Book 1 - Adhyaya 81

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे विद्रुमपरीक्षणं नामाशीतितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ८१ (इति रत्नमुक्तादि परीक्षा समाप्ता ) ।(अथ तीर्थक्षेत्रमाहात्म्यमारभ्यते ) ।सूत उवाच ।सर्वतीर्थानि वक्ष्यामि गङ्गा तीर्थोत्तमोत्तमा ।सर्वत्र सुलभा गङ्गात्रिषु स्थानेषु दुर्लभा॥ १ ॥

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe vidrumaparīkṣaṇaṃ nāmāśītitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 81 (iti ratnamuktādi parīkṣā samāptā ) / (atha tīrthakṣetramāhātmyamārabhyate ) / sūta uvāca / sarvatīrthāni vakṣyāmi gaṅgā tīrthottamottamā / sarvatra sulabhā gaṅgātriṣu sthāneṣu durlabhā

गङ्गाद्वारे प्रयागे च गङ्गासागरसङ्गमे ।प्रयागं परमं तीर्थं मृतानां भुक्तिमुक्तिदम्॥ २ ॥

gaṅgādvāre prayāge ca gaṅgāsāgarasaṅgame / prayāgaṃ paramaṃ tīrthaṃ mṛtānāṃ bhuktimuktidam

सेवनात्कृतपिण्डानां पापजित्कामदं नृणाम् ।वाराणसी परं तीर्थं विश्वेशो यत्र केशवः॥ ३ ॥

sevanātkṛtapiṇḍānāṃ pāpajitkāmadaṃ nṛṇām / vārāṇasī paraṃ tīrthaṃ viśveśo yatra keśavaḥ

कुरुक्षेत्रं परं तीर्थं दानाद्यैर्भुक्तिमुक्तिदम् ।प्रभासं परं तीर्थं सोमनाथो हि तत्र च॥ ४ ॥

kurukṣetraṃ paraṃ tīrthaṃ dānādyairbhuktimuktidam / prabhāsaṃ paraṃ tīrthaṃ somanātho hi tatra ca

द्वारका च पुरी रम्या भुक्तिमुक्तिप्रदायिका ।प्राची सरस्वती पुण्या सप्तसारस्वतं परम्॥ ५ ॥

dvārakā ca purī ramyā bhuktimuktipradāyikā / prācī sarasvatī puṇyā saptasārasvataṃ param

केदारं सर्वपापघ्नं स (श) म्भलग्राम उत्तमः ।नरनरायणं तीर्थं मुक्त्यै वदरिकाश्रमः॥ ६ ॥

kedāraṃ sarvapāpaghnaṃ sa (śa) mbhalagrāma uttamaḥ / naranarāyaṇaṃ tīrthaṃ muktyai vadarikāśramaḥ

श्वेतद्वीपं पुरी माया नैमिषं पुष्करं परम् ।अयोध्या चार्घ्यतीर्थं तु चित्रकूटं च गोमती॥ ७ ॥

śvetadvīpaṃ purī māyā naimiṣaṃ puṣkaraṃ param / ayodhyā cārghyatīrthaṃ tu citrakūṭaṃ ca gomatī

वैनायकं महीतीर्थं रामगिर्याश्रमं परम् ।काञ्चीपुरी तुङ्गभद्रा श्रीशैलं सेतुबन्धनम्॥ ८ ॥

vaināyakaṃ mahītīrthaṃ rāmagiryāśramaṃ param / kāñcīpurī tuṅgabhadrā śrīśailaṃ setubandhanam

रामेश्वरं परं तीर्थं कार्तिकेयं तथोत्तमम् ।भृगुतुङ्गं कामतीर्थं तीर्थं चामरकण्टकम्॥ ९ ॥

rāmeśvaraṃ paraṃ tīrthaṃ kārtikeyaṃ tathottamam / bhṛgutuṅgaṃ kāmatīrthaṃ tīrthaṃ cāmarakaṇṭakam

