप्तिः

viprasya śaṅkhakumudasphaṭikāvadātaḥ syātkṣattriyasya śaśababhruvilocanābhaḥ / vaiśyasya kāntakadalīdalasannikāśaḥ śūdrasya dhautakaravālasamānadīptiḥ

हिन्दी अर्थ

करते हैं, वे अपने समस्त पापोंका विनाशकर सभी परमतीर्थ है। अभीष्टोंकी सिद्धि प्राप्त करते हैं। केदारतीर्थ समस्त पापोंका विनाशक है। वाराणसी परम तीर्थ है। इस तीर्थमें भगवान् सम्भलग्राम उत्तम तीर्थ है। बदरिकाश्रम भगवान्

English

The rightful possessors of the Mdrgaiirsa month are Arhiu (Sun), Kdiyapa (Sage), Tdrkfya {Yak$a)y Mahdpadma (Serpent), Urvaily [Apsaras) Ciitasina (Gandharva) and Yidyui [RAkfosagatfa ),

अध्याय ६७

श्लोक 23

द्वौ वज्रवर्णौ पृथिवीपतीनां सद्भिः प्रदिष्टौ न तु सार्वजन्यौ ।यः स्याज्जवाविद्रुमभङ्गशोणो यो वा हरिद्रारसन्निकाशः

dvau vajravarṇau pṛthivīpatīnāṃ sadbhiḥ pradiṣṭau na tu sārvajanyau / yaḥ syājjavāvidrumabhaṅgaśoṇo yo vā haridrārasannikāśaḥ

हिन्दी अर्थ

नर-नारायणका महातीर्थ है, जो मुक्तिप्रदायक है । विष्णुपादोदक महापुण्यप्रदायक परम तीर्थ हैं।

English

In the month of Pau Kratu (Sage), Bharga (Sun), Oryu (Gandharva), Sp/dlrja [Rdkfasaga ), JCarkofaka (Serpent), Ariffanmi [Ydkfa) and the excellent celestial damsel Pdrvacitti [Apsaras) these seven, reside in the solar zone.

अध्याय ६७

श्लोक 24

ईशत्वात्सर्ववर्णानां गुणवत्सार्बवर्णिकम् ।कामतो धारयेद्राजा न त्वन्यो ऽन्यत्कथञ्चन

īśatvātsarvavarṇānāṃ guṇavatsārbavarṇikam / kāmato dhārayedrājā na tvanyo 'nyatkathañcana

हिन्दी अर्थ

श्वेतद्वीप, मायापुरी (हरिद्वार), नैमिषारण्य, पुष्कर,

English

In the month of Mdgka Ttfatlr (Sun), yamaJagni (Se) i Kambala (Serpent), TUottamd, (Apsaras), Brahmdpeia {Rdkasagana) t (Takfa)Md Dhrhrdffra (Gandharva )—these seven reside in the solar 2 one.

अध्याय ६७

श्लोक 25

अधरोत्तरवृत्तया हि यादृक् स्याद्वर्णसङ्करः ।ततः कष्टतरो वज्रवर्णानां सङ्करो मतः

adharottaravṛttayā hi yādṛk syādvarṇasaṅkaraḥ / tataḥ kaṣṭataro vajravarṇānāṃ saṅkaro mataḥ

हिन्दी अर्थ

काञ्चीपुरी, तुंगभद्रा, श्रीशैल, सेतुबन्ध-रामेश्वर, कार्तिकेय, भृगुतुंग, कामतीर्थ, अमरकण्टक, महाकालेश्वरकी निवासभूमि उज्जयिनी, श्रीधर हरिका निवासस्थल कुब्जक, कुब्जाम्रक, कालसर्पि, कामद, महाकेशी,

English

In the month of Phdlguna, Vifu (Sun), Ahaiarc (Serpent), AAi {Apiaf<u) Sdryavarcas {Gandharva) Satyajit {Takfa ), Vifvdmifra (Sage) and TajidpAa {Rdkfasagara) reside in the solar zone.

