Garuda Purana· Garuḍa Purāṇa
68
अध्याय 68 / 317

Book 1 - Adhyaya 69

44 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ44 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ६८

श्लोक 1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे रत्नतद्विशेषवज्रपरीक्षणादिवर्णनं नामाष्टषष्टितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ६९ सूत उवाच ।द्विपेन्द्रजीमूतवराहशङ्खमत्स्याहिशुक्त्युद्भववेणुजानि ।मुक्ताफलानि प्रथितानि लोके तेषां च शुक्त्युद्भवमेव भूरि

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe ratnatadviśeṣavajraparīkṣaṇādivarṇanaṃ nāmāṣṭaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 69 sūta uvāca / dvipendrajīmūtavarāhaśaṅkhamatsyāhiśuktyudbhavaveṇujāni / muktāphalāni prathitāni loke teṣāṃ ca śuktyudbhavameva bhūri

हिन्दी अर्थ

सम्पन्न पाँच कोशके परिक्षेत्रमें फैले हुए उस गया तीर्थका दान उन ब्राह्मणोंको कर दिया। ब्राह्मणोंने उस धर्मयज्ञमें दिये गये धनादिक दानको लोभवश ही स्वीकार किया था। अतः

English

I shall now expound the process of testing gems. There was a demon Bala. He conquered Indra and other gods. They could not reconquer him.

अध्याय ६८

श्लोक 2

तत्रैव चैकस्य हि मूलमात्र निविश्यते रत्नपदस्य जातु ।वेध्यं तु शुक्तयुद्भवमेव तेषां शेषाण्यवेध्यानि वदन्ति तज्ज्ञाः

tatraiva caikasya hi mūlamātra niviśyate ratnapadasya jātu / vedhyaṃ tu śuktayudbhavameva teṣāṃ śeṣāṇyavedhyāni vadanti tajjñāḥ

हिन्दी अर्थ

उसी कालसे वहाँके ब्राह्मणोंके लिये यह शाप हो

English

Under the pretext of choosing a boon the gods request¬ ed Bala to be the animal at sacrifice, and he conceded their request. Though very powerful, he was killed as the sacrificial animal.

अध्याय ६८

श्लोक 3

त्वक्सारनागेन्द्रतिमिप्रसूतं यच्छङ्खजं यच्च वरा हजातम् ।प्रायो विमुक्तानि भवन्ति भासा शस्तानि माङ्गल्यतया तथापि

tvaksāranāgendratimiprasūtaṃ yacchaṅkhajaṃ yacca varā hajātam / prāyo vimuktāni bhavanti bhāsā śastāni māṅgalyatayā tathāpi

हिन्दी अर्थ

समय शिवजीकी पूजाके लिये क्षीरसमुद्रसे कमल लाकर गय नामका वह बलवान् असुर विष्णुमायासे विमोहित होकर कीकटदेशमें शयन करने लगा और उसी स्थितिमें वह विष्णुको गदाके द्वारा

English

A great tussle took place among gods, yak;as siddhar and serpents over the seeds of gems.

अध्याय ६८

श्लोक 4

या मौक्तिकानामिह जातये ऽष्टौ प्रकीर्तिता रत्नविनिश्चयज्ञैः ।कम्बूद्भवं तेष्वधमं प्रदिष्टमुत्पद्यते यच्च गजेन्द्रकुम्भात्

yā mauktikānāmiha jātaye 'ṣṭau prakīrtitā ratnaviniścayajñaiḥ / kambūdbhavaṃ teṣvadhamaṃ pradiṣṭamutpadyate yacca gajendrakumbhāt

हिन्दी अर्थ

भगवान् विष्णु मुक्ति देनेके लिये 'गदाधर'के रूपमें गयामें स्थित हैं। गयासुरके विशुद्ध देहमें ब्रह्मा, जनार्दन, शिव तथा प्रपितामह स्थित हैं विष्णुने वहाँकी मर्यादा स्थापित करते हुए कहा

English

First the shape and the colour are to be tested; then its merits and defects arc to be understood; its influence must then be known; after consultation with experts In gems who have studied technical literature on them the price shall be decided on.

अध्याय ६८

श्लोक 5

स्वयोनिमद्यच्छवितुल्यवर्णं शाङ्खं बृहल्लोलफलप्रमाणम् ।उत्पद्यते वारणकुम्भमध्यादापीतवर्णं प्रभया विहीनम्

svayonimadyacchavitulyavarṇaṃ śāṅkhaṃ bṛhallolaphalapramāṇam / utpadyate vāraṇakumbhamadhyādāpītavarṇaṃ prabhayā vihīnam

हिन्दी अर्थ

कि इसका देह पुण्यक्षेत्रके रूपमें होगा। यहाँ जो भक्ति, यज्ञ, श्राद्ध, पिण्डदान अथवा स्नानादि करेगा, वह स्वर्ग तथा ब्रह्मलोकमें जायगा, नरकगामी नहीं होगा। पितामह ब्रह्माने गयातीर्थको श्रेष्ठ

English

Experts have spoken of diamond as highly influen- tialf hence our description also starts with a detailed descrip* tion of diamond.