उज्जयिन्यां महाकालः कुब्जके श्रीधरो हरिः ।कुब्जाम्रकं महातीर्थं कालसर्पिश्च कामदम्॥ १० ॥

ujjayinyāṃ mahākālaḥ kubjake śrīdharo hariḥ / kubjāmrakaṃ mahātīrthaṃ kālasarpiśca kāmadam

महा केशी च कावेरी चन्द्रभागा विपाशया ।एकाम्रं च तथा तीर्थं ब्रह्मेशं देवकोटकम्॥ ११ ॥

mahā keśī ca kāverī candrabhāgā vipāśayā / ekāmraṃ ca tathā tīrthaṃ brahmeśaṃ devakoṭakam

मथुरा च पुरी रम्या शोणश्चैव महानदः ।जम्बूसरो महातीर्थं तानि तीर्थानि विद्धि च॥ १२ ॥

mathurā ca purī ramyā śoṇaścaiva mahānadaḥ / jambūsaro mahātīrthaṃ tāni tīrthāni viddhi ca

सूर्यः शिवो गणो देवी हरिर्यत्र च तिष्ठति ।एतेषु च यथान्येषु स्नानं दानं जपस्तपः॥ १३ ॥

sūryaḥ śivo gaṇo devī hariryatra ca tiṣṭhati / eteṣu ca yathānyeṣu snānaṃ dānaṃ japastapaḥ

पूजा श्राद्धं पिण्डदानं सर्वं भवति चाक्षयम् ।शालग्रामं सर्वदं स्यात्तीर्थं पशुपतेः परम्॥ १४ ॥

pūjā śrāddhaṃ piṇḍadānaṃ sarvaṃ bhavati cākṣayam / śālagrāmaṃ sarvadaṃ syāttīrthaṃ paśupateḥ param

कोकामुखं च वाराहं भा (भु) ण्डीरं स्वामिसंज्ञकम् ।लो (मो) हदण्डे महाविष्णुर्मन्दारे मधुसूदनः॥ १५ ॥

kokāmukhaṃ ca vārāhaṃ bhā (bhu) ṇḍīraṃ svāmisaṃjñakam / lo (mo) hadaṇḍe mahāviṣṇurmandāre madhusūdanaḥ

कामरूपं महातीर्थं कामाख्या (क्षा) यत्र तिष्ठति ।पुण्ड्रवर्धनकं तीर्थं कार्तिकेयश्च यत्र च॥ १६ ॥

kāmarūpaṃ mahātīrthaṃ kāmākhyā (kṣā) yatra tiṣṭhati / puṇḍravardhanakaṃ tīrthaṃ kārtikeyaśca yatra ca

विरजस्तु महातीर्थं तीर्थं श्रीपुरुषोत्तमम् ।महेन्द्रपर्वतस्तीर्थं कावेरी च नदी परा॥ १७ ॥

virajastu mahātīrthaṃ tīrthaṃ śrīpuruṣottamam / mahendraparvatastīrthaṃ kāverī ca nadī parā

गोदावरी महातीर्थं पयोष्णी वरदा नदी ।विन्ध्यः पापहरं तीर्थं नर्मदाभेद उत्तमः॥ १८ ॥

godāvarī mahātīrthaṃ payoṣṇī varadā nadī / vindhyaḥ pāpaharaṃ tīrthaṃ narmadābheda uttamaḥ

गोकर्णं परमं तीर्थं तीर्थं माहिष्मती पुरी ।कालञ्जरं महीतीर्थं शुक्लतीर्थमनुत्तमम्॥ १९ ॥

gokarṇaṃ paramaṃ tīrthaṃ tīrthaṃ māhiṣmatī purī / kālañjaraṃ mahītīrthaṃ śuklatīrthamanuttamam

कृते शौचे मुक्तिदं च शार्ङ्गधारी तदन्तिके ।विरजं सर्वदं तीर्थं स्वर्णाक्षं तीर्थमुत्तमम्॥ २० ॥

kṛte śauce muktidaṃ ca śārṅgadhārī tadantike / virajaṃ sarvadaṃ tīrthaṃ svarṇākṣaṃ tīrthamuttamam