अध्याय ६७

श्लोक 26

न च मार्गविभागमात्रवृत्त्या विदुषा वज्रपरिग्रहो विधेयः ।गुणवद्गुणसम्पदां विभूतिर्विपरीतो व्यसनोदयस्य हेतुः

na ca mārgavibhāgamātravṛttyā viduṣā vajraparigraho vidheyaḥ / guṇavadguṇasampadāṃ vibhūtirviparīto vyasanodayasya hetuḥ

हिन्दी अर्थ

कावेरी, चन्द्रभागा, विपाशा, एकाम्र, ब्रह्मेश, देवकोटक, रम्य मथुरापुरी, महानद शोण तथा जम्बूसर नामक स्थानोंको महातीर्थ कहा गया है।

English

O Brahman, in the solar zone the sages (mentioned above), whose power has been enhanced by Visnu*s Saktit pray to the sun. The Gandharvas sing songs in front.

अध्याय ६७

श्लोक 27

एकमपि यस्य शृङ्गं विदलितमवलोक्यते विशीर्णं वा ।गुणवदपि तन्न धार्यं वज्रं श्रेयो ऽर्थिभिर्भवने

ekamapi yasya śṛṅgaṃ vidalitamavalokyate viśīrṇaṃ vā / guṇavadapi tanna dhāryaṃ vajraṃ śreyo 'rthibhirbhavane

हिन्दी अर्थ

इन तीर्थोमें सदा सूर्य, शिव, गणपति, महालक्ष्मी एवं भगवान् हरि निवास करते हैं। यहाँ और अन्यान्य पवित्र स्थानोंमें किया गया स्नान, दान, जप, तप, पूजा, श्राद्ध तथा पिण्डदानादि अक्षय होता है। इसी

English

The celestial damsels dance* The demons walk behind the sun. The rpencs bear the yoke. The Takas catch hold of the reins.

अध्याय ६७

श्लोक 28

स्फुटिताग्निवि शीर्णशृङ्गदेशं मलवर्णैः पृषतैरुपेतमध्यम् ।न हि वज्रभृतो ऽपि वज्रमाशु श्रियमप्याश्रयलालसां न कुर्यात्

sphuṭitāgnivi śīrṇaśṛṅgadeśaṃ malavarṇaiḥ pṛṣatairupetamadhyam / na hi vajrabhṛto 'pi vajramāśu śriyamapyāśrayalālasāṃ na kuryāt

हिन्दी अर्थ

प्रकार शालग्राम तथा पाशुपततीर्थ भी परम पवित्र तीर्थ हैं, जो भक्तोंको सब कुछ प्रदान करते हैं।

English

The Vdlakhilyas sit surrounding him. The chariot of the Moon has three wheels. His horses are as white as the Kunda flower.

अध्याय ६७

श्लोक 29

यस्यैकदेशः क्षतजावभासो यद्वा भवेल्लोहितवर्णचित्रम् ।न तन्न कुर्याद्ध्रियमाणमाशु स्वच्छन्दमृत्योरपि जीवितान्तम्

yasyaikadeśaḥ kṣatajāvabhāso yadvā bhavellohitavarṇacitram / na tanna kuryāddhriyamāṇamāśu svacchandamṛtyorapi jīvitāntam

हिन्दी अर्थ

कोकामुख, वाराह, भाण्डीर और स्वामि नामक तीर्थ महातीर्थके रूपमें विख्यात हैं। लोहदण्ड नामक तीर्थमें महाविष्णु तथा मन्दारतीर्थमें मधुसूदन निवास करते हैं।

English

Five horses are yoked to the left and five to the right. The Moon moves about by this. The chariot of the son of the Moon {Budha —Mercury) is evolved out of the substances- wind and Are.