अध्याय ६८

श्लोक 6

ये कम्बवः शार्ङ्गमुखावमर्शपीतस्य शङ्खप्रवरस्य गोत्रे ।मतङ्गजाश्चापि विशुद्धवंश्यास्ते मौक्तिकानां प्रभवाः प्रदिष्टाः

ye kambavaḥ śārṅgamukhāvamarśapītasya śaṅkhapravarasya gotre / mataṅgajāścāpi viśuddhavaṃśyāste mauktikānāṃ prabhavāḥ pradiṣṭāḥ

हिन्दी अर्थ

जानकर वहाँ यज्ञ किया और ऋत्विकू-रूपमें आये हुए ब्राह्मणोंकी पूजा की।

English

Diamonds found in the HmSlaycin region are slightly coppcr-coloured; those found on the banks of the river Vtfwd have the lustre of the moon; those from Sayvira land resemble blue lotus and cloud; diamonds found in Saurdftra are light copper-coloured; those fvom Kalihga have (he brilliant colour of gold; diamonds from Kosala are deep yellow in colour; diamonds from the Pundra territory are dark-blue and the diamonds found in Mataftga land are not too deep yellow in colour.

अध्याय ६८

श्लोक 7

उत्पद्यते मौक्तिकमेषु वृत्तमापीतवर्णं प्रभया विहीनम् ।पाठीनपृष्ठस्य समानवर्णं मीनात्सुवृत्तं लघु चातिसूक्ष्मम्

utpadyate mauktikameṣu vṛttamāpītavarṇaṃ prabhayā vihīnam / pāṭhīnapṛṣṭhasya samānavarṇaṃ mīnātsuvṛttaṃ laghu cātisūkṣmam

हिन्दी अर्थ

पुरुषपर्यन्त अर्थात् तीन पीढियोंतक स्थायी नहीं रहेगा। तुम्हारे इस गया परिक्षेत्रमें प्रवाहित होनेवाली रसवती नदी जल एवं पत्थरोंके पर्वतमात्रके रूपमें

English

Really the deities will grace it with their presence if anywhere in the world even if a bit of a diamond with very •harp edges can be seen, which has a clear light shade and the usuaJ go features, which is quite light, symmetrical in the sides and is free from the defects, such as scratches, patches, dark spots, crows, foot and Trasa (atom of dust found in a gem) * Idols of gods are prepared from diamonds of various colours. For different castes different colours in diamonds are

अध्याय ६८

श्लोक 8

उत्पद्यते वारिचराननेषु मत्स्याश्चे ते मध्यचराः पयोधेः ।वराहदंष्ट्राप्रभवं प्रदिष्टं तस्यैव दंष्ट्राङ्कुरतुल्यवर्णम्

utpadyate vāricarānaneṣu matsyāśce te madhyacarāḥ payodheḥ / varāhadaṃṣṭrāprabhavaṃ pradiṣṭaṃ tasyaiva daṃṣṭrāṅkuratulyavarṇam

हिन्दी अर्थ

संतप्त ब्राह्मणोंके द्वारा प्रार्थना करनेपर प्रभु ब्रह्माने अनुग्रह किया और कहा-गयामें जिन पुण्यशाली लोगोंका श्राद्ध होगा, वे ब्रह्मलोकको प्राप्त करेंगे। जो मनुष्य यहाँ आकर आप सभीका

English

Kjauipyda in emem India.

अध्याय ६८

श्लोक 9

क्रचित्कथञ्चित्स भुवः प्रदेशे प्रजायते सूकरराड्विशिष्टः ।वर्षोपलानां समवर्णशोभं त्वक्सारपर्वप्रभवं प्रदिष्टम्

kracitkathañcitsa bhuvaḥ pradeśe prajāyate sūkararāḍviśiṣṭaḥ / varṣopalānāṃ samavarṇaśobhaṃ tvaksāraparvaprabhavaṃ pradiṣṭam

हिन्दी अर्थ

पूजन करेंगे, उनके द्वारा मैं भी अपनेको पूजित स्वीकार करूँगा।

English

The region around modem Santal Parganai. The ancient region around AyodbyS, the capital in the RimSySta

अध्याय ६८

श्लोक 10

ते वेणवो दिव्यजनोपभोग्ये स्थाने प्ररोहन्ति न सार्वजन्ये ।भौजं गमं मीनविशुद्धवृत्तं संस्थानतो ऽत्युज्ज्वलवर्णशोभम्

te veṇavo divyajanopabhogye sthāne prarohanti na sārvajanye / bhaujaṃ gamaṃ mīnaviśuddhavṛttaṃ saṃsthānato 'tyujjvalavarṇaśobham

हिन्दी अर्थ

“ब्रह्मज्ञान, गयाश्राद्ध, गोशालामें मृत्यु तथा कुरुक्षेत्रमें निवास--ये चारों मुक्तिके साधन हैँ'-- ब्रह्मज्ञानं गयाश्राद्धं गोगृहे मरणं तथा।

English

The ron around modem Multan.

अध्याय ६८

श्लोक 11

नितान्तधौतप्रविकल्पमाननिस्त्रिंशधारासमवर्णकान्ति ।प्राप्यातिरत्नानि महाप्रभाणि राज्यं श्रियं वा महतीं दुरापाम्

nitāntadhautapravikalpamānanistriṃśadhārāsamavarṇakānti / prāpyātiratnāni mahāprabhāṇi rājyaṃ śriyaṃ vā mahatīṃ durāpām

हिन्दी अर्थ

हे व्यासजी! सभी समुद्र, नदी, वापी, कूप, कहा जाता है । यहाँपर पिण्डदान करनेसे पितरोंको

English

BMer the BlnS river, or the Wainfa6|& rhrer la Central India, or Veqi rwer ia South India. Brahmaas shall use diamonds white like Sahkha, Kumuda flower and crystal; Kfatriyas sliall use diamonds brown like the eyes of a rabbit; Vaiiyas shall use diamonds shining like the green leaves of a plantain tree and the Sudras shall use diamonds refulgent like the fresh sharpened sword.