नन्दितीर्थं मुक्तिदं च कोटितीर्थफलप्रदम् ।नासिक्यं च महातीर्थं गोवर्धनमतः परम्॥ २१ ॥

nanditīrthaṃ muktidaṃ ca koṭitīrthaphalapradam / nāsikyaṃ ca mahātīrthaṃ govardhanamataḥ param

कृष्णवेणी भीमरथी गण्डकी या त्विरावती ।तीर्थं बिन्दुसरः पुण्यं विष्णुपादोदकं परम्॥ २२ ॥

kṛṣṇaveṇī bhīmarathī gaṇḍakī yā tvirāvatī / tīrthaṃ bindusaraḥ puṇyaṃ viṣṇupādodakaṃ param

ब्रह्मध्यानं परं तीर्थं तीर्थमिन्द्रियनिग्रहः ।दमस्तीर्थं तु परमं भवशुद्धिः परं तथा॥ २३ ॥

brahmadhyānaṃ paraṃ tīrthaṃ tīrthamindriyanigrahaḥ / damastīrthaṃ tu paramaṃ bhavaśuddhiḥ paraṃ tathā

ज्ञानह्रदे ध्यानजले रागद्वेषमलापहे ।यः स्नाति मानसे तीर्थे स याति परमां गतिम्॥ २४ ॥

jñānahrade dhyānajale rāgadveṣamalāpahe / yaḥ snāti mānase tīrthe sa yāti paramāṃ gatim

इदं तीर्थमिदं नेति ये नरा भेददर्शिनः ।तेषां विधीयते तीर्थगमनं तत्फलं च यत्॥ २५ ॥

idaṃ tīrthamidaṃ neti ye narā bhedadarśinaḥ / teṣāṃ vidhīyate tīrthagamanaṃ tatphalaṃ ca yat

सर्वं ब्रह्मेतियो ऽवेति नातीर्थं तस्य किञ्चन ।एतेषु स्नानदानानि श्राद्धं पिण्डमथाक्षयम्॥ २६ ॥

sarvaṃ brahmetiyo 'veti nātīrthaṃ tasya kiñcana / eteṣu snānadānāni śrāddhaṃ piṇḍamathākṣayam

सर्वा नद्यः सर्वशैलाः तीर्थं देवादिसेवितम् ।श्रीरङ्गं च हरेस्तीर्थं तापी श्रेष्ठा महानदी॥ २७ ॥

sarvā nadyaḥ sarvaśailāḥ tīrthaṃ devādisevitam / śrīraṅgaṃ ca harestīrthaṃ tāpī śreṣṭhā mahānadī

सप्तगोदावरं तीर्थं तीर्थं कोणगिरिः परम् ।महालक्ष्मीर्यत्र देवी प्रणीता परमा नदी॥ २८ ॥

saptagodāvaraṃ tīrthaṃ tīrthaṃ koṇagiriḥ param / mahālakṣmīryatra devī praṇītā paramā nadī

सह्याद्रौ देवदेवेश एकवीरः सुरेश्वरी ।गङ्गाद्वारे कुशावर्ते विन्ध्यके नीलपर्वते॥ २९ ॥

sahyādrau devadeveśa ekavīraḥ sureśvarī / gaṅgādvāre kuśāvarte vindhyake nīlaparvate

स्नात्वा कनखले तीर्थे स भवेन्न पुनर्भवे ।सू उवाच ।एतान्यन्यानि तीर्थानि स्नानाद्यैः सर्वदानि हि॥ ३० ॥

snātvā kanakhale tīrthe sa bhavenna punarbhave / sū uvāca / etānyanyāni tīrthāni snānādyaiḥ sarvadāni hi

श्रुत्वाब्रवीद्धरेर्ब्रह्मा व्यासं दक्षादिसंयुतम् ।एतान्युक्त्वा च तीर्थानि पुन स्तीर्थोत्तमोत्तमम् ।गयाख्यं प्राह सर्वेषामक्षयं ब्रह्मलोकदम्॥ ३१ ॥

śrutvābravīddharerbrahmā vyāsaṃ dakṣādisaṃyutam / etānyuktvā ca tīrthāni puna stīrthottamottamam / gayākhyaṃ prāha sarveṣāmakṣayaṃ brahmalokadam