अध्याय ६७

श्लोक 30

कोट्यः पार्श्वनि धाराश्च षडष्टौ द्वादशेति च ।उत्तुङ्गसमतीक्ष्णाग्राः वज्रस्याकरजा गुणाः

koṭyaḥ pārśvani dhārāśca ṣaḍaṣṭau dvādaśeti ca / uttuṅgasamatīkṣṇāgrāḥ vajrasyākarajā guṇāḥ

हिन्दी अर्थ

कामरूप महान् तीर्थ है।इस स्थानमें कामाख्यादेवी सदा विराजमान रहती हैं। पुण्डवर्धनतीर्थमें भगवान् कार्तिकेय प्रतिष्ठित रहते हैं। विरज, श्रीपुरुषोत्तम, महेनद्रपर्वत, कावेरी, गोदावरी, पयोष्णी, वरदा, विन्थ्य

English

They are yoked only once and (hey move constantly O Siva. The horses fitted to the chariot of Ktiu are eight in number. They are as fast as the wind.

अध्याय ६७

श्लोक 31

षट्कोटि शुद्वममलं स्फुटतीक्ष्णधारं वर्णान्वितं लघु सुपार्श्वमपेतदोषम् ।इन्द्रायुधांशुविसृतिच्छुरितान्तरिक्षमेवंविधं भुवि भवेत्सुलभं न वज्रम्

ṣaṭkoṭi śudvamamalaṃ sphuṭatīkṣṇadhāraṃ varṇānvitaṃ laghu supārśvamapetadoṣam / indrāyudhāṃśuvisṛticchuritāntarikṣamevaṃvidhaṃ bhuvi bhavetsulabhaṃ na vajram

हिन्दी अर्थ

और नर्मदाभेद नामक महातीर्थ समस्त पापोंके विनाशक हैं। गोकर्ण, माहिष्मती, कलिंजर एवं श्रेष्ठ शुक्लतीर्थको महातीर्थ माना गया है। यहाँपर स्नान करनेसे मोक्षकी प्राप्ति होती है। इस तीर्थमें भगवान्

English

Some are smoke-coloured, some straw-coloured;, and some as crimson as the lac-juice. The blands, rivers, mountains smd the ocean, nay the whole universe (consisting of many worlds) is the body of Lord

अध्याय ६७

श्लोक 32

तीक्ष्णाग्रं विमलमपेतसर्वदोषं धत्ते यः प्रयततनुः सदैव वज्रम् ।वृद्धिस्तं प्रतिदिनमेति यावदायुः स्त्रीसम्पत्सुतधनधान्यगोदशूनाम्

tīkṣṇāgraṃ vimalamapetasarvadoṣaṃ dhatte yaḥ prayatatanuḥ sadaiva vajram / vṛddhistaṃ pratidinameti yāvadāyuḥ strīsampatsutadhanadhānyagodaśūnām

हिन्दी अर्थ

शार्ङ्गधारी हरि निवास करते हैं। भक्तोंको सब कुछ देनेवाले विरज तथा स्वर्णाक्षतीर्थ भी उत्तम तीर्थ हैं।

English

Some are smoke-coloured, some straw-coloured;, and some as crimson as the lac-juice. The blands, rivers, mountains smd the ocean, nay the whole universe (consisting of many worlds) is the body of Lord

अध्याय ६७

श्लोक 33

व्यालवह्निविषव्याघ्रतस्कराम्बुभयानि च ।दूरात्तस्य निवर्तन्ते कर्माण्याथर्वणानि च

vyālavahniviṣavyāghrataskarāmbubhayāni ca / dūrāttasya nivartante karmāṇyātharvaṇāni ca

हिन्दी अर्थ

नन्दितीर्थ मुक्तिदायक और कोटितीर्थोंका फल प्रदान करनेवाला है। नासिक, गोवर्धन, कृष्णा, वेणी, भीमरथी, गण्डकी, इरावती, बिंदुसर एवं

English

Some are smoke-coloured, some straw-coloured;, and some as crimson as the lac-juice. The blands, rivers, mountains smd the ocean, nay the whole universe (consisting of many worlds) is the body of Lord

अध्याय ६७

श्लोक 34

यदि वज्रमपेतसर्वदोषं बिभृयात्तण्डुलविंशतिं गुरुत्वे ।मणिशास्त्रविदो वदन्ति तस्य द्विगुणं रूपकलक्षमग्रमूल्यम्

yadi vajramapetasarvadoṣaṃ bibhṛyāttaṇḍulaviṃśatiṃ gurutve / maṇiśāstravido vadanti tasya dviguṇaṃ rūpakalakṣamagramūlyam