अध्याय ६८

श्लोक 12

तेजो ऽन्विताः पुण्यकृतो भवन्ति मुक्ताफलस्याहिशिरोभवस्य ।जिज्ञासया रत्नधनं विधिज्ञैः शुभेमुहूर्ते प्रयतैः प्रयत्नात्

tejo 'nvitāḥ puṇyakṛto bhavanti muktāphalasyāhiśirobhavasya / jijñāsayā ratnadhanaṃ vidhijñaiḥ śubhemuhūrte prayataiḥ prayatnāt

हिन्दी अर्थ

तडागादि जितने भी तीर्थ हैं; वे सब इस गयातीर्थमें स्वयमेव स्नान करनेके लिये आते हैं, इसमें संदेह

English

Two colours of diamonds are specially assigned to kings. They are not for the general public. One is the crimson colour of the Java flower (China Rose) or freshly cut coral and the other yellow like the turmeric juice.

अध्याय ६८

श्लोक 13

रक्षाविधानं सुमहद्विधाय हर्म्योपरिष्ठं क्रियते यदा तत् ।तदा महादुन्दुभिमन्द्रघोषैर्विद्युल्लताविस्फुरितान्तरालैः

rakṣāvidhānaṃ sumahadvidhāya harmyopariṣṭhaṃ kriyate yadā tat / tadā mahādundubhimandraghoṣairvidyullatāvisphuritāntarālaiḥ

हिन्दी अर्थ

'गयामें श्राद्ध करनेसे ब्रह्महत्या, सुरापान, स्वर्णकी चोरी, गुरुपलीगमन और उक्त संसर्ग- जनित सभी महापातक नष्ट हो जाते हैं '-

English

In his capacity as the lord of all castes a king can wear good diamonds of any colour as he pleases but not the others. The improper use of colours in diamonds by the different castes is more baneful than the mixture of castes resulting from the improper pursuit of one another's avocation.

अध्याय ६८

श्लोक 14

पयोधराक्रान्तिविलम्बिनम्रैर्घनैर्नवैराव्रियते ऽन्तरिक्षम् ।न तं भुजङ्गा न तु यातुधाना न व्याधयो नाप्युपसर्गदोषाः

payodharākrāntivilambinamrairghanairnavairāvriyate 'ntarikṣam / na taṃ bhujaṅgā na tu yātudhānā na vyādhayo nāpyupasargadoṣāḥ

हिन्दी अर्थ

ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वगनागमः। पापं तत्संगजं सर्व गयाश्राद्धाद् विनश्यति॥

English

A scholar shall not wear a diamond merely because it is assigned to him In view of the path chosen by him. A diamond having good qualities yields weal and wealth; other¬ wise it becomes the source of sorrow.

अध्याय ६८

श्लोक 15

हिंसन्ति यस्याहिशिरः समुत्थं मुक्ताफलं तिष्ठति कोशमध्ये ।नाभ्येति मेघप्रभवं धरित्रीं विप्रद्गतं तद्विबुधा हरन्ति

hiṃsanti yasyāhiśiraḥ samutthaṃ muktāphalaṃ tiṣṭhati kośamadhye / nābhyeti meghaprabhavaṃ dharitrīṃ vipradgataṃ tadvibudhā haranti

हिन्दी अर्थ

जिनको संस्काररहित दशामें मृत्यु हो जाती है अथवा जो मनुष्य पशु तथा चोरद्वारा मारे जाते हैं या जिनकी मृत्यु सर्पके काटनेसे होती है, वे सभी गया-श्राद्धकर्मके पुण्यसे बन्धनमुक्त होकर स्वर्ग

English

A diamond with even one of its horns (angles) broken or withered scratched or shattered shall not be retain¬ ed in the house by people wishing for prosperity even tltough it may have all other good qualities. The diamond that has inressions of scratches in any part or is painted with stripes of red will bring about the destruction of a penon even if he has attained mastery over death.

अध्याय ६८

श्लोक 16

अर्चिः प्रभानावृतदिग्विभागमादित्यवहुः खविभाव्यबिम्बम् ।तेजस्तिरस्कृत्य हुताशनेन्दुनक्षत्रताराप्रभवं समग्रम्

arciḥ prabhānāvṛtadigvibhāgamādityavahuḥ khavibhāvyabimbam / tejastiraskṛtya hutāśanendunakṣatratārāprabhavaṃ samagram

हिन्दी अर्थ

“गयातीर्थमें पितरोंके लिये पिण्डदान करनेसे मनुष्यको जो फल प्राप्त होता है, सौ करोड़ वर्षोमें भी उसका वर्णन मेरे द्वारा नहीं किया जा सकता।'

English

The qualities of a diamond springing from the place of its origin are as follows. It must have six elevated tips, eight equal sides and twelve sharp edges.