हिन्दी अर्थ

ब्रह्मध्यान और इन्द्रियनिग्रह महान् तीर्थ हैं दम तथा भावशुद्धि श्रेष्ठ तीर्थ है। ज्ञानरूपी सरोवर और ध्यानरूपी जलमें, राग-द्वेषादि रूप मलका नाश करनेके लिये ऐसे मानस तीर्थमें जो मनुष्य

English

Some are smoke-coloured, some straw-coloured;, and some as crimson as the lac-juice. The blands, rivers, mountains smd the ocean, nay the whole universe (consisting of many worlds) is the body of Lord

अध्याय ६७

श्लोक 35

त्रिभागहीनार्धतदर्धशेषं त्रयोदशं त्रिंशदतोर्ऽद्धभागाः ।अशीतिभागो ऽथ शतांशभागः सहस्रभागो ऽल्पसमानयोगः

tribhāgahīnārdhatadardhaśeṣaṃ trayodaśaṃ triṃśadator'ddhabhāgāḥ / aśītibhāgo 'tha śatāṃśabhāgaḥ sahasrabhāgo 'lpasamānayogaḥ

हिन्दी अर्थ

स्नान करता है, वह परमगतिको प्राप्त करता है। यह तीर्थ है, यह तीर्थ नहीं है-जो लोग इस प्रकारके भेद-ज्ञानको रखते हैं, उन्हीं लोगोंके लिये तीर्थमन और उसके उत्तम फलका विधान किया

English

Some are smoke-coloured, some straw-coloured;, and some as crimson as the lac-juice. The blands, rivers, mountains smd the ocean, nay the whole universe (consisting of many worlds) is the body of Lord

अध्याय ६७

श्लोक 36

यत्तण्डुलैर्द्वादशभिः कृतस्य वज्रस्य मूल्यं प्रथमं प्रदिष्टम् ।द्वाभ्यां क्रमाद्वानिमुपागतस्य त्वेकावमानस्य विनिश्चयो ऽयम्

yattaṇḍulairdvādaśabhiḥ kṛtasya vajrasya mūlyaṃ prathamaṃ pradiṣṭam / dvābhyāṃ kramādvānimupāgatasya tvekāvamānasya viniścayo 'yam

हिन्दी अर्थ

गया है, किंतु जो ' सर्वत्र ब्रह्ममय है' ऐसा स्वीकार करते हैं, उनके लिये कोई भी स्थान अतीर्थ नहीं है। इन सभीमें स्नान, दान, श्राद्ध, पिण्डदान आदि कर्म करनेसे अक्षय फल प्राप्त होता है। समस्त

English

Some are smoke-coloured, some straw-coloured;, and some as crimson as the lac-juice. The blands, rivers, mountains smd the ocean, nay the whole universe (consisting of many worlds) is the body of Lord

अध्याय ६७

श्लोक 37

न चापि तण्डुलैरेव वज्राणां धरणक्रमः ।अष्टाभिः सर्षपैर्गैरैस्तंण्डुलं परिकल्पयेत्

na cāpi taṇḍulaireva vajrāṇāṃ dharaṇakramaḥ / aṣṭābhiḥ sarṣapairgairaistaṃṇḍulaṃ parikalpayet

हिन्दी अर्थ

पर्वत, समस्त नदियाँ एवं देवता, ऋषि-मुनि तथा संतों आदिसे सेवित स्थान तीर्थ ही हैं-

English

Some are smoke-coloured, some straw-coloured;, and some as crimson as the lac-juice. The blands, rivers, mountains smd the ocean, nay the whole universe (consisting of many worlds) is the body of Lord

अध्याय ६७

श्लोक 38

यत्तु सर्वगुणैर्युक्तं वज्रं तरति वारिणि ।रत्नवर्गे समस्ते ऽपि तस्य धारणमिष्यते

yattu sarvaguṇairyuktaṃ vajraṃ tarati vāriṇi / ratnavarge samaste 'pi tasya dhāraṇamiṣyate

हिन्दी अर्थ

सर्व ब्रह्मेति यो वेत्ति नातीर्थं तस्य किञ्चन। एतेषु स्नानदानानि श्राद्धं पिण्डमथाक्षयम्॥ सर्वा नद्यः सर्वशैलाः तीर्थ देवादिसेवरितम्।

English

Some are smoke-coloured, some straw-coloured;, and some as crimson as the lac-juice. The blands, rivers, mountains smd the ocean, nay the whole universe (consisting of many worlds) is the body of Lord

अध्याय ६७

श्लोक 39

अल्पेनापि हि दोषेण लक्ष्यालक्ष्येण द्वषितम् ।स्व (स) मूल्याद्दशमं भागं वज्रं लभति मानवः

alpenāpi hi doṣeṇa lakṣyālakṣyeṇa dvaṣitam / sva (sa) mūlyāddaśamaṃ bhāgaṃ vajraṃ labhati mānavaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रीरंगपत्तनम् भगवान् हरिका महान् तीर्थ है। ताप्ती एक श्रेष्ठ महानदी है। सप्तगोदावरी एवं कोणगिरि भी महातीर्थं हें । कोणगिरितीर्थमें महालक्ष्मी नदीके रूपमें स्वयं विराजमान रहती

English

Some are smoke-coloured, some straw-coloured;, and some as crimson as the lac-juice. The blands, rivers, mountains smd the ocean, nay the whole universe (consisting of many worlds) is the body of Lord

अध्याय ६७

श्लोक 40

प्रकटानेकदोषस्य स्वल्पस्य महतो ऽपि वा ।स्व (सु) मूल्याच्छतशो भागो वज्रस्य न विधीयते

prakaṭānekadoṣasya svalpasya mahato 'pi vā / sva (su) mūlyācchataśo bhāgo vajrasya na vidhīyate

हिन्दी अर्थ

हैं। सह्यपर्वतपर भगवान् देवदेवेश्वर एकवीर तथा महादेवी सुरेश्वरी निवास करती हैं।

English

Some are smoke-coloured, some straw-coloured;, and some as crimson as the lac-juice. The blands, rivers, mountains smd the ocean, nay the whole universe (consisting of many worlds) is the body of Lord

अध्याय ६७

श्लोक 41

स्पष्टदोषमलङ्कारे वज्रं यद्यपि दृश्यते ।रत्नानां परिकर्मार्थं मूल्यं तस्य भवेल्लघु

spaṣṭadoṣamalaṅkāre vajraṃ yadyapi dṛśyate / ratnānāṃ parikarmārthaṃ mūlyaṃ tasya bhavellaghu

हिन्दी अर्थ

और कनखल--इन महातीर्थोमें जो व्यक्ति स्नान करता है, वह पुनः संसारमें जन्म नहीं लेता- गङ्गाद्वारे कुशावर्ते विन्ध्यके नीलपर्वते॥

English

Some are smoke-coloured, some straw-coloured;, and some as crimson as the lac-juice. The blands, rivers, mountains smd the ocean, nay the whole universe (consisting of many worlds) is the body of Lord

अध्याय ६७

श्लोक 42

प्रथमं गुणसम्पदाभ्युपेतं प्रतिबद्धं समुपैति यच्च दोषम् ।अलमाभरणेन तस्य राज्ञो गुणहीनो ऽपि मणिर्न भूषणाय

prathamaṃ guṇasampadābhyupetaṃ pratibaddhaṃ samupaiti yacca doṣam / alamābharaṇena tasya rājño guṇahīno 'pi maṇirna bhūṣaṇāya

हिन्दी अर्थ

काण्ड गया-माहात्म्य तथा गयाक्षेत्रके तीर्थोमें श्राद्धादि करनेका फल १३१

English

Some are smoke-coloured, some straw-coloured;, and some as crimson as the lac-juice. The blands, rivers, mountains smd the ocean, nay the whole universe (consisting of many worlds) is the body of Lord