अध्याय ६८

श्लोक 17

दिवा यथा दीर्प्तिङ्करं तथैव तमो ऽवगाढास्वपि तन्निशासु ।विचित्ररत्नद्युतिचारुतोया चतुः समुद्राभरणोपपन्ना

divā yathā dīrptiṅkaraṃ tathaiva tamo 'vagāḍhāsvapi tanniśāsu / vicitraratnadyuticārutoyā catuḥ samudrābharaṇopapannā

हिन्दी अर्थ

ब्रह्माजीने पुनः व्यासजीसे कहा--कोकट- देशमें गया पुण्यशाली है। राजगृह, वन तथा

English

He who, pure in body, wears a faultless diamond, bright and sharpedged, shall flourish in life, blessed with wife, children, wealth, foodgrains and herds of cattle. All sorts of fears arising from serpents, fires, poison, tigers, thieves and imprecatory and maledictory actions, the sorcery of the enemies shall not harass him*

अध्याय ६८

श्लोक 18

मूल्यं न वा स्यादिति निश्चयो मे कृत्स्ना मही तस्य मुवर्णपूर्णा ।हीनो ऽपियस्तल्लभते कदाचिद्विपाकयोगान्महतः शुभस्य

mūlyaṃ na vā syāditi niścayo me kṛtsnā mahī tasya muvarṇapūrṇā / hīno 'piyastallabhate kadācidvipākayogānmahataḥ śubhasya

हिन्दी अर्थ

नामक नदी श्रेष्ठ है।

English

Persons who know the science of diamonds and gems say that a man sliall wear a diamond free from all flaws weighing twenty Tandulas (rice grains). Its characteristic, Xeatures and price are twofold.

अध्याय ६८

श्लोक 19

सापत्न्यहीनां स महीं समग्रां भुनक्ति तत्तिष्ठति यावदेव ।न केवलं तच्छुभकृन्नृपस्य भाग्यैः प्रजानामपि तस्य जन्म

sāpatnyahīnāṃ sa mahīṃ samagrāṃ bhunakti tattiṣṭhati yāvadeva / na kevalaṃ tacchubhakṛnnṛpasya bhāgyaiḥ prajānāmapi tasya janma

हिन्दी अर्थ

गयातीर्थमें पूर्व, पश्चिम, दक्षिण तथा उत्तरमें 'मुण्डपृष्ठ' नामक तीर्थ है, जिसका मान ढाई कोश विस्तृत कहा गया है। 'गयाक्षेत्रका परिमाण पाँच कोश और गयाशिरका परिमाण एक कोश है।

English

Diamonds are not weighed only by rice grains. Eight white mustard seeds constitute one Tandula. If a diamond possesses all other qualities and floaU in water, a man shall wear that alone although he may have all other precious gems in possession.

अध्याय ६८

श्लोक 20

तद्योजनानां परितः सहस्रं सर्वाननर्थान्विमुखी करोति ।नक्षत्रमालेव दिवो विशीर्णा दन्तावलिस्तस्य महामुरस्य

tadyojanānāṃ paritaḥ sahasraṃ sarvānanarthānvimukhī karoti / nakṣatramāleva divo viśīrṇā dantāvalistasya mahāmurasya

हिन्दी अर्थ

वहाँपर पिण्डदान करनेसे पितरोंको शाश्वत तृप्ति हो जाती है'—

English

If there are many defects small or great, not even one hundredth of iu price need be offered-

अध्याय ६८

श्लोक 21

विचित्रवर्णेषु विशुद्धवर्णा पयः सु पत्युः पयसां पपात ।सम्पूर्णचन्द्रांशुकलापकान्तेर्माणिप्रवेकस्य महागुणस्य

vicitravarṇeṣu viśuddhavarṇā payaḥ su patyuḥ payasāṃ papāta / sampūrṇacandrāṃśukalāpakāntermāṇipravekasya mahāguṇasya

हिन्दी अर्थ

विष्णुपर्वतसे लेकर उत्तरमानसतकका भाग

English

If a woman desires sons» she shall not wear even a flawless diamond. Otherwise she can wear elongated, flat and short ones, even devoid of good qualities. A diamond can scratch all other gems and metals but it cannot be scratched by other gems or metals.

अध्याय ६८

श्लोक 22

तच्छुक्तिमत्सु स्थितिमाप बीजमासन्पुराप्यन्यभवानि यानि ।यस्मिन्प्रदेशे ऽम्बुनिधौ पपात सुचारुमुक्तामणिरत्नबीजम् ।तस्मिन्पयस्तोयधरावकीर्णं शुक्तौ स्थितं मौक्तिकतामवाप

tacchuktimatsu sthitimāpa bījamāsanpurāpyanyabhavāni yāni / yasminpradeśe 'mbunidhau papāta sucārumuktāmaṇiratnabījam / tasminpayastoyadharāvakīrṇaṃ śuktau sthitaṃ mauktikatāmavāpa

हिन्दी अर्थ

परमगति प्राप्त होती है । गयागमनमात्रसे ही व्यक्ति पितृऋणसे मुक्त हो जाता है--

English

Weight is'a criterion in the appraisal of other gems; but scholars say that in diamonds contrary is the case.

अध्याय ६८

श्लोक 23

सैंहलिकपारलौकिकसौराष्ट्रिकताम्रपर्णपारशवाः ।कौवेरपाण्ड्यहाटकहेमकमित्याकरास्त्वष्टौ

saiṃhalikapāralaukikasaurāṣṭrikatāmraparṇapāraśavāḥ / kauverapāṇḍyahāṭakahemakamityākarāstvaṣṭau

हिन्दी अर्थ

गयाक्षेत्रमें भगवान् विष्णु पितृदेवताके रूपमें विराजमान रहते हैं। पुण्डरीकाक्ष उन भगवान् जनार्दनका दर्शन करनेपर मनुष्य अपने तीनों ऋणोंसे मुक्त हो जाता है । गयातीर्थमें रथमार्ग तथा

English

Vajra (diamond) and Kuruvinda (Cyprus rotund us) can scratch similar or dissimilar materials. But Vajra alone can scratch another Vajra, nothing else. A king wearing a diamond dazzling with lightning flashes will surely enjoy the whole earth asserting his sway over the vassal kings and over-powering his enemies by means of his exploits.

अध्याय ६८

श्लोक 24

शुक्त्युद्भवं नातिनिकृष्टवर्णं प्रमाणसंस्थानगुणप्रभाभिः ।उत्पद्यते वर्धनपारसीकपाताललोकान्तरसिंहलेषु

śuktyudbhavaṃ nātinikṛṣṭavarṇaṃ pramāṇasaṃsthānaguṇaprabhābhiḥ / utpadyate vardhanapārasīkapātālalokāntarasiṃhaleṣu

हिन्दी अर्थ

रुद्रपद आदिमें कालेश्वर भगवान् केदारनाथका दर्शन करनेसे मनुष्य पितृञऋणसे विमुक्त हो

English

Pearls are found in lordly elephants, clouds, wild boars, shelU, fishes, ccbrM» oyiten and the bamboos. Pearls in oysters are more abundant*

अध्याय ६८

श्लोक 25

चिन्त्या न तस्याकरजा विशेषा रूपे प्रमाणे च यतेत विद्वान् ।न च व्यवस्थास्ति गुणागुणेषु सर्वत्र सर्वाकृतयो भवन्ति

cintyā na tasyākarajā viśeṣā rūpe pramāṇe ca yateta vidvān / na ca vyavasthāsti guṇāguṇeṣu sarvatra sarvākṛtayo bhavanti

हिन्दी अर्थ

वहाँ पितामह ब्रह्माका दर्शन करके वह पापमुक्त और प्रपितामहका दर्शनकर अनामयलोककी प्राप्ति करता है। उसी प्रकार गदाधर पुरुषोत्तम भगवान् विष्णुको प्रयत्नपूर्वक प्रणाम करनेसे उसका पुनर्जन्म

English

Only these are valued as gems and only these and not the other ones can be bored through entirely—say the experts. Pearls found in bamboos, elephants, whales, and wild boars are usually devoid of lustre though reputed to be auspi¬ cious.

अध्याय ६८

श्लोक 26

एतस्य शुक्तिप्रभस्य मुक्ताफलस्य चान्येन समुन्मितस्य ।मूल्यं सहस्राणि तु रूपकाणां त्रिभिः शतैरप्याधिकानि पञ्च

etasya śuktiprabhasya muktāphalasya cānyena samunmitasya / mūlyaṃ sahasrāṇi tu rūpakāṇāṃ tribhiḥ śatairapyādhikāni pañca

हिन्दी अर्थ

हे ब्रह्मर्षि! गयातीर्थमें (मौन धारण करके जो) मौनादित्य और महात्मा कनकार्कका दर्शन करता है, वह पितृक्रणसे विमुक्त हो जाता है और ब्रह्माकी पूजा करके ब्रह्मलोकको प्राप्त करता है ।

English

Of the eight varieties of pearls as the experts say those obtained from shells and temples of elephants are the poorest in quality.

अध्याय ६८

श्लोक 27

यन्माषकार्धेन ततो विहीनं तत्पञ्चभागद्वयहीनमूल्यम् ।यन्माषकांस्त्रीन्बिभृयात्सहस्रे द्वे तस्य मूल्यं परमं प्रदिष्टम्

yanmāṣakārdhena tato vihīnaṃ tatpañcabhāgadvayahīnamūlyam / yanmāṣakāṃstrīnbibhṛyātsahasre dve tasya mūlyaṃ paramaṃ pradiṣṭam

हिन्दी अर्थ

जो मनुष्य प्रातःकाल उठ करके गायत्रीदेवीका दर्शनकर विधि-विधानसे प्रात: कालीन संध्या सम्पन्न करता है, उसे सभी वेदोंका फल प्राप्त हो जाता है। जो व्यक्ति मध्याहृकालमें सावित्रीदेवीका दर्शन

English

Pearls found in shells have the same colour as the central portion of shells. They have big angles and weigh about a pal a. Pearls from the temple of elephants have a slight yellowish colour without lustre. The well-known conch (ofViou) rendered yellow by its clash with Sarnga (the bow of Vi|nu) and elephants of good breed are the sources of yellowish circular pearls devoid of lustre.

अध्याय ६८

श्लोक 28

अर्धाधिकौ द्वौ वहतो ऽस्य मूल्यं त्रिभिः शतैरप्यधिकं सहस्रम् ।द्विमाष कोन्मानितगौरवस्य शतानि चाष्टौ कथितानि मूल्यम्

ardhādhikau dvau vahato 'sya mūlyaṃ tribhiḥ śatairapyadhikaṃ sahasram / dvimāṣa konmānitagauravasya śatāni cāṣṭau kathitāni mūlyam

हिन्दी अर्थ

करता है, वह यज्ञ करनेका फल प्राप्त करता है। इसी प्रकार जो सायंकालमें सरस्वतीदेवीका दर्शन करता है, उसे दानका फल प्राप्त होता है ।

English

Small light pearls are found in the mouths of the Pa(hlna fish that usually frequent the middle of the vast ocean. They have the same colour as their back.