अध्याय ६७

श्लोक 43

नार्या वज्रमधार्यं गुणवदपि सुतप्रसूतिमिच्छन्त्या ।अन्यत्र दीर्घाचिपिटत्र्यश्राद्यगुणैर्वियुक्ताच्च

nāryā vajramadhāryaṃ guṇavadapi sutaprasūtimicchantyā / anyatra dīrghācipiṭatryaśrādyaguṇairviyuktācca

हिन्दी अर्थ

सूतजीने (आगे) कहा कि उपर्युक्त वर्णित सुनकर ब्रह्याने दक्षप्रजापति आदिके साथ महामुनि और अन्य जो अवर्णित तीर्थ हैं, सभी स्नानादिक व्यासको उनका श्रवण कराया और पुन: तीर्थोत्तम क्रियाओंको सम्पन्न करनेपर सहैव सब कुछ प्रदान एवं अक्षय फल देनेवाले तथा ब्रह्मलोक प्रदान

English

Some are smoke-coloured, some straw-coloured;, and some as crimson as the lac-juice. The blands, rivers, mountains smd the ocean, nay the whole universe (consisting of many worlds) is the body of Lord

अध्याय ६७

श्लोक 44

अयसा पुष्परागेण तथा गोमेदकेन च ।वैदूर्यस्फटिकाभ्यां च काचैश्चापि पृथग्विधैः

ayasā puṣparāgeṇa tathā gomedakena ca / vaidūryasphaṭikābhyāṃ ca kācaiścāpi pṛthagvidhaiḥ

हिन्दी अर्थ

करनेवाले हैं। इस प्रकार भगवान् श्रीहरिसे तीर्थोका माहात्म्य

English

Some are smoke-coloured, some straw-coloured;, and some as crimson as the lac-juice. The blands, rivers, mountains smd the ocean, nay the whole universe (consisting of many worlds) is the body of Lord

अध्याय ६७

श्लोक 45

प्रतिरूपाणि कुर्वन्ति वज्रस्य कुशला जनाः ।परीक्षा तेषु कर्तव्या विद्वद्भिः सुपरीक्षकैः

pratirūpāṇi kurvanti vajrasya kuśalā janāḥ / parīkṣā teṣu kartavyā vidvadbhiḥ suparīkṣakaiḥ

हिन्दी अर्थ

करनेवाले “गया” नामक तीर्थका वर्णन किया।

English

Some are smoke-coloured, some straw-coloured;, and some as crimson as the lac-juice. The blands, rivers, mountains smd the ocean, nay the whole universe (consisting of many worlds) is the body of Lord

अध्याय ६७

श्लोक 46

क्षारोल्लेखनशाणाभिस्तेषां कार्यं परीक्षणम् ।पृथिव्यां यानि रत्नानि ये चान्ये लोहधातवः

kṣārollekhanaśāṇābhisteṣāṃ kāryaṃ parīkṣaṇam / pṛthivyāṃ yāni ratnāni ye cānye lohadhātavaḥ

हिन्दी अर्थ

गया-माहात्म्य तथा गयाक्षेत्रके तीर्थोमें श्राद्धादि करनेका फल

English

Some are smoke-coloured, some straw-coloured;, and some as crimson as the lac-juice. The blands, rivers, mountains smd the ocean, nay the whole universe (consisting of many worlds) is the body of Lord

अध्याय ६७

श्लोक 47

सर्वाणि विलिखेद्वज्रं तच्च तैर्न विलिख्यते ।गुरुता सर्वरत्नानां गौरवाधारकारणम्

sarvāṇi vilikhedvajraṃ tacca tairna vilikhyate / gurutā sarvaratnānāṃ gauravādhārakāraṇam

हिन्दी अर्थ

ब्रह्माजीने कहा- है व्यासजी ! मैं भुक्ति और मुक्ति प्राप्त करानेवाले परम सार-स्वरूप उत्तम गया-माहात्म्यको संक्षेपमें कहूँगा, आप सुनें ।

English

Some are smoke-coloured, some straw-coloured;, and some as crimson as the lac-juice. The blands, rivers, mountains smd the ocean, nay the whole universe (consisting of many worlds) is the body of Lord