अध्याय ६८

श्लोक 29

अर्धाधिकं माषकमुन्मितस्य समं च विंशत्रितयं शतानाम् ।गुञ्जाश्च षड् धारयतः शते द्वे मूल्यं परं तस्य वदन्ति तज्ज्ञाः ।अध्यर्धमुन्मान(प) कृतं शतं स्यान्मूल्यं गुणैस्तस्य समन्वितस्य

ardhādhikaṃ māṣakamunmitasya samaṃ ca viṃśatritayaṃ śatānām / guñjāśca ṣaḍ dhārayataḥ śate dve mūlyaṃ paraṃ tasya vadanti tajjñāḥ / adhyardhamunmāna(pa) kṛtaṃ śataṃ syānmūlyaṃ guṇaistasya samanvitasya

हिन्दी अर्थ

यहाँ पर्वतपर विराजमान भगवान् शिवका दर्शन करके मनुष्य अपने पितृऋणसे विमुक्त हो जाता है। धर्मारण्य और उस पवित्र वनके स्वामी धर्मस्वरूप देवका दर्शन करनेसे समस्त ऋण नष्ट

English

Pearls obtained from the curved teeth of wild boars having the same colour as their source are very rare and are prized like the Divine Boar (Visnu). Pearls found in the joints of bamboos resembling the hail stone in colour are very rare since these bamboos grow only in those places which noble virtuous men frequent and not in wild forests or public places.

अध्याय ६८

श्लोक 30

यदि षोडशभिर्भवेदनूनन्धरणं तत्प्रवदन्ति दार्विकाख्यम् ।अधिकं दशभिः शतं च मूल्यं समवाप्नोत्यपि बालिशस्य हस्तात्

yadi ṣoḍaśabhirbhavedanūnandharaṇaṃ tatpravadanti dārvikākhyam / adhikaṃ daśabhiḥ śataṃ ca mūlyaṃ samavāpnotyapi bāliśasya hastāt

हिन्दी अर्थ

गयाका सिर माना गया है। उसीको फल्गुतीर्थ भी हो जाते हैं। इसी प्रकार गृध्रेश्वर महादेवका दर्शन

English

Pearls found from the hoods of cobras are perfectly round like fish and have brilliant colour and lustre like a sword frequently sharpened and polished.

अध्याय ६८

श्लोक 31

द्विगुणैर्दशभिर्भवेदनूनं धरणं तद्भवकं वदन्ति तज्ज्ञाः ।नवसप्ततिमाप्नुयात्स्वमूल्यं यदि न स्याद्गुणसम्पदा विहीनम्

dviguṇairdaśabhirbhavedanūnaṃ dharaṇaṃ tadbhavakaṃ vadanti tajjñāḥ / navasaptatimāpnuyātsvamūlyaṃ yadi na syādguṇasampadā vihīnam

हिन्दी अर्थ

करके कौन ऐसा व्यक्ति है, जो विमुक्त नहीं हो सकता।

English

Only meritorious persons will have access to the cobra-pearl. Then they can get other gems of great brilliance, wealth, kingdom and grow brilliant. The Pearl with cloud as its origin rarely comes to the earth. Gods take it away from the sky. By the lustre it emits all round it illuminates the quarters. No one can gaze at its dazzling brilliance as no one can gaze at the disc of the sun.

अध्याय ६८

श्लोक 32

त्रिंशता धरणं पूर्णं शिक्यं तस्येति कीर्त्यते ।चत्वारिंशद्भवेत्तस्याः परं मूल्यं विनिश्चयः

triṃśatā dharaṇaṃ pūrṇaṃ śikyaṃ tasyeti kīrtyate / catvāriṃśadbhavettasyāḥ paraṃ mūlyaṃ viniścayaḥ

हिन्दी अर्थ

प्राणी धेनुवन (गो-प्रचारतीर्थ) नामक महातीर्थमें धेनुका दर्शन करके अपने पितरोंको ब्रह्मलोक ले जाता है। प्रभासतीर्थमें प्रभासेश्वर शिवका दर्शन- लाभ करके मनुष्य परमगतिको प्राप्त होता है।

English

This pearl outshines the brilliance of fire, moon, stars and planets. It is equally brilliant in the day as in the night enveloped by pitch darkness.

अध्याय ६८

श्लोक 33

चत्वारिंशद्र भवेत्तस्यास्त्रिंशन्मूल्यं लभेत् सा ।पञ्चाशत्तु भवेत्सोमस्तस्य मूल्यं तु विंशतिः

catvāriṃśadra bhavettasyāstriṃśanmūlyaṃ labhet sā / pañcāśattu bhavetsomastasya mūlyaṃ tu viṃśatiḥ

हिन्दी अर्थ

कोटीश्वर और अश्वमेधका दर्शन करनेपर ऋणका विनाश हो जाता है । स्वर्गद्वारेश्वरका दर्शन करके मनुष्य भवबन्धनसे विमुक्त हो जाता है।

English

I am sure that the whole earth surrounded by four oceans overflowing with waters sparkling like gems is not an adequate price for this pearl even if the earth, the most beautiful of all worlds, is filled with gold. Even if an indigent man were to obtain it as a result of his previous merits he will enjoy unrivalled lordship as long as the pearl remains in his possession.