अध्याय ६७

श्लोक 48

वज्रे तां वैपरीत्येन सूरयः परिचक्षते ।जातिरजातिं विलिखति जातिं विलिखन्ति वज्रकुरुविन्दाः

vajre tāṃ vaiparītyena sūrayaḥ paricakṣate / jātirajātiṃ vilikhati jātiṃ vilikhanti vajrakuruvindāḥ

हिन्दी अर्थ

ब्रह्माने वहाँ रसवती अर्थात् जलसे परिपूर्ण

English

Some are smoke-coloured, some straw-coloured;, and some as crimson as the lac-juice. The blands, rivers, mountains smd the ocean, nay the whole universe (consisting of many worlds) is the body of Lord

अध्याय ६७

श्लोक 49

वज्रैर्वज्रं विलिखति नान्येन विलिख्यते वज्रम् ।वज्राणि मुक्तामणयो ये च केचन जातयः

vajrairvajraṃ vilikhati nānyena vilikhyate vajram / vajrāṇi muktāmaṇayo ye ca kecana jātayaḥ

हिन्दी अर्थ

विविध भक्ष्य, भोज्य, फल आदि और कामधेनुकी

English

Some are smoke-coloured, some straw-coloured;, and some as crimson as the lac-juice. The blands, rivers, mountains smd the ocean, nay the whole universe (consisting of many worlds) is the body of Lord

अध्याय ६७

श्लोक 50

न तेषां प्रतिबद्धानां भा भवत्यूर्ध्वगामिनी ।तिर्यक् क्षतत्वात्केषाञ्चित्कथञ्चिद्यदि जायते ।तिर्यग्विलिख्यमानानां सा (स) पार्श्वेषु विहन्यते

na teṣāṃ pratibaddhānāṃ bhā bhavatyūrdhvagāminī / tiryak kṣatatvātkeṣāñcitkathañcidyadi jāyate / tiryagvilikhyamānānāṃ sā (sa) pārśveṣu vihanyate

हिन्दी अर्थ

पूर्वकालमें गय नामक परम वीर्यवान् एक सृष्टि की। तदनन्तर ब्रह्माने इन सब साधनोंसे

English

Some are smoke-coloured, some straw-coloured;, and some as crimson as the lac-juice. The blands, rivers, mountains smd the ocean, nay the whole universe (consisting of many worlds) is the body of Lord

अध्याय ६७

श्लोक 51

यद्यपि विशीर्णकोटिः सबिन्दुरेखान्वितो विवर्णो वा ।तदपि धनधान्यपुत्रान्करोति सेन्द्रायुधो वज्रः

yadyapi viśīrṇakoṭiḥ sabindurekhānvito vivarṇo vā / tadapi dhanadhānyaputrānkaroti sendrāyudho vajraḥ

हिन्दी अर्थ

असुर हुआ। उसने सभी प्राणियोंको संतप्त करनेवाली महान् दारुण तपस्या को। उसको तपस्यासे संतप्त देवगण उसके वधको इच्छासे भगवान् श्रीहरिको शरणमें गये । श्रीहरिने उनसे कहा- आप लोगोंका

English

Some are smoke-coloured, some straw-coloured;, and some as crimson as the lac-juice. The blands, rivers, mountains smd the ocean, nay the whole universe (consisting of many worlds) is the body of Lord

अध्याय ६७

श्लोक 52

सौदा मिनीविस्फुरिताभिरामं राजा यथोक्तं कलिशं दधानः ।पराक्रमाक्रान्तपरप्रतापः समस्तसामन्तभुवं भुनक्ति

saudā minīvisphuritābhirāmaṃ rājā yathoktaṃ kaliśaṃ dadhānaḥ / parākramākrāntaparapratāpaḥ samastasāmantabhuvaṃ bhunakti

हिन्दी अर्थ

कल्याण होगा, इसका महादेह गिराया जायगा।

English

Some are smoke-coloured, some straw-coloured;, and some as crimson as the lac-juice. The blands, rivers, mountains smd the ocean, nay the whole universe (consisting of many worlds) is the body of Lord

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Garuda Purana — Chapter 67
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.