अध्याय ६८

श्लोक 34

षष्टिर्निकरशीर्षं स्यात्तस्या मूल्यं चतुर्दश ।अशीतिर्नवतिश्चैव कूप्येति परिकीर्तिता ।एकादश स्यान्नव च तयोर्मूल्यमनुक्रमात्

ṣaṣṭirnikaraśīrṣaṃ syāttasyā mūlyaṃ caturdaśa / aśītirnavatiścaiva kūpyeti parikīrtitā / ekādaśa syānnava ca tayormūlyamanukramāt

हिन्दी अर्थ

उसी धर्मारण्यमें अवस्थित गदालोलतीर्थ तथा भगवान् रामेश्वरका दर्शन करके मनुष्य स्वर्गको प्राप्त होता है। भगवान् ब्रह्मेश्वरके दर्शनसे ब्रह्महत्याके पापसे विमुक्ति हो जाती है।

English

Scattered all round from heaven, the rows of teeth of the great demon Bala shining with its pure colour like the milky way, fell into the waters of the ocean of various colours.

अध्याय ६८

श्लोक 35

आदाय तत्सकलमेव ततो ऽन्नभाण्डं जम्बीरजातरसयोजनया विपक्रम् ।घृष्टं ततो मृदुतनूकृतपिण्डमूलैः कुर्याद्यथेष्टमनु मौक्तिकमाशु विद्धम्

ādāya tatsakalameva tato 'nnabhāṇḍaṃ jambīrajātarasayojanayā vipakram / ghṛṣṭaṃ tato mṛdutanūkṛtapiṇḍamūlaiḥ kuryādyatheṣṭamanu mauktikamāśu viddham

हिन्दी अर्थ

मुण्डपृष्ठतीर्थमें महाचण्डीका दर्शन करके प्राणी अपनी समस्त इच्छाओंको पूर्ण कर लेता है। फल्गुतीर्थके स्वामी फल्गु, चण्डीदेवी, गौरी, मङ्गला,

English

The seed of the pure gem of great quality, having the lustre of full moon, found a place in the oyster where other seeds bom of other sources also were present. Pearls found at eight different places are called (1) Saiihhalika (ofCeylon), (2) Paralaukika (Heavenly), (3) Sauri* ${rika (ofGujarat), (4) T&mraparpa, (5) P&raiava (ofPersian gulf), (6)Kaubera, (7) Padyahataka (oftheP&pdya country in South India), and (8) Hemaka.

अध्याय ६८

श्लोक 36

मृल्लिप्तमत्स्यपुटमध्यगतं तु कृत्वा पश्चात्पचेत्तनु ततश्च बिडालपुट्या ।दुग्धे ततः पयसि तं विपचेत्सुधायां पक्रं ततो ऽपि पयसा शुचिचिक्रणेन

mṛlliptamatsyapuṭamadhyagataṃ tu kṛtvā paścātpacettanu tataśca biḍālapuṭyā / dugdhe tataḥ payasi taṃ vipacetsudhāyāṃ pakraṃ tato 'pi payasā śucicikraṇena

हिन्दी अर्थ

गज तथा मार्कण्डेयेश्वर भगवानूके दर्शनसे व्यक्ति पितृऋणसे मुक्त हो जाता है। फल्गुतीर्थमें स्नान करके जो मनुष्य भगवान् गदाधरका दर्शन करता है, वह पितरोंके ऋणसे विमुक्त हो जाता है।

English

In size, shape quality and lustre, the oyster pearls from Vardhana, Plradka, fttila and other worlds and Sirbhala are not inferior to any other pearl.

अध्याय ६८

श्लोक 37

शुद्धं ततो विमलवस्त्रनिघर्षणेन स्यान्मौक्तिकं विपुलसद्गुणकान्तियुक्तम् ।व्याडिर्जगाद जगतां हि महाप्रभावः सिद्धो विदग्धहिततत्परया दयालुः

śuddhaṃ tato vimalavastranigharṣaṇena syānmauktikaṃ vipulasadguṇakāntiyuktam / vyāḍirjagāda jagatāṃ hi mahāprabhāvaḥ siddho vidagdhahitatatparayā dayāluḥ

हिन्दी अर्थ

पुण्यकर्म करनेवाले जनोंके लिये क्या इतने कर्मसे पर्याप्त संतोष नहीं होता ? ( अरे इन तीर्थोमें अवस्थित देवदर्शन तथा स्नान करनेसे मनुष्यके कुलको) इक्कीस पुरुषपर्यन्त पीढ़ियाँ ब्रह्मलोकको

English

la the matter of pearls (from oyster) the source need not be taken into consideration. An expert shall note the features and the size. Pearls of all sizes and shapes can be found everywhere. An oyster pearl ground welt on the emery wheel can be priced five thousand three hundred stiver pieces.

अध्याय ६८

श्लोक 38

श्वेतकाचसमं तारं हेमांशशतयोजितम् ।रसमध्ये प्रधार्येत मौक्तिकं देहभूषणम्

śvetakācasamaṃ tāraṃ hemāṃśaśatayojitam / rasamadhye pradhāryeta mauktikaṃ dehabhūṣaṇam

हिन्दी अर्थ

प्राप्त हो जाती हैं।

English

A pearl weighing half a Masaka less shall be priced two fifths less (5300x2/5 —2120 i.e. 3180 silver pieces). The pearl weighing three Maakas is priced 2000 silver pieces as the maximum.

अध्याय ६८

श्लोक 39

एवं हि सिंहले देशे कुर्वन्ति कुशला जनाः ।यस्मिन्कृत्रैमसन्देहः क्रचिद्भवति मौक्तिके

evaṃ hi siṃhale deśe kurvanti kuśalā janāḥ / yasminkṛtraimasandehaḥ kracidbhavati mauktike

हिन्दी अर्थ

हैं, वे सभी प्रतिदिन एक बार फल्गुतीर्थ जाते हैं। पृथिवीमें गया पुण्यशाली तीर्थ है। गयामें गयाशिर श्रेष्ठ है और उसमें भी फल्गुतीर्थ उसका

English

If the pearl weighs two and a half Makas» its price is one thousand three hundred silver pieces. \ pearl weighing two Masakas (if its quality is good) is priced 800 silver pieces. If there are not less than sixteen pearls in a Dharana (ten palas) it is called Darvika. Even a child will be paid a hundred and ten silver pieces for it.

अध्याय ६८

श्लोक 40

उष्णे सलवणे स्नेहे निशां तद्वासयेज्जले ।व्रीहिभिर्मर्दनीयं वा शुष्कवस्त्रोपवेष्टितम्

uṣṇe salavaṇe snehe niśāṃ tadvāsayejjale / vrīhibhirmardanīyaṃ vā śuṣkavastropaveṣṭitam

हिन्दी अर्थ

गया-माहात्म्य तथा गयाक्षेत्रके तीर्थोमें श्राद्धादि करनेका फल

English

Forty pearls together weighing a Dharana can be termed Siktha. Its price is thirty. Sixty pearls together weigh* ing a dharana can be termed Nikarailra. Its price is fourteen.

अध्याय ६८

श्लोक 41

यत्तु नायाति वैवर्ण्यं विज्ञेयं तदकृत्रिमम् ।सितं प्रमाणवत्स्निग्धं गुरु स्वच्छं सुनिर्मलम्

yattu nāyāti vaivarṇyaṃ vijñeyaṃ tadakṛtrimam / sitaṃ pramāṇavatsnigdhaṃ guru svacchaṃ sunirmalam

हिन्दी अर्थ

उदीची, कनका नदी और नाभितीर्थ उसका मध्यभाग है। उसी तीर्थके सन्निकट ब्रह्मसदस्तीर्थ है, जो स्नान करनेसे मनुष्यको ब्रह्मलोक प्रदान करता है । वहाँपर स्थित कूपमें पिण्डदानादि कृत्य

English

Gather together the pearls in a rice bowl and cook them well in the juice of Lemon. Rub them well with finely chopped carrot. Now* the pearb can be bored quickly. A mesjureraeot for weigbt. Twelve mdakas make one and 6C tolds nuke one Idlograa.

अध्याय ६८

श्लोक 42

तेजो ऽधिकं सुवृत्तं च मौक्तिकं गुणवत्स्मृतम्

tejo 'dhikaṃ suvṛttaṃ ca mauktikaṃ guṇavatsmṛtam

हिन्दी अर्थ

करके मनुष्य अपने पितरोंके ऋणसे विमुक्त हो जाता है। अक्षयवटमें श्राद्धकर्म सम्पन्न करके मनुष्य

English

A white pearl shining like glass together with gold one hundredth of it by weight shall be put in mercury for some time before using it as an ornament. Experts in Sithhala do like this.

अध्याय ६८

श्लोक 43

प्रमाणवद्गौरवरश्मियुक्तं सितं सुवृत्तं समसूक्ष्मवेधम् ।अक्रेतुरप्यावहति प्रमोदं यन्मौक्तिकं तद्गुणवत्प्रदिष्टम्

pramāṇavadgauravaraśmiyuktaṃ sitaṃ suvṛttaṃ samasūkṣmavedham / akreturapyāvahati pramodaṃ yanmauktikaṃ tadguṇavatpradiṣṭam

हिन्दी अर्थ

अपने पितृगणोंको ब्रह्मलोक प्राप्त कराता है। हंसतीर्थमें स्नान करके मनुष्य सभी पापोंसे मुक्त हो जाता है। कोटितीर्थ, गयालोल, वैतरणी तथा गोमकतीर्थमें पितरोंके लिये श्राद्ध करनेपर

English

A white pearl of proper size smooth and heavy, pure and clean, circular in shape and brilliant is of good quality. If a pearl delights even a person who does not want to buy it, if it is of proper size, if it sheds white rays, if it is white and circular, if the hole is of uniform width throughout we can say Chat it is of good quality.

अध्याय ६८

श्लोक 44

एवं समस्तेन गुणोदयेन यन्मौक्तिकं योगमुपागतं स्यात् ।न तस्य भर्तारमनर्थजात एको ऽपि कश्चित् समुपैति दोषः

evaṃ samastena guṇodayena yanmauktikaṃ yogamupāgataṃ syāt / na tasya bhartāramanarthajāta eko 'pi kaścit samupaiti doṣaḥ

हिन्दी अर्थ

मनुष्य अपने इक्कोस पुरुषपर्यन्त (इक्कीस पीढ़ी) - को ब्रह्मलोक ले जाता है। ब्रह्मतीर्थ, रामतीर्थ, अग्नितीर्थ, सोमतीर्थं और रामहृदतीर्थमें श्राद्ध करनेवाला अपने पितरोंको ब्रह्मलोक प्राप्त कराता

English

If such a fine pearl with commendable features as described above is in one's possession he will be free from all evils and faults.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Garuda Purana — Chapter 68
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.